فضیلت دعا ندبه

نجواي منتظران فضيلت دعا براي امام زمان (عج)
يک جمله و بس
-در تقويم انتظار، همه فصلها از عطر بهاري مهدي (عج)
متبرک است. 
-نوروز منتظرا ن روزي است که ا ز شب نيمه شعبان آغا ز مي شود. 
-انتظار، فاصله اي است ميان دو جمعه؛ جمعه والدت 
و جمعه ظهور. 
-بهار، همه طراوتش را مديون يک گل است؛ گل زيباي نرگس. 
-اگر سختي زمستان غيبت نبود، شوق آمدن بهار عدالت 
معنا نداشت. 
-خانه تکاني، رسم قديمي همه منتظران بهار است. بهار مهدي )عج(
از راه مي رسد، خانه تکاني دلها را فراموش نکنيم. 
-بهترين هديه اي که مي توان براي گلدان شکسته قلب 
منتظران خريد، يک شاخه گل نرگس است. 
-جمعه ها کافي نيست، هر روز سهمي را به امام زمان (عج)
اختصاص بدهيم. 
-منتظران واقعي به اشک و آه و دعا اکتفا نمي کنند. 
-نيمه هاي شعبان مي آيند و مي روند، حيف است اگر 
فقط با نقل و شکالت و شيريني برگزارش کنيم. 
-کم لطفي مهمان است بر سر سفره بنشيند و صاحبخانه 
را نشناسد، حتي اگر او را نبيند. 
-امام زمان )عج( بيشتر از آن به گردن شيعه حق دارند که 
فقط نيمه هاي شعبان به يادشان بيفتيم. 
-اگر خورشيد از چشم ما پنهان مانده است، تقصير ابرها 
نيست، چشمان ما باران نخورده است. 
-حتي اگر امام از چشم ما غايب باشد، باز هم ما از چشم 
او غايب نيستيم. 
-اي کاش روزهاي »غفلت« ما ا ز شبهاي »غيبت« او طوالني تر نبود. 
-مبادا فقط وقتي همه دربها به رويمان بسته شد، درب خانه 
امام زمان )عج( را بزنيم. 
-مکه با همه »صفا«يي که دارد، بي گل روي مهدي (عج)
بي »صفا«ست. 
-هر دستي در آرزوي بوسيدن حجراالسود است، حجراالسود 
در آرزوي بوسيدن دست مهدي (عج) است. 
-منتظرتر از امام زمان (عج) سراغ داريم؟ 1167 سال 
در انتظار! 
-دلنشين ترين اشعار در ديوان انتظار، سروده 
دل سپرده ترين شاعران است، آنها که دل به حضرت 
مهدي (عج)سپرده اند. 
ِ هيچ مأمومي بي امام اقامه نمي شود، ما چند رکعت 
-نماز
را به امام خويش اقتدا کرده ايم؟ 
-دير و زودش مصلحت است، اما هيچ عريضه اي 
بي جواب نمي ماند. 
دعاها و زيارات وارده درباره حضرت مهدي (عج)
در بين شيعيان بسيار مهم تلقي شده و مردم بسيار به 
آن دعاها و زيارات ميپردازند. زيرا حضرت مهدي 
صاحب عصر و زمان و اميد ما به حساب ميآيد. 
با توجه به روايات، دعا براي سالمتي حضرت 
صاحبالزمان بسيار سفارش شده است به طوري 
كه گفته شده امام صادق عليه السالم در تعقيب 
نمازشان بسيار و بيشتر از دعا براي خويش براي 
امام زمان عليهالسالم دعا مي‌كردند.
با توجه به اين روايت وارده، اهميت بسيار دعا 
كردن براي حضرت مهدي (عج)روشن ميشود. دعا 
براي سالمتي حضرت مهدي آثار و بركات فراواني 
هم دارد. از جمله اينكه دعا براي آن حضرت باعث 
ازدياد محبت آن حضرت به ما خواهد شد. ارتباط 
قلبي ما با حضرت زياد ميشود و از طرف ديگر 
دعا براي سالمتي آن حضرت موجب ميشود كه 
مردم از بالهاي طبيعي دور بمانند. دعا باعث زنده 
نگه داشتن ياد امام در دل ما ميباشد. دعا براي فرج 
آن حضرت باعث گشايش در زندگيمان خواهد 
بود و خيلي آثار و بركات ديگري دارد كه قابل 
شمارش نميباشد.
