پايان جنگ‏ 2

تغيير موازنه قوا به نفع عراق

چندعامل باعث شده بود كه موازنه قوا به نفع ارتش ودولت عراق تغيير كند:

1- فرارارتش عراق ازدام هاي عملياتي ايران وحمله به نقاط غير عملياتي جبهه ايران .

2- كمك هاي وسيع تسليحاتي ومالي جهاني در اواخر جنگ به ارتش عراق.

3- دراختيارقرار دادن اطلاعات بكلي سري ايران به عراق

4- ارائه مشاوره وكمك فكري به فرماندهان ارتش عراق.

اين عوامل باعث شد كه موازنه قوا به نفع ارتش عراق

تغيير كند. كه سعي مي كنيم به صورت مختصر اشاره اي به انها داشته باشيم .

الف- فرار و عدم اصرار ارتش عراق

درنبردهاي قبلي وهجومات ايران هميشه ارتش عراق به دونوع پاتك عليه نيروها ايران دست مي زد. يكي برايجلوگيري ازپيشروي بيشتر نيروهاي ايران وديگري براي ازاد سازي سرزمينهاي ازدست رفته اش. كه معمولا حملات نوع اول عراق حداكثر يكهفته

وكمتر ازيك سوم تواناييي اش صورت مي گرفت مگر درشرايطي كه ازقبل دست ايران را مي خواند ودران نقطه تمركز قوا مي داد. ولي پاتكهاي نوع دوم گاها تا دوماه هم بطول مي انجاميد وبا بالاي پنجاه درصد توانايي دفاعي اش مي جنگيد. ولي بزرگترين

اشتباهش همين بود كه درچنين مواقعي ايران براي اوتله اي درست كرده بود كه دراين پاتكهها تلفات سنگيني را به ارتش عراق وارد مي كرد. وتاماهها بعد

ارتش عراق ازهر اقدام هجومي تلافي جويانه اي بازمي ماند. درچنين مواقعي ايران با اكثر توان اتش ونيروي خود به كمين ارتش عراق مي نشست واهارا شكار مي كرد. هرجاكه ارتش عراق غافلگير مي شدمثل عمليات فاو وعمليات كربلاي پنج تلفات سنگين همراه باشكست سختي رامتحمل مي شد.ولي ازعمليات والفجر ده عراق اين رويه راتغيير داد.وريسك انتقال لشگرهاي گارد ازروبروي جبهه ايرانرا به منطقه جنوب كه حالت عملياتي نداشت را پذيرفت

وبه منطقه فاوحمله كرد.

ب- حمايتهاي تسليحاتي ومالي جديد از ارتش عراق

ج – كمك هاي اطلاعاتي                                                             

ازعمليات فاو به بعد ارتش امريكا دقيق ترين عكس هاي هوايي را ازطريق سرلشكر رفيق سامرايي مستقيما دراختيار صدام حسين قرار مي داد. اين فرد راخود صدام براي ارتباط با نيروهاي امريكايي انتخاب كرده بود. اطلاعات بكلي سري ديگري هم كه ازنيروهاي ايران بدست مي اوردند دراختيار عراق قرار مي داد. منافقين هم با تمامي توان به جمع اوري اطلاعات از يگانهاي ايران پرداختند ونتايج انرا دراختيار عراق قرار مي دادند.                                                                        

د- كمك هاي فكري ومشاوره هاي عملياتي شايد اين كمك فكري كمتر ازكمك هاي ديگر نبودفرماندهان روسي ، مصري وفرانسوي وامريكايي شروع به مشاوره هاي نظامي سطح بالايي به ارتش عراق كردند.

ه- ورود مستقيم ارتش امريكا به صحنه نبردامريكا تمامي حمايتهاي نظامي ومالي وسياسي خود به صدام رابه صورت پنهان وغيرمستقيم انجام مي داد ولي درسال 1367به صورت علني ومستقيم واردجنگ شد.       

عمليات هاي ارتش عراق

ارتش عراق باتوجه به عوامل فوق موازنه قوارابه نفع خود تغيير داد ويك موج جديد ولي موفقيت اميزراعليه جبهه ايران آغاز كرد. حمله به منطقه فاو ،شلمچه وجزايرمجنون راازانتهاي فروردين تا تيرماه ادامه داد.ودرتمامي اين مدت هم آمريكا پابه پاي صدام  اوراهمراهي مي كرد.

