♦♦♦شعرهایی برای انقلاب♦♦♦

بقلم: سپیده تیموری کرمانی

شعر كودك پس از انقلاب اسلامي

راه شعر جديدي كودك با تلاش كساني چون كيانوش و پروين دولت آبادي از قبل هموار شده بود و اعتلاي شعر نوي ايران بر اين همواري مي‌افزود. بنابراين طبيعي بود كه ديگر شاعران دوره دوم مانند ايرج ميرزا زبان به اندرزهاي پدرانه نگشايند و يا مانند عباس يميني شريف در اثارشان شعر سنگين را در كنار شعر سبك ننشانند.

با وقوع انقلاب اسلامي ايران اگرچه سيستم اداري و سازماني مراكز اقتصادي و فرهنگي تغيير محسوسي نكرد اما اين امكان براي بسياري از افراد فراهم شد كه با حضور در اين مراكز و استفاده از امكانات پديد آمده توانايي‌هاي خويش را عرضه بداند و با توسل و تمسك به انقلاب و نظام برخاسته از دامان انقلاب به ارائه آثار خويش بپردازند. از سوي يدگر رشد جمعيت و مهاجرت به شهرهاي كلان بازار تقاضاي محصولات فرهنگي را داغ تر كرد و معضلات اقتصاد كه موجب گران شدن همه چيز ازجمله كتاب شده بود توجه ناشران را به توليد آثار كودكان با تيراژهاي زياد و قيمت ارزان جلب نمود به طور طبيعي سيلي از آثار بد و خوب در نشر كودك به راه افتاد و در اين ميان بيتشرين سهم از آن دواير دولتي از جمله كانون پرورش فكري و انتشارات وابسته به آموزش و پرورش بود كه با پشتوانة بودجه‌هاي دولتي به نشر و توزيع آثار پرداختند. بنابراين برخي از شاعران نيز مانند نويسندگان يا بهره‌مندي از امكان چاپ و نشر و برخورداري از اعتماد مراكز دولتي به اين توفيق دست يافتند كه با آثارشان به عنوان چهره‌هاي مطرح در شعر كودك بدرخشند و اي بسا كه جوايز متعددي را نيز در جشنواره‌ها و انتخاب كتاب‌ها به دست آورند. و لذا شاعران دوره دوم از شعر جديد كودك به دو گروه با نام و بي نام تقسيم مي‌شوند. كساني كه آثار متعددي از آنها به چاپ رسيده است و كساني كه در مجلات و روزنامه‌ها به چاپ يك يا دو اثر مبادرت ورزيده‌اند. از مطرح‌ترين چهره‌هاي شعر جديد كودك افراد ذيل را مي‌توان نام برد:

مصطفي رحماندوست، شكوه قاسم نيا، افسانه شعبان نژاد، اسدالله شعباني، ناصر كشاورز، جعفر ابراهيمي «شاهد» افشين علاء، بيوك ملكي، جمال الدين اكرمي، عليرضا ميرزامحمد، محمد كاظم مزيناني. البته هستند شاعراني مانند قيصر امين پور كه با خلق منظومه‌هايي مانند «عصر عاشورا» به وادي شعر كودك گام نهاده باشند اما به عنوان شاعر كودكان مطرح نشده‌اند و بيشتر در شعر بزرگسالان گام زده‌اند.



مضامين شعر كودك پس از انقلاب اسلامي

همچنان كه گفتيم در شعر اين دوره مضامين متعددي را مي‌توان ديد كه برخي از آنها زاييده جريانات سياسي و اجتماعي – تقريباً- سه دهه پيش است و لذا در شعر شاعران دوره اول از اين مضامين خبري نيست. به طور كلي در بررسي اشعار دوره دوم موارد ذيل ديده مي‌شوند كه هر كدام را با ذكر نمونه‌اي نشان مي‌دهيم:

1- حيوانات

پرداختن به حيوانات اهلي، مانند مرغ و خروس و جوجه و گربه و برخي از حيوانات غيراهلي، مانند لاك پشت و خرگوش، از بارزترين وجوه شعر كودك در هر دو دوره است. اگرچه در شعر افواهي كودك نيز اين عناصر حضور درند اما در شعر جديد كودك به نحو بسيار آشكاري توجه شاعران به حيوانات معطوف شده است. در اين راه شاعران از هر حيواني كه بتواند به نوعي مورد توجه كودك قرار بگيرد سخن مي‌گويند. به عنوان مثال «حلزون» دستمايه خلق شعري با همين نام شده است:

حلزون آمده باز

مي‌زند بوسه بر آب

حلزون مي‌بيند

عكس خود را در آب[1]



2-گل‌ها و درخت‌ها

كم تر شعري را از اشعار شاعران كودك مي‌توان ديد كه در آن گل و درخت از انواع گوناگون وجود نداشته باشد. گويي گياهان و گل‌ها، مانند حيوانات، جزء‌ لاينكف شعر كودك محسوب مي‌شوند:

صبح بود و روي گل

باز هم كمي نم داشت

گل به روي گلبرگش

قطره‌هاي شبنم داشت...[2]



3- چهار فصل سال

پرداختن به هر يك از فصول سال مخصوصاً بهار (به خاطر زيبايي) و پاييز (به دليل تقارنش با شروع مدرسه‌ها) در آثار عموم شاعران دوره اول و دوم ديده مي‌شود. گاهي براي تصوير كردن كودكان چهار فصل، شاعري به خلق يك اثر مستقل دست يازيده است. مانند مجموعه شكوفه‌هاي برفي اثر افسانه شعبانژاد كه در آن براي هر فصل چند شعر گفته شده است و از بهار شروع و به زمستان ختم مي‌شود:

تو ميان دست‌هايت

سبدي شكوفه داري

سر راه خود دوباره

گل و سبزه مي‌گذاري...الخ

4- پدر و مادر

شاعران هر دو دوره به نقش پدر و مادر و تصوير رابطه عاطفي آنها با كودك پرداخته‌اند. اگر چه رنگ غالب اين اشعار علاقه طفل به پدر و مادر است اما گاهي از چشم كودك، فداكاري و خدمت مادر يا فقر و تلاش پدر مطرح مي‌شود:

با آمدنت

مادرجان

در اين بدنم

آمد جان ... الخ[3]

يا:

من مادري دارم كه او هست

هم مهربان و هم فداكار

مي‌بافد او با دست‌هايش

درخانه، قالي هاي بسيار...[4]

يا:

پدر، كفش مرا

قالبي ديگر زد

كت و شلوارش را

كرد با من همقد

* * *

من ولي مي‌ديدم

اشك در چشم پدر

با نگاهش مي‌گفت:

شرمگينم ز پسر.... الخ[5]



5- آموزگار

پاسداشت معلم و يادآوري از خدمات ارزنده او به همراه تصاويري از مهرورزي معلمانه در آثار شاعران هر دو دوره وجود دارد. به عنوان نمونه:

آموزگار مهربانم

اي مهر تو مهر خدايي

اي آنكه در جانم نهادي

مهر و اميد و روشنايي... الخ[6]

6- دبستان