در توقيع شريفي كه از حضرت صاحب الزمان 
آمده است، حضرت ميفرمايند: واكثروا الدعاء بتعجيل 
الفرج )براي تعجيل در فرج بسيار دعا كنيد( برآوردن 
حاجت مومن بسيار ارزنده و مهم مي باشد.امام در اين 
جمله از ما خواستهاند تا دعا براي تعجيل فرج كنيم 
پس برآوردن چنين حاجتي بسيار ارزنده و بركات 
فراوان دارد. امام صادق عليه السالم ميفرمايند: )هر 
كس در برآوردن حاجت برادر مسلمان خود گام 
بردارد و در آن جديت كند و خداوند برآورده شدن 
آن حاجت را به دست او قرار دهد، خداوند تعالي 
برايش ثواب يك حج و يك عمره و اعتكاف دو 
ماه مسجد الحرام و روزه آنها را مينويسد و اگر 
در آن تالش كند ولي برآورده شدن اين حاجت 
را به دست او قرار ندهد خداوند يك حج و يك
عمره براي او خواهد نوشت.در روايتي ديگر كه از 
رسول خدا نقل شده است،حضرت محمد (ص)
 ميفرمايند: هر كس در جهت روا ساختن حاجت 
برادر مومن خويش كه رضاي خداي در آن باشد و 
براي او مصلحتي در آن هست تالش كند مثل آن است 
كه خداي عزوجل را هزار سال خدمت كرده و يك
چشم بر هم زدن در معصيت او نيفتاده باشد.
همه اين روايات حاكي از آثار و نتايج دعا براي 
حضرت مهدي )عج( مي باشد و اهميت اين موضوع 
را نشان ميدهد اما همانطور كه اشاره شد دعاها 
و زيارات بسياري در رابطه با امام زمان وجود دارد 
و يا از ناحيه خود امام به دست ما رسيده است. در 
اين مطلب تا حد توان به توضيح و بررسي بعضي 
از اين ادعيه ميپردازيم؛
دعاي عهد: اللهم رب النور العظيم و رب اكرسي 
الرفيع ... حضرت امام صادق عليه السالم درباره دعاي 
عهد ميفرمايند: هر كس با اين عهد چهل روز به 
درگاه خداوند دعا كند از ياران قائم ما خواهد شد 
و اگر قبل از ظهور حضرت مهدي بميرد خداوند 
در وقت ظهور، او را از قبرش بيرون ميآورد تا در 
خدمت آن حضرت باشد و به ازاي هر كلمه هزار 
حسنه به او عطا كند و هزار گناه را از او محو گرداند. 
اين دعا مستحب است هر روز صبح پس از نماز 
صبح خوانده شود.دعاي عهد، دعاي تجديد بيعت با 
حضرت صاحب الزمان ميباشد و بر خواندن آن در 
روز جمعه تاكيد شده است. يك دعاي عهد ديگري 
هم داريم كه اينگونه شروع شده: اللهم يا اله االلهه. 
يا واحد- يا احد يا آخر اآلخرين و يا قاهر القاهرين 
...كه امام باقر عليه السالم درباره آن فرمودهاند: هر 
كس در همه عمرش يك بار اين دعا را بخواند 
جزء بندگان نوشته خواهد شد. زماني كه حضرت 
مهدي ظهور كنند او را به اسم خودش و پدرش 
صدا زنند و نامهاي را به او دهند و گويند: اين نامه 
عهدي است كه در دنيا با ما بستهاي.
دعاي ندبه:
دعاي ندبه را امام صادق عليه السالم به شيعيان 
زمان خويش آموختند و امر فرمودند كه اين دعا 
در اعياد 4 گانه جمعه، فطر، غدير و قربان خوانده 
شود. همچنين در زمان غيبت حضرت صاحب 
الزمان اين دعا ميتواند باعث تجديد عهد و ميثاق 
با صاحبالزمان (عج) باشد. اين دعا بيان تاريخي 
از حضور اولياي خدا بر روي زمين تا حضرت 
مهدي (عج) مي باشد. صدراالسالم همداني در 
كتاب خود (تكاليف اآلنام) در رابطه با فضيلت 
دعاي ندبه گفته است: هرگاه در جايي با حضور 
قلب و اخالص تمام و توجه به مضامين عالي آن 
خوانده شود نه تنهاعنايت و توجه امام زمان را به 
آن مكان جلب مي‌كند بلكه باعث حضور حضرت 
در آنجا ميگردد.
بسياري از اوليا با خواندن اين دعا با حضرت 
مهدي (عج) مالقات داشته اند.
محدث نوري نقل مي‌كند در كنار حرم عسكريين 
عليه السالم شخصي بود به نام آقا محمد به نقل از 
مادرش نوري در سرداب مشغول به خواندن دعاي 
ندبه بود كه حضرت مهدي (عج) در آنجا ميآيند 
و با او مالقات مي‌كنند.
زيارت آل ياسين:
زيارت آل ياسين از جمله مشهورترين زياراتي 
است كه در توقيع حضرت صاحب الزمان (عج)به 
محمد حميري گفته شده است. حضرت درباره اين 
زيارت به محمد حميري فرمودند: هرگاه خواستيد 
به واسطه ما به خداوند تعالي و نيز به سوي ما توجه 
كرده و روي آوريد پس همانگونه كه خداوند 
فرموده است بگوييد: (سالم علي آل ياسين ...)
