فضیلت های امام رضا ع

محبت ودلبستگى شديد مؤمنان به رسول خدا و اهل بيت او - عليهم السلام - از ويژگيهاوامتيازهاى مومنان است آنان. همواره از ژرفاى جان به اهل بيت عشق مى‏ورزند و در پى دستيابى به رضايت آنان هستند وطبيعى است كه محبت به آنان جلوه‏ها و آثار گوناگونى در زندگى دارد و زيارت مرقدهاى پاك و نورانيشان در زمره مهم‏ترين آن جلوه هاست. اگر حتى يك روايت در فضيلت زيارت معصومان - عليهم السلام - صادر نشده بود، ادب در برابرآنان، مومنان را وامى داشت به زيارت حرم‏هاى مطهرشان مشرف شوند و افزون بر عرض ارادت و شيفتگى خود ازدرياى معنويت بى بديل و ناپيدا كرانه آنها جرعه‏ها نوشند و روح خود را با نزديك ساختن به آن ارواح بلند و بى نظير شاداب سازند.
در روايات رسيده از پيامبر خداو اهل بيت - عليهم السلام - درباره فضيلت زيارت معصومان - عليهم السلام - و آداب آن و گروهى از عبادات و احكام حرمشان روايات متعدد و متنوعى از معصومان - عليهم السلام - رسيده است كه محدثان بزرگ در ثبت و ضبط آنهاكوشيده‏اند.
اين نوشته در پى آن است كه سخنان پيامبر خدا - صلى اللَّه وعليه وآله - و ديگر معصومان - عليهم السلام - را درباره فضيلت زيارت حضرت على بن موسى الرضا- عليه السلام - گزارش كند.
روايات در بردارنده فضيلت زيارت آن حضرت شگفت‏انگيز و بسيار مهم‏تر از آن چيزى است كه در اين‏باره‏گفته شده است. همان طور كه مى‏دانيم امام على بن موسى الرضا - عليه السلام - ازبزرگترين مؤمنان، شهيدان، صالحان، صديقان ويكى از معصومان - عليهم السلام - است. بر طبق روايات و آيات قرآن كسى كه حتى يكى ازصفتهاى يادشده را داشته باشد، نزد خداى متعال جايگاه ممتاز و بلندى دارد وبه طور كلى زيارت قبرش مطلوب است و داراى آثار معنوى.(1)
درمدخل اين بخش به عنوان نمونه به چند روايت در اين باره اشاره مى‏شود.
جناب كلينى و صدوق دراين باره از حضرت على بن موسى الرضا - عليه السلام - اين گونه نقل كرده‏اند:
هريك از امامان معصوم - عليهم السلام - بر گردن دوستان و شيعيان خود پيمان و عهدى دارند و وفاى كامل به آن پيمان و اداى نيكوى آن عهد، زيارت مرقدهاى مطهر آنان است. پس هر كس از سر ميل و رغبت به زيارت و اعتقاد به آن چه آنان گرايش داشتند، به زيارت بشتابد، روز قيامت ائمه - عليهم السلام - شفيعان او خواهند بود(2).
بر طبق روايتى ديگر، حسن بن وشّاء مى‏گويد: ازحضرت رضا - عليه السلام - پرسيدم: پاداش زيارت قبريكى از ائمه - عليهم السلام - چيست؟
آن حضرت فرمود: «مانند ثواب زيارت قبر امام حسين است.»
پرسيدم: پاداش كسى كه قبر امام حسين - عليه السلام - را زيارت كند، چيست؟
فرمود: سوگند به خدا پاداش او بهشت است(3).»
عبدالرحمن بن مسلم از امام صادق - عليه السلام - دراين باره‏چنين نقل‏كرده است:
«كسى در زمان مرگ ما، قبرهاى ما را زيارت كند، مانند كسى است كه درزمان حياتمان ما را زيارت كند(4).»

