مقالات تخصصي ايثار و شهادت

عنوان : بررسي نقش اساسي شوراهاي اسلامي در ترويج فرهنگ ايثار و شهادت
كلمات كليدي : ايثار و شهادت
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
شوراهاي اسلامي در حقيقت نهادهاي هستند كه ابزار اساسي اقتصادي يعني انفاق را در جامعه گسترش ميدهند و از طريق ارائه اسوه هاي ايثار و شهادت ، فرهنگ و اخلاق را در جامعه دگرگون كرده و به سوي ارزش هاي اصيل اسلامي و اخلاق متعالي رهنمون ميشوند . همچنين در مورد شوراهاي اسلامي ميتوان تئوري الگودهي اميل دوركيم جامعه شناس شهير فرانسوي را نيز عنوان كرد كه چنين بيان مي داشت (تربيت اخلاقي جامعه از طريق ارائه الگوهاي بهنجار اجتماعي مانند نهادهاي فرهنگي و مذهبي ميسر مي باشد ) در اين راستا شوراهاي اسلامي به غير از مسائل اقتصادي با برنامه ريزي مناسب ، ميتوانند يكي از اركان هدايت جامعه به خصوص جوانان به سمت ارزشهاي اصيل اسلامي محسوب شوند.

مقدمه و مدخل
در نظام اقتصادي ـ سياسي اسلام به تعاون و شوراهاي اسلامي و جمعي توجه ويژه اي مبذول شده است و اسلام شورا و تعاون را وسيله جلوگيري از محروميت و در نتيجه آلودگي و فساد برشمرده است ولي چون غالباً به طرق غيراسلام اجراء مي گردد. نه تنها جلوي محدوديت هاي اساسي را نمي گيرد بلكه گاهي نتايج معكوسي هم از آن گرفته و فسادها به طرز بسيار جالبي بيان شده است. در سوره بقره آيه 195 آمده است: «وانفقوا في سبيل الله و لا تلقوا باايديكم الي التهلكه...» يعني انفاق كنيد و با دست خويش، خودتان را به هلاكت نيفكندند در نگاه اول ممكن است برخي تصور كنند كه اين دو مسئله يعني انفاق و نيفتادن خود به هلاكت كه پهلوي هم قرار گرفته اند با يكديگر چه ارتباطي مي توانند داشته باشند و حال آنكه اين دو مسئله كاملاً با هم مرتبطند، يعني اگر ما انفاق نكنيم، يعني در صدد پيدا كردن راه هاي صحيح براي نجات عموم مردم از نيازمندي هاي اوليه زندگي نباشيم و روح تعاون و همكاري و شورا در همه امور اقتصادي و فرهنگي نداشته باشيم، خود را در حقيقت به سوي هلاكت سوق داده ايم و اين عمق معنايي كلام خداوند را بيشتر آشكار مي نمايد، چرا كه اصولاً انفاق از لحاظ فقه اللغه زبان عربي به معناي پر كردن حفره يا خلاء است و در حقيقت وقتي شما انفاق مي نماييد بايد يكي از شكاف ها، گودال ها و خلاء هاي اقتصادي، اجتماعي را پر كنيد. در همين راستا شوراهاي اسلامي نيز بي شك مي توانند منشا و منبع و اسوه حسنه انفاق در جامعه اسلامي ايران باشند و در اين بين نفس حضور و وجود ايثارگران و جانبازان در مركز شوراهاي اسلامي به عنوان اسوه هاي جنگ و ايثار بسيار پرمعني و بجا و نيكو تلقي خواهد شد. منظور از اسوه فردي است كه افراد ديگر افراد از نظر رفتار، گفتار و كردار به وي اقتدا مي كنند و در قرآن كريم نيز وجود مقدس حضرت حمد(ص) اسوه حسنه معرفي شده است: «لقد كان لكم في رسول الله اسوه حسنه» (همانا رسول خدا براي شما سرمشق نيكويي است.) شوراهاي اسلامي و ايثارگران در حقيقت الگوهايي هستند كه مي توانند فرهنگ شهادت، فرهنگ ايثار و فرهنگ اصيل اسلامي را در جامعه ترويج دهند و بي شك اسوه هاي مناسبي براي الگوسازي فرهنگي، به حساب مي آيند. در اين مقاله، حداكثر كوشش نگارنده بر اين بوده است كه نقش ايثارگران و نقش شوراهاي اسلامي را به عنوان الگوهاي تعميم دهنده اخلاق اسلامي و فرهنگ شهادت در جامعه اسلامي مورد بررسي قرار داده و راه هاي عملي و كاربردي خاصي را براي عملي ساختن اين الگودهي مورد بررسي قرار دهد. قسمت اول: بررسي تئوري اميل دوركيم در مورد اجتماعي شدن اخلاق جامعه و مردم اگر براساس رهيافتي جامعه شناسانه به مسئله نقش شوراهاي اسلامي و تعاوني هاي ايثارگران بنگريم و آنها را مورد مداقه علمي قرار دهيم شايد بتوان در اين مورد تئوري اميل دوركيم، جامعه شناس شهير و بزرگ فرانسوي را بكار برد كه در كتاب خود موسوم به «تربيت اخلاقي» چنين عنوان مي كند: «تربيت اخلاقي يك جامعه پويا از طرق گوناگوني امكان پذير است، كه يكي از مهمترين راههاي اين تربيت اخلاقي، فرايندي است كه شخص و جامعه از طريق الگوهاي بهنجاري مانند نهادهاي مذهبي به عملكرد و كردار اخلاقي روي مي آورند... براين اساس تربيت و هدايت جامعه به سوي ارزش هاي مذهبي و اخلاقي از طريق اسوه هاي فردي مانند معلمان، ايثارگران و جانبازان بسيار مهمتر از ساير روش ها و رهيافت ها مي باشد. عواملي را كه اميل دوركيم در كتاب «تربيت اخلاقي» مطرح مي كند مي توان به چند گروه ذيل طبقه بندي نمود: الف) عوامل خانوادگي ب) عوامل مربوط به الگوهاي تاريخي و مذهبي ج) عوامل محيطي و اجتماعي كه شوراها و تعاوني ها را مي تواند شامل شود. د) عوامل مربوط به آموزش و پرورش و به طور كلي محيط هاي آموزشي كه باز هم در اين گروه هم مي توان شوراهاي اسلامي را به عنوان نوعي رابط اجتماعي و عامل آموزشي ـ تربيتي مطرح نمود. براساس رهيافت مذهبي ـ اسلامي، نهادهاي اجتماعي مانند شوراي اسلامي مي تواند در تربيت نسل جوان بر روي مسائل و موارد ذيل تكيه نمايد: (تحكيم ايمان به): 1)خداي واحد و اختصاص حاكميت و تشريع به او و لزوم تسليم در برابر امر او (تسليماً لامرك)؛ 2)وحي الهي (قرآن كريم) ونقش بنيادين آن در هدايت جامعه 3)معاد و نقش آن در تكامل انسان به سوي معبود 4)عدل خداوند در خلقت و تشريع 5)امامت و رهبري مستمر (ولايت فقيه) و نقش اساسي اين مقولات در تداوم و تحكيم نظام شكوهمند اسلامي و انقلاب اسلامي ايران 6)كرامت و ارزش والاي انسان و آزادي توأم با تعهد و مسئوليت كه در راستاي تحقق اهداف فوق شوراهاي اسلامي مي توانند از طرق و شيوه هاي ذيل كمك گيرند: 1ـ6ـ برقراري ارتباط دائمي با اعضاي شوراهاي اسلامي 2ـ6ـ برقراري كلاس هاي عقيدتي و بكارگيري ابزارهاي مدرن آموزشي 3ـ6 ـ ارتباط مستقيم ايثارگران عضو شوراهاي اسلامي با اعضاء و بخصوص جوانان و خانواده هاي تحت پوشش 4ـ6ـ ارتباط برقرار كردن شوراهاي اسلامي با ساير نهادهاي اجتماعي مانند آموزش و پرورش، بسيج و حتي فرهنگسراها 5ـ6ـ توزيع فيلمها، ديسكت ها، و ساير وسائل كمك آموزشي از طريق شوراهاي اسلامي 6ـ6ـ اعطاي جوايز خاص از طرف شوراهاي اسلامي براي الگوها و جوانان شاخص و ممتاز جهت تشويق و ترغيب سايرين. بنابراين شوراهاي اسلامي بطرق گوناگون مي توانند برخي از صفات پسنديده از جمله صفات ذيل را در جامعه رواج دهند: 1ـ علم و آگاهي: «هل يستوي الذين يعلمون والذين لايعلمون» (زمر، 9) گام نهادن در مسير حق پرستي بدون بصيرت و آگاهي امكان پذير نيست و سهل انگاري و سطحي نگري كه از آفات دين است، ناشي از جهالت است...» (شهيد مرتضي مطهري، تعليم و تربيت در اسلام، 1367 ص 45) و امام علي(ع) نيز چنين مي فرمايند كه: «معرفه النفس انفع المعارف» (غرر الحكم) 2. تفكر و تعقل: «وانزلنا اليك الذكر تبين للناس ما انزل اليهم و لعلهم يتفكرون...» (نحل، 44) (و ما قرآن را بر تو فرو فرستاديم تا براي مردم آنچه را كه نازل شده است بيان كني، شايد در مقام تفكر برآيند.» 3. قصد و عزم و اراده قوي و توكل به خداوند متعال: «فاذا عزمت فتوكل علي الله» (آل عمران، 159) 4. خشوع و خضوع و تواضع: كه از جمله صفات و خصوصيات جانبازان و ايثارگران محسوب مي شود؛ (الم يان للذين امنوا ان تخشع قلوبهم لذكر الله و ما نزل من الحق...» (حديد، 16) 5. صبر و استقامت: «واصبرو ما صبرك الا بالله...» (نحل، 127 و 128) 6. صدق و اخلاق: «الا لله الدين الخالص...» (زمر، آيه 3) قسمت دوم: «نقش اساسي شوراهاي اسلامي در ترويج و ترغيب فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه اسلامي» در ترويج و ترغيب فرهنگ اصيل اسلامي و فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه، نهادها و گروه هاي اجتماعي گوناگوني موثر و دخيل مي باشند كه شامل پارامترها و عوامل جزئي تر و خاصتري نيز مي شود ولي به طور كلي عوامل اجتماعي ذيل را مي توان بعنوان نمونه در جامعه اسلامي ايران ذكر كرد: 1.آموزش و پرورش و نهادهاي آموزشي از كودكستان تا دانشگاه 2.برنامه هاي مذهبي صدا و سيما 3.شركت در نماز جماعت مدارس و مساجد 4.شركت در جلسات قرآن 5.حضور در تعاوني ها و شوراهاي اسلامي محلات 6.حضور در كلاس هاي اخلاقي، مذهبي، علمي و فرهنگي 7.حضور در كلاس هاي هنري بخصوص تذهيب و خطاطي (خط قرآني) 8.شركت در مراسم مذهبي و سياسي و نمازهاي جمعه 9.عضويت در بسيج و ساير نهادها از جمله شوراهاي اسلامي و تعاوني هاي ايثارگران 10.مطالعه كتب و مجلات و روزنامه هاي مفيد 11.تماشاي فيلمهاي تلويزيوني و سينمايي مناسب با مضامين مذهبي و اخلاقي 12.شركت در گراميداشت ياد شهداي انقلاب اسلامي 13.شركت در راهپيمايي ها و جلسات مربوط به انقلاب اسلامي 14.اميدواري به پاداش و جايزه از طرف نهادهاي اجتماعي مانند مدرسه، صدا و سيما و شوراهاي اسلامي. در اين بين يكي از نهادهاي اجتماعي فعالي كه مي تواند در ترويج فرهنگ اصيل اسلامي و فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه اسلامي ايران نقش اساسي داشته باشد، شوراهاي اسلامي است كه به دليل ارتباط دائمي و فعالي كه با مردم دارند و به دليل حضور اشخاص و اسوه هاي مناسب در اين رابطه مي توانند نقش مهمي را ايفا نمايند. در اين باره مي توان چنين عنوان كرد كه شوراهاي الامي بايستي داراي اهداف معيني مانند اهداف ذيل باشند: 1.