اين زيارت با 22 سالم شروع ميشود و با گواه 
گرفتن حضرت مهدي با عترت پيامبر )ص( تجديد 
عهد مي‌كند.
زيارت جامعه كبيره:
زيارت جامعه كبيره از جمله كاملترين زيارات 
ميباشد كه در آن ميتوان تمامي ائمه (ع)را زيارت 
كرد. عالمه مجلسي (ره) در اين رابطه گفته است: در 
روياي صادقه امام رضا عليه السالم را زيارت كردم 
كه مرا به خواندن اين زيارت تاكيد كرده است.
اين زيارت از حضرت امام هادي عليه السالم 
نقل شده است. عالمه مجلسي ميگويد: در عالم 
مكاشفه امام زمان را ديدم و به خواندن زيارت 
مشغول شدم. بعد از اتمام آن، حضرت فرمودند: 
زيارت خوبي است.
دعاي توسل به حضرت:
در اين باب به سه دعا اشاره مي‌كنم:
دعاي توسل 1 يا فارس الحجاز ادركني 
روايت شده است كه اگر اين دعا را در هنگام 
گرفتاري و سختي در صحرا 7 بار بخواني حضرت 
مهدي (عج) تو را ياري خواهد كرد.
توسل ديگر: روايت شده هر كسي كه 
گرفتاري اش شدت يابد 70 بار بگويد؛
يا اهلل يا محمد يا علي يا فاطمه يا صاحب الزمان
 ادركني والتهلكني در كتاب عالمه عراقي در 
داستان مال قاسم رشتي كه خدمت امام زمان رسيده 
بود هست كه مال قاسم دعايي را براي توسل به 
حضرت آموختهاند:
يا محمد يا علي يا فاطمه يا صاحب الزمان 
ادركني و ال تهلكني
دعاي عبرات:
اللهم اني اسالك يا راحم العبرات ...
اين دعاي مشكل گشا از امام صادق عليه السالم 
روايت شده است و حضرت صاحب الزمان (عج) 
در رابطه با آن فرمودهاند كه در هنگام امور مهم 
و مشكالت بزرگ، اين دعا باعث رفع مشكل 
خواهد شد.
انشاءاهلل در مطلب بعدي به ديگر دعاها و زيارات 
وارده از ناحيه امام اشاره خواهيم كرد.
➢ معصومه نجفي مطيعي
 در بررسيهاي انجام شده در متون درسي نيز متأسفانه اثري از مهدويت 
به جز چند درس در ميان کل متون درسي ديده نمي شود. متأسفانه در 
برنامه هاي کودک و نوجوان صدا و سيما نيز بسيار ناچيز به اين مهم 
پرداخته مي شود
اشاره:
انتقال فرهنگ مهدويت به نسل نو و کساني که آشنايي 
کمتري با امام مهدي (عج)دارند کاري بسيار سخت و در 
عين حال با ظرافت است و کمترين کج سليقگي در آن 
باعث وازدگي از اين فرهنگ مي شود. در باره آشنايي 
کودکان با فرهنگ مهدويت و امام زمان (عج) مي توان از 
عواملي که در روانشناسي تربيتي از آن سخن به ميان آمده، 
استفاده کرد. البته با توجه به اين نکته که مخاطبان ما در اين 
مورد کودکان و نوجوانان هستند، از اين رو شيوههاي مورد 
استفاده بايد متناسب با ظرفيت، قابليت فهم و پذيرش کودکان 
و نوجوانان باشد. اين برنامه ها به صورت برنامه ريزي شده 
توسط مسئولين نظام اسالمي، در سطح مدرسه و اجتماع و به 
صورت خودجوش و از سر ايمان و اعتقاد در سطح خانواده 
بايد به اجرا در آيند. بي ترديد نقش والدين و خانواده در 
تربيت کودکان و نوجوانان نقش بنيادي و مهمي است، زيرا 
کودکان آينه تمام نماي اعتقادات، باورها، ارزشها، ايمان و 
تربيت والدين و بزرگترهاي خانواده هستند و بر اساس نظام 
فکري و عملي خانواده تربيت مي شوند. بر اين اساس يکي 
از شيوه هاي مهم نهادينه کردن انديشه مهدويت، رفتار والدين 
است، که تأثير آن بسيار فراتر از گفتار است. 
