bardia_m

کاربر طلایی2

تاریخ عضویت : آذر 1389

تعداد پست ها : 6374

پاسخ به:مقالات تخصصي ايثار و شهادت
شنبه 2 بهمن 1389 12:56 PM

عنوان : سهم بودجه فرهنگي كشور در گسترش فرهنگ ايثار و شهادت
كلمات كليدي : فرهنگ، ايثار و شهادت، برنامه ريزي فرهنگي، برنامة توسعه، بودجة فرهنگي
نويسنده : مهدي شاه نوروزي
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
<>

چکیده

ايران اسلامي به علت داشتن هويت ديني و اعتقادي خود که از پايه هاي اصلي تمدن و فرهنگ پر بار اين کشور بزرگ است، منشأ پيدايش چشمه هاي وسيع و جوشان علم و دانايي و حماسه هاي جاودانه مقاومت و پايداري همراه با اخلاق و فضيلت هاي انساني بوده است که با اتصال و پيوند به انقلاب اسلامي، زمينه ساز گسترش فرهنگ ناب اسلامي بر مبناي توحيد و آرمان هاي ملي و مذهبي شده است. فرهنگ ايثار و شهادت، کليد فتح و گسترش اين فرهنگ و ضامن حفظ، بقا و ترويج ارزش هاي انساني در عرصه هاي مختلف است. ترويج فرهنگ ايثار و شهادت، يکي از اهداف و سياست هاي فرهنگي جمهوري اسلامي مصوّب شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 288 در سال 1371 است که به عنوان زير بخش حوزة فرهنگ در نظام برنامه ريزي فرهنگي در برنامه هاي توسعه کشور مورد توجه قرار گرفته است. در اين راستا، نهادهاي فرهنگي بر اساس قوانين سالانه بودجه مکلّف به اجراي سياست هاي فرهنگي و از جمله ترويج فرهنگ ايثار و شهادت هستند. اعتبارات حوزه فرهنگ در قوانين سالانه بودجه در فصل امور اجتماعي به منظور تحقق اهداف فرهنگي جمهوري اسلامي تعريف شده است. سهمي از اين اعتبارات مربوط به حوزه فرهنگ ايثار و شهادت است که قوانين برنامه، نهادهايي را نيز بدين منظور مکلّف نموده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسي بودجه و اعتبارات حوزه فرهنگ در طول برنامه هاي توسعه جمهوري اسلامي ايران (84-1368) و مقايسه آن با بودجه عمومي دولت و بررسي سهم بودجه فرهنگي در ترويج فرهنگ ايثار و شهادت است. براي دستيابي به اين هدف، با بررسي قوانين برنامه هاي توسعه و قوانين بودجه به عنوان جامعه آماري از روش تحليل محتوا استفاده شده است.

نتايج پژوهش نشان مي دهد که سهم بودجه فرهنگي در مقايسه با بودجه عمومي کشور از رشد نسبي برخوردار بوده است و همزمان با توسعة نهادهاي فرهنگي ترويج فرهنگ ايثار و شهادت بر آن تأکيد شده و بخشي از اعتبارات دستگاه هاي فرهنگي به اين موضوع اختصاص يافته است.

مقدمه

ایران اسلامی به دلیل هویت دینی و اعتقادی خود از پایه های اصلی تمدن و فرهنگ جهانی است. فرهنگ این مرز و بوم منشأ پیدایش چشمه های وسیع و جوشان علم ودانایی و حماسه های جاودانه مقاومت و پایداری همراه با اخلاق وفضیلت های انسانی بوده است که در دهه های اخیر با اتصال وپیوند به انقلاب اسلامی ،زمینه ساز گسترش فرهنگ ناب اسلامی بر مبنای توحید و آرمان های ملی و مذهبی است. فرهنگ ایثار وشهادت کلید فتح وگسترش این فرهنگ وضامن حفظ،بقا وترویج ارزشهای انسانی در عرصه های مختلف است. ترویج فرهنگ ایثار وشهادت یکی از اهداف وسیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه 288 در سال 1371هجری شمسی است که به عنوان زیر بخش حوزه فرهنگ در نظام برنامه ریزی فرهنگی در برنامه های توسعه کشور مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا نهادهای فرهنگی بر اساس قوانین سالانه بودجه مکلف به اجرای سیاست های فرهنگی واز جمله ترویج فرهنگ ایثار وشهادت هستند. اعتبارات حوزه فرهنگ در قوانین سالانه بودجه در فصل امور اجتماعی به منظور تحقق اهداف فرهنگی جمهوری اسلامی تعریف گردیده است.سهمی از این اعتبارات مربوط به حوزه فرهنگ ایثار وشهادت است که قوانین برنامه نهاد هایی را نیز بدین منظور مکلف نموده است.با بررسی اعتبارات فرهنگ ایثار وشهادت و نسبت آن با بودجه عمومی دولت ، امکان قضاوت در خصوص جایگاه فرهنگ ایثار وشهادت در بودجه های کشور فراهم خواهد شد.

بیان موضوع

بودجه و اعتبارات عامل مهمی در تحقق اهداف و سرعت بخشيدن به فعاليتها و برنامه های اجرایی کشور است . بودجه فرهنگی کشور بخشی از بودجه عمومی دولت است که در زیر بخش بودجه امور اجتماعی و در سر فصل بودجه فصل فرهنگ و هنر در نظر گرفته شده است.سهم بودجه فرهنگی در مقایسه با بودجه عمومی دولت با استناد به قوانین بودجه سالانه و بودجه سال1387 حدود 24./ است.(شاه نوروزی ، 1387 :194). بخشی از بودجه کشور براساس تکالیف بودجه به ترویج فرهنگ ایثار وشهادت اختصاص دارد که در اختیار نهادها و سازمانهایی قرار می گیرد که قانون خود آنها را معین نموده است.با توجه به رقم اندک اعتبارات حوزه فرهنگ و فعالیت های گسترده ای که در این حوزه تعریف شده است، بی تردید سهم ناچیزی در این بخش هزینه گردیده است. در عین حال، روند رو به رشد اعتبارات فر هنگی نسبت به بودجه عمومی دولت امکان بهره گیری بیشتر از بودجه فرهنگ به ترویج فرهنگ ایثار و شهادت را فراهم می آورد.

هدف

هدف از مقاله حاضر، بررسی بودجه فرهنگی کشور در طول سالهای پس از دفاع مقدس براساس برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران و قوانین سالانه بودجه و بررسی سهم بودجه فرهنگی ونسبت سهم آن به بودجه عمومی دولت و همچنین بررسی سهم بودجه ترویج فرهنگ ایثار وشهادت و نسبت آن به بودجه فرهنگی است.

روش

پژوهش حاضر، با هدف بررسی سهم بودجه ترویج فرهنگ ایثار وشهادت در بودجه و اعتبارات فرهنگي در برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران و با استفاده از روش تحليل محتوا ، توصيفي و تحليلي انجام گرفته است.

مفاهیم و اصطلاحات

فرهنگ: اصطلاح فرهنگ از نظر تنوع مفاهيم و وسعت معاني چنان ابعاد گسترده اي دارد که دستيابي به تعريفي جامع از آن عملاً غير ممکن گرديده و با توجه به ابعاد آن شايد تاکنون بيش از 200 تعريف از فرهنگ ارائه شده است .

ويليامز[1] فرهنگ را يکي از دو يا سه واژه اي مي داند که بيشترين پيچيدگي را در زبان انگليسي دارد(ويليامز،1976 : 76 ) .

باروفسکي[2]معتقد است که تلاش هاي معطوف به تعريف فرهنگ« شبيه تلاش براي به چنگ آوردن باد »است. اين تسبیه جذاب بر اين امر دلالت دارد که دستيابي به يک تعريف جامع از فرهنگ تا چه اندازه دشوار است ( باروفسکي ، 1998 :64 ).

بي ترديد، تعاريف و معاني گوناگوني از فرهنگ ارائه شده است. در عین حال، آنچه مهمتر از مفهوم و معني فرهنگ است، کارکرد و فعاليت هايي است که آنها را فعاليت هاي فرهنگي مي دانيم و زمينه ساز رشد و ارتقاي سطح فکري ، اخلاقي و عاطفي جامعه متناسب با فرهنگ ديني و انساني است .

امام خميني (ره) معتقدند که والاترين و بالاترين عنصري که در موجوديت هر جامعه دخالت اساسي دارد . فرهنگ آن جامعه است . اساساً فرهنگ هر جامعه هويت آن جامعه را تشکيل مي دهد ( صحيفه نور ، 1370).

در کنفرانس جهاني درباره سياست هاي فرهنگي ( مکزيکو[3]، 1982) بر سر تعريف زير از فرهنگ توافق شد : «در کلي ترين مفهوم ، فرهنگ را مي توان کل پيچيده اي از خصيصه هاي متمايز روحاني، مادي، فکري و عاطفي دانست که ويژگي هاي يک جامعه يا گروه اجتماعي به شمار مي آيند و نه تنها هنر و ادبيات، بلکه شيوه هاي زندگي، حقوق اساسي انسانها، نظام هاي ارزشي و سنت ها و باورها را در بر مي گيرند( اجلالي .1379 : 18 ).

برنامه ریزی فرهنگی: واژه برنامه ريزي فرهنگي نيز مثل واژه ي فرهنگ كاربرد گسترده اي دارد كه با مجموعه اي از وظايف و رشته هاي مختلف از جغرافياي انساني گرفته تا سياستگذاريهاي اجتماعي و مديريت عمومي و حتي با برنامه ريزي راهبردی در پيوند است در هر حال برنامه ريزي كاربرد روش علمي در سياستگذاري است
(دان ليوي¹ ، 1991 ).

برنامه ريزي فرهنگي استفاده راهبردی از منابع فرهنگي به منظور توسعه يكپارچه شهرها ، مناطق و كشورها تعريف شده است ( دي ام يو² ، 1995).

برنامه ريزي فرهنگي ، اصطلاحي است که اگر چه در برخي کشورهاي پيشرفته ساليان زيادي است که مد- نظر برنامه ريزان قرار گرفته است ولي در کشور ما سابقه چنداني ندارد و مروري به جايگاه بخش فرهنگ در چند برنامه کلان اقتصادي ، اجتماعي کشور که در سالهاي قبل و بعد از انقلاب اسلامی اجرا شده است ، صحت اين ادعا را روشن مي کند ( کرماني ، 1384).

در مجموع مي توان برنامه ريزي فرهنگي را تعيين اهداف،خط مشي هاي فرهنگي ، شناسايي ابزارها و امکانات مورد نياز و راهکارهاي اجرايي براي دستيابي به اهداف تعريف شده نظام فرهنگي حاکم در دورة زماني مشخص به منظور ارتقا و تغيير نگرش ها، باورها و فرهنگ عمومي جامعه دانست.

برنامه توسعه:منظور از برنامه توسعه ،برنامه ریزی های کلان است که برای رشد و ارتقاي سطح کمی و کیفی کلیه امور اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی، با بررسی ابزار و امکانات لازم در یک دوره زمانی مشخص تدوین می گردد.

بودجه فرهنگی:اعتبارات فرهنگي ، بودجه هاي اختصاصي فصل فرهنگ و هنر است كه در قوانين سالانه بودجه دولت در سر فصل امور اجتماعي بودجه عمومي دولت منظور شده است .

ترویج فرهنگ ایثار وشهادت در سیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران

شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه شماره 288 خود در تاريخ 20 / 5 / 71 براي نخستين بار سياست هاي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران را به تصويب رساند . هر چند سياست هاي تدوين شده بسيار خلاصه و حاوي مجموعه اي کلي از عناوین است که خود نيازمند شرح و تفسيرند و نقدهايي بدين سبب و همچنين ابهامات موجود بر آن وارد است ، با اين حال، تعيين و تدوين سياست هاي فرهنگي خود زمينة تعيين مسير و حرکت فرهنگي کشور را فراهم نموده است و تا حدودي مي تواند از برخي اختلاف هاي نظری در امر اجرا جلوگيري نمايد .

در مقدمة اين مصوبه سياست فرهنگي چنين تعريف شده است : « سياست فرهنگي در حقيقت همان توافق رسمي و اتفاق نظر مسؤولان و متصديان امور در تشخيص ، تدوين و تعيين مهمترين اصول و اولويتهاي لازم الرعايه در حرکت فرهنگي است . سياست فرهنگي را مي توان اصول راهنماي کارگزاران فرهنگي و مجموعه علايم و
نشانه هايي دانست که مسير حرکت را نشان مي دهد . به عبارت ديگر، نوعي دستورالعمل فرهنگي است که روشنگر حرکت است » (شوراي عالي انقلاب فرهنگي ،1371). در اين مصوّبه همچنين سياست فرهنگي به معناي عام و عرفي آن، به مجموعه اي از اهداف ، مباني ، اصول ، اولويتها و خط مشي اجرايي گفته مي شود .

در بند 3 اهداف سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران چنین آمده است:"تکیه و تأکید بر آرمانها و ارزشهای معنوی و فرهنگ اسلامی و حفظ و ترویج فرهنگ بسیجی و تقویت روحیه ایثار و فداکاری در راه ارزشهای اسلامی با توجه به لزوم درک مقتضیات و تحولات زمان و همچنین تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف و مهیا شدن برای مواجهة صحیح و همه جانبه با ضرورتها و تحولات (شورای عالی انقلاب فرهنگی ، 1371:مصوبه 288).

در ادامه، این مصوبه به منظور تحقق اهداف سیاست های فرهنگی کشور ابزار و امکانات مورد نیاز را پیش بینی نموده است. همچنین در بند 44 امکانات آمده است:"تأسیس وتقویت موزه های بزرگ و کوچک جنگ در مرکز و مناطق کشور و ساختن بناهای یادبود و حفظ اسناد و آثار و نیز تدوین و تکمیل تاریخ دفاع مقدس" که راهکاری در راستای ترویج فرهنگ ایثار وشهادت است.

ترویج فرهنگ ایثار وشهادت در قوانین برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران

الف- قانون برنامه اول توسعه

برنامه اول توسعه جمهوری اسلامی ایران در سال 1362 تهیه شد که به دلیل شرایط جنگ ، امکان اجراشدن پیدا نکرد . با پایان یافتن جنگ تحمیلی در سال 1367 ، این برنامه با اصلاحاتی جهت اجرا به دولت ابلاغ شد . اولویت بازسازی کشور به دلیل خرابی های حاصل از جنگ تحمیلی از یک سو و عقب ماندگی های کشور در نقاط مختلف از سوی دیگر، سبب گردید تا نگاه برنامه ریزان در قانون برنامه اول توسعه به حوزه فرهنگ تحت تأثیر قرارگیرد.علی رغم آن که انقلاب اسلامی ایران ، انقلاب ارزشی و فرهنگی بوده است، تنها تبصره 25 قانون برنامه اول دولت را مکلف به تأسیس نظام متحد و هماهنگ امور فرهنگی و تبلیغی کشور نمود (شاه نوروزی،1387 :99).

یکی از اهداف کلی برنامه اول ، گسترش کمی و ارتقاي کیفی فرهنگ عمومی در جامعه است که برای تحقق این امر در قانون، خط مشی هایی را تعریف نموده است. براي دستیابی و تقویت فرهنگ ایثار و شهادت در قانون برنامه اول بهبود و گسترش پژوهش ، حفاظت ،احیا و استفادة مجدد و معرفی میراث فرهنگی کشور و آثار و ارزشهای فرهنگی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مورد تأکید قرار گرفته است.

ب- قانون برنامة دوم توسعه

در تبصره های 56،57،58،59،60 و61 برنامه دوم توسعه ، دولت به ارتقای کمی و کیفی فرهنگ عمومی مکلف شده است.بخش فرهنگ در برنامه دوم توسعه ، همانند برنامه اول ، از جایگاه مستقلي برخوردار نیست و تنها با گرایش تقویت تفکر و گرایش دینی و ترویج ارزش های انقلاب اسلامی متمایز گردیده است..