استراتژي جديد ايران

باتغيير موازنه قوا به نفع عراق وحملات انها به خطوط دفاعي ايران وپيشروي هاي انها فرماندهان ايران به تغيير استراتژي روي آوردند. انهاخودرا براي يك رويارويي سرنوشت ساز واساسي اماده كردند. ابتدا تلاش كردند كه بهر قيمت كه شده فاورا حفظ كنند وقتي كه معلوم شد چنين كاري شدني نيست دست به تمركز قوا زدند تا ازيك نقطه اي به بعد ابتكار عمل را بدست گرفته وورق رابرگردانند واوضاع رامجددا به نفع ايران تغيير دهند. فرمانده سپاه درنامه به آقاي هاشمي

كه ازايشان خواسته بود نيازهاي جنگ را بنويسند تابر

اساس دستور امام انهارا تهيه كنند. پيش بيني كرده بود كه بزودي موج دوم عمليات عراق شروع مي شود وبه خرمشهر حمله خواهد شد. ومنافقين هم برنامه اي دارند كه مي خواهند وارد ايران شوند. لذا پس از آنكه فرماندهان متوجه شدند كه ازسقوط فاونمي توانند جلوگيري كنند خودرا براي كمين بزرگ اماده نمودند.

    اين دواتفاق يعني :                                                                                                   

1- اتخاذ استراتژي جديد كمين بزرگ .                                             

2- تحول روحي دربين ملت ودولت ايران وهجوم مردم به صحنه هاي دفاع مقدس                                                       

شرايط براي حملات ايران اماده شده بود كه فرماندهان به دنبال فرصت وموقعيت مي گشتند . اين موقعيت با انكار 598وقبول اتش بس ازسوي صدام وحمله به داخل خاك ايران بدست آمد. ايران درموقع ورود ارتش عراق به داخل خاك ايران چند عمليات بزرگ عليه انها انجام داد:

1- عمليات سرنوشت                     

2-  عمليات مرصاد       

  1-عمليات سرنوشت                                                                             

اين عمليات به اين دليل نام سرنوشت به خود گرفت كه در موقع محاصره مجدد خرمشهر احمد آقا فرزند برومند امام بافرمانده كل سپاه درمنطقه نبرد تماس گرفتند وپيام امام رابراي ايشان قرائت كردند ياخرمشهر و يا سپاه پيام امام حكايت ازاهميت فوق العاده خرمشهر مي كرد. به همين دليل نام عمليات را عمليات سرنوشت نام گذاري كرديم .البته بدليل سرعت گرفتن جنگ فرصت تبليغ و توضيح عمليات را نه  قبل ازعمليات ونه در هنگامه نبرد و نه تا هفته هاي پس از ان را پيدا نكرديم و لذا گمنامترين عمليات جنگ  لقب گرفته است .

2-عمليات مرصاد

  دومين عمليات ايران دراستراتژي كمين بزرگ عمليات عمليات مرصاد بود . ما درانتظار حمله منافقين بوديم درنا مه اول تيرماه هم به مسئولان گفته بوديم كه منافقين قصد ورود به خاك ايران را دارند .البته همانجا هم گفته بوديم كه هنوزنقطه حمله انها بمرزهاي كشور راكشف نكرده ايم . لذا به محض انكه اولين خبر از حضور انها در منطقه سرپل ذهاب را دريافت كردم به نيروهاي منطقه كرمانشاه دستور ارايش و اماده شدن را صادر كردم درحاليكه آقاي هاشمي درمقابل اصرارهاي من مي گفتند اين خبر يك جنگ رواني است . والبته با آن شرايط بين المللي وپذيرش قطعنامه بسياري اين طور فكر مي كردند ولي باورهاي قبلي ما چيز ديگري رانشان مي داد. ولذا با مسئوليت خودم دستور حركت به يگانها واستقرار و ارايش انها راصادر كرديم.

منافقين باعبور ازخط عراق كه تاتنگه پاتاق آمده بودن به سوي اسلام اباد و كرمانشاه  و سواره حركت كرده بودند و تا سي كيلومتري كرمانشه پيشروي كرده بودند.  در اين نقطه بتوسط تيپ انصارالحسين همدان متوقف ميشوند .و از ناحيه اسلام اباد به خوزستان هم لشگرهاي ده سيداشهدا و27محمد رسول الله مورد حمله قرار گرفتن و محاصره شدند. وسپس با طراحي حملات هجومي و انهدامي حلقه محمره بر انها تنگتر شد و بخش قابل توجهي از انها كشته و زخمي و شكست سنگيني خوردند.

3- عمليات اجرا نشده به بصره

پس ازعمليات سرنوشت وعمليات مرصاد پيشنهاد حمله به بصره ازسوي فرمانده سپا ه به حضرت امام ارائه شد. ان موقع مقام معظم رهبري درجبهه هاي جنوب بودند و اين پيشنهاد را به امام رساندند .جواب امام اين بود كه ما قطعنامه را تاكتيكي قبول نكرده ايم كه بخواهيم وارد خاك عراق بشويم لذا سومين عمليات ايران به اجرا در نيامد.                                                           

  محتواي قطعنامه 598 ومنافع ايران در ان كه بيانگر پيروزي هاي سياسي ايران مي باشد :

اولين بند قطعنامه598 به يكي ازمهمترين خواسته هاي ايران توجه كرده است:

1ـ خواستار آن است كه به عنوان قدم اوليه جهت حل و فصل (مناقشه) از راه مذاكره، ايران و عراق يك آتش بس فوري را رعايت كرده، به تمام عمليات نظامي در زمين، دريا و هوا خاتمه داده و تمام نيروهاي خود را بدون درنگ به مرزهاي شناخته شده بين المللي بازگردانند.

