طب قرآني 2

رابطه قرآن و بهداشت و پزشکی3

آیات مرتبط با پزشکی و بهداشت روح و روان را می‌توان در دو دسته جداگانه مطرح نمود:
الف ـ بهداشت روانی:
در متن تعالیم اسلامی، روشهایی برای مقابله با ناکامیها و سازگاری با سختی‌ها ذکر شده‌که آنها را در سه بخش «روشهای شناختی» « روشهای رفتاری» و« روشهای عاطفی» مورد بررسی قرار می‌دهیم.
1ـ روشهای شناختی:
دراین روشها که برشناخت‌های فرد نسبت به جهان و زندگی فردی و اجتماعی تأکید می‌شود فرد با استفاده از شناختها در صدد مقابله با تنیدگی‌ها بر ‌می‌آید و به کمک توانایی فکری و ذهنی خود، با مشکل برخورد می‌کند. از جمله روشهای شناختی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
- ایمان به خدا: ایمان به خدا باعث می‌شود که فرد متکی بر موجودی شود که علم، قدرت و خیر خواهی بی‌نهایت دارد، ولذا ترس و دلهره و اضطراب و تزلزل در فرد ایجاد نمی‌شود و احساس بی‌نیازی و آرامش به او دست می‌دهد. «هوالذی انزل السکینه فی قلوب المؤمنین.... او (خدا) کسی است که آرامش را در دلهای مؤمنان نازل کرد...»فتح/ 4
- بینش فرد نسبت به وقوع سختی‌ها و مشکلات: در تعالیم اسلامی تأکید شده که طبیعت زندگی، آمیخته با سختی‌هاست. «لقد خلقنا الانسان فی کبد ما انسان را در رنج آفریدیم(زندگی او پر از رنجهاست) »./ بلد/ 4 بدین‌ترتیب اگر انسان وقوع سختیها را اجتناب‌ناپذیر بداند، خود را برای مقابله با آنها آماده می‌کند.
- توکل به خدا : توکل به خدا، پشتیبان قدرتمندی برای انسان در حل مشکلات است، آنان که توکل کرده‌اند ناامید نشده و از انجام تکالیف نمانده‌اند و نگران آینده نیستند: چون در هر صورت به وظیفه عمل می‌کنند. «...و من یتوکل علی الله فهو حسبه ... و هر کس بر خدا توکل کند کفایت امرش می‌کند..طلاق/3 »
- اعتقاد به مقدرات الهی: چنین اعتقادی از مراتب بالای ایمان بوده و برآن تأکید شده است، چرا که این اعتقاد سازگاری فرد را با تبعات یک حادثه آسان‌تر خواهد کرد.« قل لن یصیبنا الا ما کتب الله لنا هو مولینا .... بگو هیچ حادثه‌ای برای ما رخ نمی‌دهد، مگر آنچه خداوند برای ما نوشته و مقرر داشته است؛ او مولا (و سرپرست) ماست....توبه/51 »
2ـ روشهای رفتاری:
در روشهای رفتاری، دستورات و توصیه‌های عملی، از جمله آداب برخورد و رفتار متقابل مورد نظر است. برخی از این روشها عبارتند از:
صبر و خوشتن‌داری: تعالیم قرآنی، افراد را در شرایط تضادهای اجتماعی و مشکلات، به صبر و عکس‌العمل منطقی دعوت می‌کند چرا که اگر فرد واکنشهای عجولانه و حساب نشده‌ای نشان ندهد دچار استرس کمتری خواهد شد.
تفریحات سالم :مقتضای فعالیت و کار مداوم، وارد آمدن فشار جسمی و روحی بر فرد است، و لذا باید تفریحات سالمی باشد که به فرد روحیه دهد و به او آرامش بخشد همانند مصاحبت و شوخی با دوستان، تا ورزش و مسافرت و.....
ازدواج و روابط خانوادگی: اسلام به ازدواج و روابط خانوادگی بسیار اهمیت می‌دهد و از عزلت و گوشه‌گیری نهی می‌کندکه این خود حکایت از تأثیرعمیق دینی، اجتماعی و روانی آن بر فرد است. «و من ءایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجاً لتسکنوا الیها....واز نشانه‌های او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید... روم / 21»
حمایت اجتماعی: گستره حمایت اجتماعی در اسلام، از محدوده کوچک خانواده آغاز می شود و خویشاوندان، همسایگان، شهروندان، و حتی به گونه‌ای کل جامعه بشری را در بر می‌گیرد.« انما المؤمنون اخوه ... مؤمنان برادر یکدیگر هستند... حجرات/10 »
3- روشهای معنوی-عاطفی:
در این روشها فرد نوعی ارتباط عاطفی با خدا و اولیای دین برقرار می‌کند به گونه ای که این روابط انسان را در مواجهه با مشکلات و حل آنها یاری می‌رساند.
یاد خدا: یکی از اموری که به انسان آرامش می بخشد یاد خداست،«....اَلا بذکرالله تطمئن القلوب آگاه باشید، تنها با یاد خدا دلها آرامش می‌یابد. رعد/28 »،و این موضوع باعث ایجاد آرامش زود هنگام در روان و جسم فرد می‌شود،«...ثم تلین جلودهم و قلوبهم الی ذکرالله...سپس برون و درونشان نرم و متوجه ذکر خدا می‌شود... زمر/23 »،ودر مقابل دوری از یاد خدا ، زندگی را دشوار می‌سازد،«و من اعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا...و هر کس از یاد من روی گرداند، زندگی(سخت و) تنگی خواهد داشت... طه/124»
دعا: یاری خواستن از قدرت بی‌نهایت خداوند نوعی رابطه بین انسان و پروردگار برقرار می‌سازد، «امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء ....یا کسی که دعای مضطر را اجابت می‌کند و گرفتاری را بر طرف می‌سازد.....نمل/62»
نماز: راز و نیاز با خدا با آداب مخصوص بصورت منظم می‌باشد، « واستعینوا بالصبر و الصلوه.... از صبر و نماز یاری بجویید... بقره/45 »
توسل: توسل به ائمه معصومین (علیهم‌السلام) و اولیای خدا، برقراری ارتباط با کسانی است که در نظام هستی قدرت تصرفی بیش از سایر انسانها دارند و دارای صفات والای اخلاقی هستند. از همین روی فرد به نیرویی ماورای طبیعی دلبسته می‌شود که به طور متقابل به فرد توجه و عنایت فراوان دارد، و لذا در این حالت، فرد احساس تنهایی و درماندگی نمی‌کند.[6]