موانع و تهدیدات اصلاح الگوی مصرف

برنامه های بهبود و اصلاح به راحتی قابلیت اجرایی نداشته و همواره با موانع و تهدیداتی روبرو هستند. طرح اصلاح الگوی مصرف نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست.

 

برنامه های بهبود و اصلاح به راحتی قابلیت اجرایی نداشته و همواره با موانع و تهدیداتی روبرو هستند. طرح اصلاح الگوی مصرف نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست. این طرح ارزشمند نیز ممکن است در حین اجرا دچار انحرافاتی گردد . در زیر به برخی از خطراتی که طرح اصلاح الگوی مصرف را تهدید می کنند ، اشاره می شود:

۱) عدم درک درست از اصلاح الگوی مصرف :

یکی از مشکلات و موانع پیش روی اصلاح الگوی مصرف عدم درک مفهومی از آن است .بر اساس بررسیها و برداشت های اینجانب، برداشتهای یکسانی از مفهوم اصلاح الگوی مصرف وجود ندارد و در برخی از مواقع به جای اصلاح الگوی مصرف ،اصلاح مصرف را که تغییر شکلی و دستوری مصرف است، مد نظر مردم و مسئولین می باشد. درحالی که مفهوم اصلاح الگوی مصرف، اصلاح روشها ،فرهنگ و باروهای مصرف کنندگان است .بنابراین باید توجه داشت که منظور از اصلاح الگوی مصرف ،ریاضت و مصرف نکردن نیست بلکه شیوه و نحوه مصرف کردن است.

اولین مانع و تهدید پیش روی طرح اصلاح الگوی مصرف برداشتهای نادرست و متفاوت می باشد ، برای رفع این مانع باید مفهوم اصلاح الگوی مصرف بصورت شفاف و روشن تشریح شود تا برداشت مشترک و یکسانی از این مفهوم در ذهن آحاد جامعه ایجاد گردد .

اگر بیانات رهبر معظم انقلاب را نیز که این الگو را تبیین فرمودند بررسی کنیم ،منظور و هدف ایشان تغییر مصرف یا کم مصرف کردن نیست بلکه اصلاح الگوی مصرف است . در بیانات ایشان به کرات جملات زیر را تکرار می شوند:

الگوی مصرف

ما بایستی الگوی مصرف را اصلاح کنیم

باید الگوی مصرف جامعه و کشور اصلاح شود

ما الگوی مصرفمان غلط است

بنده ملت را به ریاضت دعوت نمی کنم و ...

۲) محدود کردن اصلاح الگوی مصرف به برخی از امور و مصادیق:

اصلاح الگوی مصرف را نباید به چند قلم کالا محدود نمود و از سایر امور بخش غلفت کرد ، حتی اگر به سخنان مقام معظم رهبری را که این الگو را تبیین فرمودند، توجه کنیم ، ایشان اصطلاح همه زمینه ها را به کار برده اند به عنوان یک حرکت ملی و حیاتی مطرح فرمودند .

محدود کردن اصلاح الگوی مصرف فقط به صرفه جویی توسط مردم و امیدوار شدن به اصلاح الگوی مصرف از طریق آن از مصادیق بارز جزئی شدن و محدود کردن این طرح به شمار می رود . اصلاح الگوی مصرف را نباید به عنوان یک حلقه ای جداگانه از زنجیر تولید بررسی و تحلیل کرد ،بلکه مانند حلقه های یک زنجیر وابستگی و پیوستگی دارند، صرفه جویی توسط مردم و مصرف کنندگان ، آخرین حلقه این زنجیر است و تمرکز به آخرین حلقه به عنوان تنها گزینه و راه حل ممکن برای تحقق اصلاح الگوی مصرف و غفلت از سایر حلقه های زنجیره مصرف مهمترین تهدید و مانعی است که اصلاح الگوی مصرف با آن روبر است .

بطور خلاصه باید در این زمینه به دو نکته اساسی توجه کرد که اولاً اصلاح الگوی مصرف را نباید فقط به چند قلم کالای مشخص محدود نمود . ثانیاً در اصلاح الگوی مصرف باید کلیه حلقه های زنجیره مصرف مد نظر باشد نه آخرین حلقه زنجیره مصرف که مصرف کنندگان می باشند .

در همه حلقه های ذخیره مصرف مشکلاتی وجود دارد نوع و شیوه طراحی محصولات بسیار مهم است . اگر محصولاتی که طراحی می شود مصرف گرا باشد ، هر تلاشی که مصرف کننده انجام دهد خیلی مؤثر نخواهد بود و لذا وقتی که طرح اصلاح الگوی مصرف مطرح می شود ، منظور اصلاح در همه حلقه های زنجیره مصرف است یعنی باید نوع طراحی ها ، شیوه تولید ، شیوه های بسته بندی ، ابزارها و روشهای توزیع و در نهایت شیوه مصرف باید اصلاح شوند. با رها کردن سایر حلقه ها و تمرکز به آخرین حلقه زنجیر مصرف نمی توان به اهداف عالیه این طرح دست یافت .