در اين فرصت براي آگاهي از راههاي آشنا ساختن 
کودکان و نوجوانان با امام زمان )عج(، با حجت االسالم 
محمد يوسفيان، مسئول واحد کودک و نوجوان مرکز تخصصي 
مهدويت و محقق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسالمي دفتر 
تبليغات اسالمي قم به گفتگو نشستيم تا در باره ضرورت 
پرداختن به آموزه مهدويت در حوزه کودک و نوجوان به 
راهکارهايي راهبردي دست پيدا کنيم؛
 با توجه به اينکه ويژگي انسان منتظر، آمادگي است؛ 
يعني نسل منتظر، کودک و نوجوان و جوان بايد بداند که در 
عصر ظهور داراي چه نقشي است و انسان منتظر بايد آمادگي 
کارگزاري حکومت جهاني داشته باشد، پرداختن به آموزه 
مهدويت در حوزه کودک و نوجوان چه ضرورتي دارد؟ 
- مي توان اعتقادات ديني و پايبندي به مقام واليت را 
در کودکان نهادينه کرد. در روايات و سخنان بزرگان بر لزوم 
توجه به بحث تعليم و تربيت در حوزه کودک و نوجوان 
بسيار توجه شده است. به عنوان مثال در روايات است که 
آموزش و تعليم در دوران کودکي همچون نوشته بر سنگ 
است. آموزش مهدويت و مفاهيم ديني در کودکي ماندگاري 
بيشتري دارد. کودکان و نوجوانان مثل زمينهاي حاصل خيز، 
آماده بذرافشاني هستند. اگر بذر مناسب بر آنها پاشيده شود، 
محصول مفيدي نيز خواهند داشت. اما اگر بذر، علف باشد 
نمي توان از آن انتظار برداشت محصول مطلوب داشت. بعضي 
از محصوالت نيز بعد از رويش، نياز به تکيه گاه دارند. اگر باغبان 
تکيه گاه کج يا راست براي گياهش بگذارد گياه مطابق همان 
تکيه گاه و بدون توجه به کجي يا راستي آن رشد مي کند. در 
حوزه کودک و نوجوان نيز به همين شکل است. کودکان از 
اطرافيان خود الگو مي گيرند بي آنکه بدانند اين الگو گيري 
صحيح است يا نه. اگر الگوي کودک، مهدي باور و مهدي 
ياور باشد، کودک نيز از او مي آموزد و الگو مي گيرد. چاپ و 
انتشار کتب مخصوص کودکان و نوجوانان، اختصاص بخشي 
از کتابهاي درسي به اهل بيت (ع) و فرهنگ مهدويت، سبب 
مي شود کودکان و نوجوانان از همان آغاز با برخي از مفاهيم 
مهدويت آشنا شوند. از سوي ديگر، صدا و سيما و مطبوعات 
مي توانند ابعاد زندگاني امام را در قالب داستان، شعر و نمايش 
و مسابقات مخصوص کودکان آموزش دهند. اگر معارف 
اهل بيت (ع) به درستي آموزش داده شود، همگان جذب آنان 
مي شوند، زيرا معارف آنها با فطرت انسان همسويي کامل دارد. 
امروزه دنياي غرب با توجه به خطري که از اشاعه اين مفهوم 
و قدرت سازندگي آن در نسلهاي جوان و نوجوان احساس 
مي کند، تالش مي کند به شيوه هاي مختلف، چهره مهدي 
موعود (عج)و وضعيت آخرالزمان را مخدوش و نگران کننده 
ارائه دهد. در اکثر فيلمهايي که با اين هدف ساخته شده، منجي 
فردي جنايت پيشه، جنگ افروز و مسلح به انواع سالحهاي 
عجيب و غريب نشان داده مي شود که دنيا را زير و رو کرده 
و ملتها را در آستانه يک فاجعه فراگير انساني قرار مي دهد. 
اين نوع تبليغات منفي که جرايد و مجالت و پرده سينماها تا 
بازيهاي کامپيوتري را اشغال کرده، درصدد نابود ساختن فرهنگ 
مهدويت است. در نتيجه در روزگار ما ضرورت آشناسازي اقشار 
مختلف جامعه با فرهنگ مهدويت، بيش از پيش احساس شده 
و وظيفه اي است که در پاسداري از اين ميراث الهي به عهده 
نظام اسالمي، نهادهاي مسئول و خانواده ها نهاده شده است. 
در اين ميان، آشنا سازي کودکان و نوجوانان با اين فرهنگ 
و انديشه حائز اهميت است. متولياني که در عرصه مهدويت 
فعاليت مي کنند، آموزش مهدويت به اقشار جامعه را بايد از 
سنين کودکي آغاز کنند. دشمنان اسالم با برنامه هاي مختلف 
در صدد از بين بردن نام حضرت مهدي )عج( هستند و با 
ساختن بازيها، کارتونها و فيلمها و مستندهايي هدفدار، يک 
منجي وارداتي با شاخصه هاي دلخواهشان در اذهان مخاطبان 
خود القا مي کنند. در مقابل اين اقدامات گسترده دشمنان براي 
خدشه دار کردن مهدويت شيعه، الزم و واجب است که به 
بحث مهدويت در حوزه کودک بيشتر از پيش توجه شود.
در روايات به ضرورت پرداختن به بحث مهدويت نيز به طور 
کلي بسيار اشاره شده، چنانچه در روايات آمده است که هر 
کس امام زمان خود را نشناسد و بميرد به مرگ جاهليت مرده 
است. همچنين بحث امامت جزء اصول دين ماست و شناخت 
امام زمان (عج) جزء واجبات ديني محسوب مي شود. متوليان، 
مربيان، والدين و همه دست اندر کاران امر کودک و نوجوان 
بايد آگاه باشند که قبل از اينکه دشمن بذر ناصواب در ضمير 
کودکان بريزد و با الگويي نامناسب آنها را به انحراف بکشاند 
به تغذيه معنوي کودکان همت گمارند. 
چرا به بحث مهدويت در حوزه کودک آنچنان که بايسته 
و شايسته است، پرداخته نشده است؟ 
- با توجه به ضرورتهاي پرداختن به بحث مهدويت در 
حوزه کودک و نوجوان، متأسفانه فعاليت در اين حوزه بسيار 
ناچيز است و پس از گذشت چندين سال از راه اندازي مراکز 
مهدوي، چند ماهي است که بخش کودک و نوجوان در مرکز 
تخصصي آغاز به کار کرده است. در بررسيهاي انجام شده 
در متون درسي نيز متأسفانه اثري از مهدويت به جز چند 
درس در ميان کل متون درسي ديده نمي شود. با توجه به 
تأثيرگذاري برنامه هاي صدا و سيما در تعليم و تربيت کودکان 
و نوجوانان، متأسفانه در برنامه هاي کودک و نوجوان صدا و 
سيما نيز بسيار ناچيز به اين مهم پرداخته مي شود. به عنوان 
مثال پخش سرود سالم آقاي خوبم از برنامه عمو پورنگ يکي 
از برنامه هاي تأثيرگذار در اين حوزه است که نمونه چنين 
برنامه هايي را کمتر شاهديم. اگر به تبيين و ترويج مهدويت 
از سنين کودکي توجه کنيم کمتر متوجه آسيبها و گرفتاريهاي 
آموزشي در حوزه بزرگساالن مي شويم. شايد يکي از داليل 
کم توجهي به بحث مهدويت در حوزه کودک، مشکالت 
آموزش به اين قشر خاص است. 
کار آموزش و تعليم و تربيت از مقاطع باالتر به مقاطع 
پايين تر دشوارتر مي شود. متوليان امر کودک و نوجوان و 
مباحث مهدويت تا به امروز کمتر به اهميت و لزوم پرداختن 
به اين حوزه توجه داشته اند و به تبع آن بودجه اي به اين امر 
اختصاص داده نشده و نمي شود و حمايتي صورت نمي گيرد. 
اين کم توجهي موجب شده که فرصت طاليي آموزش از سنين 
کودکي از دست برود. اين در حالي است که کشورهاي غربي 
به شدت به آموزش در حوزه کودکان توجه دارند و در تعليم و 
تربيت کودکان از کارشناسان خبره اين حوزه بهره مي گيرند. 
آيا تا به حال متوليان امر تعليم و تربيت ما به اين نکته توجه 
کرده اند که چگونه مي توان 313 يار حضرت مهدي (عج)
 را در ايران تربيت کرد؟ يا خانواده هاي ايراني دغدغه تربيت 
فرزندي مهدي باور و مهدي ياور را دارند؟
 متوليان حوزه کودک و نوجوان چه کساني هستند و 
چه شاخصه هايي بايد داشته باشند؟
- در حوزه تربيت مهدوي کودک و نوجوان بايد از خانواده 
شروع کرد. پدر و مادراني که مي خواهند فرزند مهدوي داشته 
باشند بايد خودشان صالح و منتظر باشند. حتي فرد قبل از 
تشکيل خانواده و پذيرفتن نقش پدري و مادري، بايد باور، 
ايمان و شناخت مهدوي را در خود تقويت کند و کردار و 
گفتارش را به شاخصه هاي مهدوي پيوند بزند. وقتي جريان 
ازدواج و انتخاب همسر بر اساس شاخصه هاي مهدوي صورت 
بگيرد، پايه هاي خانواده مهدوي شکل مي گيرد. در اين سير با 
مديريت پدر و معلمي مادر، تربيت مهدوي در خانواده آغاز
 مي شود. نقش پدر در تربيت مهدوي فرزندان بسيار پر رنگ 
است چرا که پدر عالوه بر نقش مديريتي، الگوي تأثيرگذارتري 
براي فرزندان است. پدر بايد زندگي مهدوي را با مهندسي 
خاصي مديريت کند و مادر در اين ميان فقط نقش معلمي دارد. 
پدر و مادر براي ايجاد احساس مذهبي و شناخت مهدوي در 
کودکان بايد از روشهاي غير مستقيم و اثرگذار استفاده کنند. 
بايد توجه داشته باشيم که آموزش مستقيم مهدويت به کودکان 
ً نتيجه مطلوبي در پي ندارد. مثال خريد شيريني از سوي پدر 
در جشن ميالد حضرت مهدي (عج)، فرستادن صلوات دسته 
جمعي در خانواده براي سالمتي و تعجيل در ظهور حضرت 
مهدي (عج)و تشويق کودکان به صدقه دادن براي سالمتي 
حضرت مي تواند در القا و ايجاد محبت امام در دل کودکان 
مؤثر باشد. منظور از مديريت برنامه هاي مهدوي در خانواده 
اين است که مراقب باشيم شرکت در برنامه هاي مهدوي، 
کودکان را از حد اقل حقوقشان محروم نکند. به عنوان مثال 
پدري که صبحهاي جمعه در مراسم دعاي ندبه شرکت 
مي کند، نبايد به دليل خستگي، از حضور در کنار کودکانش 
و توجه به تفريحات آنها غفلت کند. پدر بايد با برنامه ريزي 
درست از ايجاد احساس نامناسب از شرکتش در دعاي ندبه 
در ذهن کودکانش جلوگيري کند. پدر و مادري که نسبت 
به تربيت مهدوي فرزندشان دغدغه داشته باشند بايد مراقب 
تغذيه روحي و معنوي کودکشان باشند و براي آن برنامه ريزي 
کنند، همان طور که براي تغذيه جسمي و سالمت جسماني 
آنها برنامه ريزي مي کنند. 
 در آشناسازي کودکان و نوجوانان با فرهنگ مهدويت 
و انتظار از چه راهکارهايي مي توان بهره گرفت؟ 
- والدين در تربيت مهدوي کودکان بايد به نکاتي توجه 
کنند. بچه ها دوست دارند مورد محبت واقع شوند. در همين 
راستا پدر و مادر بايد فرزندشان را آگاه کنند که پس از خداوند، 
امام زمانشان بيش از ديگران، انسانها را دوست دارد. اگر اين 
ً احساس و شناخت را در بچه ها ايجاد کنيم مسلما آنها امام 
زمان (عج) را بهترين دوست خود خواهند دانست. والدين 
بايد با زباني کودکانه به فرزند خود تفهيم کنند که آن کسي كه 
همه جا با توست، اوست و آن که صداي او را در همه حالت 
مي شنود و ياري اش مي کند، امام زمان )عج( است. اگر 
کودک يا نوجوان به اين درک رسيد که امام همه جا دوستدار 
و حامي اوست بر اساس فطرتش که دوست دارد مورد 
محبت قرار بگيرد، به امام نزديک مي شود و با آن حضرت 
ارتباط بر قرار مي کند. بعد از برقراري پيوند بين کودک با 
امامش الزم است از ثواب و فضيلت اين ارتباط براي کودکان 
با آنها سخن گفته شود. کودکي که بداند دوست داشتن و 
منتظر آن حضرت بودن ثواب شهادت در رکاب آن حضرت 
و فضيلتهاي بسياري دارد، پيوند و محبت امام در درونش 
راحت تر نهادينه مي شود. در باره فريادرسي و گره گشايي 
حضرت داستانهاي بسياري همچون شفاي کودکان از سوي 
حضرت و تشرفات مستندي نقل شده که طرح آنها از سوي 
والدين براي بچه ها مي تواند در برقراري يا استحکام پيوند با 
امام تأثيرگذار باشد. والدين بايد بعد از هدايت فرزندشان در 
مسير مهدويت، کارهاي مهدوي آنها را تشويق کنند. به عنوان 
مثال اگر کودکي نقاشي مهدوي کشيد يا خط خوشي در باره 
امام زمان (عج)نوشت يا سرود و شعري مهدوي خواند، به 
آن اهميت بدهيم و تشويق کنيم. وقتي کودکي ببيند والدينش 
براي اموري اهميت قائل هستند ناخودآگاه آن را الگو قرار 
مي دهد و براي آن امور ارزش قائل مي شود. يکي از شيوههاي 
کاربردي آموزش و تربيت، الگودهي است، زيرا الگوگرايي و 
قهرمان سازي از ويژگيهاي همه انسانهاست. 
اين خصيصه در کودکان و جوانان بسيار قوي و پر رنگ 
است، از اين رو کودکان و نوجوانان در پي الگوها بوده و از 
رفتار و گفتار آنان پيروي مي کنند. اگر مربيان و مسئولين امر 
تربيت بتوانند در الگو دهي موفق شوند به اهداف تعليم و 
تربيت در اين باره دست يافته اند. براي آشنايي کودکان با 
انديشه مهدويت، بايد هم امام زمان (عج) را معرفي کرد 
و هم به ترسيم سيماي حکومت آرماني او پرداخت. بهتر 
است سيماي حکومت امام زمان (عج) در قالب داستان، شعر 
و تصوير بيان شود و به کودکان فهمانده شود در حکومت 
جهاني حضرت، عدالت و امنيت به گونه اي برقرار مي شود 
که گويا گرگ در کنار گوسفند زندگي مي کند. 
