اينها و صدها نمونه ديگر نشانه حضور خداوند در قلب پرهيزكاران عالم است. آيا ترس و جسارت دو مقوله ارثياند يا اكتسابي؟ البته پژوهشهاي انجام شده نقش ارثي بودن را پررنگتر از اكتسابي بودن ميدانند؛ اما سهم اكتسابي بودن، مسالهاي است كه با تمرين و آگاهي ميتواند تقويت شود. در اهميت مساله همين بس كه تمامي شاهكارهاي ادبي جهان وقتي به نقطه اوج خود نزديك ميشوند كه بر سر دو راهي ترس و جرات يكي را برميگزينند. و انسانها بر سر اين دو راهي از هم جدا ميشوند و اين انتخاب يعني بهشت يا جهنم. ترس از نشانههاي بنيادين و اوليه، سرشت آدمي است براي همين انسانها يكي از نيازهاي اوليه براي ادامه حيات خويش را در امنيت جستوجو ميكنند. ميراثي كه از زمان پيدايش بشر تاكنون همراهشان بوده و تا ابد نيز وجود دارد. بشر نخستين براي حفظ امنيت خويش به غارها پناه ميبرد و آتش را مقدس ميشمرد، زيرا آتش، وي را از شر تاريكي و حيوانات درنده در امان نگاه ميداشت. او وقتي سايه خود را رقصان در پيرامون آتش مشاهده ميكرد از ترس خاموشي آتش به تقليد از سايه خود به رقص و پايكوبي ميپرداخت. تا اينكه آتش را در كنترل خود درآورد و هر چه به آگاهي او در كنترل طبيعت افزوده ميگشت، ترسش كمتر ميشد. ولي هميشه در مركز حافظه خود وحشت را نسل به نسل منتقل ميكرد تا اينكه به ما رسيد و ما امنيت و عافيتطلبي را فراموش نكرديم و از هر آنچه كه امنيت ما را به مخاطره مياندازد ميترسيم. ولي هر چه از خط قرمز ترس عبور ميكنيم بر خلاقيت و نوآوري ما افزوده ميشود. فطرت پاك انسان ترس را زيبنده مقام آدمي نميداند.
در صحنه پاياني فيلم پاپيون، جدال بين ترس و جرات، به زيبايي هر چه تمامتر در مقابل ديد مخاطبان به نمايش گذاشته شده بود. او (پاپيون) به حرفهاي دوستش كه در جزيره با كاشتن سبزي و گوجهفرنگي خود را سرگرم كرده بود اهميتي نميداد. پاپيون جرات را برگزيد و آزادي را از هر چيز ديگري بيشتر ميخواست. دوستش با چندين بار شكست در فرار بالاخره با ترس آشتي كرد. او نميگفت ميترسم، ميگفت فايدهاي ندارد. صحنه خداحافظي آن دو همان دو راهي ترس و جرات بود. يكي از ترس ميماند و آن ديگري با جرات خود را به دل امواج سهمگين دريا ميسپارد. ضمير ناآگاه هر انساني تلنگر ميزد كه انتخاب پاپيون به مراتب زيباتر و كاملتر از دوستش بود. چشمان اشكبار و حسرتآلود دوستش به زيبايي، اين حقيقت را نشان ميداد. ولي او ديگر ياراي رفتن نداشت و تا پايان عمر با ترسش تنها ماند، ريشه ترس در بيايماني و يا كمايماني ما و مصلحتانديشيهاي افراطي است. جرات داشته باشيم و قبل از هر چيز به ترس خود اعتراف كنيم. همه ما براي تغيير در شخصيت، معيشت و رفتارمان خيلي سريع پشت ديوارهاي توجيه پناه ميگيريم گاهي به آن رنگ و بوي مقدسي هم ميزنيم و حق را با باطل ميپوشانيم و خودمان را فريب ميدهيم ولي باز ناآرام هستيم. هرگاه با تصميمي بزرگ روبهرو ميشويم عقل توجيهگر نه عقل آخربين هزاران هزار زنجير به پايمان ميبندد. كسي ما را مجبور به انجام كاري نميكند و نبايد هم اينطور باشد. ولي مشكل ما فقر و تنگدستي نيست مشكل ما ترس است كه نميگذارد ما تواناييهاي پنهانمان را آشكار كنيم. نه اينكه هر كه پولدار و ثروتمند است پس نترسيده يا اگر كسي به قلههاي رفيع شهرت و محبوبيت رسيده ترسو نبوده، پاداش جرات، اين چيزها نيستند. پاداش، يك روح آزاد و شخصيتي آزاده است كه مشتاقانه و با اميد و اطمينان زندگي ميكند و از نور او ديگران هم بهرهمند ميشوند.
چگونه ميتوان بر ترسهاي مرضي غالب شد؟ پاسخ به اين سوال در بردارنده دو نوع ترس است: يكي ترسهاي بيمورد و مخرب و مانع رشد و تعالي، و ديگري ترسهايي كه نبايد كلمه ترس را روي آن نهاد ولي مترادف آن مراقبه از نفس خويش است كه رعايت آن واجب و ضروري است. اينگونه ترسها مخرب هستند: 1- ترس از آگاهي، 2- ترس از كمال و خودشكوفايي و بروز استعدادها، 3- ترس از روزي، 4- ترس از ناشناختهها، 5- ترس از ابراز عقيده و انتقاد، 6- ترس از ايثار و گذشت، 7- ترس از جامعه، 8- ترس از تغيير رفتارهاي زشت، 9- ترس از موفقيت، 10- ترس از وسواسهاي فكري.
به اين موارد دقت كنيد، روي آن فكر كرده و بعد با قدرت و به تدريج سعي در كاشتن آن در ذهن و رفتار خود كنيد:
الف: اهداف بلندمرتبهاي را براي خود ترسيم كنيد، هر چه هدفتان بزرگتر باشد جرات و جسارت بيشتري در ذهن شما متجلي ميشود.
ب: حضرت علي (ع) ميفرمايند از هر چه ميترسيد در آن وارد شويد، هيچ اتفاق بدي نخواهد افتاد چون نيت شما مقدس و پاك است.
پ: در هنگام وارد شدن در ميدان ترس مديريت هيجان را فراموش نكنيد و با استرس وارد عمل نشويد كه دشمنان ترساننده شما هيچ حسابي روي شما نخواهند كرد.
ت: در هنگام وارد شدن به ميدان ترس، اين آيه از سوره قرآن را زير لب زمزمه كرده و در وجود خود نهادينه سازيد. او آن خدايي است كه زمين را براي شما نرم و هموار گردانيد پس شما در پست و بلنديهاي آن حركت كنيد و روزي او خوريد و شكرش گوييد كه بازگشت خلق به سوي اوست. "سوره ملك آيه 15"
ث: حق را بپذيريد. حق ديگران را بفهميد و آن را اعلام نماييد. عادت به راستگويي داشته باشيد حتي اگر به ضرر شما باشد راستگويي نشانه شجاعت است.
ج: توطئه نكنيد. مكر و نيرنگ را كنار بگذاريد. مكر آفريننده ترس است.
چقدر جسور هستيد؟
بعضيها با آنكه آنقدرها هم جسور نيستند، در نظر ديگران جسور جلوه ميكنند. وقتي به چنين افرادي فكر ميكنيم، شخصيتهاي خاصي به ذهنمان خطور ميكنند، قهرمانان اتومبيلراني، قهرمانان موتورسواري، مديران بزرگ و نامدار دنياي تجارت و ... با توجه به بررسيهاي صورت گرفته، افراد جسور اغلب از اعتماد به نفس بيشتري برخوردارند و نسبت به كساني كه جسارت ندارند، بهره هوشي بيشتري دارند. اما اين در نهايت تنها بخشي از تصوير است.
در دانشكده روانپزشكي دانشگاه لندن دو تن از استادان درباره اشخاص ماجراجو بررسيهاي مفصلي صورت دادند. آنها پس از بررسي 1200 نفر، به اين نتيجه رسيدند كه افراد جسور بيشتر برونگرا و تابع اميال آني هستند، اما بر خلاف باور خيليها، اقدامات جسورانه آنها هيچ ارتباطي با شخصيت روانيشان ندارد. اين روانشناسان به اين نتيجه رسيدند كه از يك دوم تا دو سوم جسور بودن، اشخاص ارثي است.
آزمون
پرسشنامه زير را بر اساس يافتههاي دو روانشناس دانشگاه لندن كه به آنها اشاره شد، تهيه ديدهايم. با توجه به هر سوال، جوابهاي درست و غلط را علامت بزنيد.