۳) محدود کردن اصلاح الگوی مصرف فقط به سال جاری

یکی از مشکلات و موانع اصلی اجرای این طرح محدود کردن آن به یک دوره خاص می باشد . اصلاح الگوی مصرف نباید فقط به سالجاری که عنوان آن اصلاح الگوی مصرف است ،معطوف شود، و پس از پایان سال جاری پرونده آن نیز بسته شود ، تا زمانی که مصرف است موضوع اصلاح الگوی مصرف باید موضوع مهم و استراتژیک باشد .

متاسفانه یکی از مشکلات جامعه ما نامگذاریها است روزهای مختلف و هفته ها و حتی سالها با عناوینی مطرح می شود ،اگر چه فلسفه این نامگذاریها بسیار خوب است، زیرا باعث افزایش حساسیت ها می شود اما مشکل در این است که پس از پایان روز مربوطه ، هفته مربوطه و سال مربوطه موضوع فراموش شده و حتی طرح ها و برنامه هایی که آغاز شده بود نیمه کاره رها می شود .

با عنایت به اینکه الگوی مصرف یکی از رفتارهای اجتماعی است واز جنس فرهنگ بوده و یک شبه ایجاد نشده بلکه در طول زمان شکل گرفته است ، تغییر و اصلاح الگو و فرهنگ مصرفی مردم نیز در بستر زمان قابل تحقق است . چون فرهنگ سازی و تغییر نگرش ها و باورها کاری نیست که در کوتاه مدت صورت گیرد ، مداومت و استمرار اجرای این طرح از جمله شرط لازم برای موفقیت آن است . به همین خاطر است که مقام معظم رهبری نیز پایان حرکت را نفرمودند بلکه فقط آغاز حرکت را مطرح فرمودند.

با عنایت به نامگذاری سال جاری با عنوان اصلاح الگوی مصرف اقدامات بسیار موثری را شاهد نیستیم این نگرانی وجود دارد که مسئولان امور ، موضوع اصلاح الگوی مصرف را فقط مختص امسال بدانند و قبل از پایان سال پرونده آن را بسته و به بایگانی بسپارند .

۴) عدم برنامه ریزی و عدم سیاست گذاریهای روشن و شفاف :

برنامه ریزی شرط لازم موفقیت در هر امری است . و بدون برنامه ریزی هیچ طرحی قابلیت اجرایی ندارد . یکی از آفت هایی که هر طرح بهبود و از جمله طرح الگوی مصرف را بصورت جدی تهدید می کند ، عدم برنامه ریزی و تعیین سیاست های راهبردی و عملیاتی روشن برای اجرای آنها است .

هیچ طرح بدون برنامه ریزی و اعمال سیاست های منطقی قابل تحقق نیست تا به امروز طرح و ایده های زیادی در کشورمان مطرح شده است ولی به دلیل عدم برنامه ریزی صحیح و منطقی هیچگاه به مرحله عمل نرسیده است .

اصلاح الگوی مصرف باید از شعار و انتزاع خارج گردد و به درون برنامه ها و فعالیت ها راه یابد . همه قوا باید دست به دست هم دهند و با هماهنگی و تدوین مقررات و قوانین مورد نیاز اقدام نمایند . اگر برنامه ریزی را چگونگی حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب تعریف کنیم، در این صورت باید وضعیت موجود برای همه کاملاً شفاف و روشن باشد، همچنین وضعیت مطلوب نیز بصورت دقیقی بیان شود ، سپس چگونگی حرکت و گامهای اجرایی برای حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب تبیین گردد.

۵) عدم هماهنگی بین سازمانها و نهادهای متولی :

یکی از موانع اصلی هر طرح از جمله طرح اصلاح الگوی مصرف عدم هماهنگی در اجرا است . برخی از برنامه ها و طرحهای بسیار جامع و خوبی در کشور تهیه و تدوین می شوند ولی در مرحله اجرا به علت ناهماهنگی ها نتایج اثر بخشی را فراهم نمی کنند . هماهنگی یکی از شرایط اصلی برای اصلاح الگوی مصرف است، همانطوریکه که قبلاً مطرح شد تغییر فرهنگ و الگوی مصرفی مردم بسیار مشکل است . زیرا با هر تغییر در عادتها و الگوها مقاومتها و تعارض ها ایجاد می شود . بدون هماهنگی نمی توان تعارض ها را مدیریت نمود . تداخل وظایف و گاهی وجود تضاد در ماموریت ها و وظایف برخی از سازمانها، مکانیزمهای هماهنگی را با مشکل روبرو می نماید .

برای اصلاح الگوی مصرف همه سازمانها و نهادها باید هماهنگی لازم را با همدیگر داشته باشند و گرنه انرژی سازمانها صرف خنثی کردن عملکرد سازمانهای دیگر می شود . در وضعیت موجود تقابل ها و تعارض های زیادی در این حوزه وجود دارد از جمله تعارض بین سازمانهای حمایت از تولید کننده و سازمانهای حمایت از مصرف کننده، یا وزارت جهاد کشاورزی با وزارت بازرگانی که برخی به دنبال منافع مصرف کننده و برخی به دنبال منافع تولید کننده هستند.