فضيلت زيارت حضرت امام رضا - عليه السلام -

همان طور كه پيش‏تر اشاره شد، حضرت رضا - عليه السلام - از كامل‏ترين مومنان، صديقان، مجاهدان، صالحان، شهيدان، هاديان امت وهشتمين معصوم و فرزند رسول خدا و اميرمومنان - عليهماالسلام - است و هر كدام از خصلتهاى ياد شده سبب مى‏شود زيارت ايشان از پاداش و آثار خاصى برخوردار باشد،(5) كه در اين نوشته از توضيح آنها صرف نظر مى‏شود و در اين بخش رواياتى را كه از پيامبر خدا و ائمه - عليهم السلام - درباره فضيلت زيارت آن حضرت نقل كرده‏اند فراروى خوانندگان مى‏نهيم :

1 - پاداش زيارت حضرت رضا در مقايسه با پاداش حج

جناب شيخ طوسى از حضرت رضا - عليه السلام - نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:
«در خراسان بقعه‏اى است و زمانى خواهد آمد كه آن بقعه همواره محل رفت و آمد و مطاف فرشتگان مى‏شود تا روز قيامت كه در صور دميده مى‏شود و قيامت فرا مى‏رسد.»
پرسيدند: اى پسر رسول خدا! اين بقعه كدام بقعه است؟ فرمود:
«اين بقعه در سرزمين طوس است، به خدا سوگند! آن زمين باغى از باغهاى بهشت است. هر كه مرا دراين بقعه زيارت كند مانند كسى است كه رسول خدا را زيارت كرده است و براى او پاداش هزار حج مقبول و هزار عمره مقبول نوشته خواهد شد و من و پدرانم روز قيامت شفاعت كننده او خواهيم بود.»(6)
در روايتى ديگر بزنطى مى‏گويد: نامه حضرت رضا - عليه السلام - را خواندم، در آن نامه چنين آمده بود:
«به شيعيان من بگو زيارت من به اندازه هزار حج پاداش دارد.»
بزنطى مى‏گويد از امام جواد - عليه السلام - از روى تعجب پرسيدم: به اندازه هزار حج؟ آن حضرت فرمود: «آرى: به خدا سوگند كسى كه او را زيارت كند در حالى كه حق او را مى‏شناسد، به اندازه هزار، هزار حج (يك ميليون حج) پاداش دارد(7).»
بر طبق روايتى ديگر امام موسى بن جعفر - عليه السلام - فرمود:
«كسى كه قبر فرزندم على - عليه السلام - را زيارت كند، پاداش او هفتاد حج نيكو و مقبول خواهد بود.»
مازنى مى‏گويد: از سر تعجب پرسيدم: هفتاد حج؟ فرمود:
«هفتاد هزار حج.»
عرض كردم: زيارت او به اندازه هفتاد هزار حج پاداش دارد؟ فرمود: آرى! بسيارى از حج هاپذيرفته نمى‏شوند. هر كس فرزندم على را زيارت كند ويك شب نزد ايشان بماند، به كسى مى‏ماند كه خدا را در عرش زيارت كرده است.»(8)
در برخى از اين روايات هفتاد حج و در برخى هزارحج و عمره و در برخى يك ميليون و در برخى هفتاد هزار حج وعمره پاداش زيارت امام رضا - عليه السلام - قرار داده شده است.
اين روايات با هم ناسازگارى ندارد؛ زيرا گروهى از روايات به طور روشن نشان مى‏دهد كه مخاطبان امام كاظم، امام رضا و امام جواد - عليهم السلام - زمينه و ظرفيت شنيدن فضيلت بسيار گران و ارزشمند زيارت آن حضرت را نداشتند؛ از اين رو، امام - عليه السلام - ظرفيت آنان را ملاحظه كرده و باتوجه به آن از ثواب زيارت مرقد مطهر حضرت رضا - عليه السلام - سخن مى‏گفتند. گواه اين نكته آن است كه آنان از شنيدن حتى اندكى از اجر زيارت آن حضرت شگفت زده مى‏شدند. همان طور كه روايات ياد شده نشان‏گر آن است كه اجر بالا و ثواب هزارهزار حج براى همه زائران ايشان نيست، بلكه تنها آن دسته از زائران ايشان از آن مرحله از پاداش بهره خواهند برد كه از روى معرفت ايشان را زيارت كنند و حق آن حضرت را به گونه‏اى شايسته بشناسند.
افزون بر آن كه، همان طور كه خواهد آمد، زيارت حضرت رضا - عليه السلام - در همه زمان ها يكسان نيست بلكه در برخى از زمانها فضيلت افزون‏ترى دارد و نيز بايد توجه داشت گروهى از زائران در مسير زيارت به رنج و زحمت مى‏افتند و زيارت براى آنان سختى‏هايى دارد، كه پاداش زيارت اين گروه بيش‏تر خواهد بود.

2- نشاط و شادابى

زيارت امام رضا - عليه السلام - براى زائرانى كه از سر شوق و عشق به بارگاه ملكوتى و قدسى آن حضرت مشرف شده‏اند، فوايد گوناگونى دارد. آن حرم پاكيزه و دل‏انگيز سرشار از معنويت است و جذبه‏هايش آن چنان تاثيرى بر جان زائر مى‏گذارد كه به مقدار ظرفيتش مى‏تواند از آن چشمه جوشان معنويت بنوشد و در نتيجه اندوه نشسته بر جان او زدوده شده و غمها از جانش رخت بر مى‏بندد. پيامبر اعظم - صلى اللَّه وعليه وآله - فرمود:
«پاره تن من در خراسان دفن خواهد شد. هر انسان اندوهناكى او را زيارت كند، خداى عزوجل اندوه او را از بين خواهد برد و هر گناهكارى كه به زيارت او بشتابد، خدا گناهانش را مى‏آمرزد.»

3- آمرزش گناهان

زمين طوس و آن جاكه فرزند بى همتاى موساى فاطمه - عليهماالسلام - به خاك سپرده شده گوهرى است گرانبهاكه خاك بهشت بر آن حسرت برد و فرشتگان براى زيارت آن گروه گروه از آسمان به زمين مى‏شتابند. فضاى معنوى و الهى حرم مطهر به گونه‏اى است كه جان زائران در زلال كوثر ان شست‏وشو داده خواهد شد و گناهشان خواهد ريخت. در واقع، آنان كه از سر صدق و براى زيارت پا در آن زمين قدسى مى‏گذارند، خداى عزوجل جامه ذلت معصيت را از تن هايشان مى‏كند و بار سنگين گناه را از دوششان بر مى‏دارد.
در روايات متعددى به اين نكته اشاره شده است. امام جواد - عليه السلام - فرمود:
«هركس قبر پدرم را در طوس زيارت كند، خدا گناهان گذشته و آينده‏اش را مى‏آمرزد(9).»
وشاء مى‏گويد: على بن موسى الرضا - عليه السلام - درباره فضيلت زيارت قبرشان چنين فرمودند:
«به زودى از سر ظلم و ستم با سم كشته خواهم شد. هر كس مرا زيارت كند و حال آن كه حق مرا مى‏شناسد، گناهان گذشته و آينده‏اش را خدا مى‏آمرزد.»(10)

4 - نجات و فرياد رسى

بر طبق آيات قرآن و سخنان معصومان - عليهم السلام - قيامت روز دشوارى است؛ روزى است كه پرده‏ها كنار مى‏رود و خداى متعال چهره واقعى آدميان را مى‏نماياند و همه بايد پاسخ گوى اعمال خود باشند. اين روز بسى طولانى است و براى رهايى از دشواريهاى آن بايد از مراحل مختلف به سلامت عبور كرد. برخى از اين مراحل هولناك عبارت است از هنگامى كه نامه‏هاى اعمال گناهكاران و صالحان به آنان داده مى‏شود و زمانى كه اين اعمال با ترازوهاى خاص سنجيده و وزن مى‏گردد و گاه عبور از پل صراط. بر پايه رواياتى كه محدثان بزرگ شيعه و سنى روايت كرده‏اند، در آن شرايط حساس، حضرت رضا - عليه السلام - زائرانش را دستگيرى كرده و نجات مى‏دهد.
حمدان ديوانى از آن حضرت در اين باره اين گونه نقل كرده است:
«هر كس مرا با دورى سرا و مقبره‏ام زيارت كند، روز قيامت در سه جايگاه او را درمى‏يابم و از هولهاى رستاخيز مى‏رهانم. آن گاه كه نامه‏هاى اعمال از چپ و راست به انسانها داده شود و به هنگام گذر از صراط و در برابر ميزان.»(11)

5 - شفاعت

بسيارى از آدميان دست كم بخش عظيمى از زندگى خود را با غفلت مى‏گذرانند و چون روز حساب فرا رسد بايد در برابر خداى متعال بايستند و پاسخ آن چه را كرده‏اند و گفته‏اند و روا داشته‏اند، بدهند و خود را براى كيفر يا پاداش الهى آماده سازند و هول و هراس و دريغ و پشيمانى و بزرگى كيفر خداى متعال در آن روز به اندازه‏اى است كه نمى‏توان آن را توصيف كرد. در آن اوضاع و احوال سخت و سهمگين است كه اولياى الهى دوستان خود را شفاعت كرده و از هلاكت مى‏رهانند. بزنطى چنين روايت كرده است:
«از حضرت رضا - عليه السلام - شنيدم كه فرمود: هر كس از دوستانم مرا زيارت كند در حالى كه حقم را بشناسد، روز قيامت او را شفاعت خواهم كرد.»(12)
در روايتى ديگر، حسن بن فضال از آن حضرت اين گونه نقل كرده است:
«من مسموم و كشته و در غربت دفن خواهم شد و اين مطلب را از طريق پدرم، به نقل از پدرش و اجدادش، از اميرمؤمنان، على بن ابى طالب از رسول خدا - صلى الله عليه و آله - مى‏دانم. آگاه باشيد هر كس مرا با غربت و دورى سرايم زيارت كند، من و پدرانم روز قيامت شفيعان او خواهيم بود و كسى كه ما شفيع او باشيم، اگر چه به اندازه جن و انس گناه داشته باشد، گناهان او بخشيده خواهد شد.»(13)
بر طبق روايتى ديگر، هروى مى‏گويد: حضرت رضا - عليه السلام - وارد قبه‏اى شد كه هارون در آن دفن شده است و با دست مباركش در كنار آن خطى كشيد و فرمود:
«اين تربت من است و در آن دفن خواهم شد و خداى متعال اين مكان را محل آمد و شد شيعيان و دوستانم قرار خواهد داد. به خدا سوگند هر يك از آنان كه مرا زيارت كند، يا بر من سلام كند، به سبب شفاعت ما- كه اهل بيت پيامبريم - مشمول بخشش و مهربانى خدا قرار خواهد گرفت.»
شيخ صدوق نقل كرده است كه مردى از خراسان به آن حضرت عرض كرد: اى پسر رسول خدا! در خواب پيامبر خدا را ديدم، گو اين كه به من چنين فرمود:
«چگونه خواهيد بود، زمانى كه پاره تنم در سرزمين شما دفن شود و امانت من ميان شما نگهدارى شود و ستاره‏ام در خاك شما پنهان شود؟»
حضرت رضا - عليه السلام - فرمود:
«منم كه در سرزمين شما دفن مى‏شوم و من پاره تن پيامبر شمايم و منم امانت و ستاره. آگاه باشيد! هر كس مرا زيارت كند، در حالى كه بشناسد حق و اطاعتى كه خدا براى من واجب كرده است، من و پدرانم روز قيامت شفيع او خواهيم بود و كسى كه من و پدرانم شفيع او باشيم، نجات مى‏يابد؛ گر چه بار گناه او به اندازه بار گناه انس و جن باشد.»(14)

