11111111111111.jpg "ارسال پیام به aftabm")
فعالیت های سیاسی
دوشنبه 17 خرداد 1400 11:32 PM
یكی از نخستین عرصه های نقش آفرینی آیت الله خامنه ای در روند تكون نظام جمهوری اسلامی، عضویت و فعالیت در شورای انقلاب بود. این شورا پس از مهاجرت امام خمینی به فرانسه در مهر۱۳۵۷ و ظهور نشانه های پیروزی انقلاب اسلامی و ورود نهضت اسلامی به مرحله انقلاب با نظر امام خمینی از اوایل آبان شكل گرفت و اعضای آن توسط امام خمینی به تدریج انتخاب شدند، اما به لحاظ رعایت ملاحظات مختلف به صورت رسمی در آستانه پیروزی انقلاب در ۲۲ دی ۱۳۵۷ اعلام گردید.
نخستین اعضای شورا آقایان مرتضی مطهری، سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالكریم موسوی اردبیلی، محمدرضا مهدوی كنی، سید علی خامنه ای و محمدجواد باهنر و اكبر هاشمی رفسنجانی بودند. در ادامه كار شورا نیز افراد دیگری به عضویت آن درآمدند . آیت الله خامنه ای در اواخر دی ماه در این جلسات حضور پیدا كرد. شورا در این مقطع، تصمیم گیری های مهم در مورد مبارزه را بر عهده داشت. از جمله آنها مذاكره با مقامات حكومت پهلوی و مقامات كشورهای خارجی، از جمله آمریكا و نیز تشكیل كمیته استقبال از امام خمینی بود. اقدام مهم دیگر شورای انقلاب در مقطع قبل از پیروزی، معرفی مهدی بازرگان به عنوان رئیس دولت موقت به امام خمینی بود.
پس از پیروزی انقلاب آنچه بر عهده شورای انقلاب قرار داشت عبارت بود از: قانون گذاری در غیاب قوه مقننه، انجام بخشی از وظایف قوه مجریه پس از ادغام دولت موقت و شورای انقلاب در تیر ۱۳۵۸ و انجام همه آن پس از استعفای دولت موقت در ۱۴ آبان ۱۳۵۸ تا پس از آن. در كنار این وظایف اصلی، مرجعی برای رفع معضلات و بحران های پیشِ رویِ نظام نوپای جمهوری اسلامی و مشاوره برای امام نیز بود. به رغم تغییر چندین باره تركیب اعضای شورای انقلاب در ادوار چهارگانه آن تا پایان فعالیتش در ۲۹ تیر ۱۳۵۹ آیت الله خامنه ای عضو ثابت آن باقی ماند. ایستادگی در برابر نظرات و مواضع جهتدار اعضای موسوم به «لیبرال» شورا، هشدارهای مكرر نسبت به ضرورت جلوگیری از نفوذ اعضا و هواداران حزب توده ایران و دیگر احزاب و گروه های مخالف انقلاب اسلامی در ارتش و عرصه فرهنگ كشور از مواضع مهم وی در جلسات و تصمیمات شورا بود.
او معتقد بود كه در شورای انقلاب باید از اقشار گوناگون جامعه نماینده ای حضور داشته باشد. مسائل كردستان، سیستان و بلوچستان و دیگر مناطق كشور و ضرورت حفظ وحدت از دیگر موضوعات مهم و مورد توجه وی در شورای انقلاب بود. او بر این عقیده بود كه دولت موقت در قضیه كردستان ضعف نشان داده و باید آن را از راه های مختلف حل كرد و از سرایت آن به سایر مناطق قومی كشور جلوگیری نمود. در مورد منطقه سیستان و بلوچستان نیز براساس از تجربه حضورش در زمان تبعید و اطلاع از اوضاع سیاسی و اجتماعی آن منطقه، بر بهبود وضع اقتصادی و معیشتی مردم آن دیار تأكید داشت. در این زمینه در ۹ فروردین ۱۳۵۸ از سوی امام خمینی مأموریت یافت در رأس هیأتی عازم آن منطقه شود تا به خواست ها و مشكلات مردم رسیدگی و در مورد وضعیت آن منطقه گزارشی تهیه كند. در این سفر، افزون بر مأموریت یاد شده، با برخی از سران و متنفذین محلی منطقه دیدار و سیاستهای نظام جمهوری اسلامی را برای آنها تشریح و تبیین كرد. حمایت از تأسیس و تقویت نهادهای انقلابی و مردمی چون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و جهاد سازندگی از دیگر مواضع اصولی وی در شورای انقلاب بود.