همان طوركه مي بينيداين اولين بار است كه از اغاز جنگ تاكنون شوراي امنيت به مرزهاي بين المللي شناخته شده اشاره كرده است پس از انكه صدام قرارداد  1975الجزيره را پاره كرد و به ايران حمله كرد ومدعي تعيين مرز هاي جديد بين ايران وعراق شد شوراي امنيت ازقرار گرفتن مرزهاي بين المللي شناخته شده در قطعنامه ها جلوگيري مي كرد و به خواسته منطقي و مشروع ايران توجه نمي كرد. ايران مي گفت مرزهاي دو كشور مشخص است انها مي گفتند مرزها دوباره بايد تعيين تكليف شود. درقطعنامه  598براي اولين بار به اين خوسته ايران درهمان بنداول اشاره شده است. ودرضمن نوعي تاييد رسمي و مجدد قرار داد 1975الجزيره به حساب مي آمد.

بندهاي دو و سه و چهار به نفع هر دو طرف جنگ تنظيم شده بود ولي بندهاي پنج وشش به نفع ايران تمام مي شد، به انها توجه كنيد.

2ـ از دبيركل درخواست مي كند كه يك تيم ناظر ملل متحد براي بررسي، تأييد و نظارت بر آتش بس و عقب نشني نيروها اعزام نمايد و همچنين از دبير كل درخواست مي نمايد با مشورت طرفين درگير، تدابير لازم را اتخاذ نموده، گزارش آن را به شوراي امنيت ارائه نمايد.

3ـ مصرانه مي خواهد اسراي جنگي آزاد شده و پس از قطع مخاصمات فعال كنوني، براساس كنوانسيون سوم ژنو در 12 اوت 1949، بدون تأخير به كشور خود بازگردانده شوند.

4ـ از ايران و عراق مي خواهد با دبيركل در اجراي قطعنامه و در تلاش هاي ميانجي گرايانه براي حصول يك راه حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه مورد قبول  دو طرف در خصوص تمام موضوعات موجود، منطبق با اصول مندرج در منشور ملل متحد، هم كاري نمايند.

درجنگ كشورهاي منطقه وقدرت هاي بين المللي به عراق كمك هاي مالي وتسليحاتي فراواني

  مي كردند و ايران هم بطور دائم به انها اعتراض مي كرد ولي انها توجهي به شكايات ايران

نمي كردند.براي اولين بار شوراي امنيت سازمان ملل به اعتراض ايران توجه كرد و از كشورهاي ديگر خواست در صورت اتش بس و قبول ايران مبني بر توقف جنگ از كمك به صدام خودداري كنند. به بند پنج توجه كنيد:

5 ـ از تمام كشورهاي ديگر مي خواهد كه حداكثر خويشتن داري را مبذول دارند و از هرگونه اقدامي كه مي تواند منجر به تشديد و گسترش بيش تر منازعه گردد، احتراز كنند و بدين ترتيب اجراي قطعنامه را تسهيل نمايند.

اوج تامين خواسته هاي ايران به توسط مجامع بين المللي اعتراف انها به تجاوزگري صدام وتنبيه اوبود.انهادربند شش قطعنامه 598 يك گام بلند به خواسته ايران نزديك شدند:

6 ـ از دبيركل درخواست مي نمايد كه با مشورت با ايران و عراق، مسئله تفويض اختيار به هيئتي بي طرف براي تحقيق راجع به مسئوليت منازعه را بررسي نموده و در اسرع وقت به شوراي امنيت گزارش دهد.

خواسته ديگرايران بررسي وجبران خسارت هاي ناشي ازجنگ تحميلي بوده است كه در بند هفتم قطعنامه به ان توجه شده است:

7ـ ابعاد خسارات وارده در خلال منازعه و نياز به تلاش هاي بازسازي با كمك هاي مناسب بين المللي پس از خاتمه درگيري تصديق مي گردد و دراين خصوص از دبيركل درخواست مي كند كه يك هيئت كارشناسان......

همانطوركه ملاحظه ميشود اكثر بندهاي قطعنامه 598 به نفع ايران نوشته شده است

پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس

مقاله: پايان جنگ

نويسنده: دكتر محسن رضايي

منبع: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس