علاوه بر اين، آنها نگرانند كه اين رفتار در كودكانشان به صورت عادت درآيد و در آينده به سختي بتوانند آن را ترك كنند.
منظور از عادت، رفتاري مقاوم شده است كه بارها و بارها تكرار ميشود. يك عادت ممكن است گاه به عنوان يك سرگرمي و گاه راهي براي رهايي از اضطرابهاي روزانه كودك انتخاب شود. اغلب كودكان و نوجوانان در طي دوران رشد خود، عادات و رفتارهاي گوناگوني را تجربه ميكنند كه مورد تاييد والدين و اطرافيانشان نيست؛ مانند مكيدن شست، تاب دادن موها و چرخيدنهاي متوالي در اتاق.
آنها اين عادات را كاملا غيرارادي و ناخودآگاهانه انجام ميدهند و به هيچ وجه قصدشان آزردن ديگران نيست. در اين گونه موارد انتخاب شيوه مقابله و رويارويي با مشكل، از اهميت ويژهاي برخوردار است؛ زيرا ميتواند تاثير زيادي بر روند درمان و يا وخيمتر شدن اوضاع گذارد.
زمينهها و رشد
از آنجايي كه والدين اين كودكان هم، در دوران كودكي خود چنين عادتي داشتهاند و دوقلوها نيز گاهي به طور هم زمان شروع به ناخن جويدن ميكنند، ميتوان به اين نتيجه رسيد كه اين مشكل و عادت ميتواند تا حدي ژنتيكي باشد. البته بايد در نظر داشت كه كودكان، مقلدان بسيار ماهري هستند و با مشاهده يكي از اطرافيان خود كه ناخنش را ميجود ممكن است تصور كنند كه اين كار، خوشايند و لذتبخش است و آنها هم شروع به جويدن ناخنهايشان كنند. به همين دليل عوامل محيطي هم ميتواند در بروز اين اختلال موثر باشد.
تحقيقات نشان ميدهد كه تقريبا 38 درصد كودكان 4 تا 6 ساله ناخنهايشان را ميجوند. اين عادت تا 10 سالگي به اوج خود ميرسد. و 60 درصد كودكان به آن مبتلا ميشوند. همچنين بيشترين ميزان ناخن جويدن در پسران 13 تا 14 ساله با 62 درصد مشاهده ميشود. ناخن جويدن در دختران، حدود 11 سالگي به بيشترين حد خود (51 درصد) ميرسد. آمارها بيانگر اين موضوع هستند كه تقريبا 20 درصد نوجوانان كماكان درگير اين مشكل هستند و 10 تا 20 درصد اين عده نيز تا بزرگسالي عادت ناخن جويدن را در خود نگه داشتهاند.
علل ناخن جويدن
چرا دست كودكي به سمت دهانش بالا ميرود؟ گروهي از پزشكان بر اين باورند كه هميشه علت خاصي براي عادات گوناگون وجود ندارد، بلكه گاهي آنها رفتارهاي آموخته شدهاي هستند كه تنها پيامدهاي مثبت و خوشايندي براي كودك و يا نوجوان داشتهاند.
براي مثال ميتوانيد زماني كه دست فرزندتان به سوي دهانش بالا ميرود، دقت كنيد و محركهايي را كه موجب اين عمل در كودك شده است، بهتر ارزيابي كنيد. شايد او در همان لحظه به كاري كه بايد انجام دهد و برايش مشكل است فكر ميكند. ميتوانيد خيلي ملايم از او بپرسيد آيا ميداند دستش را به دهان برده است؟
از جمله دلايل رايجي كه موجب ناخن جويدن در كودكان و نوجوانان ميشود، آن است كه در صدد كاستن از فشارهاي عصبي و تنشهاي روزانه خود هستند. آنها از اين طريق سعي ميكنند با هيجانات و بحرانهاي عاطفي درونيشان به مقابله برخيزند. از اين رو گروهي از روانشناسان بر اين باورند كه نفس "ناخن جويدن" عادتي زشت و ناپسند نيست، بلكه تنها مفري براي رهايي از تنش و استرس در كودك است.
همه ما لحظات بحراني و ناخوشايندي را در زندگي تجربه كردهايم و شديدا تحت تاثير شرايط ناگوار قرار گرفتهايم. براي كاستن از تنشهاي روزانه به افراد بالغ توصيه ميشود از روشهاي كاهش استرس و اضطراب، آرامسازي عضلاني، پيادهروي، يوگا و حركات ورزشي آرام استفاده كنند. اما كودكان براي آرامسازي هيجانات تندشان روشهاي خاص خودشان را دارند.
گاهي والدين تصور ميكنند كه يك كودك چرا بايد فشار عصبي داشته باشد؟ آيا دوران كودكي، فراغت، بازي و بيخيالي نيست؟ اگر كودكي بنا به دلايلي عصبي، تندخو و پريشان شود، اين موضوع ناشي از خطا و اشتباه والدين و اطرافيان اوست؟ پاسخ هر دو سوال "منفي" است؟ دوران كودكي همچون بزرگسالي، توام با استرس و فشارهاي رواني گوناگوني است. بزرگ شدن كاري بس دشوار و مشكل است. والدين نميتوانند و به عبارتي نبايد جلوي تمامي فشارها و نگرانيهاي زندگي را براي كودك بگيرند. هر كودك بايد سعي كند روشي براي كاستن از بار هيجانات و عواطف تند خود انتخاب كند كه هم موجب راحتي و آسايش خيال او شود و هم مورد قبول خانواده، اجتماع و شخصيت خود او باشد.
كمكهاي والدين و مربيان
والدين و اعضاي موثر خانواده كودك براي درمان و كمك به كودكاني كه عادت به جويدن ناخن دارند، روشهاي گوناگوني برميگزينند. گروهي از آنها با سادهترين عادت ناخوشايند فرزندشان، چنان عصباني و خشمگين ميشوند كه با شديدترين شيوههاي تربيتي در صدد مقابله با آن برميخيزند. در حالي كه گروهي ديگر صبورانه و با ملايمت آرامش خود را حفظ ميكنند و سعي دارند روند تشخيص، درمان و بهبودي فرزندشان را پي گيرند و با همكاريها و حمايتهاي خود مانع از تشديد اوضاع شوند. در بسياري از موارد اگر والدين و اعضاي موثر خانواده عادت ناپسند فرزندشان را تا مدتي ناديده بگيرند، پس از مدتي آن عادت به كلي از بين خواهد رفت؛ زيرا يا كودك نيازي به تكرار و استمرار آن ندارد و يا اين كه به تدريج بر اثر رشد و تحول كودك كاهش خواهد يافت و به كلي از ياد خواهد رفت.
به طور كلي چنانچه كودك عادتي دارد كه مادر و پدر در صدد كاهش آن هستند، ميتوانند با استفاده از روشهاي ساده زير موجب كاهش و قطع آن شوند.
سعي كنيد حواس كودك را پرت كنيد. زماني كه درمييابيد كودك ميخواهد ناخنش را بجود با او صحبت كنيد (بازيهاي كلامي بهترين روش به حرف گفتن كودك است)، اسباببازي به دست او بدهيد تا دستهايش درگير بازي با آن شود و فكر ناخن جويدن به سرش نزند.
در مواردي بهترين عكسالعمل در برابر ناخن جويدن كودكان ناديده گرفتن آن است. والدين بايد از روشهاي حمايتي همه جانبه استفاده كنند؛ زيرا والدين نزديكترين افراد زندگي كودك هستند كه ميتوانند او را در اين كار كمك و هدايت كنند. اگر آنها براي كاستن از عادات ناخوشايند فرزندشان از روشهاي تند و خشونتآميز استفاده كنند، نه تنها موجب كاهش آن عادت نخواهد شد بلكه فشار عصبي بيشتري بر كودك وارد ميشود. والدين و مربيان ميتوانند با الگو قرار دادن خود و آموزش روشهاي آرامسازي، ورزشهاي ساده و گوناگوني را به فرزندشان ياد بدهند.
آرام با فرزندان درباره ناخنهايش صحبت كنيد. از آنجايي كه كودكان مايلند توجه، محبت و حمايت مادر و پدر خود را هيچگاه از دست ندهند، تلاش ميكنند كه با انجام خواستههاي والدين رضايتشان را جلب كنند.
به او بگوييد اگر ناخنهايش را بجود، انگشتان نازيبايي خواهد داشت و نميتواند آنها را به ديگران نشان دهد.
از او بپرسيد در چه مواقعي شروع به ناخن جويدن ميكند؟ شايد او دليل به خصوصي براي اين كار داشته باشد. به او بگوييد حاضريد با كلمه خاصي به او يادآوري كنيد كه دست از جويدن ناخن بردارد.
به او نشان دهيد كه تنها قصد كمك داريد.
فكر نكنيد او عمدا شروع به جويدن ناخن ميكند.
به او آموزش دهيد زماني كه يكي از دستهايش را براي ناخن جويدن بالا ميآورد، سعي كند با دست ديگرش آن را بگيرد و مانع از بالا رفتن آن شود.
والدين ميتوانند از روشهاي رفتار درماني (دادن ستاره يا برچسبهاي عروسكي) استفاده كنند. هر روز كه كودك ناخنهايش را نجود ستاره ميگيرد و در صورتي كه تعداد ستارهها به اندازه معين برسد، پاداش خواهد گرفت. براي دختران خردسال، شايد بهترين پاداش مرتب كردن ناخنها و لاك زدن و يا ستاره زدن بر روي ناخنها باشد.
يكي ديگر از روشهاي مقابله با ناخن جويدن كودكان، استفاده از دستكشهاي تزييني است. گروهي از كودكان زماني كه انگشتشان را ميبينند به اين كار مشغول ميشوند، در حالي كه اگر انگشتان آنها در دستكش باشد، هم متوجه قول خود ميشوند و هم محركي خارجي آنها را از اين كار بازميدارد.
بهتر است قبل از آن كه والدين در صدد درمان و بهبودي كودك برآيند، سعي كنند عوامل مختلفي را كه ميتواند در تشكيل و تثبيت اين عادت در فرزندشان موثر باشد، بررسي نمايند. پاسخ به سوالاتي مانند زمان شروع ناخن جويدن، تاثير اين عمل بر روي روابط او، شرايط خاص زماني و مكاني شروع اين عمل توسط كودك، در انتخاب شيوه درمان مناسب ميتواند نقش مهمي داشته باشد.
زماني كه فرزندتان رفتارهاي خويشتندارانه از خود نشان ميدهد، حتما او را تشويق كنيد و مورد حمايت قرار دهيد. از آنجايي كه هر عادتي براي اين كه در كودك تثبيت شود، زمان ميخواهد، طبيعي است كه براي ترك آن هم زمان لازم است.
منبع: شيرين ميرهاديزاده - مجله موفقیت