نماز دارای مراتبی است
مرتبه اول نماز که معمولاً مربوط به انسانهای عادی است، همان لقلقه زبان می باشد و اصطلاحاً به آن نماز لسانی گفته می شود. این نماز برای انسان رفع تکلیف می کند و باعث می شود چنین انسانی تارک الصلاة نباشد. یعنی جزء کافران به شمار نرود و به اندازه وسعش هم می تواند نیروی کنترل کننده از گناهان باشد. شاید بتوان گفت نود درصد مردم همین نماز لسانی را می خوانند. طبق تحقیقاتی که به عمل آمده تعداد افرادی که نماز خوان بوده اند و جرم و جنایت هم مرتکب شده اند، خیلی کمتر است نسبت به افراد تارک الصلاة که جرم و جنایت مرتکب شده اند. این نتیجه نشان می دهد که همین نماز زبانی و اینکه شخصی اهل نمار جماعت و منبر باشد و لو اینکه این جماعت و منبر رفتن هم ظاهری باشد، بالاخره او را در جاهایی نجات می دهد و به نفع انسان عمل می کند.
این مرتبه نماز از نظر فقهی صحیح است و قضا هم ندارد.
مرتبه دوم نماز که از اهمیت بالاتری بر خوردار است، نمازی است که در آن دل انسان به یاد خدا خاشع باشد. در حالی که زبان نماز می خواند، دل او هم نماز بخواند وقتی شخص می گوید «ایاک نعبد و ایاک نستعین» دل نیز واقعاً خاشع در برابر خدا باشد و همین آیة را بخواند و خشیت خداوندی بر دل انسان حکمفرما شود. چنین شخصی جزء مومنون به حساب می آید. چنانچه خدا در سوره مومنون می فرماید:«بسم الله الرحمن الرحیم قد افلح المومنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون والذین هم عن اللغو معرضون» همانا رستگار شدند مومنون همان کسانی که در نماز شان خاشع برای خدا هستند و کسانی که از لغو اعراض می کنند.
در روایت است که وقتی خداوند بهشت را خلق کرد خطاب شد به بهشت که صحبت کن و بهشت آیات اول سوره مومنون که وصف مومنین است را تلاوت کرد. چنین کسانی هستند که وقتی با زبان می گویند «الله اکبر» دل نیز بگوید «الله اکبر» به این معنا که من توجه به هیچ چیز دیگر ندارم جز به خداوند متعال. این همان معنای اول برای ذکر قلبی است که قبلاً اشاره شد و اما معنای دوم برای این مرتبه از نماز اینکه دل مودب در برابر خدا باشد. به این صورت که انسان واقعاً با ادب نماز بخواند و به این طرف و آن نگاه نکند، نگاه روی مهر باشد و دستها با احترام روی دو پا نظیر کسی که در مقابل بزرگی ایستاده است. به این نماز می گویند نماز همراه با خضوع و رستگار آن کسی است که علاوه بر اینکه نماز می خواند هم با دل نماز بخواند و هم مودب در برابر خدا باشد. به عبارت دیگر می توان گفت خضوع یعنی رعایت ادب ظاهری در نماز و خشوع یعنی ادب دل یعنی اینکه دل نیز با خدا باشد.
مرتبه سوم از نماز این است که انسان خود را در محضر خدا می یابد و در واقع همان ذکر عملی است. یعنی علاوه براینکه درمی یابد با دل که در محضر خداست و خدا دارد با او حرف می زند. به آنجا می رسد که واقعاً درک می کند که او نیز با خدا حرف می زند. در این صورت است که نماز می شود یک گفتگو یک مکالمه و هرچه انسان در این راه جلو تر برود، نماز به صورت یک معاشقه در می آید انسان به هر درجه از کمال که برسد و معرفت به خدا پیدا کند، خدا نیز به همان اندازه توجه به او دارد اگر نماز ما زبانی شد به همان اندازه هم خدا ما را یاد می کند و اگر نماز قلبی شد خدا هم به همان اندازه به ما توجه دارد. در واقع می شود گفت در نماز مرتبه سوم، شخص نمازگزار عاشق خداست و خدا هم عاشق او می باشد.
برگرفته از صحبت های حضرت آیت الله العظمی مظاهری