هدف هاي كوتاه مدتي كه دنبال مي نمايند، كاملاً برنامه ريزي شده باشد و علاوه بر جنبه هاي تجاري و اقتصادي اهداف فرهنگي را دنبال نمايند. 2.داراي فلوچارت و برنامه شخصي براي اجراي اين اهداف مشخص باشند. 3.هيچگاه ماهيت فرهنگي ـ اجتماعي خود را فراموش ننمايند. 4.از روحانيون، دانشمندان و متفكرين جامعه در اجراي اهداف برنامه ريزي شده خود كمك بگيرند. 5.در همه حال اعضاي خود را در جريان امور و قضاياي مربوط به شوراهاي اسلامي به صورت واضح و بدون پنهان كاري قرار دهند. 6.به عنوان بخشي از جامعه اسلامي، هميشه به مسئله تعليم و تربيت جوانان اهميت داده و برنامه هاي كوتاه مدت، ميان مدت، بلندمدت خاصي را براي تربيت نسل جوان دنبال نمايند. 7.به ايثارگران و خانواده محترم شهدا به عنوان بخشي از ذخاير جامعه اهميت خاصي داده و هميشه در امور مختلف از آنها در اداره شوراهاي اسلامي كمك بگيرند. 8.نگرشي مثبت به آينده ايجاد كنند و وضعيت اقتصادي جامعه را از اهم وظايف خود به عنوان نهادي اجتماعي ـ فرهنگي برشمارند. 9.در بين اهدافي كه براي شوراهاي اسلامي در نظر گرفته شده به غير از مسائل اقتصادي و بودجه هاي مربوط به آن، بايستي بودجه هايي خاص را براي امور فرهنگي ـ تربيتي در نظر بگيرند، به نحوي كه هيئت مديره شوراهاي اسلامي هميشه نسبت به اختصاص اينگونه بودجه ها با ديد مثبت نگاه كنند. نتيجه گيري و پيشنهادها: انسان موجودي اجتماعي است كه در بستر اجتماع و جامعه متعالي رشد كرده و به تكامل مي رسد و يكي از رابط ها و نهادهاي اجتماعي خاصي كه دين مبين اسلام به آن توجه ويژه اي مبذول داشته است شوراهاي اسلامي و تعاوني ها مي باشند، چرا كه از طريق انفاق، خلاءهاي اقتصادي و فرهنگي را پر مي نمايند. از جمله مسائلي كه شوراهاي اسلامي و اسوه هايي چون ايثارگران مي توانند در جامعه مطرح و فراگير نمايند فرهنگ ايثار و شهادت مي باشد و در اين راستا استفاده از همه ابزارهاي فرهنگي توسط اين شوراهاي اسلامي، ضروري است، چرا ه بدون ابزار مناسب، توسعه فرهنگي و اخلاقي در جامعه ميسر نمي باشد. بنابراين نقش شوراهيا سالامي را در جامعه اسلامي ايران جدي تر تلقي نماييم و با بكارگيري اسوه هاي حسنه اي چون ايثارگران در مركز و مديريت شوراهاي اسلامي، اخلاق و فرهنگ ديني را در جامعه گسترش دهيم. مآخذ: 1.برومند، زهرا: بهبود و بازسازي سازمان، نشر هور، تهران، 1374 2.شريعتمداري، علي، اصول آموزش و پرورش، دانشگاه تهران، 1370 3.عطاري، سيداحمد، تربيت اخلاقي (اميل دوركيم) انتشارات مدرسه، آذر 1369 4.فرهنگ جامعه شناسي، نيكلاس آبركرامبي، ترجمه حسن پويان، انتشارات چاپخش 5.مطهري، مرتضي، تعليم و تربيت در اسلام، صدرا، تهرانف 1367 6.قرآن كريم، ترجمه محمدكاظم معزي، انتشارات علميه اسلامي، تهران، 1377 ﻫ.ق 7.نشريه حوزه، سال دوم، ش. 7، سال 1363 8.syberg, M. "(1999)" Social societies, A Review, "RKP, London, PP: 68-70" 9.Tranie, F. E (2000) "The Global sustainability Problem", Nasic Books), NewYork,P: 102. نگارنده: دكتر رسول نيمروزي (عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد شيراز)