با ادغام دولت موقت و شورای انقلاب در آخر تیر ۱۳۵۸ برخی اعضای شورای انقلاب از سوی آن شورا به برخی از وزارتخانه های حساس راه یافتند و از آن جمله آیت الله خامنه ای به معاونت امور انقلاب وزارت دفاع انتخاب گردید. در این زمان دكتر مصطفی چمران وزیر دفاع بود. همچنین در جریان ادغام شورای انقلاب و دولت موقت كه با هدف تمركز بیشتر در قوه مجریه صورت گرفت ایشان به عضویت كمیسیون وزرای امنیتی كه سرپرستی و مسئولیت كلیه امور انتظامی، نظامی و امنیتی، از جمله بحران های گنبد، كردستان و خوزستان و مقابله با اقدامات احزاب و گروه های ضد انقلاب را بر عهده داشت، انتخاب گردید.
از دیگر مأموریت های وی از طرف شورای انقلاب، مسئولیت مركز اسناد و نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۳ آذر ۱۳۵۸ بود. وی قبل از این نیز به نمایندگی از سوی شورای انقلاب در برخی جلسات سپاه پاسداران شركت می كرد. علت انتخاب او به سرپرستی سپاه، باقی ماندن پاره ای اختلافات در بدنه و سازمان سپاه بود كه در ماه های پس از پیروزی انقلاب اسلامی شكل گرفته بود و با تلاش های میانجی گرانه به نتیجه نرسیده بود. وی كه از حامیان نیروهای نظامی مردمی، به ویژه سپاه بود، در مدت حضور در رأس آن نیرو سعی كرد علاوه بر رفع اختلافات موجود، سازمان مناسبی بدان بدهد. او در ۵ اسفند ۱۳۵۸ از مسئولیت سرپرستی سپاه به دلیل نامزدی در انتخابات نخستین دورۀ مجلس شورای اسلامی استعفا داد.
آیت الله خامنه ای در ایام منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن، همزمان با حضور مؤثر در شورای انقلاب و تمشیت امور انقلاب در دوره گذار، به همراه سید محمد حسینی بهشتی، اكبر هاشمی رفسنجانی، سید عبدالكریم موسوی اردبیلی و محمدجواد باهنر برای ایجاد تشكلی انقلابی فعالیت می كرد. این تشكل با نام حزب جمهوری اسلامی در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ رسماٌ اعلام موجودیت كرد اما پایه های تأسیس آن به جلساتی در مشهد در تابستان ۱۳۵۶ بر می گردد كه در آن برخی از مبارزان از جمله مؤسسین بعدی حزب جمهوری اسلامی در صدد تشكیل مجمع و سازمان متشكلی برای فعالیت بر ضد حكومت پهلوی و توسعه اندیشه اسلامی بودند. بر این مبنا حزب در دوره فعالیت غیررسمی خود در ماه های منتهی به پیروزی انقلاب نقش مؤثری در برگزاری اجتماعات و سخنرانی ها بر عهده داشت كه فعالیت آیت الله خامنه ای در این زمینه قابل ملاحظه بود.
از دلایل تأسیس حزب جمهوری اسلامی می توان به پركردن خلاء ناشی از فقدان تشكیلات منظم و روزآمد برای صیانت و حمایت از نظام نوپای جمهوری اسلامی، كمك به تداوم انقلاب و حفظ یكپارچگی و حضور مردم در صحنه، پیریزی بنیانهای اساسی نظام جمهوری اسلامی، صیانت از محوریت نقشآفرینی امام خمینی در دوران پس از انقلاب، تعمیق اندیشه اصیل اسلامی در اذهان مردم، هدایت لحظه به لحظه سیاسی مردم، كمك برای تأمین نیروی انسانی دستگاه های اجرایی برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی، موضعگیری صریح و صادقانه در برابر ترفندها و فریب های دشمنان داخلی و خارجی اشاره كرد. وی از تهیه كنندگان مرامنامه حزب بود. در تقسیم بندی وظایف اعضا نیز وظیفه تبلیغات حزب را برعهده گرفت. ایشان عضو مؤسس و عضو شورای مركزی حزب بود و در مجموع در دوره تأسیس حزب بیشتر نقش تبیینی ایفا كرد و مواضع حزب را به صورت گفتارها و جزوه هایی ارائه نمود. او در تأسیس شعبه حزب در مشهد نقش داشت و دفتر آن شعبه را در ۲۶ اسفند ۱۳۵۷ افتتاح كرد.