از سوي ديگر در حکومت حضرت، ظلم و ستم از بين 
رفته و انسانهاي فقير و مستضعف وجود ندارند، علم و صنعت 
پيشرفت کرده و رهبر حکومت، کودکان را دوست مي دارد. او 
با خوشحالي مردم، خوشحال و با ناراحتي آنها ناراحت مي شود. 
در معرفي حکومت امام زمان (عج) بايد از بيان قيام و جنگهاي 
حضرت با مخالفان به طور مشروح پرهيز شود، زيرا کودکان 
قدرت تحليل اين گونه مطالب را ندارند و تفکر خشونت و 
جنگ در ضمير ناخودآگاه آنان تأثيرات نامطلوبي مي گذارد. 
البته با کنايه و غير مستقيم و با نهايت ظرافت و دقت مي توان 
از ستمکاري حکومتهاي جائر پيش از ظهور امام زمان (عج)
 سخن گفت تا کودکان با مقايسه اجمالي حکومت امام با 
حکومتهاي ستمگر پيش از ظهور، جذب حکومت حضرت 
شوند. تعظيم و تکريم اهل بيت (ع)بويژه امام زمان (عج) از 
روشهاي ديگر است. احترام گذاردن به خاندان پيامبر به عنوان 
مثال نام ائمه (ع) را با احترام ياد کردن؛ همراه اسمشان سالم 
و صلوات فرستادن؛ به احترام امام زمان (عج) برخاستن؛ روز 
ميالد ائمه و بخصوص نيمه شعبان را جشن گرفتن و پخش 
شکالت و شيريني سبب مي شود که کودکان در درون خود 
نسبت به اين خاندان احساس حرمت و بزرگي کنند. 
بردن کودکان به زيارتگاههاي اهل بيت (ع) مانند بارگاه 
ملکوتي امام رضا (ع)و حضرت معصومه )س( و مسجد 
جمکران در شکل گيري باور آنان به اهل بيت بسيار تأثير گذار 
است. بيان فضايل و فرهنگ اهل بيت )ع( يکي از راهکارهاي 
کاربردي آشنايي کودکان با انديشه مهدويت، بيان و شناساندن 
فضايل و فرهنگ اهل بيت بويژه امام زمان )عج( است. يکي 
از راهکارهاي مهم ديگر برگزاري مجالس مذهبي و شرکت 
دادن کودکان در آنهاست. به همراه بردن کودکان در مراسم 
جشن والدت امام زمان )ع( و ديگر مناسبتهاي مذهبي که مورد 
عالقه کودکان است، براي پرورش عواطف ديني کودکان بسيار 
مفيد است. البته بايد دقت کرد که شرکت در اين گونه مجالس 
فراتر از طاقت و حوصله آنان نباشد. 
شرکت دادن کودکان در اردوهايي که با نام و ياد امام زمان )عج(
 برگزار مي شود نيز يکي از شيوه هاي مفيد در تقويت انديشه 
مهدويت است. تشويق و ترغيب نيز يکي از شيوههاي مهم 
تربيتي است. تشويق وسيله اي براي ايجاد شوق و انگيزه و 
رغبت به کارهاي نيک است. اگر کودکان بعد از انجام کاري 
شايسته مورد تشويق قرار گيرند، شيريني تشويق در خاطره 
آنها باقي مي ماند و انگيزه شان در تکرار آن عمل قويتر مي 
شود. به عنوان مثال زماني که کودک در جشن ميالد امام زمان )ع( 
شرکت کرد يا در مسابقه اي در باره انديشه مهدويت برنده 
شد، بايد مورد تشويق قرار گيرد. تشويق، روح او را تقويت 
کرده و احساس رضايت و خشنودي از انجام کار در او 
به وجود مي آورد. همين احساس خشنودي، کودک را به 
تکرار آن عمل پسنديده دعوت مي کند. متأسفانه امروزه 
برخي به القاي شبهه پرداخته و باورهاي ديني همگان و باتبع 
آن کودکان را تضعيف مي کنند. عالوه بر ساخت فيلمها و 
تبليغات نظام يافته دنياي غرب، در داخل کشور نيز افراط و 
تفريطهايي در تعريف و تفسير انديشه مهدويت صورت مي 
گيرد که موجب تضعيف باور مهدويت مي شود. کودکان که 
تجربه و دانش نداشته و احساسات آنها بر انديشه و عقل 
حکومت مي کند، زودتر تحت تأثير اين نوع آسيبها قرار
 مي گيرند. بر اين اساس يکي از شيوه هاي مفيد تقويت و 
حفظ انديشه مهدويت، شبهه زدايي است. البته شبهه زدايي 
بايد با ميزان معلومات، احساسات و عواطف کودکان همسويي 
داشته باشد؛ زيرا شبهه زدايي براي کودکان با شبهه زدايي براي 
ديگر اقشار جامعه تفاوت دارد. 
