بهترین الگو

بهترین الگو

ذهن تاریخ همیشه پر از شخصیت هایی بوده که به نوعی جاودانه شده اند و به خاطر ویژگی هایی که داشته اند، مورد توجه آیندگان قرار گرفته اند؛ اما کمتر شخصیتی توانسته با روح بلند خود، توجه بسیاری از اندیشمندان، فرهیختگان و اهل خرد را در طی زمان ها و سال های طولانی به خود جلب کند و این توجه هر روز بیشتر شده و وی را به یک الگوی صحیح رفتاری و اخلاقی تبدیل کند. زیرا غالباً انسان به خودی خود محدود بوده و چراغ دانش، افکار، عقاید و رفتارش اگر تنها در حیطه ظرف وجودی خویش، منتهی به امری الهی نگردد، محکوم به خاموشی است. اما دیدگان تاریخ، روشن به وجود اشخاصی است که به واسطه همان ارتباط تنگاتنگ با مبدأ حیات، لباس جاودانگی به تن کرده و تبدیل به الگو و اسوه همیشگی برای بشر، حتی بشر امروز شده اند. یکی از بارزترین این شخصیت ها، بانوی بزرگ اسلام، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) دختر گرامی پیامبر رحمت، محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم) است که با وجود عمری کوتاه – حدود 18 سال – توانسته به یکی از بزرگ ترین الگوهای انسانی در ابعاد مختلف تبدیل شود. این مدعا، زمانی به اثبات می رسد که زندگی و منش آن حضرت در ابعاد گوناگون فردی، اجتماعی و خانوادگی مورد بررسی قرار گیرد. لذا به چند نمونه از رفتار و روش آن حضرت در برخورد با مسائل گوناگون اشاره می شود. عزیزترین فرد نزد پیامبر در بعد فردی، فاطمه (سلام الله علیها) شخصیتی است که نه تنها به خاطر رابطه فرزندی، بلکه به خاطر حقیقت وجودی خویش و کمالات نفسانی، به محبوب ترین افراد در نزد پیامبر زمانش – که همان پدر بزرگوار می باشد – مبدّل شده است تا جایی که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «عزیزترین اشخاص در نزد من فاطمه (سلام الله علیها) است». (1) و این کلام از پیامبری پاک به دور از خطا و اشتباه و نقصان، به صِرف وجود رابطه پدر و فرزندی بعید به نظر می رسد؛ چرا که به فرموده شخص پیامبر، «بهترین شما در نزد خداوند پرهیزکارترین شماست». پس چگونه می تواند پیامبر شخصی را غیر از بهترین و با کرامت ترین مردم از همه عزیزتر بدارد و بداند؟ افزون بر این پیامبر فرزندان دختر دیگری نیز داشته و در مورد هیچ کدام چنین فرمایشی را نفرموده است. لذا به حتم، ویژگی های روحی و انسانی فاطمه (سلام الله علیها) است که او را به چنین مقام و درجه ای در نزد خداوند و طبعاً رسول او رسانیده است. دیگر این که این ابراز محبت، نوعی هدایت به سوی انسان کامل و اسوه است که پس از پیامبر، مردم باید راه آنان را دنبال کنند و آنان کسانی نیستند جز فرزندان همین فاطمه (سلام الله علیها). «فداها أبوها» در روایتی آمده است که هنگام عبادت، نور حضرت زهرا (سلام الله علیها) برای اهل آسمان می درخشید؛ همان گونه که ستارگان آسمان برای اهل زمین می درخشند (2) و این تنها یکی از وجوه تمایز فاطمه (سلام الله علیها) با دیگر اشخاص جامعه است. زهد و پارسایی فاطمه (سلام الله علیها) به جایی می رسد که پیامبر در پاسخ سلمان که نگران حال فاطمه (سلام الله علیها) است می فرماید: «ای سلمان! همانا دخترم از گروه پیش گامان به سوی خداست». (3) این سخن پیامبری است که بارها در هنگام ملاقات فاطمه در حال عبادت فرموده بود: «فداها ابوها؛ پدرش به فدایش باد». ایثار زانوان فاطمه دیگر رمقی ندارد، آن قدر در محراب عبادت به نماز ایستاده که پای مبارکش متورم شده است؛ اما با این حال فاطمه (سلام الله علیها) از نماز و عبادت لذت می برد و آن را با دنیایی از امکانات مالی و تجملات ظاهری و فریبنده عوض نمی کند، تا جایی که سه روز متوالی غذای خود و خانواده اش را به فقرا و مساکین می بخشد و با آب افطار می نماید. و این اولین و آخرین باری نیست که فاطمه (سلام الله علیها) به چنین ایثاری دست می زند و زندگانی او و خانواده اش پر است از صحنه های روشن ایثار و بخشش در اوج تنگ دستی. فاطمه (سلام الله علیها) شب تا سحر مشغول عبادت و راز و نیاز است و حال که بهترین اوقات دعا فرا رسیده، برای کسانی دعا می کند که حقیقت را تنها گذاشته اند و او و سفارش های پدرش را به فراموشی سپرده اند. آن گاه در جواب پرسش فرزندش حسن (علیه السلام) در مورد این عمل می فرماید: «پسرم، اول همسایه و بعد خانه» و این یعنی حقیقت ایثار، کرامت و بزرگ منشی. بهترین همسر در بُعد خانواده، زهرا (سلام الله علیها) نمونه ای کامل و روشن برای حُسن رفتار در خانواده است؛ همسری فداکار، مطیع، قانع و تلاشگر و مادری فهیم، دلسوز، ایثارگر و پر همت. فردای شبی که زهرا (سلام الله علیها) وارد خانه علی (علیه السلام) شد، حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به دیدار ایشان آمدند و پس از احوالپرسی، از هر کدام درباره پرسش نمودند. حضرت زهرا (سلام الله علیها) در پاسخ پدر فرمود: «علی (علیه السلام) را بهترین شوهر یافتم» بعد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) افزود: «دخترم شوهرت نیکو همسری است، در هیچ کار از دستور او سرپیچی نکن». و بعد پیامبر رو به علی (علیه السلام) نموده و در مورد زهرا (سلام الله علیها) پرسش نمودند که یا علی (علیه السلام) زهرا را چگونه یافتی؟ حضرت در جواب فرمود: «او را بهترین کمک برای اطاعت از خدا یافتم». (4) در فرازی دیگر حضرت علی (علیه السلام) پس از شهادت حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در شأن ایشان فرمود: «به خدا قسم من زهرا (سلام الله علیها) را تا آن هنگام که خداوند او را به سوی خود برد، خشمگین نکردم و در هیچ کاری موجب ناخشنودی او نشدم، او نیز مرا خشمگین نکرد و هیچ گاه موجب ناخشنودی من نشد». (5) پناه مستمندان علی (علیه السلام) زندگی ساده، صمیمی و کم هزینه ای داشت؛ اما دلش سرشار از مهر فاطمه (سلام الله علیها) و فرزندانش بود. خانه به ظاهر محقر و مختصر آن ها رنگ شادی داشت؛ اما به سختی می گذشت؛ زیرا آنان کسانی بودند که دیگران را بر خود مقدم می شمردند و در خانه شان به روی بینوایان و اهل درد گشاده بود. بارها شد که پیامبر مستمندان را به در خانه زهرا (سلام الله علیها) می فرستاد و این در حالی بود که زهرا و خانواده اش در خانه آذوقه ای برای مصرف نداشتند. اینک به نمونه ای از این ایثار توجه کنید: «در آن سال ها کمبود مواد غذایی، بسیاری را درمانده کرده بود. لذا شخصی گرسنه و فقیر به محضر پیامبر رسید و تقاضای غذا کرد. پیامبر یکی از صحابه را به حجره های همسرانش فرستاد تا غذایی تهیه کند؛ اما در آنجا غذایی یافت نشد. شب شد و حضرت علی (علیه السلام) آن فقیر گرسنه را با خود به منزل برد؛ اما در آنجا هم جز غذای اندکی برای فرزندان کنار گذاشته شده بود، چیزی یافت نمی شد. قرار شد به هنگام غذا، چراغ خانه را خاموش کنند و همان مقدار غذا را جلوی فقیر بگذارند و خود وانمود کنند که غذا می خورند؛ همین کار هم کردند و همگی شب را گرسنه خوابیدند». (6) مادری نمونه خانه ای که مهر مادری اش از سینه بهشتی فاطمه (سلام الله علیها) می جوشد و قوت و روزی اش با بازوان الهی علی (علیه السلام) تأمین می شود، کانونی می شود برای تربیت فرزندانی چون حسن (علیه السلام)، حسین (علیه السلام) و زینب (سلام الله علیها). فاطمه (سلام الله علیها) تنها در علم و معرفت نمونه نیست؛ بلکه او مادری نمونه برای تربیت فرزندانی است که سرنوشت بشر به آنان بستگی دارد. کسانی که حقیقت از جوشش خون آن ها سرچشمه می گیرد و علم و معرفت میان سینه آن ها خانه دارد. پی نوشت ها: 1. امالی شیخ صدوق، ص 259. 2. همان. 3. بحارالانوار، ج 43، ص 88. 4. همان، ص 117. 5. کشف الغمه، ج 1، ص 491. 6. سیره چهارده معصوم، ص 217، به نقل از: مجمع البیان، ج 9، ص 260. منبع: اشارات، شماره 120، نویسنده: سید حسین ذاکر زاده، صص 115 – 119.