عنوان : راه بردهاي تقويت فرهنگ ايثار و شهادت بين دانش آموزان
كلمات كليدي : راه برد، فرهنگ، ايثار، شهادت، دانش آموزان
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
<>
چکیده
درهيچ مقطعي از تاريخ چندهزارساله‌ي ايران، به اندازه‌ي دوران دفاع مقدس ارزش‌هاي ملي واسلامي ايراني متبلور نگرديد. ارزش‌هاي دفاع مقدس و فرهنگ ایثار و شهادت علاوه بر اين‌كه ازتنوع ولطافت خاصي برخوردارند، داراي پايداري وثبات ويژه اي نيز مي‌باشند واين بدليل، ويژگي‌هاي منحصر به فرد دوران دفاع مقدس در متجلي شدن ارزش‌هاي انساني است. در اين مورد شواهد بسياري را مي‌توان بيان كرد كه اصرار نوجوانان براي اعزام به جبهه‌ها يكي از اين موارد است.
این پژوهش به‌صورت پیمایشی در جامعه‌ي 3... نفري فرهنگيان شهر نجف آباد ودر نمونه اي به حجم 34. نفر در سال تحصيلي 1386-1385 برای بررسی راهبردهای تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان انجام گرفته است. براین اساس سؤالات مطرح شده در این تحقیق عبارتند از:
1- راهبردهای فرهنگی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
متغیرهای این سؤال عبارتنداز: معرفي و شناساندن اسوه های ایثار وشهادت به نسل جوان، شناسائی احساس خودباوري مذهبي وملي ناشی از فرهنگ ایثار وشهادت دردانش‌آموزان، ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي وصيت‌نامه‌هاي شهدا به دانش‌آموزان، بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان، تشريح وتوضيح نقش فرهنگي ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان.
2- راهبردهای آموزشی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
متغیرهای این سؤال عبارتنداز: تشويق ودعوت دانش‌آموزان به تحقيق وبررسي دركتب ومقالات مربوط به فرهنگ ایثار وشهادت، تحليل و بررسی فرهنگ ایثار وشهادت در طول تاريخ براي دانش‌آموزان، آموزش راههای رسیدن به ملاکها ومعیارهای ایثار وشهادت، آموزش ومعرفی عوامل گرایش به فرهنگ ایثار وشهادت، برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به فرهنگ شهادت وایثار.
3- راهبردهای اجتماعی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
متغیرهای این سؤال عبارتنداز:ارائه‌ي دیدگاه جامعه شناختی از تاثیر فرهنگ ایثار وشهادت به دانش‌آموزان، مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان وافراد موثر در دفاع مقدس به‌عنوان نمادهای فرهنگ ایثار وشهادت، بازدید وحضور در مناطق جنگی از نظر بعد مکانی فرهنگ ایثار وشهادت، استفاده از هنرهای تجسمی ونمایشی در ترویج فرهنگ ایثار وشهادت، حضور در آرامگاه شهدا و بیمارستان های جانبازان وشناسائی اجزاء فرهنگ ایثار وشهادت.
از ديدگاه اعضاي نمونه‌ي راهبردهای فرهنگی بیش‌ترین تاثیر را در تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان داشته است. پس از آن راهبردهای آموزشی و اجتماعی به ترتیب بیش‌ترین تاثیر را در این زمینه داشته‌اند.
در پایان نوشتار براساس یافته‌های تحقیق پیشنهاداتی مانند: ارائه ومعرفي اسوه‌هاي دفاع مقدس با استفاده از: خاطرات رزمندگان وفرماندهان دفاع مقدس، مقالات وكتب نوشته شده در مورد دفاع مقدس، يادنامه‌هاي شهدا، وصيت‌نامه‌هاي شهدا، استفاده وزارت آموزش وپرورش به‌نحوي شايسته وجذاب از وصيت‌نامه‌هاي شهدا براي معرفي هر چه بيشتر دفاع مقدس وارزش‌هاي آن وترويج فرهنگ ایثار و شهادت و.... ارائه شده است.
مقدمه
به تصوير كشيدن صحنه‌هاي زيبای فرهنگ ایثار وشهادت، آنهم براي كساني كه در آن لحظات حساس وتاريخي وجود نداشته‌اند، رسالتي است عظيم كه بيش از هر كسي بر دوش معلمان كشور سنگيني مي‌كند. چرا كه معلمي شغل مهمي است كه ضرورت آن بر كسي پوشيده نمي‌باشد. اين ضرورت عمدتا شكل دهي تجربياتي است كه منجر به تغييرات مطلوب رفتاري در دانش‌آموزان مي‌شود. بخاطر همين ضرورت آشكاراست كه نقش معلم جنبه‌ي نهادي پيدا كرده و بسياري از گروه‌هاي اجتماعي و افراد و دانشجويان و دانش‌آموزان مختلف، انتظارات كلي مشخصي از آنچه كه يك معلم هست و بايد باشد، دارند.
ترويج اين فرهنگ ومعرفي آن به‌عنوان فرهنگ غالب در جامعه، مي‌تواند نقشي عمده در مشاركت عمومي ايفا كند. چرا كه دانش‌آموزان با آگاهي از زحمات ومشقتهاي راه خطير انقلاب به خوبي خواهند فهميد كه بايد با جان ودل از اين ميراث ارزش‌مند امام وشهدا نگهداري كنند .بنابراين به‌نظر مي‌رسد روش‌هاي به‌كار گرفته شده در تبيين وترويج فرهنگ ایثار وشهادت از سوي معلمان وابتكار آن‌ها در به‌كارگيري روش‌هاي جذاب ونوين در اين زمينه، كارگشا وحساس است. چه بسا صرف هزينه هاي هنگفت در ارائه ناقص‌وناموفق فرهنگ ایثار وشهادت به اندازه‌ي يك ساعت گفتگوي خالصانه و بي رياي يك معلم با دانش‌آموزان كارآئي نداشته باشد. پس بر مسؤولين رده بالاي نظامي وتربيتي كشور است كه دست در دست هم با پشتيباني و راهنمائي معلمان درارائه وتبيين وترويج فرهنگ ایثارو شهادت، آن‌ها را در اين وظيفه‌ي دشوار، ياري كنند .از سوی دیگر باید این نکته مهم را نیز مد نظر داشت دفاع مقدس سرشار از اسوه هائي است كه مي‌تواند دانش‌آموزان را به خود جلب كند.
اگر بخواهيم در اين زمينه مثالي ارائه كنيم، بدون شك شهيد حسين فهميده يك اسوه، به خصوص‌از نظر سني براي دانش‌آموزان است. حماسه اي كه اين شهيد جاويد از خود به يادگار گذاشت، به‌عنوان يك الگو واسوه هميشه قابل استناد است، چراكه عمل او با معيارهاي دنيوي قابل توضيح نيست ولي وقتي از ديدگاه معنويت به اين مسأله بنگريم، نتايج قابل قبولي در توضيح اين حماسه خواهيم يافت. معلمان با بهره گيري از اين نمونه‌هاكه تعداد آن‌ها در دفاع مقدس كم نيست، دانش‌آموزان رابا فرهنگ ایثار وشهادت آشنا نموده واين فرهنگ را در نظر آنان متجلي سازند . در اين راستا وبراي ارائه ومعرفي اسوه ها، معلمان مي‌توانند روش‌هاي زير را به‌كار گيرند: استفاده از خاطرات رزمندگان وفرماندهان دفاع مقدس، بهره گيري از مقالات وكتب نوشته شده در مورد دفاع مقدس، استفاده از يادنامه‌هاي شهدا، استفاده از وصيت‌نامه‌هاي شهدا .
نظام تعليم وتربيت در كشور ما مي‌تواند با در اختيار داشتن اسوه هاي بي‌شمار در زمينه‌هاي مختلف واز جمله دفاع مقدس، ارزش‌هاي مورد نظر خود را به نسل جديد منتقل كند.اين امر به تقويت مشاركت عمومي منجر مي‌شود چرا كه دانش‌آموزان با دريافت نقش مشاركت جوانان غيور ميهن در دفاع از انقلاب ونظام اسلامي، خود به مشاركت گسترده تر در صحنه‌هاي مختلف ترغيب مي گردند. در این نوشتار با تاکید بر راهبردهای تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان، برخی از آن‌ها را بررسی می نماییم. مسلما راهبردهای دیگری نیز می‌توان به موارد یادشده افزود که در تحقیقات بعدی باید آن‌ها را مورد توجه قرار داد.
بیان مسأله:
فرهنگ ایثار و شهادت را در صورتی می‌توان در بین اقشار مختلف جامعه وبه‌ویژه نسل جوان، که به دلایل مختلف جامعه شناختی وفرهنگی در معرض انواع تهاجمات قرار گرفته‌اند، تقویت نمود که اصول تربیتی و روان‌شناختی موضوع را مد نظر قرار داد. یکی از بهترین راهبردهای تقویت این فرهنگ، معرفی اسوه های موجود در آن است. اسوه، عبارت از حالتي است كه انسان به هنگام پيروي از غير خود، پيدا مي‌كند وبرحسب اين كه پيروي از چه كسي باشد، ممكن است اسوه اي نيك يا بد براي انسان فراهم آيد.(باقري، 1379، ص1.1)
با معرفي و ارائه‌ي اسوه، نمونه رفتار وكردار مطلوب درمعرض ديد فراگير قرار مي‌گيرد وموقعيت او دگرگون مي‌شودتا اوبه پيروي پردازد وحالت نيكوئي، در خودپديدآورد. معلم بايد حالات مطلوب فراگير را كه عملا در وجود كسي آشكار شده، به او نشان دهد، اين كار اساسا در شرايط واقعي اجتماعي مدنظر است ولي حاصل آن اين است كه شخصيت‌هاي تاريخي نيز الگوي عمل محسوب مي‌شوند.در قرآن اين روش به كار گرفته شده است، كه گاهي در آيات مستقيما به پيروي از كسي تصريح مي‌شود وگاه بدون چنين تصريحي، اسوه ها در معرض ديد گذاشته مي‌شوند.(باقري، 1379، ص1.2) بر اساس اين روش، مي‌توان ارزش‌هاي مورد نظر واز جمله فرهنگ ایثار وشهادت را با ايجاد بصيرتي نو در دانش‌آموزان، به آنان معرفي نمود.
راهبرد دیگر در زمینه‌ي تقویت فرهنگ ایثار وشهادت در بین دانش‌آموزان، ایجاد احساس خودباوری مذهبی وملی در آنان است. خودباوري اصطلاحى است كه امروزه در جامعهشناسى، روانشناسى و علوم تربيتى به كار مىرود و منظور از آن يك حالت مثبت روحى و روانى است كه در نتيجه‌ي احساس ارزش‌مندي در نفس انسان پديد مىآيد و او را آماده مىسازد تا از طريق بهرهگيري از لياقتها و توانمنديهايى كه دارد به انجام وظايفى كه برعهده اوست، قيام نمايد و در اين راه، از مشكلات و موانعى كه پيش مىآيد هراسى به دل راه ندهد. از اين حالت روحى در فرهنگ اسلامى با تعابيري چون علو همت، مناعت طبع، اعتماد به نفس، عزت نفس و... ياد مىشود. در واقع، خودباوري، باور به استعدادها، توانايىها و نيروهاي نهفته‌ي فطري درونى است كه با اتكاء به آن، مىتوان به اهداف موردنظر در زندگى رسيد و به آنان جامه عمل پوشاند. و مرحله عالى خودباوري، شكوفايى همه استعدادهاي بالقوه فرد است.(شعاری نژاد، 1378، صص167-166)
خودباوري ملي، در مقابل از خودبيگانگى و خودباختگي ملي مطرح مىشود. گاهي افراد يك جامعه در اثر ناآگاهي و يا تحت تاثير تبليغات سوء و جذاب دشمنان، به سنت و باورهاي ملي و فرهنگى خود پشت مىكنند و از نمادها و ارزش‌هاي رايج در جوامع ديگر پيروي و تقليد مىكنند. اين كار به تدريج، راه نفوذ و تسلط همه جانبه‌ي بيگانگان را در عرصههاي مختلف آن جامعه هموار ميسازد. در نهايت، كيان و استقلال آن جامعه را با خطر جدي مواجه ميسازد. در تاريخ جوامع اسلامي به نمونه‌هاي زيادي از اينگونه جامعهها برمىخوريم. تركيه دوران آتاترك و حتى تركيه امروز در مقابل غرب، و ايران دوره رضاخان و بسياري از جوامع ديگر، مصداق روشني از مردمي هستند كه به خودباختگي ملي گرفتار آمدهاند. بنابراين، اگر افراد جامعهاي خواهان پيشرفت و تعالى هستند بايد از طريق اصلاح نظام آموزشى و تربيتى جامعه و بازنگري در باورها و ارزش‌هاي فكري و فرهنگي به‌جاي مانده از گذشته، تمام اينگونه اوصاف و ويژگي‌هاي نادرست فكري و اخلاقى را اصلاح نمايند و به يك انقلاب فكري و فرهنگى، به ويژه در سطح انديشه و اعتقادات نسل جوان دستبزنند. آنگاه از طريق احياي ارزش‌هاي اصيل و حياتبخش روح اعتماد به نفس و خودباوري را در وجود اين قشر، كه مهم‌ترين سرمايه جوامع محسوب مىگردند، شكوفا ساخته و حفظ و استمرار خواهند بخشيد. دفاع مقدس وشهدا دراين زمينه نقشي اساسي ايفا مي‌كنند، به شرط آنكه كساني از قبيل معلمان كشور با نحوه‌ي ايجاد خودباوري در جوانان آشنا بوده و از طريق اين احساس، فرهنگ ایثار و شهادت را تبيين وترويج نمايند.
ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي وصيت‌نامه‌هاي شهدا به دانش‌آموزان، راهبرد مهم دیگر در تقویت فرهنگ ایثار وشهادت است. وصيت‌نامه‌هاي شهدا از بهترين اسناد مكتوب دوران جنگ تحميلي است كه علاوه بر استفاده تاريخي از آن‌ها مي‌توان نمونه‌هاي عالي ارزش‌ها را در آن‌ها يافته و به نسل جديد معرفي نمود. از آنجا كه اين وصيت‌نامه‌ها بيان‌گر حس وحال واقعي شهداي دفاع مقدس مي‌باشند، تاثير شگرفي در تقویت فرهنگ ایثار وشهادت دارند. متاسفانه در كتب درسي از متون وصيت‌نامه شهدا هيچ استفاده اي نشده است كه به‌نظر مي‌رسد، بسيار به‌جا وشايسته است كه وزارت آموزش وپرورش بنحوي شايسته وجذاب از اين اسناد باارزش براي معرفي هر چه بيشتر فرهنگ ایثار وشهادت استفاده كند. مسلما اين كار كمك بزرگي به معلمان خواهد نمود تا ارزش‌ها را به دانش‌آموزان معرفي نمايند.
تشويق ودعوت دانش‌آموزان به تحقيق وبررسي دركتب ومقالات مربوط به شهدا از راهبردهای مهم تقویت فرهنگ ایثار وشهادت است. امروزه ثابت شده است كه انجام تحقيق ومطالعه از سوي دانش‌آموزان، يكي از بهترين راه‌هاي تفهيم موضوعات مختلف به آن‌هاست. متاسفانه انجام تحقيق وپژوهش در سيستم آموزشي ما از جايگاه مهم خود برخوردار نيست ومعلمان به تاثير آن آگاهي كامل ندارند.تحقيق يك فعاليت منظم، منسجم و با روش سنجيده اي است در جهت رسيدن به هدف و هدف كشف حقيقت است.(كاردان، 1377، ص8) تعاريف مختلفي از تحقيق شده است ولي به‌نظر مي‌رسد مي‌توان گفت تحقيق فرآيندي است كه از طريق آن مي‌توان درباره‌ي ناشناخته به جستجو پرداخت ونسبت به آن شناخت لازم را كسب كرد، در اين فرآيند از چگونگي گردآوري شواهد وتبديل آن‌ها به يافته‌ها، تحت‌عنوان روش شناسي ياد مي‌شود. رسالت اصلي تحقيق، به‌كارگيري روش‌ها براي انجام نظريه سازي است. براي اين‌كه پژوهش در آموزش وپرورش نهادينه شود بايد به ايجاد روحيه پژوهش‌گري، اعطاي قابليت‌ها ومهارت‌هاي لازم پژوهشي وهم‌چنين اعطاي فرصت به دانش‌آموزان جهت انجام پژوهش همت گماشت.برنامه‌هاي درسي وروش‌هاي آموزشي بايد به‌گونه‌اي متحول شودكه به دانش‌آموزان در دست‌يابي به اين اهداف ياري رساند.
خوشبختانه كتب ومقالات زيادي در زمينه ایثار وشهادت نگاشته وچاپ شده است. در اين ميان غني سازي كتابخانه‌هاي مدارس از اين جهت وارائه اين كتب به دانش‌آموزان از طريق كتابخانه‌ها حائز اهميت است.از آنجا كه مقالات بسياري نيز در زمينه ایثار وشهادت در اينترنت منتشر شده است، از يكسو فراهم آوردن امكان استفاده دانش‌آموزان از اين پديده مفيد علمي و از سوي ديگر آموزش نحوه‌ي استفاده از اينترنت ومنابع مفيد آن، مي‌تواند در تقویت این فرهنگ مفيد وموثرباشد.
تحليل و بررسی فرهنگ ایثار وشهادت در طول تاريخ براي دانش‌آموزان هم می‌تواند تاحد زیادی در این زمینه کارگشا باشد. هر حادثه تاريخي نياز به تحليل تاريخي نيز دارد. اين تحليل به‌ويژه پس از پايان يافتن آن حادثه وبراي معرفي بيشتر آن به كساني كه در زمان وقوع حادثه، حضور يا وجود نداشته‌اند حائز اهميت است . در مورد فرهنگ ایثار وشهادت اين امر از اهميت ويژه اي برخوردار است، چرا كه موارد زيادي مبني بر ايجاد شبهه در این فرهنگ وزير سؤال بردن آن مشاهده مي‌شود. اين شبهه ها از سوي كساني دامن زده مي‌شود كه با انقلاب اسلامي ومباني آن مخالفت مي‌ورزند و بيشتر نيز سعي در انتقال اين شبهه‌ها به مراكز فرهنگي كشور مثل مدارس و دانشگاه‌ها دارند.در اين ميان وظيفه معلمان بيشتر از ديگر اقشار جامعه مهم به‌نظر مي‌رسد وآن‌ها بايد به خوبي با فرهنگ ایثار وشهادت آشنا بوده و اين آشنائي خود را از طريق بيان ساده وشيوا به دانش‌آموزان منقل نمايند.
بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خميني(ره) ومقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان نیز باید از راهبردهای مهم تقویت این فرهنگ محسوب گردد. معمولا در هر مقطع تاريخي، مطالعه وبررسي ديدگاه‌هاي افراد مهم واثرگذار در آن مقطع، مي‌تواند در ايجاد ديد وسيع ودقيق در نسل‌هاي بعدي نقش مهمي داشته باشد. اين امر در مورد ایثار وشهادت به‌ويژه در مورد حضرت امام خميني(ره) ومقام معظم رهبري، مصداق پيدا مي‌كند. سال‌هاي دفاع مقدس همواره قرين سخنان ونظرات حضرت امام بوده است كه اين سخنان آينه تمام نماي آرمان‌ها وآرزوهاي ملت ايران در آن برهه زماني بوده است. ايشان مي‌فرمايند: « مقام شهادت، اوج بندگي وسير و سلوك در عالم معناست ونهايت ايمان، همانا ايمان عاشقانه است. شهادت ارثي است كه از اولياء به ما مي‌رسد. شهيد خورشيدي است كه بر انقلاب پرتو مي افكند وشهادت چراغ هدايت ملت‌هاست. اين ملت با عشق به شهادت، پيش رفت واين نهضت را به پيروزي رساند. اين كه ملت شهادت را خواست وگرايش به زندگي دنيوي را كنار گذاشت، تحولي بود فرخنده كه همواره بايد آن را پاس داشت ونگذاشت با سرد وكمرنگ شدن شعله فروزان عشق وشهادت، علائق دنيوي ومادي، آن‌ها را مسخ كرده، از اين سستي وفتور، خون‌هاي پاك شهدا هدر رود.»(صحیفه‌ي نور، 1369، ص154)
آشنائي معلمان با اين سخنان وارائه آن‌ها به دانش‌آموزان، مي‌تواند تاحد زيادي فرهنگ ایثار و شهادت را به نسل جديد معرفي كند. وزارت آموزش وپرورش مي‌تواندبا ارائه‌ي كلاس‌هاي ضمن خدمت در اين زمينه و هم‌چنين با گنجاندن نظرات وسخنان امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري در كتب درسي، معلمان ودانش‌آموزان را در اين امر ياري رساند.
