از سرطان نترسيد

سرطان نوعي بيماري است كه در آن رشد و تقسيم سلول‌ها از حالت طبيعي خارج مي‌شود. اين سلول‌هاي سرطاني بافت‌هاي طبيعي را تسخير مي‌كنند و با اجتماع خود توده‌اي را به وجود مي‌آورند كه تومور ناميده مي‌شود. در صورتي كه تومور گسترش يابد يا اين كه توانايي پخش شدن را داشته باشد بدخيم ناميده مي‌شود. برخي از اشكال سرطان دچار متاستاز مي‌شوند يعني خصوصيت تهاجمي پيدا كرده و از طريق خون يا لنف به ساير بافت‌هاي بدن سرايت مي‌كنند. در كنار اين توضيحات بايد بدانيم كه تصورات اشتباه ما از سرطان باعث مي‌شود تا بيش از اندازه از سرطان وحشت داشته باشيم و آن را پايان همه چيز بدانيم در حالي كه ممكن است ندانيم بعضي از انواع سرطان براحتي قابل درمان است.

علايمي كه هميشه نشانه سرطان نيستند

سلول‌هاي بدخيم (سرطاني) خصوصياتي دارند كه آنها را از سلول‌هاي طبيعي متمايز مي‌كنند: آنها بدون وقفه رشد مي‌كنند، اشكال غيرمعمول دارند، تعداد غيرطبيعي هسته‌ دارند و مي‌توانند به جاهايي گسترش يابند كه به آن تعلق ندارند (متاستاز.)

پاتولوژيست‌ها (متخصصاني كه سلول را زير ميكروسكوپ مورد مطالعه قرار مي‌دهند) به‌طور گسترده‌اي آموزش ديده‌اند تا بتوانند تفاوت بين سلول طبيعي و سرطاني را بازگو كنند. اما حتي براي پاتولوژيست‌هاي باتجربه تشخيص مطمئن سرطان دشوار است. تشخيص سرطان هميشه به آساني بله و خير نيست. سلول‌هاي غيرسرطاني مي‌توانند بعضي اوقات همانند سلول‌هاي سرطاني به نظر برسند. به عنوان مثال يك عفونت در نزديكي گره لنفاوي مي‌تواند باعث تغيير شكل سلول‌هاي اين گره شود. اين تغييرات واكنشي مي‌توانند با تغييراتي كه نشان‌دهنده سرطان است اشتباه شوند.

آزمون پاپ مثال خوبي از اين مساله است كه چگونه سلول‌هاي طبيعي مي‌توانند با سلول‌هاي سرطاني اشتباه شوند. براي تست پاپ نمونه‌اي از سلول‌هاي گردن رحم گرفته مي‌شوند و سپس زير ميكروسكوپ توسط پاتولوژيست مورد بررسي قرار مي‌گيرند. انجام اين آزمون از اين جهت مفيد است كه پزشكان مي‌توانند تغييرات پيش سرطاني را در سلول‌ها در مرحله‌اي كه هنوز قابل درمان است كشف كنند. طيف نتايج غيرطبيعي آزمون نشان مي‌دهد كه گشتن به دنبال سرطان پر از ترديد مي‌باشد. در زير تعدادي از نتايجي كه گزارش مي‌شود را مي‌خوانيم:

غيرطبيعي ولي بدون اهميت: نتيجه تست پاپ مي‌تواند به صورت «سلول‌ سنگفرشي غيرمعمول با اهميت نامعين» گزارش شود. اين نتيجه مي‌تواند پس از يك عفونت واژن يا عفونت با ويروس پاپيلوماي انساني ظاهر شود و فقط لازم است كه عفونت درمان شده و تست پاپ مجددا تكرار شود.

غيرطبيعي و داراي استعداد پيش سرطاني شدن: «ضايعه داخل اپتيليالي پيشرفته سلول سنگفرشي» به معناي اين است كه سلول‌ها با حالت طبيعي تفاوت زيادي دارند و خطر بالايي براي پيشرفت آنها به سمت سرطان مهاجم وجود دارد. اين يافته موجب مي‌شود كه پزشك كولپوسكوپي (آزمون دقيق‌تري براي بررسي سرطان گردن رحم) يا جراحي براي برداشتن بافت غيرطبيعي را به شما پيشنهاد كند.

سرطان: در صورتي كه در آزمون پاپ مشخصا سلول‌هاي سرطاني كشف شوند بايد توسط جراحي برداشته شوند.

خانم‌هايي كه به طور منظم تست پاپ را انجام مي‌دهند ممكن است بعضي وقت‌ها با گزارشي مبني بر تغييرات پيش سرطاني برخورد كنند و حتي وقتي خبري از سرطان نيست. ترديد و تفاوت نظر اندك بين پاتولوژيست‌هاي مختلف مي‌تواند موجب سردرگمي، وحشت و در صورت خطا در تشخيص سرطان، تراژدي شود.