1- به هنگام خريد، معمولا كالايي را كه از قبل ميشناسم انتخاب ميكنم.
درست غلط
2- وقتي يك از دوستانم ناراحت و نگران است، من هم ناراحت و نگران ميشوم.
درست غلط
3- آدمهاي خوشبختي كه به حال خودشان تاسف ميخورند مرا ناراحت ميكنند.
درست غلط
4- احمقانه است كه اشخاص از خوشحالي گريه كنند.
درست غلط
5- بسياري از دوستداران حيوانات بيش از اندازه نگران راحتي و احساسات حيوانات هستند.
درست غلط
6- بعد از نوشيدن چند ليوان نوشيدني احساس بهتري پيدا ميكنم.
درست غلط
7- من براي غريبههاي حاضر در جمعها احساس دلسوزي ميكنم.
درست غلط
8- محبت كردن در جمع گاهي مرا ناراحت ميكند.
درست غلط
9- من شغلي را كه سفرهاي زياد داشته باشد به شغلي كه مرا خانهنشين كند ترجيح ميدهم.
درست غلط
10- من به طور منظم و حساب شده پسانداز ميكنم.
درست غلط
محاسبه امتيازات
براي جمعبندي امتيازات خود، با توجه به جوابهاي داده شده در زير، به هر جواب مشابهي كه دادهايد يك امتياز بدهيد.
1- غلط 2- غلط 3- درست 4- درست 5- درست 6- درست 7- غلط 8- درست 9- درست 10- غلط
امتياز 4-0: بيش از اندازه محتاط هستيد.
امتياز 8-5: جسارت شما در حد متوسطي است.
امتياز 10-9: شما جسور هستيد ولي كمي بايد جانب احتياط را هم در نظر بگيريد.
توضيحات
پژوهشگران به اين نتيجه رسيدند كه مردها ماجراجوتر از زنها هستند. افراد جسور نياز بسياري زيادي به تنوع دارند و ميخواهند فعاليتهاي روزمرهشان را تغيير دهند. توانايي و ظرفيت هيجان در آنها از حد متوسط بالاتر است و ملالت و كسالت برايشان مسالهاي هميشگي است.
افراد ماجراجو و جسور از نشان دادن محبت و يا ساير احساسات در ملا عام خجالت ميكشند و ابراز احساسات ديگران آنها را شرمنده ميكند. اين اشخاص تا حدود زيادي پوست كلفت هستند و بيشتر ترجيح ميدهند اقدام به عمل كنند تا بروز احساسات و عواطف.
افراد جسور بيطرفانه دنبال حركت ميگردند و براي رسيدن به خواستههاي خود اقدام به مخاطره ميكنند. فعاليتهايي كه در نظر اشخاص عادي خطير و پرمخاطره است، اقداماتي مانند كوهنوردي يا موتورسيكلتراني يا پرش با چتر نجات، از نظر افراد جسور حركاتي نسبتا بيخطر ارزيابي ميشود.
اينكه تا چه اندازه جسور هستيم، با توجه به محيط و جامعهاي كه در آن زندگي ميكنيم تفاوت ميكند. ثابت شده است اشخاصي كه با ديگران زندگي ميكنند و به رفتارهاي جسورانه تشويق ميشوند، از كساني كه به تنهايي زندگي ميكنند جسارت بيشتري دارند.
هميشه در پيوستارهاي انساني افراطيهايي وجود دارند. متخصصان زيستشيمي اشخاص بسيار ماجراجو را صاحبان آدرنالين زياد ميدانند، زيرا اينها اشخاصي هستند كه به آدرنالين زياد احتياج دارند تا احساس رضايت كنند. فشارهاي خانوادگي نيز نقشي اساسي در جسور كردن اشخاص بازي ميكند. در اين ميان مشخص نيست كه عوامل طبيعي و طرز تربيت، كدام يك بيشتر در جسارت دادن به اشخاص نقش دارد. با توجه به بررسيهاي انجام شده، والديني كه به فرزندان خود جسارت ميدهند خود از جسارت فراوان برخوردارند، اما اگر فرزندان اين خانوادهها جسور شوند، به دشواري ميتوان گفت كه نقش عوامل ارثي مهمتر بوده يا عوامل تربيتي و در نتيجه اكتسابي.
منبع : مجله موفقیت - سعيد سالاركيا