8 سال دفاع مقدس

خاطره ماندگار نبرد بيت المقدس

تردیدی در این نیست که عملیات بیت المقدس یکی از موفق ترین نبردهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با ارتش متجاوز بعثی صدام برای بیرون راندن اشغالگران از خاک عزیزمان ایران است . رزمندگان اسلام در این عملیات که در تاریخ 10 اردیبهشت ماه سال 1361 انجام شد توانستند با اتکال به قدرت لایزال الهی و قدرت خلاقیت خود و با همدلی و همکاری با هم خرمشهر را که علامت و نهاد اشغال کشور از سوی نظامیان بعثی بود پس از حدود یک سال ونیم در روز به یادماندنی سوم خرداد سال 1361 از دست دشمن سمج بازپس بگیرند و پرچم پرافتخار انقلاب اسلامی را بر فراز مسجد جامع آن به اهتزاز درآوردند. رزمندگان اسلام با انجام این نبرد بزرگ توانستند عرصه جدیدی را به روی ایرانیان بگشایند و آن ها را بیش از گذشته برای رسیدن به پیروزی امیدوار نمایند.

بخشی از موفقیت عملیات بیت المقدس را می توان ناشی از خلاقیت فرماندهان و طرح ریزان عملیات و مهارت آن ها در برنامه ریزی چگونگی استفاده از توان رزمندگان اسلام برای بیرون راندن دشمن دانست .
انتخاب طرح مناسب عملیاتی که عبور از رودخانه کارون در نزدیکی های خرمشهر را به عنوان تلاش اصلی و محور عمده عملیات تلقی می کرد موجب شد تا از تاکتیک حمله به « نقطه کانونی » و « عقبه دشمن » از مسیری که مورد انتظار وی نیست استفاده شود. طبیعتا طرح ریزی این عملیات حکایت از هوشمندی و خلاقیت مبتکران آن دارد.
اما علاوه بر ویژگی های شخصی فرماندهان حاضر در این عملیات و تلاش های شبانه روزی آن ها برای خلق یک ابتکار عمل جدید باید عوامل دیگری را نیز که بوجود آورنده و موجد این موفقیت بزرگ بوده اند را نیز در دل این عملیات مهم سراغ گرفت تا بتوان به همه مولفه هایی که موجب این شادی و نشاط بزرگ برای ملت ایران و امام امت شدند اشاره نمود. نخست باید توجه داشت که موفقیت در این نبرد پایان دهنده به اشغال اکثر سرزمین های ایران منوط به عملکرد و کارایی مجموعه ای از افراد و رزمندگان شجاع و باغیرت اسلام است . رزمندگانی که هرکدام کارایی بسیار زیادی داشته اند و در عین حال می توانستند با هم به خوبی کار گروهی انجام دهند و به صورت یک سازمان منسجم و یک پارچه عمل نمایند.
بررسی نبردهای گوناگون در دوران جنگ تحمیلی نشان داده است که سطح کارایی رزمندگان داوطلب عمدتا بسیجی که با اختیار و آزادی کامل پا به عرصه جبهه ها گذاشته اند بسیار بیشتر از کسانی بوده است که صرفا به حکم یک وظیفه سازمانی به انجام ماموریت می پرداخته اند. بنابراین طراحان و برنامه ریزان عملیات بیت المقدس از حیث دسترسی به نیروی رزمنده کارآمد در شرایط مناسبی بوده اند. البته پیروزی در عملیات فتح المبین که حدود 40 روز قبل از آغاز نبرد بیت المقدس پایان گرفت زمینه مناسبی را برای انگیزه پیروزی در اعضای نیروهای مسلح و رزمندگان داوطلب بسیجی ایجاد کرده بود و این امر موجب شد تا سیل نیروهای داوطلب مردمی عازم جبهه های جنگ با دشمن شوند و آیه کریمه « اذاجانصرالله والفتح و رایت الناس یدخلون فی دین الله افواجا » به خوبی در آن شرایط در جبهه ها مصداق یابد بنابراین طرح ریزان عملیات بیت المقدس . از نظر دسترسی به نیروهای جنگی پرانگیزه و پرانرژی در مضیقه نبوده اند.