پس از آیت الله بهشتی و دكتر باهنر ـ اولین و دومین دبیركل حزب ـ آیت الله خامنه ای در شهریور ۱۳۶۰ از سوی شورای مركزی حزب به عنوان سومین دبیركل حزب انتخاب شد. در سال های پس از پیروزی انقلاب تا زمان تثبیت نظام جمهوری اسلامی در دهه ۱۳۶۰، حزب جمهوری اسلامی به مثابه ركن مهمی از حاكمیت خارج از ساختار سیاسی رسمی فعالیت می كرد و مقوم پایه های نظام جمهوری اسلامی بود.
ایشان حزب جمهوری اسلامی را نهادی ضروری جهت حفاظت از كلیت نظام نوپای جمهوری اسلامی می دانستند. نخستین كنگره حزب در اردیبهشت ۱۳۶۲ برگزار و آیت الله خامنه ای برای دومین بار به دبیركلی حزب و عضویت شورای مركزی و شورای داوری حزب انتخاب شد. وی در طول دوران ریاست جمهوری در جلسه های حزب جمهوری اسلامی در تهران و شهرستان ها شركت می كرد و ضمن تبیین مأموریت ها و اهداف حزب، به پرسش های دفاتر، شعب و اعضای حزب پاسخ می داد.
ایشان هم زمان با دوره دوم ریاست جمهوری نیز دبیركلی حزب جمهوری اسلامی را بر عهده داشت. در این دوره فعالیت های حزب به دلایل مختلف، از جمله: رفع بحران های سال های اولیه انقلاب، تأسیس نهادها و سازمان های مورد نیاز جمهوری اسلامی كه حزب در تأسیس، تقویت و رشد آنها نقش مؤثری داشت، اشتغال شخصیت های محوری حزب از جمله آیت الله خامنه ای و هاشمی رفسنجانی در مشاغل مهم نظام در كنار فقدان برخی از بنیانگذاران مؤثر آن، نارضایتی امام خمینی از تبدیل حزب از عامل وحدت بخش به عامل تفرقه و تشدید جناح بندی ها در درون حزب، كاهش یافت و دیگر كارایی سال های اولیه خود را نداشت. لذا آیت الله خامنه ای و هاشمی رفسنجانی در اوایل خرداد ۱۳۶۶ با نگارش نامه ای به امام خمینی و ذكر دلایل یادشده، به ویژه پیدایش و تشدید جناح بندی در درون حزب و خطر آن برای وحدت و انسجام جامعه، خواستار تعطیلی فعالیت های آن شدند. امام خمینی نیز در ۱۱ خرداد ۱۳۶۶ با این درخواست موافقت كرد و متعاقب آن فعالیت های حزب تعطیل شد.
امام خمینی در ۲۴ دی ۱۳۵۸ آیت الله خامنه ای را با اشاره به حسن سابقه و شایستگی در علم و عمل به امامت جمعه تهران منصوب كردند. ایشان نخستین نماز جمعه را در ۲۸ دی ۱۳۵۸ امامت كردند. از این تاریخ تا واقعه ۶ تیر۱۳۶۰ كه در مسجد ابوذر تهران به ایشان سوء قصد و بر اثر آن به شدت مجروح گردیدند، به جز مقطع ۲۱ بهمن تا ۶ اسفند ۱۳۵۹ كه در جریان سفری تبلیغی در هندوستان به سر میبرد، نماز جمعه تهران را اقامه كردند. پس از آن نیز همواره این سمت را بر عهده داشت.
اقدام مهم و ابتكاری وی در مورد نماز جمعه، پیشنهاد برگزاری سمینارهای ائمه جمعه به منظور انسجام شبكه امامان جمعه در داخل كشور و جهان اسلام بود كه پس از موافقت امام خمینی، نخستین سمینار در مدرسه فیضیه قم برگزار شد و پس از آن سمینارهای متعددی نیز برگزار شد. وی در خطبه های نماز جمعه به عنوان یك تریبون اثرگذار، مهمترین و قاطع ترین مواضع اصولی و راهبردی نظام جمهوری اسلامی را ارائه كرده و همچنین، به تعمیق اندیشه دینی و بینش و بصیرت سیاسی جامعه پرداخته است. اهتمام به خطبه های عربی نیز كه مخاطب آن مسلمانان جهان اسلام بود، از ویژگیهای خطبه های ایشان بوده است.
آیت الله خامنه ای پس از نامزدی برای انتخابات نخستین دوره قانونگذاری مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۵۸، از سوی ائتلاف بزرگ نیروهای خط امام شامل جامعه روحانیت مبارز تهران، حزب جمهوری اسلامی و چندین سازمان و گروه اسلامی دیگر در انتخابات مجلس شورای اسلامی حمایت شد و از حوزه انتخابیه تهران وارد مجلس شد. در مجلس، عضو و رئیس كمیسیون امور دفاعی بود.
در مدت ریاست ایشان طرح ها، لوایح و موضوعات متعددی در آن كمیسیون بررسی شد كه از مهم ترین آنها می توان تأمین نیازمندی های استخدامی سپاه پاسداران، ادغام سازمان بسیج مستضعفین در سپاه پاسداران، مسئله كردستان، مسائل مرزی، مسئله بلوچستان و سازمان دهی نوین ارتش را نام برد. از موضعگیریهای مهم وی در طول نمایندگی می توان به صحبت های مهم و مستند او در موافقت با طرح عدم كفایت سیاسی بنی صدر برای ریاست جمهوری اشاره كرد. با آغاز جنگ ایران و عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ و به سبب حضور در جبهه های جنگ، در جلسات مجلس شورای اسلامی كمتر حضور یافت و پس از جراحت شدید در ۶ تیر ۱۳۶۰ در موارد معدود در آن حاضر شد. با انتخاب به مقام ریاست جمهوری در مهر ۱۳۶۰ قوه مقننه را ترك گفت.
آیت الله خامنه ای از نخستین ساعات آغاز جنگ ایران و عراق، در تدبیر مسائل جنگ بصورت فعالانه به ایفای نقش پرداخت. ساعاتی پس از شروع حمله به خاك كشورمان اولین اطلاعیه در مورد تجاوز ارتش بعث عراق به ایران را تهیه و از رادیو به اطلاع مردم رساند. در دومین روز شروع جنگ در جلسه ای كه در ستاد مشترك ارتش برای بررسی چگونگی برخورد با تجاوز نظامی عراق تشكیل شد، حضور یافت. و آنگاه كه قرار شد یك نفر از آنها برای بررسی مسئله به جبهه های جنگ برود، نخستین كسی كه این پیشنهاد را پذیرفت آیت الله خامنه ای بود. در ۵ مهر ۱۳۵۹ پس از اجازه امام خمینی در كسوت یك نظامی، در جبهه های جنگ حضور یافت تا گزارشی از وضعیت جبهه ها و امكانات نیروهای ایرانی منطقه مورد تجاوز نیروهای عراقی تهیه نموده و به سازمان دهی نیروها برای مقابله با دشمن كمك كند. بر این اساس عازم جبهه جنوب شد و تا اواسط بهار سال ۱۳۶۰ در آن جبهه استقرار داشت. پس از آن در جبهه غرب حاضر شد. ولی حضور جز برای اقامه نماز جمعه تهران، دیدار و گزارش به امام یا جلسات ضروری و سفرها و سخنرانیهای لازم، مستمر بود.
وی در چندین عملیات نظامی و یا طراحی آن شركت كرد. پشتیبانی و تأمین نیازهای تسلیحاتی و تداركاتی نیروهای بسیجی و سپاهی از دیگر فعالیت های ایشان در صحنه نبرد بود. بیشتر وقت وی در جبهه ها صرف هدایت، پشتیبانی و طراحی عملیات ستاد جنگ های نامنظم ــ كه توسط مصطفی چمران تشكیل شده بود ــ می شد. از اقدامات ویژه این ستاد كه آیت الله خامنه ای مستقیماً در آن نقش داشت، تشكیل گروه های نظامی مخصوص شكار تانك بود. در پشتیبانی از جبهه های خرمشهر، آبادان و سوسنگرد نقش مؤثری داشت و در تقویت نیروهای نظامی مردمی مثل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج و تهیه نیازمندی های فنی و تجهیزاتی آنها نقش بسیاری ایفا نمود. از دیگر تلاش های ایشان ایجاد هماهنگی بین سپاه و ارتش در جبهه ها و عملیات نظامی بود.
به فرمان امام خمینی در ۲۰ مهر ۱۳۵۹ شورای عالی دفاع عهده دار كلیه امور جنگ شد و آیت الله خامنه ای كه براساس حكم امام در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ نماینده ایشان در این شورا و نیز سخنگوی آن بود. در این مدت مشاور امام خمینی در امور و مسائل جنگ نیز بود. وی معمولاً در پایان جلسه های شورای عالی دفاع درباره مباحث و تصمیمات شورا مصاحبه مطبوعاتی انجام می داد و تصمیمات شورا را به اطلاع مردم می رسانید.
در عملیات شكستن حصر آبادان حضور مستقیم داشت و در مورد خرمشهر نیز اعتقاد داشت كه با اتخاذ تدابیر نظامی درست می توان از سقوط آن جلوگیری كرد. حتی در این زمینه نامه ای به ابوالحسن بنیصدر، رئیس جمهور و فرمانده كل قوای وقت نوشت و هشدار داد كه در صورت استقرار دو تیپ زرهی در اطراف سوسنگرد، می توان از سقوط شهر جلوگیری به عمل آورد. اما، بنیصدر به آن هشدار توجهی نكرد.
