در پرتو ضيافت الهي

در پرتو ضيافت الهي

رمضان تنها ماهي است كه از آن به عنوان ظرف مناسب براي مهماني پروردگار از بندگان مؤمن ياد شده است.قرآن و مجامع حديثي، فضايل فراواني براي "ماه رمضان " بيان كرده اند كه در اين نوشتار كوتاه، به نقل برخي از آن ها بسنده مي شود.

مقدّمه
---------
در فرهنگ اسلامي، رمضان اين ماه ضيافت الهي؛ آغاز ماه هاي سال بوده(1) امام صادق عليه السلام مي فرمايد: "اِذا سَلُمَ شَهرُ رمضانَ سَلُمتِ السّنَةُ "، قال عليه السلام : "و رأس السّنة شهرُ رمضانَ. "(2)سلامت "سال " در گرو سلامت آن است. اگر اين ماه انسان مواجه با آفت شود، تمام سال دچار آسيب خواهد شد.
قرآن و مجامع حديثي، فضايل فراواني براي "ماه رمضان " بيان كرده اند كه در اين نوشتار كوتاه، به نقل برخي از آن ها بسنده مي شود:

1. ماه خدا:
ماه رمضان تنها ماهي است كه نامش در قرآن آمده(3) و مستقيما به خداوند سبحان استناد دارد. امام رضا عليه السلام از حضرت علي عليه السلام نقل فرمود: "روزي رسول خدا صلي الله عليه و آله خطبه اي خواند و در آغاز آن فرمود: "ايها النّاسُ قَد اَقبَلَ اِليكم شهرُ اللّهِ... "؛(4) مردم، آگاه باشيد كه ماه خدا به سوي شما روي كرده است... .
از امام صادق عليه السلام نيز نقل شده است: پيامبر فرمود: "... شهرُ رمضانَ شهرُ اللّهِ عزَّ و جلّ... "؛(5) "ماه رمضان ماه خداي بزرگ است... .(6)
امام سجاد عليه السلام نيز در وقت وداع با ماه رمضان چنين فرمود:
"السّلام عليكَ يا شهرَ اللّهِ الأكبر، و يا عيدَ اوليائِه... "؛(7) سلام بر تو اي بزرگ ترين ماه خدا و اي عيد دوستان خدا.

2. برتر از تمام ماه ها:
ماه رمضان به لحاظ ارزشي، با ساير ماه ها فرق دارد و بر آن ها برتري دارد. از رسول اكرم صلي الله عليه و آله نقل شده است: "انَّ شهرَكم هذا ليسَ كالشهور "؛(8) محقّقا اين ماه شما همانند ديگر ماه هاي سال نيست.
از امام زين العابدين عليه السلام نيز چنين نقل شده است: "السّلامُ عليكَ مِن شهرٍ لا تُنافسه الأيآمُ "؛(9) سلام بر تو، ماهي كه هيچ ايام ديگر شايستگي رقابت با تو ندارند. به ديگر سخن، هيچ زمان ديگري با تو منافسه و رقابت نمي كند، تو پيشگامي و يازده ماه به دنبال تو اند.(10)
امام سجاد عليه السلام در سخن ديگري در جهت تبيين وجه اين برتري مي فرمايد: "پس خداوند برتري ماه رمضان را بر ديگر ماه ها از اين راه نشان داده كه در اين ماه، محرّمات زياد و فضيلت هاي آشكار و مشهوري مقرّر شده است. و از اين رو، از باب بزرگداشت اين ماه، چيزهايي را كه در ديگر ماه ها حلال است، در ماه رمضان حرام شمرده و به خاطر تكريم آن، خوردني ها و نوشيدني ها را ممنوع فرموده است... و فضيلت يك شب از شب هاي اين ماه را بر فضيلت شب هاي هزار ماه ديگر ترجيح داده و نام آن را "شب قدر " نهاد... "(11)

3. ماه زينت بهشت:
مأموران الهي براي ورود و فرا رسيدن ماه رمضان، بهشت را زينت مي كنند.(12)

4. ماه نزول قرآن:
قرآن كه برترين كتاب آسماني و بهترين سخن الهي است،(13) در ماه رمضان و شب مبارك "قدر " نازل شده است.(14) شب قدر طبق صريح آيه قرآن و گفتار نبوي، از هزار ماه برتر است.(15) امام صادق عليه السلام فرمود: "و قلبُ شهر رمضانَ ليلةُ القدرِ. "(16)

5. ماه ضيافت الهي:
رمضان تنها ماهي است كه از آن به عنوان ظرف مناسب براي مهماني پروردگار از بندگان مؤمن ياد شده است.(17) بدين روي، مي بينيم: در فرازي از خطبه اي كه رسول گرامي صلي الله عليه و آله در آستانه ورود به "ماه رمضان " ايراد فرموده آمده است: "اَيها النّاسُ قَد اَقبلَ اِليكم شهرُ اللّهِ... هو شهرٌ دُعيتم فيه الي ضيافةِ اللّه... "؛(18) اي مردم، ماه خداوند به سوي شما روي كرده است...؛ ماهي كه شما در آن ماه به مهماني پروردگار كريم دعوت شده ايد.