اهداف کلان در برنامه دوم در حوزه فرهنگ توسعه یافته است وبا نگاه و توجه ویژه به نسل جوان،تقویت هویت ملی و دینی و هدایت آنان در عرصه های ایمان مذهبی و فرهنگی مورد تأکید قرار گرفته است.شناساندن دشمنان داخلی و خارجی و تقویت روح مقاومت به نسل جوان از خط مشی های اساسی در برنامه دوم توسعه است.گسترش فرهنگ ایمان ، معنویت و مقاومت در کلیه نیروهای مسلح و آحاد جامعه، یکی دیگر از خط مشی های برنامه دوم در راستای تقویت بنیه دفاعی کشور در حد نیاز بیان شده است.

قانون برنامه دوم به منظور تقویت و ترویج ارزشهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس ، اولویت دادن به ایثارگران و خانواده های معظم شهدا ، آزادگان و بسیجیان در استفاده از تسهیلات عمومی کشور را گامی در جهت حفظ و تکریم ایشان و حرکتی در مسیر تقویت فرهنگ ایثار و شهادت تلقی کرده و نهادهای دولتی و غیر دولتی را مکلف نموده است تا با رعایت این اولویت ها ، یاد و خاطره حماسه سازان دوران مقدس را به عنوان فرهنگ غالب در جامعه حفظ کنند.

ج-برنامه سوم توسعه

برنامه سوم توسعه نگاه واقع بینانه تری نسبت به برنامه های اول و دوم به مسایل فرهنگی دارد. در این برنامه، بخش فرهنگ از جایگاهي مستقل برخوردار است. فصل 21 قانون برنامه به حوزة فرهنگ پرداخته است.

ماده 159 قانون برنامه به موضوع ترویج فرهنگ ایثار و شهادت پرداخته است. در این ماده اشاره شده است:"برای اعتلای معرفت دینی و قرآنی و بهره گیری از اندیشه های والای حضرت امام خمینی (ر ه )و رهنمود های مقام معظم رهبری ،در تحکیم مبانی فکری ارزشهای انقلاب اسلامی و فرهنگ جهاد و شهادت در جامعه، بویژه نسل جوان و نوجوان ،سازمانها و نهادهایی را که از بودجه عمومی استفاده می کنند ، مکلف نموده است که در این مسیر اقداماتی را انجام دهند(مجموعه قوانین ،1384 : 248).

در این قانون اشاره شده است که :"وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است به منظور ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و بزرگداشت یاد شهیدان و تجلیل از ایثارگران و حماسه سازان دفاع مقدس ، اعطای تسهیلات ویژه در فعالیتهای فرهنگی هنری به خانواده های مغظم شاهد و ایثارگران با همکاری بنیاد شهید و بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی و بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس ، طرح مناسبی را تهیه و به هیئت وزیران ارایه کند"(مجموعه قوانین،1384 : 249).

طرح ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در سال 1381 شمسی با پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در هیأت دولت به تصویب رسید.

د- برنامه چهارم توسعه

جامعیت بخش فرهنگ در برنامه چهارم در قیاس با برنامه های پیشین بیانگر حرکت عقلانی و خردمندانه در نظام برنامه ریزی کشور است. اهداف کلان و کلی در برنامه های قبل به اهداف جزیی و اجرایی و قابل دسترس در برنامه چهارم ، میزان توفیق برنامه را افزایش داده است.از طرفی، تدوین آیین نامه های اجرایی در بخش فرهنگ در اولین سال برنامه، امکان تحقق اهداف فرهنگی و از جمله فرهنگ ایثار وشهادت را عملی تر ساخته است.

فصل نهم از بخش چهارم قانون برنامه چهارم توسعه، به حوزه فرهنگ و صیانت از هویت و فرهنگ اسلامی-ایرانی پرداخته است و این بخش از نظر کمی و کیفی از رشدي جهشی در مقایسه با برنامه های قبلی برخوردار است.

ماده 106 برنامه دولت را مکلف به اقداماتی در راستای تعمیق و تحکیم مبانی ارزشهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نموده و علاوه بر تنفیذ قوانین برنامه سوم ، استمرار طرح ترویج فرهنگ ایثار و شهادت را متذکر شده است(مجموعه قوانین ،1384 :1385).

ماده 113 قانون برنامه چهارم طرح کاربرد نمادها و نشانه ها و آثار هنری و همچنین ایجاد موزه های دفاع مقدس را در راستای تجلی و توسعة مفاهیم و نمادهای هویت اسلامی ایرانی مورد تأکید قرار می دهد.

طرح ترویج فرهنگ ایثار و شهادت

هیأت وزیران در جلسه مورخ1/2/1381 بنا به پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و به استناد بند (د) ماده 159 قانون برنامة سوم توسعة اقتصادی ، اجتماعی ،و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران آیین نامه طرح ترویج فرهنگ ایثار وشهادت و بزرگداشت یاد شهیدان و تجلیل از ایثارگران حماسه ساز دفاع مقدس و اعطای تسهیلات فرهنگی به خانواده های معظم شاهد و ایثارگران را به تصویب رسانید.

در این آیین نامه که مشتمل بر 7 ماده است، علاوه بر تعيین نهادها و دستگاههای متولّی امور ایثارگری، به تفصیل وظایف هر یک از دستگاهها مشخص شده است .

راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت براساس خط مشی های برنامه های توسعه

در برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران تقویت و ترویج فرهنگ ایرانی اسلامی با تکیه بر آرمانهای اخلاقی و ارزش های انسانی از توجه و اولویت خاصی بر خوردار است. در این راستا، قانونگذار برای تحقق ودستیابی به اهداف مد نظر و از جمله ترویج فرهنگ ایثار و شهادت مواردی را در متن برنامه ها به دستگاهها و نهادهایی که به نحوی از اعتبارات و بودجه عمومی دولت استفاده می کنند، متذکر شده است که به موارد زیر می توان اشاره نمود:

-انجام مطالعات مستمر و همه جانبه در زمینة بهره گیری از علوم و فن آوریهای نو در تحکیم مبانی فرهنگ ایثار و شهادت(ماده 159 برنامه سوم )؛

-ایجاد زمینة مشارکت دانشجویان دوره های تحصیلات تکمیلی در پژوهش های مرتبط با فرهنگ ایثار (ماده 159) ؛

-افزایش اثربخشی فعالیت های فرهنگی با بهره گیری از انواع هنرها (ماده 159)؛

-تحقیق و ارزیابی مستمر اثر بخشی فعالیتهای فرهنگی به منظور ارتقای بهره وری منابع و امکانات موجود (ماده 159)؛

-ساخت و تولید برنامه های مستند ،سریال و فیلم های سینمایی توسط صدا و سیما و نهادهای سینمایی (ماده 159)؛

-برگزاری یادواره ها و یادمان های شهیدان و تجلیل و تکریم از خانواده های معظم شاهد و ایثارگر(ماده 159)؛

-شناساندن دشمنان داخلی و خارجی و تقویت روح مقاومت(مجموعه قوانین ،1384 :132)؛

-اولویت دادن به ایثارگران و خانواده های شاهد ، آزادگان و بسیجیان در استفاده از تسهیلات عمومی ؛

-فراهم نمودن امکان حضور بیشتر ایثارگران در عرصه های سیاسی، قضایی و اجرایی کشور (مجموعه قوانین ،1384 :144)؛

-تامین نیازمندی های خانواده های شاهد و ایثارگر و ارتقاي سطح زندگی ایشان (مجموعه قوانین،1384 :144)؛

-حمایت مادی و معنوی و قضایی از ایثارگران در کلیه صحنه های انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران؛

-گسترش فعالیت های رسانه های ملی و ارتباط جمعی در بسط آگاهی های عمومی؛

-تهیه و تدوین طرح ترویج فرهنگ ایثار وشهادت؛

-کاربرد نمادها و نشانه های فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه (ماده 113 برنامة چهارم)؛

-احداث موزه و برپایی نمایشگاههای دفاع مقدس.

کارگزاران ترویج فرهنگ ایثار و شهادت

کارگزاران فرهنگي نهادها و افرادي هستند که انتشار فرهنگ را تسريع مي کنند و به آن جان مي بخشند . آنها مروّجان فرهنگ يا از جهت ديگر، واحدهاي خط اول جبهه در تحقق بخشيدن به سياستهای فرهنگي هستند.

کارگزار فرهنگي کسي است که خود را وقف انتشار فرهنگي به گسترده ترين صورت آن نمايد و نگهدار معيارهاي فرهنگي باشد که خود به نشرشان مي پردازد. اصلي که در ثبت فعاليت هاي کارگزاران قرار دارد، آن است که فرهنگ را حقيقتاً در دسترس همگان قرار دهند، نه فقط آن را به مقياس وسيع انتشار دهند ، بلکه مخاطباني بسيار براي آن فراهم آورند (پهلوان ، 1381 : 57 ) .

در راستای سیاست های فرهنگی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، نهادهای مردمی و غیر دولتی در دوران دفاع مقدس، از جمله پایگاههای بسیج ،کانون های فرهنگی مساجد و بخشهای فرهنگی سازمانها و نهادها و ادارات دولتی با انجام فعالیت های فرهنگی، فضای جامعه را با سیاست های دفاعی کشور همراهي می نمودند که با پایان یافتن جنگ تحمیلی و ضرورت حفظ آثار و ارزشهای به جای مانده از دوران دفاع مقدس، بنیاد حفظ و آثار ارزشهای دفاع مقدس در سپاه پاسداران تشکیل گردید. این نهاد نوپا در مسیر سیاست های کلان سپاه ماموریت هایی را انجام می داد.

همزمان با تدوین ، تصویب واجرای قوانین توسعه جمهوری اسلامی ایران، طرح ترویج فرهنگ ایثار وشهادت مطرح گردید که به استناد قانون برنامة سوم توسعه، نهادهایی به صورت رسمی توسط قانون مکلف به اجرای طرح های ترویج فرهنگ ایثار وشهادت گردیدند. در ماده 1 آیین نامه طرح ترویج فرهنگ ایثار وشهادت و بزرگداشت یاد شهیدان و تجلیل از ایثارگران حماسه دفاع مقدس و اعطای تسهیلات فرهنگی و هنری به خانواده های معظم شاهد وایثارگر نهادهای متولی ایثارگری چنین تعریف شده اند:"منظور از دستگاههای متولی ایثارگری ، بنیاد شهید انقلاب اسلامی ، بنیاد مستضعفان وجانبازان انقلاب اسلامی ، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، ستاد آزادگان و نیروی مقاومت بسیج می باشد( بابازاده ، 1382 :2).

علاوه بر دستگاههایی که در طرح ترویج فرهنگ ایثار متولی فرهنگ ایثارگری هستند، سازمان ها و نهادهایی به عنوان دستگاههای همکار تعریف شده اند که منظور، دستگاههایی هستند که در خصوص فرهنگ ایثار و شهادت و یا تجلیل از ایثارگران می توانند زمینه سازی و تصمیم گیری موثری را فراهم نمایند.

بودجه و اعتبارات فصل فرهنگ و هنر

بودجه و اعتبارات عامل مهمي در تحقق اهداف و سرعت بخشيدن به فعاليتهاي اجرايي در برنامه هاست . در اين خصوص، براي دستيابي به ميزان اعتبارات فصل فرهنگ و هنر با مراجعه به اسناد و مدارك سازمان برنامه و بودجه ، قوانين سالانه بودجه ، بودجة فصل استخراج گرديده كه در جدول شمارة 4-15 ارائه شده است .

جدول 1-بودجه فصل فرهنگ و هنر در برنامه هاي توسعه

برنامه	بودجه عمومي دولت	بودجه امور اجتماعي	بودجه فصل فرهنگ وهنر
اول	65862	33446	435
دوم	412179	189686	6273
سوم	1455280	441831	14600
چهارم	2610507	817234	56886

جدول2 -بودجه و اعتبارات فرهنگ در سالهاي برنامه هاي توسعه

سال	بودجه عمومي دولت	رشد درصد	بودجه امور اجتماعي	رشد درصد	بودجه فصل فرهنگ و هنر	رشد درصد
1368	4734	-	2360	-	22	-
1369	6191	77/30	3282	39	31	9/40
1370	9278	86/49	4455	74/35	47	6/51
1371	15183	64/63	8539	67/91	86	97/82
1372	30476	72/100	14810	43/73	249	53/189
1373	38507	35/26	18888	53/27	365	58/46
1374	60039	91/55	27621	25/46	644	53/176
1375	63469	02/6	28411	86/2	891	54/38
1375	82466	54/29	32016	68/12	941	6/5
1377	95020	22/15	37093	85/15	1802	49/91
1378	110995	81/16	45657	08/23	1995	49/8
1379	127816	15/15	61062	74/33	1682	68/15-
1380	164266	51/28	73318	07/20	1486	65/11
1381	273288	33/66	80200	38/9	2521	65/69
1382	370956	76/35	105069	31	4070	44/61
1383	5019014	9/39	122182	28/16	4841	94/18
1384	537859	63/3	131427	5/7	10226	23/111
1385	572950	52/6	198415	96/50	11700	41/14
1386	636213	11	173549	53/12	13777	75/17
1387	863485	72/35	313843	8/80	21183	75/53

نكته : ارقام مندرج در جدول فوق از قوانين سالانه بودجه و سالنامه آماري مركز آمار ايران در معاونت برنامه ريزي و راهبردی رياست جمهوري استخراج شده است .

نمودار 1

جدول شماره 3-نسبت بودجه فرهنگ و هنر و امور اجتماعي به بودجه عمومي دولت

سال	نسبت بودجه اجتماعي به بودجه دولت	نسبت بودجه فرهنگ به بودجه دولت
68	49/0	004/
69	53%	005/
70	48%	005/
71	56%	005/
72	48%	008/
73	49%	009/
74	46%	010/
75	44%	013/
76	38%	011/
77	38%	018/
78	41%	017/
79	47%	013/
80	44%	009/
81	29%	009/
82	28%	010/
83	23%	009/
84	24%	019/
85	34%	020/
86	27%	021/
87	36%	024/

با استناد به جدول شماره3 اعتبارات و بودجه، ميزان رشد اعتبارات حوزه فرهنگ نسبت به امور اجتماعي و بودجه عمومي دولت روند صعودي را نشان مي دهد. نسبت اعتبارات امور اجتماعي از ابتداي سال اول برنامه به برنامه بودجه عمومي دولت روند نزولي دارد، در حالي که نسبت بودجه فصل فرهنگ وهنر به بودجه عمومي دولت علي رغم بعضي افزايش و كاهشهاي محدودي، در برخي از سال هاي برنامه روند صعودي نسبي را طي کرده است و از 004/0 در سال 68 بودجه عمومي به 02/0 در سال 87 افزايش يافته است.

همچنين با استناد به جدول شماره 1 بودجه، رشد اعتبارات برنامه هاي توسعه در بودجه عمومي وامور اجتماعي قابل ملاحظه است، ولي رشد 289 درصدي بودجه برنامه چهارم با توجه به اينکه سال 88 در اين اعتبارات ملاحظه نگرديده است، بيانگر رشد نسبي وقابل قبولي درحوزه فرهنگ وهنر است، در حالي که رشد بودجه امور اجتماعي در مقايسه با برنامه هاي قبل کاهش داشته ، افزايش بودجه فصل فرهنگ وهنر از برنامه چهارم در مقايسه با برنامه سوم با بيش از دوبرابر از رشد مطلوبي به نظر مي رسد.

بودجه واعتبارات ترویج فرهنگ ایثار وشهادت

اعتبارات فرهنگ ایثار وشهادت به استناد بند (د) ماده 159 قانون برنامه سوم توسعه در قوانین سالانه بودجه به نهادهای بنیاد حفظ آثار وارزشهای دفاع مقدس وحوزه فرهنگی بنیاد شهید وامور ایثارگران اختصاص یافته است. هر چند اعتباراتی در همین راستا به نهادهای دیگری، چون بنیاد مستضعفان و جانبازان ، ستاد آزادگان و بسیج نیزتخصیص یافته است، ولی از آنجا که بنیاد مستضعفان و جانبازان زیر نظر رهبری واز محل اعتبارات خود اداره می شده است ،در قوانین سالانه بودجه سر فصل اعتبارات برای این نهاد در نظر گرفته نشده است.از طرفی، با ادغام سه نهاد ایثارگری ، بنیادشهید ،بنیاد جانبازان و ستاد آزادگان در نیمه دوم سال 1383 و تشکیل بنیاد شهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی ،در حال حاضر بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس و بنیاد شهید و امور ایثارگران را می توان متولیان ترویج فرهنگ ایثار و شهادت دانست.

قوانین برنامه های توسعه جمهوری اسلامی و همچنین مصوبه هیأت وزیران در سال 1381 و تدوین آیین نامه طرح ترویج، کلیه دستگاههای عمومی کشور را که از اعتبارات و بودجه دولتی استفاده می کنند ، مکلف به توسعه و ترویج فرهنگ ایثار وشهادت براساس سیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی مصوب سال 1371نموده است. بر این اساس بخشهای نامشخصی از اعتبارات دستگاههای دولتی و غیر دولتی، از جمله بسیج ، صدا وسیما ، سازمانهای فرهنگی و هنری و حوزه های فرهنگی وزارتخانه ها ونهاهای دولتی، در راستای تحقق اهداف کلان فرهنگی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت هزینه می شود.احصاي این اعتبارات به دلیل نامشخص بودن میزان آن دشوار است.

از مجموع اعتبارات تخصیصی به ترویج فرهنگ ایثار وشهادت و با بررسی قوانین سالانه بودجه ، جدول شماره 4 با استخراج اعتبارات حوزه فرهنگی بنیاد شهید و امور ایثارگران و بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس طراحی و ارایه گردیده است.

جدول شماره 4 - بودجه و اعتبارات ترویج فرهنگ ایثار و شهادت ارقام به میلیون ریال

سال	بنیاد شهید	درصد رشد	بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس	درصد رشد
1373	7/1	__	__	__
1374	2	5/17	1/7	__
1375	5/2	25	5/7	5
1376	3	20	5/16	220
1377	5	66	16	03/-
1378	8	60	17	6
1379	7/8	9	23	37
1380	25	80	18	20-
1381	100/7	2800	21	18
1382	100/7	-	27	30
1383	100/7	-	35	30
1384	000/20	285	147/571	900
1885	240/51	256	880/91	60
1386	000/19	258-	880/91	0
1387	333/1	30-	__

نکته: ارقام جدول از قوانین سالانه بودجه استخراج گردیده است.

منابع مندرج در جدول بنیاد شهید مربوط به سرفصل فعالیتهای فرهنگی و ترویج ایثار و شهادت قوانین بودجه است. که در فواصل سالهای 1381 – 1382و 1383 بدون تغییر بوده و این ارقام با سایر فعالیتهای فرهنگی منظور شده است.

با استناد به جدول شماره 4چنین استنباط می شود که میزان اعتبارات ترویج فرهنگ ایثار و شهادت از سال 1374 بتدریج افزایش یافته است . این اعتبارات در حوزه فرهنگی بنباد شهید از 2 میلیون ریال به 1333میلیون ریال در سال 1387 افزایش یافته که رشد 6 هزار درصدی را نشان می دهد.اگر چه رشد یکسانی در میزان افزایش اعتبارات در طول سالهای متوالی دیده نمی شود، ولی رشد جهشی اعتبارات در سال 1384 و پس از آن، بیانگر نگاه ویژه دولت نهم به ترویج فرهنگ ایثار و شهادت است. این نگاه در مورد اعتبارات بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس نیز صدق می کند. بودجه بنیاد از 7میلیون ریال در سال 1374 به 91880 میلیون ریال در سال 1386 رسیده است که رشد 13 هزار درصدی را نشان می دهد.افزایش و رشد اعتبارات در سالهای 1384 وپس از آن با اعتبارات قبل از آن قابل مقایسه نیست.

جدول شماره 5-نسبت سهم بودجه فرهنگ ایثار و شهادت به بودجه عمومی دولت و بودجه فرهنگی کشور

سال	نسبت بودجه فرهنگ به بودجه دولت	نسبت بودجه فرهنگ ایثار و شهادت (بنیاد شهید) به بودجه دولت	نسبت بودجه بنیاد حفظ آثار به بودجه دولت	نسبت بودجه ترویج فرهنگ ایثار به بودجه فرهنگی کشور
1374	01/	000003/	00001/	001/
1375	012/	000004/	00001/	0008/
1376	011/	0000036/	00002/	002/
1377	018/	0000052/	000016/	0009/
1378	017/	0000072/	000015/	0008/
1379	012/	0000068/	000018/	001/
1380	009/	000015/	00001/	0012/
1381	009/	0026/	000008/	0008/
1382	01/	002/	000007/	0006/
1383	009/	00015/	0000007/	0007/
1884	019/	0037/	06/	5/5
1385	02/	009/	02/	8/
1386	021/	003/	015/	7/
1387	024/	00015/	__	__

جدول شماره 5 نسبت سهم بودجه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت را به بودجه عمومی دولت و بودجه فرهنگی کشور نشان می دهد. در این جدول ، رشد نسبی بودجه عمومی دولت در فواصل سالهای 1374 تا 1387 مشهود است و از 01/ سال 1374 به 024/ در سال 1387 می رسد. این نسبت در اعتبارات حوزة فرهنگی بنیاد شهید از رشد بالایی برخوردار است.