گرچه برای ادامه پیشروی ها و رسیدن به خرمشهر به یگان های سازمان یافته بیشتری نیاز بوده است . البته این بستر مناسب را برای حضور مردم در جبهه ها حضرت امام خمینی (ره ) پدید آوردند زیرا براساس تفکر اسلامی ایشان دفاع بر همه مردم واجب است و اختصاص به نیروهای مسلح رسمی کشور ندارد. علاوه بر این فرماندهان یگان ها هیچگاه درگیر مناقشه با رزمندگان برای دادن روحیه تهاجمی به آن ها نمی شدند بلکه این روحیه سلحشوری رزمندگان اسلام بود که فرماندهان را وادار می کرد که از توان فکری و قدرت خلاقیت خود استفاده کرده و در طرح ریزی های عملیاتی به نوآوری های جدید و اتخاذ ابتکار عمل مناسب روی آورند. رزمندگان و مردم ایران هم محیط جبهه ها را محیط امنی برای ارتقا توان معنوی و روحی خود می دیدند به طوری که محیط جبهه تبدیل به دانشگاهی بزرگ برای « انسان سازی » شده بود و آنان که می خواستند ره صدساله را در عرفان سیر و سلوک وحرکت به سوی رضوان الهی یک شبه بپیمایند به جبهه ها سرازیر می شدند.
محیط جبهه ها فضایی را ایجاد کرده بود که سرمایه های انسانی را از سراسر ایران به سوی خود جلب می کرد تا از انسان های عادی « شیران روز و زاهدان شب » بسازد و آنان را به اوج توان روحی و انسانی ارتقا بخشد. رزمندگان حاضر در جبهه ها به سرعت محصول تلاش های خود را در پایان هر نبرد با دشمن می دیدند. آن ها با حضور خود در نبردهای گوناگون بر خصم غلبه می یافتند و ارتش بعثی را از سرزمینشان بیرون می کردند و از سوی دیگر بر « نفس خود » مسلط می شدند و یک قدرت روحی و معنوی بلند می یافتند به طوری که به خوبی احساس می کردند « و ان لیس للانسان الا ما سعی » .
این رزمندگان هر چه بیشتر خود و سازمان خود را توسعه می دادند مورد استقبال بیشتر قرار می گرفتند. به همین دلیل بود که به یکباره استعداد سازمانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت به روزهای آغازین جنگ چند برابر گشت . به طوری که در کنار هر یگان ارتش واحدی قدرتمند و با توانی مستقل و با نشاط از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به سرعت شکل گرفت و سازماندهی شد. امام خمینی (ره ) هم این توسعه سازمانی را به عنوان توسعه قدرت سپاه و ارتش اسلام ضروری می دانستند و بر سازماندهی مردم داوطلب تاکید داشتند.

شرایطی که در محیط جبهه ها ایجاد شده بود به همه رزمندگان این اجازه و امکان را می داد که استعدادها و خلاقیت های خود را به منصه ظهور برسانند و از امثال حسن باقری فرماندهان بزرگ و از کسانی چون حسین خرازی فرمانده پرقدرت لشگر امام حسین (ع ) بسازند و از ابراهیم همت و احمد متوسلیانی لشگر پرافتخار 27 محمدرسول الله (ص ) را پدید آورند .
بنابراین برای تحلیل نبردهای انجام شده در دوران دفاع مقدس بایستی به پدیده ایجاد « سرمایه انسانی » که امام خمینی موجد آن بوده اند به عنوان یکی از موثرترین مولفه های برترساز قدرت رزمی ایرانیان توجه کرد و برای موفقیت در دوران فعلی نیز نباید آن را فراموش نمود.

دکتر حسین علایی