از نظر پزشكی ، كوهنوردی از رشته های مهم ورزشی است كه در تنظیم اعمال تمام اعضای داخلی بدن انسان ، از جمله قلب، مغز، دستگاه گوارش، عضلات و استخوانها دخالت عمده دارد و نقش پیشگیری ودرمانی بسیار شایسته وشایانی برعهده دارد .
در هنگام كوهنوردی میزان خون موجود درعضلات تا 20 برابربیشترشده ومویرگهای خونی كه درجریان استراحت فقط به مقدار 15 درصد باز و فعال هستند، هنگام كوهنوردی به بیش از 95 درصد می رسد و در نتیجه انتقال مواد غذایی ضروری بدن با شتابی بیشتر و با كیفیتی سودمندتر به نقاط مختلف بدن می رسند.
هر چه به طرف ارتفاعات بالاتری می رویم چون فشار هوا و اكسیژن كمتر می شود، نوعی هیپوكسی و كمبود اكسیژن رخ می دهد و بدن انسان به طور طبیعی برای جبران این خستگی و تنگی نفس هورمونی به نام اریتروپویی تین را از طریق كلیه ها ترشح ساخته و از آنجا به سمت مغز استخوان رفته و مقدار خونسازی گلبولهای قرمز را افزایش می دهد تا از این طریق كاهش انتقال اكسیژن را جبران كند. در نتیجه در ارتفاعات مقدار هموگلوبین و هماتوكریت و به طور كلی غلظت خونی افزایش یافته و مقدار ظرفیت انتشاری و تهویه ریه ها نیز زیادتر می شود یعنی میزان هموگلوبین از 14 به 20 گرم درصد و میزان هماتوكریت از 44 درصد به 60 درصد می رسد.
دوندگان المپیك مونیخ( 1972 میلادی ) نیز از این خاصیت به خوبی استفاده كردند و در نتیجه همه دوندگانی كه در ارتفاعات بالایی به تمرینات پرداخته بودند مدالهای اول تا سوم 1500 متر تا ماراتن را به خود اختصاص دادند.
هنگام كوهنوردی متابولیسم مواد شناور در خون از جمله قند، كلسترول ، پروتئینها و اسید اوریك به بهترین وجهی صورت می گیرد و در نتیجه در درمان بیماری های تصلب شرائین، فشار خون ، سكته های قلبی و مغزی ، افزایش كلسترول و تری گلیسرید خون، بیماری دیابت، به ویژه افراد مبتلا به بیماری نقرس كه كریستالهای اسید اوریك در مفاصل و تاندونهای آنها رسوب كرده، مفید است.
با گردشهای منظم در كوهستانها مقادیر چربی زاید بدن از زیر پوستها و احشاء آب شده و در نتیجه شخص به عوارض قلبی و عروقی مبتلا نمی شود زیرا هنگام كوهنوردی میزان ضربان قلب از 72 به 120 و میزان شمارش تنفسی از 17 به 34 بار در دقیقه رسیده و پمپاژ و برون ده قلبی نیز افزایش یافته و مجرای رگ از پلاكها و رسوبات چربی شسته و تمیز شده و سوخت و ساز سلولی با خونی سرشار از اكسیژن صورت می گیرد.
توصیه های پزشكی ضروری برای كوهنوردان
1.اگر برنامه كوهپیمایی برای ارتفاعات بیشتر از 3000 متر باشد باید از سه روز پیش ، غذاهای پر انرژی مانند گوشت سفید از جمله مرغ یا ماهی و سبزیجات به صورت خورشت سبزی و انواعی از ویتامینها مصرف شود تا در عضلات و كبد و سایر اعضا ذخیره شود. در روز كوهپیمایی به هیچ عنوان نباید غذاهای سنگین و كامل صرف كرد زیرا سبب اختلال در هضم و جذب غذا شده و بار قلب و احشاء زیاد می شود و به دلیل نفخ شكم و سردردهای حاصله فرد قادر نخواهد بود مسیرهای طولانی را بپیماید و بیشتر تمایل دارد در بین راه در قهوه خانه های مختلف و یا در پناهگاهها استراحت كند و از ادامه كوهنوردی سر باز می زند. نتیجه مصرف غذاهای سنگین خستگی زود هنگام، عرق ریزی زیاد ، تنفس تند و پشیمانی از ورزش كوهنوردی را نیز به دنبال دارد.
2. كوهنورد باید با شكم نسبتاً خالی یا به عبارتی 4 ساعت پس از غذای اصلی و یا 2 ساعت پس از صبحانه خفیف حركت كند و یا صبح ناشتا پیش از شروع كوهپیمایی مقدار مختصری نان یا بیسكویت و چای، یا مربا و یا پنیر و خرما نیز مفید است. البته بهتر است این نوع خوراكیها نیز حدود 1 تا 2 ساعت پیش از شروع حركت صرف شود. استراحت اصلی باید پس از پیمودن مسیرهای طولانی تر انجام شود و در مسیر راه باید به طور آهسته و پیوسته حركت كرد.
كوهپیمایان حرفه ای و علاقه مندان به این ورزش می دانند كه هنگام گذر از یك شیب ، نباید خود را رها كرد كه سرعت زیاد و غیرقابل كنترل باشد، و هنگام پیمودن ارتفاعات نیز باید بسیار كند حركت كرد.
3 . خوردن میوه هایی مانند مركبات ، سیب، و همچنین خشكبار از جمله كشمش، مغز گردو ، بادام و خرما در بین راه به مقدار كم بسیار مفید است. به ویژه در مسیر كوهپیمایی باید از نوشیدن آب فراوانی غفلت نورزید، یعنی بیش از 5 لیوان. زیرا آب سلولهای بدن به مقدار زیادی از راه تعریق،اكسید اسیون داخلی قلب، عضلات ، معده و روده ها دفع می شود.
4. دود ، به ویژه سیگار برای كوهنوردان طی روزهای هفته و به ویژه در روز كوهپیمایی بسیار مضر است زیرا تعادل تنفسی ریه ها را مختل می كند و در طول راه تنگی نفس و خس خس بیشتری رخ می دهد و قدرت عضلانی و پمپاژ بطنی قلب كاهش می یابد. سیگار افزون بر نیكوتین كه ماده سمی سرطانزایی است ، دارای 4000 نوع سم گازی شكل به صورت آستون، آمونیاك ،استالدیید ، فرمالدیید و... است كه در بروز سرطانهای ریه، دهان ، مثانه، معده، حنجره ، لب ، مری؛ همچنین در سكته های قلبی و مغزی دخالت بسزایی دارد. نوشیدن مشروبات الكلی نیز رفلكسهای عضلات را كند و ضربان قلب را تند تر می كند ، خون بیشتری به مویرگهای بدن می رساند ، پوست صورت را قرمزتر می كند ، اما موجب كاهش مقدار خون اعضای داخلی بدن می شود و حالت خماری ، كسالت و تند خویی به فرد می دهد.
برگرفته از آثار دكتر لطفعلی پور كاظمی
خبرگزاری ایرنا