اندكی پس از آغاز جنگ گروهی از شخصیت ها و سازمان های بینالمللی و نیز برخی از كشورها برای ایجاد صلح بین دو كشور، به فعالیت هایی دست زدند. آیت الله خامنه ای در این مورد اعتقاد داشت تا زمانی كه عراق شروط اصلی ایران شامل عقب نشینی به مرزهای بینالمللی، پرداخت خسارت و تنبیه متجاوز را نپذیرد، صلحی پدید نخواهد آمد و اگر عراق این شروط را نپذیرد آن را به زور از سرزمینهای خود بیرون می كنیم. همچنین معتقد بود كه صلح تحمیلی بدتر از جنگ است. با وجود این تردد هیئت های صلح را از این نظر كه باعث روشن شدن ابعاد جنایات صدام حسین و نیروهای او علیه مردم ایران شد و به اثبات مظلومیت ایران و تجاوزگری صدام كمك می كرد، مفید می دانست.
در دو دوره ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای، جنگ در رأس امور و مهم ترین موضوع كشور بود. از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۴ تحولاتی در صحنه جنگ پیش آمد و در مجموع موازنه در جبهه های جنگ به سود ایران تغییر یافت. نیروهای عراقی از بیشتر سرزمینهای اشغالشده بیرون رانده شدند و با وحدت نظر مسئولان ارشد كشور از جمله آیت الله خامنه ای به عنوان رئیس شورای عالی دفاع سلسله عملیات های نظامی، طراحی و اجرا شد. هم زمان با آن تحولات، حضور دیپلماتیك ایران در عرصه بین المللی نیز بیشتر و فعال تر شد.
ایشان طی هفت سال از مجموع هشت سال دوران ریاست جمهوری خود كه مقارن با جنگ بود، بخش زیادی از مذاكرات خارجی خود را به مذاكره با هیئتهای حسننیت صلح كه از سوی سازمانهای بینالمللی، اسلامی و منطقه ای و یا با شخصیت های مهم بینالمللی و منطقه ای كه مأموریت میانجی گری داشتند، اختصاص دادند. در دوره ریاست جمهوری به دلیل مخالفت امام با حضور در جبهه های جنگ، به برخی حضورها و بازدیدهای محدود اكتفا كردند اما در مقطع پایانی جنگ و پس از قبول قطعنامه وضعیت وخیم جبهه ها ایشان را ناگزیر كرد پس از كسب موافقت امام خمینی برای ایجاد تحولی عظیم به جبهه ها رهسپار شود.
همچنین كه آیت الله خامنه ای در دوره ریاست جمهوری رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ بود. این شورا به دلیل شرایط خاص جنگ در سال ۱۳۶۵ و به منظور بهكارگیری هرچه بهتر امكانات كشور در خدمت جنگ و انجام اقدامات مؤثر در بسیج نیروها و امكانات برای رفع نیازمندی های جبهه های جنگ تشكیل شد. امام خمینی در پاسخ به استعلام ایشان در ۱۹ بهمن ۱۳۶۶ مصوبات آن شورا را تا پایان جنگ لازم الاجرا اعلام كرد.
در تابستان ۱۳۶۷ و در آخرین سال ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای، و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران جنگ عراق با ایران به پایان رسید. پذیرش قطعنامه ۵۹۸ در جلسه ای به ریاست آیت الله خامنه ای و با حضور مسؤولان عالی رتبه نظام در ۲۶ تیر ۱۳۶۷ به تصویب رسید و امام خمینی نیز بر آن صحه گذاشت.
امام خمینی در پیامی به مردم ایران قبول قطعنامه را مسئله ای بسیار تلخ و ناگوار و صرفاً به دلیل مصلحت انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران اعلام كرد: «قبول این مسئله برای من از زهر كشندهتر است؛ ولی راضی به رضای خدایم و برای رضایت او این جرعه را نوشیدم...در قبول این قطعنامه فقط مسئولین كشور ایران به اتكای خود تصمیم گرفته اند. و كسی و كشوری در این امر مداخله نداشته است». به دنبال این تصمیم آیت الله خامنه ای به عنوان رئیسجمهور در نامه ای در تاریخ ۲۷ تیر ۱۳۶۷ به دبیركل وقت سازمان ملل متحد، خاویر پرز دكوئیار، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ سازمان ملل از سوی ایران را اعلام كرد.
