رسانه های انقلابی

ادامه:

دوهفته نامه دانستنی ها

با وقوع انقلاب و در میان بحبوحه تغییرات سیاسی سریع کشور، احتمالا فقط «فرانه بهزادی» و همکارانش بودندکه به درستی تشخیص دادند انتشار مجله ای علمی بهترین گزینه در آن دوران است.

فرانه بهزادی دختر علی بهزادی است که بنیانگذار و مدیر نشریه سپید و سیاه بود که پیش از انقلاب منتشر می شد و در همان دوره تعطیل شد. نام نخست دانستنی ها، «دانستنی ها برای جوانان» بود که پس از چند شماره نامش به عنوان امروزی آن، تغییر پیدا کرد.
 

دانستنی ها از همان ابتدای کار نگاهی عامه پسند داشت به هر آنچه «دانستنی» به حساب نام می گیرد و موضوعات مربوط به دانش و فناوری، طبیعت و تاریخ از جمله سرفصل های مطالب دانستنی ها بود.

این نشریه علمی - ترویجی که عنوان «نخستین مجله دایره المعارفی و تمام رنگی ایران» را به نام خود کرد و توانست در ابتدای دهه 60 به فروش رویایی چند صد هزار نسخه در ماه دست پیدا کند. با اینحال پس از نزدیک به دو دهه وقفه در انتشار و در پاییز 88 گروه مجلات همشهری با خرید امتیاز این نشریه، از برند «دانستنی ها» برای انتشار مجله ترویجی دانش و فناوری خود سود می جوید؛ اتفاقی که سبب شد بار دیگر لقب پرفروش ترین به این دوهفته نامه برسد؛ البته این بار در میان مجلات چاپی گروه مجلات همشهری.

روزنامه کیهان

روزنامه کیهان به عنوان یکی از قدیمی ترین نشریات ایران که از سال 1321 روی دکه رفت و از آن زمان انتشار آن تقریبا بدون وقفه ادامه یافته است؛ یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین نشریات کشور محسوب می شود. فارغ از اینکه در دوره های مختلف چه گروهی و با چه طرز فکری در رأس مدیریت آن قرار داشته اند، روزنامه کیهان برای همه مهم بوده است.

از دوران قبل از انقلاب و دهه 60 که بگذریم، از ابتدای دهه 70 «حسین شریعتمداری» سکاندار هدایت این روزنامه بوده است. شریعتمداری در روزنامه کیهان و محمد کاظم انبارلویی در روزنامه رسالت دو چهره شاخص رسانه ای جریان اصولگرا محسوب می شوند.

شاید سر و شکل رنگ و رو رفته و نحوه صفحه آرایی کیهان چندان مورد پسند مخاطبان جوان مطبوعات واقع نشود اما سرمقاله های تند و آتشین شریعتمداری هر روز بازتاب گسترده ای در سایت ها و فضای سیاسی ایران دارد، ضمن اینکه این روزنامه دیگر شمایل یک روزنامه کلاسیک به خود گرفته که نسل اولی های انقلاب عادت دارند هر روز عصر یک لیوان چای بنوشند و کیهان بخوانند.

البته از این نکته هم نگذریم که کیهان مخالفان زیادی دارد، عده ای معتقدند گاهی مصالح ملی را رعایت نمی کند و در اتهام زنی به چهره های مطرح سیاسی پروایی ندارد اما با اینحال هنوز پیوند شریعتمداری و کیهان ناگسستنی به نظر می رسد. کیهان در مجموع بیشتر از اینکه یک روزنامه عمومی باشد، یک روزنامه حزبی به نظر می رسد.

هفته نامه شلمچه و جبهه

هفته نامه های «شلمچه» و «جبهه» و ماهنامه «صبح دوکوهه» روزگاری رسما توپخانه منتقدان دولت اصلاحات و سازندگی بودند. این نشریات به لحاظ ماهوی به هفته نامه یالثارات حسین (ع) (ارگان رسمی انصار حزب الله) قرابت فکری داشتند.

وجه اشتراک این نشریات حضور «مسعود ده نمکی» بود. احتمالا خیلی از متولدین دهه 70 که برای سری فیلم های اخراجی ها هورا می کشند، نمی دانند تا دو دهه پیش مسعود ده نمکی در اوج جوانی نماد جریان فوق رادیکال در سپهر سیاسی ایران بود.

ضریب نفوذ بالای ده نمکی و دوستانش در نیمه دوم دهه 70 در میان جوانان حزب اللهی قابل انکار نیست. نقطه قوت این نشریات که بین سال های 1375 تا 1384 منتشر می شدند، زبان صریح و جسورشان بود. آنها حتی در انتشار آگهی ها هم خلاقیت به خرج می دادند و مثلا در هر شماره از نشریه جبهه 20 یا 30 صفحه به آگهی هیات ها و مراسم مذهبی اختصاص داشت.

قلم بی پروای نویسندگان این نشریات اتمسفر سیاسی نیمه دوم دهه 70 خیلی جواب می داد اما اکنون در دوران اعتدال و دهه 80 و 90 بعید است مشتری خاصی داشته باشد و مسعود ده نمکی بهتر از هر کسی این نکته را می داند.

روزنامه همشهری

ارزان، تمام رنگی و پر از آگهی! روزنامه ای که به صاحب امتیازی شهرداری تهران، انتشار خود را از 24 آذر 1371 آغاز کرد و خیلی سریع توانست به خودکفایی مالی برسد. نشریه ای که به پشتوانه کرباسچی و با بهره گیری از چاپ مدرن، جریانی متفاوت از نشریات سیاه و سفید آن زمان در پیش گرفت.

قیمت مناسب و استفاده از تصاویر و طرح های رنگی، بسیاری از مخاطبان را به رغم اختصاص بخش عمده ای از مطالب به شهر تهران، به سوی این روزنامه کشاند. (البته رانت مالی غیرمنصفانه شهرداری و حمایتش از این روزنامه را نباید فراموش کرد.)

طراحی آگهی و پوشش متفاوت نیازمندی ها، با گرافیکی متفاوت از دیگر روزنامه ها، این روزنامه را به رسانه رسمی تبلیغات چاپی در تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد که هنوز هیچ رقیبی به این قدرت به خود ندیده است.

به لطف نیازمندی های پرسود روزنامه همشهری، آزمون و خطاهای بسیاری را این روزنامه از سر گذراند؛ از چاپ نسخه همشهری در امارات تا چاپ همشهری عصر؛ از انتشار بیش از 20 مجله رسمی و مجوزدار و دهها عنوان ویژه نامه محلی و موضوعی گرفته تا پایگاه خبری آنلاین.

برخی از این تجربه ها رنگ یک سال کامل به خود ندیدند و برخی دیگر ستونی جدید برای برند همشهری به حساب می آیند. روزنامه همشهری در جدیدترین حرکت خود، از فناوری «واقعیت افزوده» برای افزودن صدا و تصویر به متن روزنامه به واسطه گوشی های هوشمند و تبلت ها بهره برده است.

هفته نامه مهر

تمام رنگی در قطع تابلوئید به سبک روزنامه های اروپایی! هفته نامه مهر درست یک ماه پیش از دوم خرداد 76 مجوز گرفت و نشریه ای وابسته به حوزه هنری تبلیغات اسلامی بود؛ نشریه ای که به پشتوانه محمد علی زم، ریاست وقت حوزه هنری توانست ورای خطوط قرمز زمان خود حرکت کند و خیلی سریع تبدیل به نشریه ای پرفروش شود.

مهر در سال های 79 و 80 با استفاده از چهره هایی مثل میرشکاک، نبوی، برادران موسوی، افخمی، خوشخو، معززی نیا و یعقوبی بهار دوباره ای را آغاز کرد اما با رفتن زم این تیم هم از مهر جدا شدند.

هفته نامه چلچراغ

از سال 81 پای هفته نامه ای با لگوی عجیب و جلد کاهی به دکه ها باز شد که شعار «شنبه خوب، شنبه چلچراغ» را همراه داشت و خیلی زود به یکی از تاثیرگذارترین و پرطرفدارترین نشریه های جوانان کشور تبدیل شد.

چلچراغ اما بدون شک نقطه عطفی در تاریخ مطبوعات ایران بود که توسط گروهی از روزنامه نگاران مطرح با ایده های نو و خلاقانه برای جوانان راه اندازی شد و خیلی زود به جایگاه تاثیرگذاری دست پیدا کرد. چلچراغ در فضای اصلاح طلبانه آن سال ها با ایده های آوانگارد خود بسیاری از جوانان را روزنامه خوان کرد و روزنامه نگاران زیادی هم وارد فضای مطبوعات کرد. تابوشکنی و دوری از فضای خشک و کُند روزنامه نگاری، جزو ارکان اصلی چلچراغ بود که البته به میزان طرفدارانش، منتقد هم داشت و خیلی ها این نشریه را به زرد بودن متهم می کردند.

این هفته نامه جزو معدود نشریاتی بود که صفحات آن با نام نویسندگانش شناخته می شدند و در جشن های چلچراغ، نویسندگانش حتی از بازیگران هم محبوب تر بودند.

در آن سال ها خط قرمزهای نشریات آرام آرام پررنگ تر شدند و چلچراغ هم آرام آرام خط و سوی ملایم تری در پیش گرفت. با وجود آن که چلچراغ در طول سال های انتشار خود تغییرات زیادی را دید اما حیاتش را حفظ کرده و همچنان در حوزه جوانان مشغول به فعالیت است.

عموزاده خلیلی صاحب امتیاز و آرش خوشخو، منصور ضابطیان، علی میرمیرانی، بزرگمهر شرف الدین، امیر مهدی ژوله و بزرگمهر حسین پور سردبیرهای دوره های مختلف آن از ابتدا تا امروز بوده اند.