نتیجه گیری

فرهنگ به عنوان سرمایه مادی و معنوی متراکم شده جوامع ، اصلی ترین عامل حفظ و تقویت هویت ملی ، دینی و تاریخی مردم یک کشور است. با این دیدگاه، فرهنگ از حیث ویژگی ها و کارکردها ی آن در دو سطح مادی و معنوی قابل بررسی است . بر این اساس، فرهنگ در برنامه های توسعه مورد توجه برنامه ریزان کلان جامعه قرار دارد و حوزه فرهنگ با پیش بینی امکانات و ابزار ، جایگاه خود را در نظام برنامه ریزی و بودجه ای حفظ کرده است. در قوانین برنامه های توسعه و قوانین سالانه بودجه به منظور دستیابی به اهداف و سیاست های فرهنگی ، اعتبارات خاصی در نظر گرفته شده است .

به منظور تحقق اهداف توسعه و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت ، بخشی از اعتبارات عمومی دولت به این حوزه اختصاص یافته است که در ردیف اعتباری نهادهای متولی ایثارگری در نظر گرفته شده است. با تصویب طرح ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در سال 1381 و افزایش تدریجی اعتبارات آن ، امکان گسترش فرهنگ ایثار و شهادت در عرصه های مختلف جامعه فراهم آمده است .هر چند قضاوت در میزان اعتبارات تخصیصی با حجم و همچنین میزان ثمر بخشی فعالیت ها کمی دشوار است، ولی می توان امیدوار بود که رشد نسبی اعتبارات ، زمینه توسعه این فعالیت ها را فراهم نماید.

با استناد به جدول شماره 4 ، نسبت بودجه بنیاد شهید به بودجه عمومی دولت از 000003/ در سال 1374 به 00015/ در سال 1387رسیده است که بیانگر رشدی بالغ بر 50 برابر است.رشد سهم بودجه بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس نسبت به بودجه عمومی از 00001/ در سال 1374 به 015/ در سال 1386 رسیده است که رشد 1500 برابری را نشان می دهد که بسیار قابل ملاحظه است.

نسبت بودجه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت به بودجه فرهنگی کشور نیز بیانگر افزایش و رشد قابل ملاحظه ای است. با استناد به جدول شماره 5 ، نسبت بودجه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت به بودجه فرهنگی کشور از 001/ در سال 1374 به 7/ در سال 1386 می رسدکه رشد700 برابری را نشان می دهد.این رشد در طول سالهای 1374 تا 1383 به صورت نسبی است که با افزایش جهشی در سالهای 1384 و پس از آن بیانگر توجه ویژه دولت به این حوزه در اعتبارات است.

سهم اعتبارات فرهنگی در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت گر چه اندک است، ولی رشد جهشی آن در سالهای اخیر بیانگر نگاه ویژه برنامه ریزان به کارکرد فرهنگ ایثار و شهادت در حفظ هویت ملی و ارزشهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس است.

به نظر می رسد جدای از افزایش اعتبارات حوزه فرهنگ ایثار و شهادت ، باید با بازنگری در اقدامات و فعالیتهای انجام گرفته ، میزان ثمر بخشی هر یک از فعالیتها را مورد سنجش قرار داد و با تشکیل ستاد های هماهنگ کننده فعالیتها در این حوزه ، همکاری و تعامل نزدیکی بین نهادها و سازمانهای متولی فرهنگ ایثار و شهادت فراهم آورد تا ضمن پرهیز از موازی کاری ، با بهره گیری از فن آوریهای نوین و فرصت های حاصل در عرصه جهانی شدن به معرفی این فرهنگ به سایر جوامع اهتمام نمود.

منابع و مآخذ

1- اجلالي ، پرويز. (1379). سياست گذاري و برنامه ريزي فرهنگي در ايران، تهران: انتشارات آن.

2- بابازاده ،پرویز .(1382). آیین نامه طرح ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، تهران: نشر شاهد.

3- پهلوان ، چنگيز . (1382). فرهنگ شناسي ، تهران : نشر قطره.

4- دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي.(1371).مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، مصوبه شماره 288.

5- سازمان مديريت و برنامه ریزی.(1368). قانون برنامه اول توسعه ، اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي.

6- (1384).قانون برنامه چهارم توسعه ، اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي.

7- (1374).قانون برنامه دوم توسعه ، اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي.

8-(1387-1368).سالنامة آماری، تهران: مرکز آمار ایران.

9- (1378-1368). قوانين سالانة بودجه.

10- سازمان مديريت و برنامه و بودجه.(1375). قانون برنامه سوم توسعه، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي.

11- شاه نوروزی ، مهدی . (1387 ). برنامه ریزی فرهنگی پس از انقلاب اسلامی ایران،پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان.

12- شوراي عالي انقلاب فرهنگي.(1371). سياستهاي فرهنگي درايران مصوبه شماره 288 .

13- شوراي عالي انقلاب فرهنگي.(1371).مجموعه مصوبات،تهران: دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي.

14- كرماني ، عليرضا .(1384). تأملي بر مفهوم برنامه ريزي فرهنگي ، روزنامه شرق، شماره 483 .

15- مجموعه قوانین برنامه اول ، دوم ، سوم و چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.(1384).تهران: انتشارات جنگل .

16- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،.(1370). صحيفه نور.(1370)0ج 3.

17- Borofsky،Robert، (1998)، Cultural Possibilties in Unesco world culture Report (1998a)، pp.64-75.

18- Dmu، (1995) ، Course Prospects for MA in European Centeral Planning . leicestor Montrat university.

19- Dunleavy ، P، (1999) ، Democracy Bureacracy and Public Choice Economic Explanation in Political Science، hemel Hompstead ، Harvester Wheatsheaf.

20- Williams، Raymond، (1976)، key word ، A Vocabulary of Culture and society، London ، Fontana.

1-Willams.R

2-Borofsky.R

3-Mexico