6 - رهايى از آتش جهنم‏

خداى متعال همواره در قرآن به كيفر دردناك و غيرقابل تحمل اخروى اشاره مى‏كند. بر پايه ده‏ها آيه از كتاب خدا، جهنم جايگاه آنان است كه از پروردگارشان روى برتابند و به حلقه بندگى شيطان و هواى نفس درآيند؛ و جهنم بد جايگاهى است براى آنان. آيات قرآن به ابعاد مختلف اين مسئله اشاره كرده است. بر طبق اين آيات، چون روز قيامت فرا رسد، آتش جهنم فراز آمده و خودنمايى مى‏كند. در اين اوضاع و احوال ترس آور و دهشتناك زائران حضرت رضا - عليه السلام - از امتياز بزرگى برخوردارند. آنان از آتش سوزان جهنم درامانند.
حضرت عبدالعظيم حسنى مى‏گويد: از امام هادى - عليه السلام - شنيدم كه فرمود:
«مردم قم و آبه آمرزيده هستند؛ چون در طوس به زيارت جدم على بن موسى الرضا - عليه السلام - مى‏روند. آگاه باشيد! هر كه به زيارت آن حضرت بشتابد و در راه رفتن به طوس قطره‏اى از آسمان بر سر او فرود آيد، حتى اندكى به رنج و زحمت افتد، جسم او بر جهنم حرام خواهد شد(15).»
حضرت رضا - عليه السلام - چنين نقل كرده است:
«من مظلومانه با سم كشته خواهم شد و در كنار قبر هارون الرشيد دفن مى‏شوم. روز قيامت زائران قبرم با كرامت‏ترين ورود را بر خداى متعال خواهند داشت و هر مومنى كه مرا زيارت كند و قطره‏اى آب از آسمان بر چهره او فرو ريزد و در راه زيارت به رنج و زحمت افتد، جسد او بر آتش جهنم حرام خواهد شد(16).»
در ذيل اين دو روايت نكته‏اى آمده است كه و آن اين جسد آن دسته از زائران على بن موسى الرضا - عليه السلام - بر آتش حرام خواهد بود كه در مسير زيارت و حركت به سمت مشهد قطره‏اى باران از آسمان بر سرشان فرو ريزد. در اين باره دو پرسش به ذهن مى‏آيد: اول آن كه مقصود حضرت از بارش يك قطره باران از آسمان چيست، دوم آن كه آيا آنان كه بدون اين شرط به زيارت مى‏روند، به اين پاداش دست نمى‏يابند؟
پاسخ پرسش نخست آن است كه در آن روزگاركه مردم پياده و يا با چهار پايان به سفر مى‏رفته‏اند، بارش باران آنان را به زحمت مى‏انداخته است و در واقع، مقصود امام - عليه السلام - آن است كه خداى متعال رنج و زحمت زائران آن حضرت را ناديده نخواهد گرفت و به آنان پاداش خواهد داد، از اين رو، در روايتى ديگر از جناب عبدالعظيم حسنى اين مطلب به گونه‏اى روشن‏تر نقل شده است. ايشان مى‏گويد: از امام جواد - عليه السلام - شنيدم كه فرمود:
«هر كس پدرم را زيارت كند و در مسير زيارت به سبب بارش باران، سرما و يا گرما و يا هر چيز ديگرى اذيت شود و به رنج افتد، جسد او بر آتش جهنم حرام خواهد شد.»
در پاسخ به سؤال دوم به نظر مى‏رسد براى رسيدن به پاداش بزرگ زيارت حضرت رضا - عليه السلام - ضرورتى ندارد زائر در مسير حركت و در مدت زيارت به زحمت افتد و هر كه توفيق زيارت ايشان را يابد، به اين پاداش عظيم دست خواهد يافت. صد البته همان طور كه فرموده‏اند: «افضل الاعمال احمزها»؛ «بافضيلت‏ترين اعمال پر مشقت‏ترين آنهاست». زحمت و مشقتى كه زائر در راه حركت به حرم مطهر ايشان مى‏بيند، برثواب او خواهد افزود. سخن رسول خدا - صلى الله عليه وآله - در اين باره گواه روشنى بر اين مطلب است.
امام صادق - عليه السلام - ازپدرانش از اميرمؤمنان، على - عليه السلام - نقل كرده است كه رسول خدا - صلى الله عليه وآله - چنين فرمود:
«به زودى پاره تن من در سرزمين خراسان دفن خواهد شد، هيچ مومنى او را زيارت نمى‏كند، مگر آن كه خداى عزوجل بهشت را بر او واجب و جسدش را بر آتش حرام مى‏گرداند.»
در روايتى ديگر از امام جواد - عليه السلام - چنين نقل شده است:
«ميان دو كوه طوس مشتى از خاك بهشت نهاده شده است، هر كه داخل آن شود، روز قيامت از آتش در امان خواهد بود.»(17)