 چه اقشار و نهادهايي در جامعه در شکل گيري شخصيت 
کودکان و باورهاي مهدوي و مذهبي آنها نقش دارند؟ 
- بي ترديد نقش والدين و خانواده در تربيت کودکان و 
نوجوانان نقش بنيادي و مهمي است، زيرا کودکان آينه تمام نماي 
اعتقادات، باورها، ارزشها، ايمان و تربيت والدين و بزرگترهاي 
خانواده هستند و بر اساس نظام فکري و عملي خانواده تربيت 
مي شوند. آنها با آنچه در محيط خانواده مي گذرد، انس پيدا 
مي کنند و همين زمينه گرايشهاي آنان را فراهم مي کند. مقيد 
بودن والدين به انجام آداب ديني و مشاهده محبت و عالقه آنان 
به اهل بيت )ع( و بويژه مهدي موعود )عج( موجب مي شود 
که کودکان با اين نوع انديشه مأنوس شوند و به مرور زمان با 
رشد محبت و عاليق دروني، زمينه هاي اعتقاد قلبي و عقلي 
نيز در آنان پديد آيد و والدين بتوانند با رفتار و گفتار خود، 
فرهنگ انتظار و محبت به اهل بيت را انتقال دهند. مسئولين 
و نهادهاي ذي ربط مانند آموزش و پرورش، آموزش عالي، 
وزارت فرهنگ و ارشاد اسالمي، مراکز تربيتي، مؤسسات 
فرهنگي، مساجد و حسينيه ها همگي بايد تالش کنند ضمن 
آماده سازي اذهان عموم مردم در باره مهدي موعود )عج(، 
مفهوم انتظار را مفهومي ضروري و ارزشي قرار دهند و اين 
تنها با يک برنامه ريزي منظم و حساب شده قابل دسترسي 
و پيگيري است. پس از محيط خانه، محيط مدرسه و اجتماع 
نيز در شکل گيري شخصيت کودکان و باورهاي آنان نقش 
مهمي دارند. 
بسياري از بچه ها مربيان خود را به عنوان الگو انتخاب 
مي کنند. اگر مربيان و مديران مدارس دغدغه مهدوي 
داشته باشند، مي توانند نقشي تأثيرگذار در هدايت بچه ها
به سمت اين آموزه ايفا کنند. اگر معلمان نسبت به امام
 مهدي )عج( معرفت داشته باشند و بتوانند اين شناخت را به 
بچه ها القا کنند، مي توانند در اين عرصه تاثيرگذار باشند. به 
عنوان مثال قرائت دعاي فرج پيش از شروع کالسهاي درسي، 
پخش صبحگاهي دعاي عهد از بلندگوهاي مدارس، نصب 
نوشته هاي مهدوي در تابلوي اعالنات مدرسه و اشاره به ياد 
حضرت در سخنرانيهاي صبحگاهي و برگزاري جلسات پرسش 
و پاسخ و رفع شبهات و نشستهاي صميمي مهدوي و وارد 
کردن مباحث مهدوي در کتب درسي از سوي متوليان تأليف 
کتب مي تواند به ايجاد فضايي مهدوي در مدرسه کمک کند. 
در باره نقش جامعه در تربيت مهدوي کودکان نيز مي توان 
گفت که اگر افراد جامعه اي در هر جايگاهي از خود بپرسند 
که براي مهدوي شدن چه بايد بکنند؟ پس از طرح اين سئوال 
در ذهنشان در پي اين آموزه مي روند و به مرور، روح مهدويت 
در افراد آن جامعه ايجاد مي شود. کودکان و نوجوانان نيز 
در چنين جامعه اي با همين اقشار، برخورد و تعامل دارند و 
همه رفتار و سکنات آنها را مي بينند و از رفتارها و کردارهاي 
مهدوي مردم، غير مستقيم تأثير مي پذيرند.
حجت االسالم محمد يوسفيان، مسئول واحد کودک و نوجوان مرکز تخصصي مهدويت:
مبحث »کودک و انتظار« را از مهجوريت خارج کن

بسیار عالی بود

سحر جمعه ها یاد مولا کنید

به ندبه همی دیده دریا کنید

بخوانید این الحسین با صفا

همــــی العجل منتقم کربلا

فی البداهه: منصور مقدم .

البته شاد در جریان باشید چند سال قبل کل دعای ندبه را به شعر سرودم و دو صفه از آن را هم در هیمن سایت راسخون ارائه دادم . موفق باشید. 

خداوند حافظ و نگهدارتان باشد. در پناه حق

جایگاه دعا و توسل و ندبه در بسیاری از محافل و دانشگاه ها کم شده است. به نظرم چند واحد درسی اختیاری برای اینگونه مسائل قرار دهند مشوق هم در نظر بگیرند . واقعاٌ حیف است این مسائل معنوی که ثواب دنیا و آخرت را در بر دارند به حاشیه رانده شوند. تا جائی که سراغ دارم و خواندم یکی از عوامل پیروزی رزمندگان اسلام دعا و نیاش و توسل به ائمه بود. از این دعا های گرانقدر غافل نباشیم .