وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَآ إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِیْقاً مِّنْ أَمْوَالِ الْنَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُون (بقره، 188)
واموال یكدیگر را به باطل (و ناحقّ) در میان خودتان نخورید و اموال را به (عنوان رشوه، به كیسه) حاكمان وقاضىها سرازیر نكنید تا بخشى از اموال مردم را به گناه بخورید، در حالى كه خود مىدانید (كه خلاف مىكنید).
رشوه، یكى از گناهان بزرگى است كه مفاسد اجتماعى متعدّدى را به دنبال دارد، از جمله: ظلم و بىعدالتى، یأس و ناامیدى انسانهاى ضعیف و ناتوان، جرأت و جسارت توانمندان، فساد و تباهى حاكم و قاضى، از بین رفتن اعتماد عمومى.
با توجّه به آثار و عوارض منفى رشوه، در روایات به شدت از این عمل انتقاد شده است.
رسولاكرمصلى الله علیه وآله خطاب به حضرت علىعلیه السلام فرمود: «یا على من السّحت ثمن المیتة و ثمن الكلب و ثمن الخمر و مهر الزّانیة و الرّشوة فى الحكم»(135) اى على! درآمد حاصل از فروش مردار، سگ، شراب، زنا و رشوه آتش و حرام است.
همچنین حضرت علىعلیه السلام در ذیل آیهى شریفهى «أكّالون للسّحت»(136) فرمود: «رشوهخواران كسانى هستند كه دعوا و مشكل مردم را حل كرده، در برابر آن، هدایاى آنان را مىپذیرند».(137) امام صادقعلیه السلام رشوه را در حد كفر به خدا مىداند.
رسولاكرمصلى الله علیه وآله رشوهدهنده و رشوهگیرنده و واسطه را لعنت كرد و فرمود: «بوى بهشت به صاحب رشوه نمىرسد».
در حدیث دیگر مىخوانیم: «هر حاكمى كه نسبت به گرفتارىهاى مردم بى تفاوت باشد، خداوند لطفش را نسبت به او مىپوشاند و اگر هدیه قبول كند تا كار مردم را انجام دهد، در زنجیر است و اگر رشوه بگیرد، مشرك مىباشد».(138)
حضرت علىعلیه السلام «رشوهگیرنده را از حقّ ولایت محروم مىداند».(139) و در جاى دیگر آن حضرت فرمودند: «هیچ گروهى گرفتار رشوه نشدند، مگر آنكه گرفتار ترس و اضطراب و نگرانى شدند!»(140)
بعضى براى توجیه خلاف خود، نامهاى مختلف بر رشوه مىگذارند، از جمله: هدیه، تحفه، حقّالزّحمه، چشمروشنى، شیرینى، پول چاى، خرجى بچهها و ... . شخصى به نام «اشعثبن قیس»، حلوایى را به عنوان هدیه به منزل علىعلیه السلام برد تا شاید امام به نفع او حكم صادر كند. امام با ناراحتى فرمود: «به خدا سوگند! اگر هفت اقلیم را به من ببخشند تا پوست جوى را به ناحقّ از دهان مورچهاى بگیرم، چنین نخواهم كرد».(141)
شخصى به رسولاكرمصلى الله علیه وآله گفت: من متصدى و مسئول كارى هستم، مردم برایم هدایایى مىآورند، اینها چگونه است؟! حضرت فرمود: «چه شده است كه كارگزاران ما از هدایا سخن مىگویند! آیا اگر در خانه مىنشستند كسى به آنان هدیه مىداد؟!»(142)
135) بحار، ج77، ص54.
136) مائده، 42.
137) بحار، ج104، ص273 .
138) وسائلالشیعه، ج12، ص63.
139) نهجالبلاغه، خطبه131.
140) نهجالفصاحه، ح 2693.
141) نهجالبلاغه، خطبه224.
142) نهجالفصاحه، ح 539.