پس چه وقت سرطان، سرطان نيست؟ واضح‌‌ترين مثال وقتي است كه بيوپسي (نمونه بافتي) مورد مطالعه قرار مي‌گيرد و تشخيص اوليه سرطان واژگون مي‌شود. البته اين اتفاقي است كه بندرت رخ مي‌دهد.

سرطان تنها يك بيماري نيست

وقتي مردم در مورد درماني براي سرطان صحبت مي‌كنند، اغلب اين طور استنباط مي‌كنند كه سرطان به خودي خود يك بيماري تنها است. در حقيقت، بايد به سرطان به چشم چندين بيماري مختلف نگاه كنيم كه علل مختلف، پيشگيري‌هاي متفاوت و درمان‌هاي گوناگوني دارد.

بعيد است كه يك درمان تنها بتواند همه انواع سرطان را معالجه كند. همچنين بايد دانست كه بعضي سرطان‌ها قابل درمانند. بيشتر انواع سرطان پوست فقط با برداشتن بخش سرطاني درمان مي‌شوند، اما بعضي از انواع ديگر مانند سرطان پانكراس تقريبا هيچ وقت درمان نمي‌شوند.

آيا هميشه با بيوپسي مي‌توان سرطان را تشخيص داد؟

بيوپسي (نمونه‌برداري از بافت) تقريبا در بيشتر مواقع بهترين روش براي تشخيص سرطان است اما 100 درصد موفق نيست. ممكن است در آينده بتوانيم روش‌هاي ديگري براي پيش‌بيني يا درمان سرطان ابداع كنيم مانند استفاده از پروتئين‌هاي سطح سلول، جهش‌هاي ژنتيكي و مشاهده تومور با روش‌هاي تصويربرداري خاص. در حال حاضر هيچ‌كدام از اين رو‌ش‌ها بهتر و دقيق‌تر از بيوپسي نيستند. پزشكان تعداد زيادي روش تصويربرداري (مانند اشعه X ،MRI ،CT اسكن) در دسترس دارند تا با آنها بيمار مشكوك به سرطان را ارزيابي كنند. متاسفانه تست‌هاي گسترده در مقابل بيوپسي از ارزش‌ زيادي برخوردار نيستند. هر چنديك آزمون تصويربرداري مانند CT اسكن به پزشك كمك مي‌كند تا سوزن بيوپسي را با دقت بيشتري وارد بافت كند.

افزايش تعداد انواع سرطان هميشه نگرانكننده نيست

افزايش تعداد سرطان‌هاي جديد به علت پيشرفت در تشخيص سرطان‌هاست. به همين جهت مي‌تواند چيز خوبي باشد! براي مثال شيوع سرطان پستان براساس اين كه چند نفر هر ساله براي ماموگرافي مراجعه مي‌كنند فرق خواهد كرد. افزايش اخير در ملانوم (كشنده‌ترين نوع سرطان پوست) بيشتر به علت افزايش بيوپسي‌هاي پوست مي‌باشد تا افزايش خود بيماري. به عبارت ديگر به علت نوع اندازه‌گيري ميزان سرطان، افزايش در تشخيص تعداد سرطان‌ها هميشه به معني بيشتر شدن سرطان نيست.

صحيح است كه نسبت به گذشته تعداد افرادي كه دچار سرطان مي‌شوند بيشتر است، اما حداقل 2 تا از علت‌هاي آن جنبه مثبت دارند: يكي اين است‌كه عمر مردم طولاني‌تر شده است و سن بالا يك عامل خطر براي سرطان است و افراد مبتلا به سرطان براي مدت بيشتري زنده مي‌مانند. اين بخاطر مراقبت بهتر از افراد سرطاني مي‌باشد. در نهايت، جمعيت مردم كره زمين نسبت به گذشته بيشتر شده است و افزايش جمعيت به معني بيشتر شدن تعداد افراد مبتلا به سرطان است.در واقع سرطان منبع‌ ترس، نگراني و تصورات اشتباه است. با وجود اين كه سرطان بيماري مهمي است اين دو حقيقت باعث افزايش اطمينان شما خواهند شد؛ يكي اين كه علم پزشكي مدرن، پيشرفت قابل توجهي در مبارزه عليه انواع بسياري از سرطان‌ها كسب كرده است و ديگر اين كه شما مي‌توانيد كارهاي زيادي براي كاهش خطر ابتلا به سرطان انجام دهيد و بدانيد كه اين خبر خوش، تصوري اشتباه نيست!

دكتر امير شيرواني