الف. مفهوم "ضيافت الهي "
------------------------------
نزد ارباب فن، اولين قدم در حوزه "ضيافت الهي " كسب فهم دقيق نسبت به معناي اين تعبير بلند عرفاني است. امام خميني قدس سره در اين باره مي فرمايد: "... ما بايد حساب كنيم، ببينيم كه اين ضيافت چي بوده است، و ما چقدر راه يافتيم به اين ضيافت. در عين حالي كه همه عالم تحت رحمت الهي است و هرچه هست رحمت اوست و رحمت او به همه چيز واسعه است، لكن باب ضيافت يك باب ديگر است، دعوت به "ضيافت " يك مسئله ديگري است. "(19)

ايشان در گفتار ديگري فرمود: "من فكر مي كردم كه اين ضيافتي كه شما مؤمنين دعوت برش شديد كه "ضيافت اللّه " است اين چيست؟ دعوت شديم به "ضيافت... " "ضيافت " رفتن در حضور آن كسي است كه انساني را دعوت كرده است. خدا دعوت كرده است، ما هم در اثر اين، در دنبال اين دعوت وارد مي شويم در اين ضيافت، آيا ما در اين ماه رمضان، در اين ضيافت وارد شده ايم؟... آيا در محضر حق تعالي، كه دعوت كرده است ما را، ما رفته ايم در اين محضر تا استفاده بكنيم؟ يا وارد نشده ايم؟... "(20)

به هر حال، بايد دانست كه "ضيافت الهي " با مهماني هاي معمولي بسيار متفاوت است. بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران، در تبيين اين تفاوت مي فرمايد: "خداوند دعوت كرده است ما را به اينكه شما بايد وارد بشويد در اين ميهمان خانه و اين ضيافت هم جز ترك، چيزي نيست؛ ترك هواها، ترك خودي ها، ترك مني ها. اين ها همه در اين ميهمان خانه است. همان طوري كه شهوات ظاهري را بايد ترك بكنيم، از شهوات باطني، كه بالاترين سدّ راه است براي انسان، بايد از اين ها جلوگيري كنيم. تمام اين مفاسد كه در عالم حاصل مي شود، براي اين است كه در اين ضيافت وارد نشده اند، يا اگر وارد شده اند استفاده نكرده اند... كوشش كنيد كه اين دعوت را لبّيك بگوييد، راه به شما بدهند در اينجا، و اگر چنانچه راه يافتيد مسائل حل است... "(21)

نكته مهم اينكه فهم درست از اين ضيافت، موجب مي شود مهمان هاي پروردگار نه تنها از طولاني شدن ماه رمضان خسته نشوند، بلكه آرزويشان اين باشد كه تمام سال ماه رمضان باشد تا همواره از حضور در اين ميهمان خانه بهره گيرند. رسول اكرم صلي الله عليه و آله مي فرمايد: "لو يعلَمُ العبادُ ما في رمضان َ لودّوا ان يكونَ رمضانُ السّنةَ. "(22)

سعيدبن جبير(23) مي گويد: "از ابن عباس پرسيدم: پاداش كسي كه در ماه رمضان روزه بگيرد و حقّش را بشناسد چيست؟ ابن عباس پاسخ داد: ابن جبير، خودت را آماده كن تا پاسخي به تو بدهم كه تا به حال گوش هايت آن را نشنيده و بر قلبت خطور نكرده است... از رسول خدا صلي الله عليه و آله شنيدم كه مي فرمود: "لو عَلمتم مالكم في رمضانَ لزدتم للّهِ تبارك و تعالي شكرا "؛(24) اگر مي دانستيد در ماه رمضان چه منافعي براي شما در نظر گرفته شده است، هر آينه زياد خدا را شكر مي كرديد.

ب. همگاني بودن ضيافت الهي
----------------------------------
در ضيافت الهي، به دليل نامتناهي بودن وجود پروردگار و گسترده بودن دامنه عطا و رحمت الهي، هيچ نوع محدوديت كمّي مطرح نيست؛ دعوت نامه براي همه مردم صادر شده و همگان به حضور در اين مهماني فراخوانده شده اند. بدين روي، پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله در زمان ابلاغ اين دعوت نامه مي فرمايد: "اي مردم، ماه خدا به شما رو كرده است...؛ ماهي كه شما در آن ماه به مهماني پروردگار دعوت شده ايد. "(25)

امام خميني قدس سره نيز در راستاي اين سخن بلند نبوي مي فرمايد: "خدا همه را دعوت كرده است به اين ضيافت، و اهل معرفت و كُمّل از اوليا در آن ضيافت وارد مي شوند و مي توانند، البته (افراد) نادري مي توانند از عهده برآيند. "(26)

همّتي بايد، قدم در راه زن صاحب آن خواه مرد و خواه زن

غيرتي بايد، به مقصد ره نورد خانه پرداز جهان چه زن چه مرد

شرط راه آمد نمودن قطع راه بر سر رهرو چه معجر چه كلاه.(27)

ج. آداب ضيافت الهي
-----------------------
يكي از محورهاي مهم در حوزه ضيافت، توجه به آداب مربوط به آن است. اگر مهمانان، به درستي با اين آداب آشنا نباشند و يا به آن عمل نكنند، نتيجه مطلوبي از ضيافت نصيبشان نخواهد شد. برخي از اين آداب عبارتند از:

1. ترك هواهاي نفساني
در آموزه هاي وحياني، متابعت از "هواي نفس " و پيروي از خواهش هاي نفساني، ريشه همه لغزش ها و مصيبت ها به حساب آمده است.(28) بدين روي، رسول اكرم صلي الله عليه و آله مي فرمايد: "انّما سُمِّي الهوي لأَنَّه يهوي بصاحبِه "؛(29) به خواهش هاي نفساني، "هوا " گفته اند؛ چون صاحبشان را به انحطاط و سقوط مي كشانند. پس بايد به مقابله با هواي نفس برخاست تا از شرّ آن در امان ماند.
اگرچه كسب موفقيت در اين عرصه و نجات يافتن از خطر هواي نفس، و چشم پوشيدن از خواهش هاي نفساني در عرصه هاي زندگي منوط به تحمّل سختي هاي فراوان است، ولي حقيقتي دست يافتني است. به هر حال، بايد يوسف وار در اين راستا حركت كرد و از خداوند مدد جُست. خوشبختانه ماه رمضان مناسب ترين زمان براي آغاز اين مبارزه و چيره شدن بر شياطين است؛ چه آنكه آن ها در اين ماه، در قيد و بند قرار دارند و بسته شده اند. رسول اكرم صلي الله عليه و آله در فرازهاي پاياني خطبه شريفه شعبانيه مي فرمايد: "... والشّياطين مغلولةٌ فاسألوا رَبّكم اَن لا يسلّطُها عليكم... "؛(30)... شياطين (در اين ماه) بسته شده اند. پس، از خداي خود بخواهيد كه آن ها را بر شما مسلّط نسازد.
در بخشي از سلام هاي امام سجاد عليه السلام به ماه رمضان نيز مي خوانيم: "السّلام عليكَ مِن ناصرٍ أعانَ علي الشيطانِ و صاحبٍ سَهّلَ سُبُل الأحسان "؛(31) سلام بر تو اي رفيقي كه كمك كردي تا بر شيطان مسلّط شويم و اي دوستي كه راه هاي خوبي را بر ما آسان گرداندي.
به ديگر سخن، امام سجاد عليه السلام مي فرمايد: "انسان در اين ماه بر شيطان مسلّط مي شود و به خاطرات شيطاني گوش فرا نمي دهد. گويا مي فرمايد: تو براي ما دوست خوبي بودي كه توانستيم به كمك تو بر شيطان پيروز شويم. ما نه تنها در بُعد سلبي از دست شيطان نجات پيدا كرديم و كار بدي نكرديم، بلكه در بعد اثباتي هم پيروز شديم. راه هاي خير را خوب و به آساني طي كرديم. اگر در غير ماه مبارك رمضان كار خير را به سختي انجام مي داديم، در اين ماه به آساني انجام داديم. تو باعث شدي كه ما راه احسان را با سهولت طي كنيم.(32)
امام خميني قدس سره در مقام توصيه به همه كساني كه خواهان ورود به عرصه ضيافت الهي مي باشند، فرمود: "همه كساني كه دعوت شدند به اين ضيافت، بدانند كه ضيافت خدا در اين نشئه، چشم پوشي از شهوات است و ترك آن چيزي كه قلب انسان، يعني روح طبيعي انسان، بهش مايل است. آن ها را بايد ترك كنيد. اين ضيافت خداست و اين ضيافت سايه ضيافت هايي است كه در طول عالم وجود تحقق دارد، منتهي در عالم ماده، به اين صورت است كه ترك شهوات طبيعي است، شهوات جسماني است، و در عالم مثال، ترك شهوات خيالي است، و در عالم بعد از مثال، ترك شهوات عقلاني است...؛ ضيافت اللّه به ترك اين چيزهاست؛ براي اينكه اين ضيافت، رفتن در حضور آن كسي است كه انسان را دعوت كرده است.(33)
"اگر ذرّه اي هواي نفس در انسان باشد، اين به مهماني وارد نشده است. يا اگر وارد شده است، استفاده نكرده است. تمام اين جار و جنجال هايي كه در دنيا مي بينيد، براي اين است كه استفاده از اين ضيافت نكرده اند، در اين ميهماني وارد نشده اند، دعوت خدا را قبول نكرده اند... ترك اكل و شرب كرديم، لكن آنكه بايد بشود نشده است... اگر مي بينيد در دنيا جنگ و جدال است و در بين شما هم خداي نخواسته نمونه اش هست، بدانيد در اين ضيافت وارد نشديد. ماه رمضان را ادراك نكرديد. "(34)

2. توجه به ورود ماه ضيافت
بيشتر انسان ها از نعمت هايي كه خداوند ارزاني آنان داشته است غافلند. در نتيجه، استفاده درست از آن ها نمي كنند. شايد بدين جهت است كه خداوند از انسان با وصف "كفور " و "كفّار " ياد مي كند.(35) صاحبان چنين رفتاري ناپسند پس از زوال اين نعمت، متوجه عظمت آن مي گردند و براي از دست رفتن آن حسرت مي خورند، كه سودي ندارد.
بي ترديد، يكي از برترين نعمت هايي كه خداوند به بشريت عرضه داشته دعوت به مهماني الهي در ماه رمضان است كه بيشتر مردم از عظمت آن غافلند و معرفتي نسبت به آن ندارند. تنها اولياي خاص الهي از آن آگاه و بر آن شاكرند و از درگاهش مسئلت مي كنند تا به آنان توفيق شناخت آن را نيز عطا فرمايد.
در فرازي از دعاي وداع امام سجاد عليه السلام با ماه رمضان، چنين مي خوانيم: "الحمدُ للّهِ الّذي جَعَلَ مِن تِلكَ السُّبُلِ شَهرهُ شهرَ رمضان، شهر الصّيام و شهرَ الأسلام و شهرَ الطّهورِ... اللّهُمَّ صَلِّ علي محمدٍ و آله وَاَلْهِمنا معرفةَ فضلِه و اِجلالَ حُرمته... "؛(36) ستايش خدايي را سزاست كه يكي از راه هاي رضوانش را ماه خودش، يعني ماه رمضان، قرار داد؛ ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت... خداوندا، بر محمّد صلي الله عليه و آله و آل او درود فرست و توفيق شناخت فضيلت اين ماه و بزرگداشت حرمت آن را به ما الهام فرما... "
اين سخن امام سجّاد عليه السلام در عين آنكه شكر درك ماه رمضان و تقاضاي توفيق معرفت آن از درگاه خداي متعال مي باشد، هشدار به آناني است كه شاهد گذشت سال و ماه هستند، ولي از طلوع و غروب اين ماه عزيز غافلند.
به يقين، كساني كه از ورود ماه رمضان بيگانه باشند، توفيق بهره گيري از آن را نيز از دست خواهند داد. پس براي مصون ماندن از چنين آفتي بزرگ، شايسته است كه از آمادگي لازم براي ورود به ماه رمضان برخوردار باشيم.(37)
امام صادق عليه السلام مي فرمايند: "كانَ رسولُ اللّه صلي الله عليه و آله اِذا دَخَلَ شهرُ رمضان يقولُ "اللّهمَّ اِنَّهُ قَد دَخلَ شهرُ رمضانَ "... "؛(38) پيامبر خدا صلي الله عليه و آله همواره هنگام ورود ماه رمضان، به خداوند عرضه مي داشت: پروردگارا، ماه رمضان فرا رسيد.
در باب سيره امام صادق عليه السلام نيز مي خوانيم: آن بزرگوار هم در وقت ورود ماه رمضان، به خداوند عرضه مي داشت: "اللّهمَّ هذا شهرُ رمضان المباركِ الّذي اَنزلتَ فيه القرآنَ... قَد حضَر... "؛(39) خدايا، ماه رمضان مباركي كه تو قرآن را در آن فرو فرستادي، فرا رسيد.
مرحوم شيخ جعفر شوشتري پس از نقل اين سخن امام صادق عليه السلام ، چنين آورده است: "امام صادق عليه السلام نمي خواهد خدا را خبر كند بر آنكه ماه مبارك داخل شده، بلكه مي خواهد عرض كند كه اي خداي من، من مطلع شده ام به دخول ماه مبارك. تو هم عرض كن: اي خداي من، من مطّلع شده ام كه ماه مبارك داخل شده است. "(40)

3. شكر درك ماه ضيافت
صفت شاكر بودن بسيار زيبا بوده و مورد تأكيد قرآن و رهبران ديني است(41) و از افراد سپاسگزار به نيكي ياد شده است.(42) بدين روي، بر دعوت شدگان و ره يافتگان به باب ضيافت الهي لازم است پس از طلوع ماه رمضان، به اسوه هايي همچون پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام تأسّي كنند و روي به درگاه خالق متعال آرند و او را از اعطاي اين نعمت عظيم، سپاسگزار باشند.
ابن عبّاس مي گويد: "پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: "لَو عَلِمتم مالكم في شهرِ رمضان لَزدتم للّهِ تعالي شكرا. "(43)
امام سجاد عليه السلام نيز هنگام خداحافظي با ماه رمضان، به خداوند عرضه مي دارد: "اللّهمَّ اِنّا اهلُ هذا الشهر الّذي شرّفتنابِه و وفّقتنا بمنّكَ له حينَ جَهِلَ الاشقياءُ وقتَه، و حُرموا لشقائهم فَضلَه "؛(44) خداوندا، ما اهل اين ماهي هستيم كه ما را بدان شرافت بخشيدي و با فضيلت، به ما توفيق درك آن را عطا نمودي، در حالي كه شقاوت پيشگان نسبت به وقت گران بهاي آن جاهل، و به خاطر شقاوتشان از فضل آن بي بهره اند.
در حالات سيدبن طاووس(45) آمده است: وي به دليل آنكه با الهام از برخي روايات، ماه رمضان را آغاز سال اهل سير و سلوك مي دانست، با درك ماه رمضان جديد، به سپاسگزاري خداوند روي مي آورد و مي گفت: "چگونه من نماز شكر نخوانم،
و حال آنكه پروردگار كريم، مرا از خطرهاي سال گذشته حفظ كرد و فرصتي در اختيارم قرار داد تا به استقبال سال جديد روم، و مرا از طريق بيماري و غيره، از دست يابي به سعادت در اين ماه و عبادت در آن محروم نكرد. "(46)

4. رعايت حرمت ماه ضيافت
در برخي از روايات آمده است: "حدّ و مجازات پاره اي از گناهان در ماه رمضان، به جهت ناديده گيري حرمت آن، تشديد مي شود. "(47) پس بر ضيوف الرّحمان لازم است حرمت ماه رمضان را نگه دارند و در جهت اداي حقّ او كوشا باشند.
امام سجاد عليه السلام مي فرمايد: "ولزِمنالَه الذّمامَ المحفوظ و الحرمةَ المرعيةَ، و الحقُّ المقضي... "؛(48) و بر ما لازم است كه عهد محفوظ و حرمت شايسته رعايت و حق ادا شدني او را نگاه داريم.
بي ترديد، رعايت حرمت ماه ضيافت، سعادت و خوش بختي به دنبال خواهد داشت؛ همان گونه كه امام سجاد عليه السلام در خطاب به ماه رمضان فرمود: "وما اَسعدَ مَن رَعي حُرمتكَ بِك... "؛(49) و چه خوش بخت است كسي كه به خاطر تو، احترامت را نگه دارد!
در فراز ديگر از اين دعا، از درگاه خداوند اين گونه مي خواهد: خدايا، كسي كه به طور شايسته رعايت حقّ اين ماه را نموده و حرمت آن را به خوبي حفظ كرده و به شايستگي، حدود و احكام اين ماه را بجاي آورده و از گناهان در اين ماه خودداري نموده و يا به گونه اي به قرب تو راه يافته كه حتما از او راضي شده اي و رحمت خود را شامل حالش گردانيده اي، پس، از خزانه دانايي ات مثل آن را به ما هم عطا فرما و چندين برابر آن از فضل خويش برما ببخشاي، كه به راستي، فضل تو كاستي ندارد و خزينه هاي تو كم نمي گردند، بلكه افزون تر مي شوند و معادن احسان تو هرگز فنا نمي پذيرند، و به راستي بخشش هاي تو عطايي است خوش گوار.(50)

د. نمودهايي از رهاورد ضيافت الهي
----------------------------------------
يكي از محورهاي مهم در آيات و روايات در باب ضيافت الهي، توجه به رهاوردهاي مهم اين ضيافت بزرگ است.

بي ترديد، تبيين اين رهاوردها نقش مهمي در فزوني عشق افراد به ماه ضيافت، و تلاش مضاعف آنان در جهت استفاده بهينه از اين عطاي الهي ايفا خواهد نمود. در اينجا، از باب نمونه، برخي از آن ها بررسي مي شوند:

1. قرب الهي
برترين مقام معنوي انسان، نيل به مقام "وصل " و "قرب الهي " است.(51) كساني كه توفيق دست يافتن به چنين مقامي رفيقشان گردد، از منزلت والايي نزد پروردگار برخوردارند.(52) و در عالم آخرت نيز صاحب جايگاهي خاص و متنعّم به نعمت هاي ويژه مي باشند(53) و آب شربشان از چشمه مخصوصي خواهد بود.(54)
طبق آيات و روايات، رسيدن به مقام "قرب "، امري است شدني و ممكن،(55) ولي مشروط به تحمّل رنج هاي خاص خودش است؛ مانند: بيداري شب، پرهيز از گناه و دوري از لقمه هاي حرام.(56)
خوشبختانه آيات و روايات، راه كارهاي مشخصي براي اين منظور ارائه كرده اند.(57) جامع همه آن ها انجام "عمل صالح " و تلاش در جهت اطاعت محض از فرمان پروردگار كريم است:
"فَمَن كانَ يرجوُا لِقاءَ رَبَّهِ فَليعمل عملاً صالحا "(كهف: 109)؛ هر كس اميد لقاي پروردگارش را دارد، بايد عمل صالح انجام دهد.
"مَن كانَ يرجُوا لِقاءَ اللّهِ فاِنَّ اَجلَ اللّهِ لآتٍ. "(عنكبوت: 5) در اين آيه محذوفي در تقدير است: مَن كانَ يرجُوا لقاءَ اللّهِ فليبادِرْ بالطّاعةِ قبلَ اَن يلحقهُ الأجلُ؛ هركس اميد لقاي پروردگار را دارد، بايد هرچه مي تواند از اطاعت فرمان او مضايقه نكند؛ زيرا زماني كه خداوند تعيين كرده است، سرانجام فرا مي رسد.(58)
بدون هيچ ترديدي بايد گفت: يكي از برترين مصداق هاي "عمل صالح " و گام برداشتن در طريق اطاعت خالق متعال، گرفتن "روزه "، بخصوص روزه ماه مبارك رمضان، است. در حديث شريف قدسي پروردگار كريم مي فرمايد: "الصّومُ لي و اَنَا اَجزي به "؛(59) روزه مال من است و من شخصا جزاي روزه دار را خواهم داد.
البته اگر كلمه "أجزي " به ضمّ همزه (أُجزي) قرائت شود، معناي اين حديث چنين است: روزه مال من است و من جزاي روزه دار هستم؛ يعني روزه دار با اين عملش، به مقام قرب الهي مي رسد.
به عبارت ديگر، "باطن روزه، انسان را به "جنّة اللقاء "، كه به حساب نمي آيد، مي رساند. "(60)
امام خميني قدس سره مي فرمايد: "ماه مبارك رمضان، كه ماه مبارك است، ممكن است براي اين باشد كه ماهي است كه ولي اعظم، يعني رسول خدا صلي الله عليه و آله ، [به مقام قرب] واصل شده و بعد از وصول، ملائكه را و قرآن را نازل كرده است. "(61)

2. استجابت دعا
يكي از وعده هاي الهي در قرآن، "اجابت دعا "ي اهل دعا و نيايش است. پروردگار كريم از رسول اكرم صلي الله عليه و آله خواست به مردم خبر دهد: "قال رَبُّكُم ادعوني اَستَجِب لَكُم " (غافر: 60)؛ پروردگار شما گفته است مرا بخوانيد تا دعاي شما را اجابت كنم.
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله درباره حتمي بودن اين وعده الهي، مي فرمايد: "ما كانَ اللّهُ لِيفتحَ لعبدٍ الدّعاءَ فيغلقَ عَنهُ الأجابةَ، اللّهُ اكرمُ مِن ذلكَ "؛(62) از ساحت قدس الهي دور است كه به بنده اي وعده اجابت دهد، ولي راه اجابت آن را به رويش ببندد، او كريم تر از اين است.
البته استجابت دعا متوقف بر شرايطي خاص و رعايت آدابي ويژه و عدم موانع است.(63)
از جمله اموري كه در اجابت دعا نقش مهمي ايفا مي كنند، موقعيت زماني است. ماه ضيافت الهي بهترين زمان براي استجابت دعاست.
در فرازي از خطبه "شعبانيه " نبي اكرم صلي الله عليه و آله آمده است: "و دعاؤُكم فيه مستجابٌ "؛(64) دعاي شما در ماه رمضان به اجابت خواهد رسيد.
اميرمؤمنان عليه السلام نيز مي فرمايد: "عليكم في شهر رمضانَ بكثرةِ الأستغفار و الدُّعاء... فيدفعُ البلاءَ عَنكم "؛(65) بر شما لازم است در ماه رمضان، زياد استغفار دعا كنيد؛ زيرا بلا را از شما دفع مي كند.
نكته مهم اينكه ازپيامبراكرم صلي الله عليه و آله نقل شده است كه: خداوند عده اي از فرشتگان را موكّل فرموده است كه براي روزه داران دعاكنند. سپس حضرت فرمود: "جبرئيل سلام الله عليه به من گفت: خداي سبحان فرمود: من فرشتگان را موكّل براي دعا كسي نكردم، مگر آنكه دعايشان را مستجاب مي كنم. براي اينكه دعاي فرشتگان را مستجاب كند، آن ها را موكّل فرمود كه براي روزه داران دعا كنند. "(66)

3. آزادي
در اسلام، چيزي به عظمت "آزادي " ارزش ندارد، و نعمتي بالاتر از آزادي و آزادگي و حريت نيست، تا انسان، گرفتار شهوت و غضب و برده هوا نباشد، و زمامش را به دست هوسش نسپرد. معصومان عليهم السلام در بسياري از كلمات به ما آموختند كه آزاد شويد.(67)
يكي از مهم ترين چيزهايي كه سبب به خطر افتادن اين عطيه بزرگ الهي به بشر مي شود، ارتكاب معصيت و غوطه خوردن در شهوات و آلودگي به گناه است. انسان گرفتار شهوات و تمايلات نفساني، انساني آزاد محسوب نمي شود.
به همين دليل امام صادق عليه السلام مي فرمايد: "مَن رفَض الشّهوات فصَار حُرّا "؛(68) اگر كسي شهوت را ترك كند، آزاد مي شود.
انبياي الهي مبعوث شدند تا بشريت را از هر نوع اسارت نجات بخشند، و تمام غُل ها و زنجيرهاي اسارت آفرين را از پيش پاي او بردارند(69) و او را از بندگي همه معبودهاي دروغين رها سازند.(70)
يكي از رايج ترين نوع اسارت در حيات بشري، اسارت هواهاي نفساني و غوطه خوردن در گرداب گناه است. ماه ضيافت الهي فرصت مناسبي است براي رهيدن از همه اسارت ها، بخصوص رهيدن از اين نوع اسارت.
رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله فرمودند: "ايها النّاسُ انّ اَنفسَكُم مرهونةٌ بِأعمالِكم ففكُّوها بأستغفاركم "؛(71) مردم! شما آزاد نيستيد، در قفس هستيد و نمي دانيد كه در قفس هستيد؛ گناهانتان شما را در قفس زنداني كرده است. در ماه مبارك رمضان، با استغفار خود را آزاد كنيد.
انسان گنه كار بدهكار است و بدهكار بايد گرو بسپرد. در اينجا، خانه و زمين را به عنوان گرو قبول نمي كنند، اينجا جان را به گرو مي گيرند. آنكه بگويد من هرچه بخواهم مي كنم، هرجا بخواهم مي روم، و هرچه بخواهم مي گويم، او اسير است؛ آزاد نيست. آنكه گرفتار "هوس " و "آز " است، برده است، نه آزاد. ما اگر بخواهيم بدانيم بنده ايم يا آزاد راه دارد، و آن اينكه اگر به دلخواه خود عمل مي كنيم، معلوم مي شود در قفس "آز " هستيم، و اگر به خواسته خداي سبحان عمل مي كنيم، آزاد هستيم. آنكه "آزاد " است به غير خدا نمي انديشد. اين ماه، ماه آزاد شدن است، هر روز كه مي گذرد يك بند از بندهايي كه بافته ايم بايد بگسلد تا پايان ماه كاملاً آزاد شويم.(72)
كساني كه از ماه مبارك رمضان و سفره ضيافت الهي استفاده بهينه كرده اند و با برنامه ريزي دقيق، از لحظه لحظه آن بهره جسته اند، آزاد شده اند.
امام سجاد عليه السلام مي فرمايد: "السّلامُ عليك ما اكثرَ عتقاءُ اللّهِ فيك "؛(73) سلام بر تو اي ماهي كه چقدر بنده ها را خدا در اين ماه آزاد كرد.
انشاءالله همه ما در ماه ضيافت الهي براي رستن از هر قيد و بند غيرمقعول و غيرشرعي تلاش كنيم تا در زمره آزادشدگان در اين ماه عزيز قرار گيريم.
---------------------------------------------------------------------------
پي نوشت ها

1 امام صادق عليه السلام مي فرمايد: "فعزّة الشّهور شهرُاللّهِ عزّوجلّ و هو شهرُ رمضانَ "؛ آغاز همه ماه هاي سال، ماه خداي متعال يعني ماه رمضان است. (محمدباقر مجلسي، بحارالانوار، بيروت، مؤسسة الوفاء، 1403 ق، چ دوم، ص 384.)

2 همان، ص 339 / شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، چ دوم، تهران، مكتبة الاسلاميه، ج 7، ص 225، باب 18 از ابواب احكام ماه رمضان، حديث 15.

3 بقره: 185.

4 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 356 / شيخ صدوق، عيون اخبارالرضا عليه السلام ، ج 1، ص 230 / محمدتقي مجلسي، روضة المتّقين، في شرح اخبار الائمّة المعصومين عليهم السلام ، ج 3، ص 277 / سيد رضي الدين بن طاووس، اقبال، بيروت، مكتب الاعلام الاسلامي، 1414 ق، ج 1، ص 1 / شيخ بهائي، الاربعين، ص 84، حديث 9.

5 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 356.

6 آية اللّه جوادي آملي در جهت تبيين وجه اين انتساب مي فرمايد: "چون در اين ماه "صوم اللّه " مطرح است، چون روزه مال خداست و اين ماه، ماه روزه است، لذا ماه مبارك رمضان را "شهراللّه " مي نامند. " (عبدالله جوادي آملي، اسرار عبادت، ص 102).

7 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، ترجمه فارسي صحيفه كامله سجّاديه، قم، الهادي، 1376، ص 198 و 199، دعاي چهل و پنجم.

8 محدبن علي صدوق، الامالي، ص 33.

9 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، ص 198 و 199.

10 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 314.

11 محسن غرويان وعبدالجواد ابراهيمي، پيشين، ص 187، دعاي چهل و چهارم.

12 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 338.

13 همان، ج 74، ص 114، 122 و 290 و ج 89، ص 19 / محمدبن يعقوب كليني، فروع كافي، ج 8، ص 175 / شيخ صدوق، من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 287 / زمر: 23.

14 قدر: 2 / محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 359 / محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، ص 186 و 187.

15 ر.ك: بقره: 185 / دخان: 3 / قدر: 1 / شيخ حرّ عاملي، پيشين، ج 7، ص 256.

16 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 386.

17 ناگفته نماند كه در كتب حديثي، از كسان ديگري هم با عنوان "ضيف اللّه " (مهمان خدا) ياد شده است؛ از جمله: الف) كسي كه مشغول نماز واجب باشد. (ر.ك: محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 74، باب 21، ص 352، روايت 21)؛ ب) كسي كه براي انجام مناسك حجّ و عمره به زيارت خانه خدا مشرّف شود. (همان، ج 77، باب 3، ص 64، روايت 4.)

18 محمدباقر مجلسي، ج 93، ص 356 / شيخ صدوق، عيون اخبارالرضا عليه السلام ، ج 1، ص 230 / محمدتقي مجلسي، پيشين، ج 3، ص 277 / سيد بن طاووس، پيشين، ج 1، ص 1 / شيخ بهائي، پيشين، ص 84، حديث 9.

19 امام خميني، صحيفه نور، ج 19، ص 15.

20 همان، ج 20، ص 87 و 86.

21 همان، ج 20، ص 210 و 211.

22 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 346.

23 سعيدبن جبير اسدي از جمله شخصيت هاي شيعي كوفي است كه در زهد و عبادت و در آگاهي به دو علم مهم اسلامي (فقه و تفسير قرآن) مشهور بوده است. وي از شاگردان ابن عباس بود. او از مدافعان راستين مكتب اهل بيت عليهم السلام و از ثابت قدمان در باب محبت آن بزرگواران به شمار مي آيد. اين شخصيت بزرگ شيعي سرانجام، در سن 49 سالگي، به جرم دوستي آل الرّسول صلي الله عليه و آله ، در سال 95 هجري توسط حجّاج بن يوسف ثقفي به شهادت رسيد. (شيخ عباس قمي، سفينة البحار، تهران، دارلأسوة للطباعة النشر، 1414 ق، ج 4، ص 155 و 156.)

24 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 351.

25 همان، ص 356.