راهبردهای دیگری که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرند و راهبردهایی که باید در تحقیقات دیگر بررسی شود، همگی حکایت از اهمیت موضوع تقویت فرهنگ ایثار وشهادت در بین دانش‌آموزان و نسل جوان دارد.
پيشينه‌ي تحقيق:
- عابدي، امير، بررسي تاثير انتظار برفرهنگ ایثار وشهادت بین جوانان، دانشگاه تربيت معلم تهران، 1385
از جمله يافته‌هاي تحقيق عبارتست از:
- انتظار بردیدگاه جوانان نسبت به فرهنگ ایثار وشهادت تاثير مثبت داشته است.
- تاثير دادن انتظار در مسايل مختلف زندگی جوانان بر روحیه ایثارگری و شهادت طلبی آنان تاثير مثبت دارد.
- جوانان معتقد به انتظار، نسبت به بقيه تمایل بيشتري به فرهنگ ایثار وشهادت دارند.
- سليماني، اكرم، مقايسه ديدگاه جوانان آشنا با فرهنگ ایثار و شهادت با بقيه جوانان نسبت به توانائي‌هاي خود، دانشگاه تهران، 1383
از جمله يافته‌هاي اين تحقيق مي‌توان موارد ذيل را فهرست نمود:
-جوانانی كه به مسأله ایثار وشهادت اعتقاد راسخ تری دارند، نسبت به توانائي‌هاي خود ديدگاه جامع‌تري دارند.
- جوانانی كه به مسأله‌ي ایثار وشهادت اعتقاد محکم تری دارند، داراي هویت منسجم تری نسبت به بقيه جوانان هستند.
سؤالات تحقيق:
1- راهبردهای فرهنگی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
2- راهبردهای آموزشی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
3- راهبردهای اجتماعی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
چگونگی جمع آوری اطلاعات:
برای دست‌یابی به نظرات نمونه تحقیق و هم‌چنین امکانات محدود محقق، بهترین روش برای جمع آوری این اطلاعات، استفاده از پرسش‌نامه محقق ساخته می‌باشد. برای سه سؤال موجود که هر کدام پنج متغیر داشته‌اند، پرسش‌نامه 15 سؤالی طراحی وبین اعضای نمونه توزیع گردید.
روش تحقیق:
با توجه به موضوع وهدف تحقیق و براساس موارد موجود درکتب روش تحقیق، روش این تحقیق پیمایشی می‌باشد.
روش تجزیه وتحلیل داده‌ها:
برای تجزیه وتحلیل آماری یافته‌های خام تحقیق از میانگین و آزمون t استفاده گردید. این امر به دلیل تایید یا رد فرضیه صفر در هر فرضیه و قدرت بالای این آزمون آماری در انجام چنین کاری صورت گرفته است.
جامعه‌ي آماري:
جامعه‌ي آماري پژوهش فرهنگيان شهرستان نجف آباد مي‌باشند. اعضاء جامعه در اين تحقيق طبق اطلاعات موجود در آموزش وپرورش شهرستان نجف آباد، 3نفر مي‌باشد، كه تعدادآن‌ها به‌تفكيك متغيرهاي موجوددر جدول‌زيرآمده است:
جدول 1: افراد جامعه بر حسب متغیرهای موجود
|
جنسیت
|
تعداد
|
|
مرد
|
14..
|
|
زن
|
16..
|
|
مقطع تحصیلی
|
تعداد
|
|
ابتدائی
|
44.
|
|
راهنمائی
|
125.
|
|
متوسطه
|
131.
|
|
مدرک تحصیلی
|
تعداد
|
|
دیپلم
|
6.
|
|
فوق دیپلم
|
63.
|
|
لیسانس وبالاتر
|
231.
|
|
مدت سابقه کار
|
تعداد
|
|
کمتراز1.سال
|
33.
|
|
2.-1. سال
|
129.
|
|
بیش‌تر از 2.سال
|
138.
|
|
محل تدریس
|
تعداد
|
|
روستا
|
54.
|
|
شهر
|
246.
|
نمونه‌ي آماري:
تعداد افراد نمونه بر اساس جدول مورگان برآورد شده اند که در نتیجه براي يك جامعه‌ي 3... نفري حجم نمونه 34. نفر خواهد شد، با توجه به نسبت هاي موجود در جامعه خواهيم داشت:
جدول 2: افراد نمونه بر حسب متغیرهای موجود
|
جنسیت
|
تعداد
|
|
مرد
|
15.
|
|
زن
|
19.
|
|
مقطع تحصیلی
|
تعداد
|
|
ابتدائی
|
5.
|
|
راهنمائی
|
142
|
|
متوسطه
|
148
|
|
مدرک تحصیلی
|
تعداد
|
|
دیپلم
|
7
|
|
فوق دیپلم
|
72
|
|
لیسانس وبالاتر
|
261
|
|
مدت سابقه کار
|
تعداد
|
|
کمتراز1.سال
|
38
|
|
2.-1. سال
|
146
|
|
بیش‌تر از 2.سال
|
156
|
|
محل تدریس
|
تعداد
|
|
روستا
|
61
|
|
شهر
|
279
|
تجزیه وتحلیل یافته‌های تحقیق:
سؤال یک: راهبردهای فرهنگی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
در این سؤال راهبردهای زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند:
- معرفي و شناساندن اسوه های ایثار وشهادت به نسل جوان
- شناسائی احساس خودباوري مذهبي وملي ناشی از فرهنگ ایثار وشهادت دردانش‌آموزان
- ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي وصيت‌نامه‌هاي شهدا به دانش‌آموزان
- بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان
- تشريح وتوضيح نقش فرهنگي ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان.
جدول زیر نشان‌دهنده‌ي وضعیت پاسخ اعضای نمونه به راهبردهای فوق می‌باشد:
جدول 3: وضعیت پاسخ‌گوئی افراد نمونه به سؤال یک
|
راهبرد
|
درصد
|
|
بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان
|
9.
|
|
معرفي و شناساندن اسوه های ایثار وشهادت به نسل جوان
|
86
|
|
شناسائی احساس خودباوري مذهبي وملي ناشی از فرهنگ ایثار وشهادت دردانش‌آموزان
|
85
|
|
ارائه و معرفي جلوه‌هاي زيباي وصيت‌نامه‌هاي شهدا به دانش‌آموزان
|
81
|
|
تشريح وتوضيح نقش فرهنگي ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان
|
78
|
مشاهده می‌گردد راهبرد بررسي وتوضيح ديدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت براي دانش‌آموزان، مهم‌ترین راهبرد فرهنگی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت به حساب می آید و در مجموع 84 درصد اعضای نمونه راهبردهای فرهنگی را در زمینه‌ي تقویت فرهنگ ایثار و شهادت در بین دانش‌آموزان مهم وموثر می‌دانند.
سؤال دو: راهبردهای آموزشی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
در این سؤال راهبردهای زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند:
- تشويق ودعوت دانش‌آموزان به تحقيق وبررسي دركتب ومقالات مربوط به فرهنگ ایثار وشهادت
- تحليل و بررسی فرهنگ ایثار وشهادت در طول تاريخ براي دانش‌آموزان
- آموزش راههای رسیدن به ملاکها ومعیارهای ایثار وشهادت
- آموزش ومعرفی عوامل گرایش به فرهنگ ایثار وشهادت
- برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به فرهنگ شهادت وایثار.
جدول زیر نشان‌دهنده‌ي وضعیت پاسخ اعضای نمونه، به راهبردهای فوق می‌باشد:
جدول 4: وضعیت پاسخ‌گوئی افراد نمونه به سؤال دو
|
راهبرد
|
درصد
|
|
برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به فرهنگ شهادت وایثار
|
82
|
|
تشويق ودعوت دانش‌آموزان به تحقيق وبررسي دركتب ومقالات مربوط به فرهنگ ایثار وشهادت
|
81
|
|
آموزش راههای رسیدن به ملاکها ومعیارهای ایثار وشهادت
|
78
|
|
آموزش ومعرفی عوامل گرایش به فرهنگ ایثار وشهادت
|
77
|
|
تحليل و بررسی فرهنگ ایثار وشهادت در طول تاريخ براي دانش‌آموزان
|
72
|
مشاهده می‌گردد راهبرد برگزاری دوره‌های آموزشی فوق برنامه در جهت معرفی موانع گرایش به فرهنگ شهادت و ایثار، مهم‌ترین راهبرد آموزشی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت به حساب می آید و در مجموع 78 درصد اعضای نمونه راهبردهای آموزشی را در زمینه تقویت فرهنگ ایثار و شهادت در بین دانش‌آموزان مهم وموثر می‌دانند.
سؤال سه: راهبردهای اجتماعی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان چیست؟
در این سؤال راهبردهای زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند:
- ارائه‌ي دیدگاه جامعه شناختی از تاثیر فرهنگ ایثار وشهادت به دانش‌آموزان
- مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان وافراد موثر در دفاع مقدس به‌عنوان نمادهای فرهنگ ایثار وشهادت
- بازدید وحضور در مناطق جنگی از نظر بعد مکانی فرهنگ ایثار وشهادت
- استفاده از هنرهای تجسمی ونمایشی در ترویج فرهنگ ایثار وشهادت
- حضور در آرامگاه شهدا و بیمارستان های جانبازان وشناسائی اجزاء فرهنگ ایثار وشهادت
جدول زیر نشان‌دهنده‌ي وضعیت پاسخ اعضای نمونه به راهبردهای فوق می‌باشد:
جدول 5: وضعیت پاسخ‌گوئی افراد نمونه به سؤال سه
|
راهبرد
|
درصد
|
|
مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان وافراد موثر در دفاع مقدس به‌عنوان نمادهای فرهنگ ایثار وشهادت
|
72
|
|
حضور در آرامگاه شهدا و بیمارستان های جانبازان وشناسائی اجزاء فرهنگ ایثار وشهادت
|
7.
|
|
بازدید وحضور در مناطق جنگی از نظر بعد مکانی فرهنگ ایثار وشهادت
|
69
|
|
استفاده از هنرهای تجسمی ونمایشی در ترویج فرهنگ ایثار وشهادت
|
68
|
|
ارائه‌ي دیدگاه جامعه شناختی از تاثیر فرهنگ ایثار وشهادت به دانش‌آموزان
|
66
|
مشاهده می‌گردد راهبرد مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان وافراد موثر در دفاع مقدس به‌عنوان نمادهای فرهنگ ایثار وشهادت، مهم‌ترین راهبرد اجتماعی تقویت فرهنگ ایثار وشهادت به حساب می آید و در مجموع 69 درصد اعضای نمونه راهبردهای اجتماعی را در زمینه‌ي تقویت فرهنگ ایثار و شهادت در بین دانش‌آموزان مهم وموثر می‌دانند.
نتیجه‌گیری و پیشنهادات:
یافته‌های تحقیق حاضر همگی دال بر اهمیت راهبردهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی در تقویت فرهنگ ایثار وشهادت بین دانش‌آموزان می‌باشد که به تفصیل در این نوشتار مورد بررسی قرار گرفت. از راهبردهای دیگر فرهنگ ایثار وشهادت، تبیین آثار سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی فرهنگ ایثار وشهادت برای دانش‌آموزان است. يكي از مهم‌ترين ابعاد سياسي فرهنگ ایثار وشهادت در برهه‌ي دفاع مقدس که می‌تواند ادامه یابد، اين بوده است كه براي اولين بار در طول تاريخ چندهزار ساله ايران، در دفاع مقدس بدون دادن هيچ امتيازي، ملت ودولت ايران درپايان به تمام جهان ثابت كردند كه متجاوز، رژيم بعثي عراق بوده است واين امر در سازمان ملل نيز به رسميت شناخته شد. متاسفانه اين بعد ارزشي دفاع مقدس چندان مورد توجه قرار نمي‌گيرد و نظام آموزش و پرورش، به‌ویژه معلمان از اولين كساني هستند كه مي‌توانند با مقايسه‌ي دوران دفاع مقدس با جنگهاي قبلي تاريخ ايران، كه همواره ايران مجبور به تحمل زور وقبول خواسته هاي دشمنانش بوده است، ارزش فرهنگ ایثار وشهادت را از اين نظر به دانش‌آموزان معرفي نمايند. ابعاد سياسي ديگري نيز مي‌توان براي فرهنگ ایثار وشهادت درنظر گرفت. از جمله اين‌كه در اين برهه‌ي تاريخي، تمام مسئولان كشور علي‌رغم وجود اختلاف نظرها و سليقه ها با وحدت و هم‌دلي، به مسايل كشور ودفاع مقدس پرداختند وتمام هم و غم خود را صرف ايجاد وحدت در بين اقشار مختلف جامعه نمودند و البته در اين مورد نبايد از نقش كليدي حضرت امام خميني(ره) غافل بود.
از مهم‌ترين ابعاد اجتماعي فرهنگ ایثار وشهادت که در دوران دفاع مقدس نیز جلوه گر شد، ايجاد روحيه‌ي ايثار وفداكاري در تمامي اقشار جامعه اعم از زنان ومردان، كارمندان وكارگران، ... مي‌باشد. نگاهي به وضعيت جامعه آن روز در ايران گواه اين مطلب خواهد بود كه چقدر افراد جامعه نسبت به يكديگر داراي روحيه فداكاري ومهرباني بوده‌اند. اين روحيه نه قبل از آن ونه متاسفانه بعد از آن در بين مردم وجود نداشته است. تغييرات جمعيتي وجابه‌جائي هاي اجباري هموطنان ما در مناطق جنگ‌زده به مناطق امن‌تر، كه با آغوش باز مردم اين مناطق مواجه شدند، بيان‌گر روحيه‌ي همكاري در آن زمان بوده است. نظام آموزش وپرورش وبه‌ویژه معلمان، با مطالعه عميق جامعه شناختي آن زمان حساس ودرك مسايل آن دوره مي‌توانند اين بعد مهم فرهنگ ایثار وشهادت كه از نظر ارزشي داراي اهميت زيادي است به دانش‌آموزان معرفي كنند.(قائمی، 1384، ص133)
هر حادثه‌ي تاريخي بيش از هر اثري مي‌تواند آثار فرهنگي مثبت يا منفي براي جامعه به دنبال داشته باشد. ابعاد فرهنگي دفاع مقدس نيز تاحدزيادي معرفي وارائه شده اند، كه مي‌توان به فعاليت‌هاي صدا وسيما، سينما وتئاتر، دانشگاه‌ها وآموزش وپرورش اشاره نمود. فرهنگ ایثار وشهادت تا آنجا در جامعه ما رسوخ نمود كه تمام ابعاد ديگر فرهنگي را تحت الشعاع خود قرار داد و در صورت ارائه‌ي صحيح وكامل به نسل جديد، مي‌توان اين آثار مثبت فرهنگي را به نسل جديد نيز منتقل نمود. در اين ميان وظيفه‌ي معلمان بيش از سايرين، به‌نظر مي‌رسد، چرا كه معلمان مي‌توانند با معرفي و ارائه‌ي اين ارزش‌ها به دانش‌آموزان، آن‌ها را تشويق به فراگيري اين ارزش‌ها كنند.
