سوره 4. نساء آيه 3

سوره 4. نساء آيه 3
جمعه 5 خرداد 1396  8:46 AM

آيه     وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُواْ فِى الْيَتَمَى فَانْكِحُواْ مَا طَابَ لَكُمْ مِّنَ النِّسَآءِ مَثْنَى وَثُلَثَ وَرُبَعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُواْ فَوَحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَنُكُمْ ذَ لِكَ أَدْنَى‏ أَلَّا تَعُولُواْ

ترجمه     و اگر مى‏ترسید كه عدالت را درباره‏ى (ازدواج با) دختران یتیم مراعات نكنید، (از ازدواج با آنان صرف‏نظر نمایید و) با زنان دلخواه (دیگر) ازدواج كنید، دوتا، سه‏تا، یا چهار تا. پس اگر ترسیدید كه (میان همسران) به عدالت رفتار نكنید، پس یك همسر (كافى است) یا (به جاى همسر دوّم از) كنیزى كه مال شماست (كام بگیرید، گرچه كنیز هم حقوقى دارد كه باید مراعات شود) این نزدیك‏تر است كه ستم نكنید.

نکته ها     بعضى مردان، دختران یتیم را براى تكفّل و سرپرستى به خانه مى‏بردند، بعد هم با آنان، با مهریه‏ى كم ازدواج كرده و به آسانى هم آنان را طلاق مى‏دادند. آیه نازل شد كه اگر از بى‏عدالتى بیم دارید، با زنان دیگر ازدواج كنید. آیه‏ى قبل، درباره‏ى رعایت عدالت در اموال یتیمان بود، این آیه، فرمان عدالت در ازدواج با دختران یتیم است. درباره‏ى حكمتِ تعدّد زوجات، مى‏توان به موارد زیر اشاره نمود: الف: تلفات مردها در جنگ‏ها و حوادث بیشتر است و زنانى بیوه مى‏شوند. ب: جوانان، كمتر حاضرند با بیوه ازدواج كنند. ج: همه‏ى زنان بیوه و بى‏همسر، تقواى كافى و قدرت كنترل خود را ندارند. د: زنان در هرماه، مدّتى عذر دارند و مسائل زناشویى تعطیل است. نتیجه آنكه براى حفظ حقوق بیوه‏ها طبق شرایطى مرد مى‏تواند همسر دوّم بگیرد تا مشكل هر دو طرف حل شود. سؤال: در این آیه مسئله‏ى بى‏عدالتى به صورت مشكوك بیان شده است: «ان خفتم الا تقسطوا»، امّا در آیه 129 همین سوره مى‏فرماید: «لن تستطیعوا» كه شما قدرت آن را ندارید، این دو آیه را چگونه مى‏توان جمع نمود؟ پاسخ: در مسائل مادّى مانند لباس، مسكن، خوراك و هم‏خوابى باید عادل باشید و اگر مى‏ترسید عادل نباشید برنامه دیگرى را براى خود تنظیم كنید، ولى در آیه 129 مى‏فرماید: شما هرگز قدرت بر عدالت ندارید كه مراد عدالت در علاقه و تمایلات قلبى است چون علاقه در اختیار انسان نیست تا بتواند آن را یكسان تقسیم كند. این پاسخ با استفاده از حدیثى از امام صادق‏علیه السلام مى‏باشد.[228] 228) وسائل، ج 21، ص 345.

پيام ها     1- اسلام، حامى محرومان، به ویژه یتیمان و بالاخص دختران یتیم است، آن هم در مسأله‏ى عفّت و زناشویى و پرهیز از سوء استفاده از آنان. «...فى‏الیتامى» 2- لازم نیست براى ترك ازدواج با یتیمان، یقین به بى‏عدالتى داشته باشیم، احتمال و ترس از آن هم كافى است. «ان خفتم» 3- در انتخاب همسر، مى‏توان سراغ ایتام رفت، مگر آنكه خوف بى‏عدالتى باشد. «ان خفتم... فانكحوا» 4- در انتخاب همسر، تمایل قلبى یك اصل است. «طاب لكم» 5 - اسلام، با تعدّد همسر براى مرد، فى‏الجمله موافق است. «فانكحوا... مثنى و ثلاث و رباع فان خفتم... فواحدة» 6- تعدّد زوجات، هم محدود به چهار همسر است و هم مشروط به مراعات. ه است.[229] «فانكحوا... رباع فان خفتم... فواحدة»