26 امام خميني، پيشين، ج 20، ص 87.

27 حسن حسن زاده آملي، نامه ها برنامه ها، قم، قيام، 1373، ص 23.

28 محمد محمدي ري شهري، ميزان الحكمه، بيروت، 1405 ق، ج 10، ص 373، ش 21063 و 21067.

29 همان، ص 374، ش 21069.

30 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 356.

31 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، ص 198، دعاي چهل و پنجم.

32 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 313.

33 امام خميني، پيشين، ج 20، ص 86 و 87.

34 همان، ص 210 و 211.

35 ابراهيم: 34 / اسراء: 67 / حج: 66 / شوري: 48 / زخرف: 15.

36 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، دعاي چهل و چهارم، ص 187 و 189.

37 ر.ك: شيخ حرّ عاملي، پيشين، ج 7، ص 218، باب 17 از ابواب احكام ماه رمضان، باب "استحباب التّهيؤ لدخول شهر رمضان ".

38 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 94، ص 340.

39 همان، ص 329.

40 شيخ جعفر شوشتري، 23 مجلس سخنراني هاي اخلاقي، قم، مؤمنين، 1377، ص 22.

41 الف. قرآن: بقره: 152 / آل عمران: 144 / نحل: 121 / نمل: 40 / لقمان: 12؛ ب. روايات: محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 68، باب 61، ص 18.

42 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 68، ص 53.

43 شيخ حرّ عاملي، پيشين، ج 7، ص 174، باب اول از ابواب احكام ماه رمضان، حديث 9.

44 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، ص 200 و 201، دعاي چهل و پنجم.

45 سيد رضي الدين بن طاووس، علي بن موسي بن جعفر علوي حسيني (م 664 ق) مشهورترين مرد خاندان خود بود. كتاب لهوف در مقتل، اقبال در باب دعا و نيايش و الطّرائف في مذهب الطّوائف در حوزه اعتقاديات از جمله تأليفات اين شخصيت شيعي است. (محمد معين، فرهنگ معين، ج 5، ص 85).

مرحوم شيخ عباس قمي از استادش محدّث نوري نقل مي كند: "از بخش هاي مختلفي از كتاب هايش، بخصوص از كشف المحجّة برمي آيد كه باب ملاقات او با امام زمان عليه السلام باز بوده است. (شيخ عباس قمي، پيشين، ج 5، ص 342) محدّث قمي از كتاب منهاج الصّلاح، مرحوم علّامه حلي نيز نقل مي كند: "سيدبن طاووس، عابدترين مردم زمان خود بود. " (همان).

46 سيد رضي الدين بن طاووس، پيشين، ج 1، ص 71.

47 شيخ حرّ عاملي، پيشين، ج 18، ص 474، باب 9 از ابواب "حدّالمسكر "، و ص 585، باب 12 از ابواب "بقية الحدود والتّعزيرات ".

48 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، دعاي چهل و پنجم، ص 198 و 199.

49 همان.

50 همان، ص 202 و 203.

51 البته منظور از "قرب " در اينجا "قرب مقامي " است، نه "قرب مكاني "؛ چرا كه خداوند مكان ندارد. (ناصر مكارم شيرازي و ديگران، تفسير نمونه، ج 23، ص 206.)

52 "السّابقون السابقونَ اولئكَ المُقرَّبون. " (واقعه: 10 و 11)

53 "فَاَمّا مَن كانَ مَنِ المقرّبين فَروحٌ و ريحانٌ و جنّةُ نعيمٍ. " (واقعه: 88 و 89)

54 "عينا يشربُ بها المقرّبون. " (مطفّفين: 28)

55 محمد محمدي ري شهري، پيشين، ج 8، ص 106 115.

56 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 75، ص 380.

57 محمد محمدي ري شهري، پيشين، ج 8، ص 113 115.

58 ناصر مكارم شيرازي و ديگران، پيشين، ج 16، ص 210.

59 محمدتقي مجلسي، پيشين، ج 3، ص 326.

60 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 111.

61 امام خميني، پيشين، ج 19، ص 171.

62 محمد محمدي ري شهري، پيشين، ج 3، ص 253، ش 5582.

63 براي آشنايي با آداب و شرايط دخيل در اجابت و يا عدم اجابت دعا ر.ك: همان، ج 3، ص 257 268.

64 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 356.

65 سيد حسن شيرازي، حديث رمضان، قم، دارالهدي، 1044 ق، ص 198 و 199.

66 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 110 و 111 به نقل از: محمدتقي مجلسي، ج 3، ص 228.

67 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 18 و 313.

68 همان، ص 313 به نقل از: شيخ مفيد، امالي، مجلس ششم، حديث 14.

69 "الّذينَ يتَّبِعونَ الرّسولَ النّبي الامّي... و يضعُ عنهم اصرهم و الاغلال الّتي كانت عليهم. " (اعراف: 157)

70 نهج البلاغه، خطبه 147.

71 محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 93، ص 356.

72 عبدالله جوادي آملي، پيشين، ص 18 و 19.

73 محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي، پيشين، دعاي چهل و پنجم، ص 168 و 169.

نويسنده: سيدحسين شفيعي دارابي

منبع:مجله معرفت، شماره 83

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

 

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي

پاسخ به:در پرتو ضيافت الهي