انقلاب اسلامي، قبل از هر چيزيك انقلاب ارزشي وديني بوده است. دقت در افكار وايده هاي رهبري انقلاب، آرمان‌ها وشعارهاي انقلابيون، ... همه وهمه نشان‌گر روح مذهبي انقلاب است. مسلما آثار وپيامدهاي انقلاب نيز ديني ومذهبي است واين امر به‌ويژه در مورد ایثار وشهادت صادق است، چرا كه اگر روح دين ومذهب در اين قضيه وجود نداشت ممكن نبود جوانان ايران با اين شور واشتياق وبه‌صورت داوطلبانه در جبهه‌ها حضور يابند وآن حماسه ها را بيافرينند. نظام آموزش وپرورش و مخصوصا معلمان با درك اين وضعيت مي‌توانند در معرفي نقش دين ومذهب در ايجاد اين فرهنگ ایثار وشهادت به دانش‌آموزان نقش مهمي ايفا كنند وهم‌چنين آثار مذهبي دفاع مقدس كه به ايجاد جو وفضاي معنوي در جامعه ايران شد، را به آن‌ها معرفي كنند.
بنابراین در راستای یافته‌های این تحقیق و برای ارائه‌ي راهبردهای تقویت فرهنگ ایثار وشهادت در بین دانش‌آموزان، پیشنهاد می‌گردد:
1- ارائه ومعرفي اسوه هاي ایثار وشهادت با استفاده از: خاطرات رزمندگان وفرماندهان دفاع مقدس، مقالات وكتب نوشته شده در مورد دفاع مقدس، يادنامه‌هاي شهدا، وصيت‌نامه‌هاي شهدا
2- گسترش سطح آگاهىهاي عمومي اقشار مختلف، به ويژه قشر جوان براي شناسايي استعدادها و توانمنديهاي فردي و ملي و فرهنگي.
3- اصلاح نظام آموزشى و تربيتي جامعه و بازنگري در باورها و ارزش‌هاي فكري و فرهنگي به‌جاي مانده از گذشته.
4-استفاده وزارت آموزش وپرورش بنحوي شايسته وجذاب از وصيت‌نامه‌هاي شهدا براي معرفي هر چه بيشتر و ترويج فرهنگ ایثار و شهادت.
5- غني سازي كتابخانه‌هاي مدارس در زمينه‌ي كتب مربوط به ایثار وشهادت و شهدا و ارائه‌ي اين كتب به دانش‌آموزان از طريق كتابخانه‌ها.
6- فراهم آوردن امكان استفاده دانش‌آموزان از اينترنت و آموزش نحوه استفاده از اينترنت ومنابع مفيد آن در زمينه ایثار وشهادت وشهدا جهت بسط وگسترش فرهنگ ایثار و شهادت .
7- ارائه‌ي كلاس‌هاي ضمن خدمت و گنجاندن نظرات وسخنان امام خميني(ره) ومقام معظم رهبري در مورد ایثار وشهادت وشهدا در كتب درسي.
8- مقايسه‌ي دوران دفاع مقدس با جنگهاي قبلي تاريخ ايران در معرفي فرهنگ ایثار وشهادت.
9- مطالعه‌ي عميق جامعه شناختي آن زمان حساس ودرك مسايل آن دوره ازسوي معلمان ومعرفي اين بعد مهم دفاع مقدس به دانش‌آموزان كه از نظر ارزشي داراي اهميت زيادي است .
1.- معرفي نقش دين ومذهب در ايجاد اين حماسه‌ي ملي به دانش‌آموزان وهم‌چنين آثار مذهبي ایثار وشهادت كه به ايجاد جو وفضاي معنوي در جامعه ايران شد.
11- مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان ورزمندگان دفاع مقدس.
12- استفاده از هنرهاي تجسمي ونمايشي در بيان ارزش‌هاي دفاع مقدس.
13- بازديد از مناطق جنگي.
14- حضور در آرامگاه شهدا وتشريح مسأله‌ي شهادت از ديدگاه‌هاي مختلف.
15- حضور در بيمارستان جانبازان دفاع مقدس ومشاهده نمادهاي مقاومت.
منابع وماخذ
- باقري، خسرو، نگاهي دوباره به تربيت اسلامي، انتشارات مدرسه، 1379
- خمینی، روح الله(امام)، صحیفه‌ي نور، جلد 11، انتشارات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی، 1369
- شعاری نژاد، علی اکبر، روانشناسی عمومی، نشر دوران، 1378
- قائمی، علی، شناخت، هدایت وتربیت نوجوانان وجوانان، تهران، انتشارات تربیت، 1384
- كاردان، عليمحمد، ضرورت بسط وتوسعه‌ي تحقيقات در آموزش وپرورش، انتشارات پژوهشكده‌ي تعليم وتربيت، تهران، 1377
