اسم من «سماق» اسست !

براي دندان درد مفيدم. تازه مرا نخوريد كه مسمومتان مي‏كند. محرك اشتها هستم. لثه‏ها را تقويت مي‏كنم و با شرايطي مانع خونريزي دماغ مي‏شوم. ضد اسهال بوده، از خونريزي معده نيز جلوگيري مي‏نمايم.. فارسي من سماك و معرب آن سماق است. من ميوه درختچه‏اي هستم كه در شميران، تفرش، خراسان، قم، محلات، شيراز، رودبار، تبريز و بعضي از كشورهاي خاورميانه مي‏رويم. رنگ ميوه من قرمز و قهوه‏اي است، طعم ميوه من گس است. ولي پس از رسيدن ترش مي‏شود. در تمام قسمتهاي گياه من جهر مازو (تانن) فراوان است و به همين جهت قابض و پاك كننده معده مي‏باشد و از انواع اسهال حاد و مزمن و خونريزي معدي جلوگيري مي‏نمايد. خوردن گرد سماق با آب سرد از خونريزي داخلي جلوگيري كرده، و خوردن نيم كوفته آن با آب سرد و زيره براي كسي كه مرتبا قي مي‏كند و غذا در شكمش بند نمي‏شود مفيد است. من چاشني خوبي براي آشها و سوپها و خورشها هستم و رنگ آنها رامشكي مي‏كنم و اشتها را تحريك مي‏نمايم. قدرت بو داده من زيادتر از خام آن است. گردي كه برروي ميوه من مي‏نشيند و به آن خاك سماق مي‏گويند بسيار قابض و كمي تلخ است، و به علت داشتن املاح، از ترشحات بي رنگ زنانه جلوگيري مي‏كند. براي اين منظور و درمان نزله و تبهاي صفر اوي 15 تا 24 گرم در روز مصرف دارد. غرغره و مضمضه جوشانده من جهت ورم گلو و دهان تجويز شده است. گرد دندانيي كه در آن گرد سماق باشد، جهت تقويت و استحكام لثه و جوشهاي چرك دهان و تسكين درد دندان كرم خورده مفيد است و چون گرد روي ميوه مرا پاك كرده و آن را در آب بخيسانند، و با كمي كتيرا در چشم بچكانند، درد آن را تسكين م دهد و چون 5/7 گرم آن را در نيم ليتر آب بجوشانند و يك تكه پارچه را در آن خيس كرده، و برروي چشم اندازند و يا حرارت چشم مفيد است، كمپرس پيشاني با آن از خون دماغ جلوگيري مي‏كند. هرگز ميوه تازه و نرسيده مرا نخوريد، زيرا توليد مسموميت مي‏كند و تنها از ميوه خشك من به طور چاشني تا پنج گرم مي‏توان استفاده كرد. برگ، ساقه، گرد ميوه و گردي كه روي ميوه من مي‏نشيند و به خاك سماق معروف است و همچنين صمغ درخت من اثر قابض كننده زياد دارند و به همين جهت در رفع خونريزي، شكم روش و اهال خوني به صور مختلف به كار مي‏روند و از آبريزش چشم جلوگيري مي‏كنند. چكاندن آب جوشانده آنها در گوش، چرك آن را از بين مي‏برد. ضماد آن جهت رفع آثار ضربه مفيد است، ماليدن آب جوشانده من مانع ورم ضربه و صدمه آن است. ضماد من با آب جهت جلوگيري از ورم قحف (استخوان جلو سر و بالاي گيجگاه) نافع مي‏باشد و ضماد آن با زغال چوب بلوط، جهت بواسير مفيد است و چون مرا با برگ و چوب و شاخه در آب بجوشانند تا قوام آيد، جهت ورم پلك چشم و ساير ورمها و آبله و زخمهاي آبدار و چركي مفيد مي‏باشد. پخته برگ من مورا سياه مي‏كند و تنقيه جوشانده آن براي درمان زخم معده و اسهال خوني و دل پيچه سودمند مي‏باشد، و خون برگ مرا آنقدر بپزند تاله شود و آب آن را بجوشانند تا سقف شود، جهت تبريد مفيد است. صمغ درخت من توليد يبوست شديد مي‏كند. سرمه آن جهت تسكين فشار و درمان جوشهاي پلك نافع است، پاشيدن آن روي زخم سبب التيام آن است و خون قدري از آن را در سوراخ دندان كرم خورده بگذارند، درد آن را تسكين مي‏دهد و از پيشرفت و پوسيدگي دندان جلوگيري مي‏نمايد. برگ خشك شده درختچه من كه به «سماق الصباغين» معروف است در حدود 27 درصد جوهر مازو(تانن) دارد كه در نمونه‏هاي وحشي مقدار آن زيادتر است، و در دباغي و رنگرزي مصرف مي‏شود. من يك پاي ثابت سفره هفت سين و چاشني مخصوص چلو كباب هستم و چون رنگ قرمز من مرغوبتر است، عده‏اي سماق زرد و تيره را از راه تقلب رنگ مي‏كنند، از نظر خواص و منافع نوع قرمز من امتيازي بر رنگهاي ديگر ندارد. به اين جهت توصيه مي‏شود كه از خوردن سماقهاي رنگ كرده خودداري نماييد.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى