سخنان امام حسن
از امام حسن (ع) سؤال شد : زهد چيست ؟ فرمود : رغبت به تقوى و بى رغبتى به دنيا
از امام حسن (ع) سؤال شد : مروت چيست ؟ فرمود : حفظ دين ، عزت نفس ، نرمش ، احسان ، پرداخت حقوق و اظهار دوستى نسبت به مردم .
از امام حسن (ع) سؤال شد : كرم چيست ؟ فرمود : بخشش پيش از خواهش و اطعام در قحطى .
از امام حسن (ع) سؤال شد : زهد چيست ؟ فرمود : رغبت به تقوى و بى رغبتى به دنيا.
2. از امام حسن (ع) سؤال شد : مروت چيست ؟ فرمود : حفظ دين ، عزت نفس ، نرمش ، احسان ، پرداخت حقوق و اظهار دوستى نسبت به مردم .
. از امام حسن (ع) سؤال شد : كرم چيست ؟ فرمود : بخشش پيش از خواهش و اطعام در قحطى .
.از امام حسن (ع) سؤال شد: بى نيازى چيست ؟ فرمود : رضايت نفس به آنچه برايش قسمت شده ، هر چند كم باشد .
از امام حسن (ع) سؤال شد: فقر چيست ؟ فرمود : حرص به هر چيز .
7. از امام حسن (ع) سؤال شد: شرف چيست ؟ فرمود : موافقت با دوستان و حفظ همسايگان .
8. از امام حسن (ع) سؤال شد: پستى و ناكسى چيست ؟ فرمود : به خود رسيدن و بىاعتنايى به همسر .
9. پناهنده به خدا آسوده و محفوخ است ، و دشمنش ترسان و بىياور
10. از خدا بر حذر باشيد با زيادى ياد او ، و از خدا بترسيد به وسيله تقوى ، و به خدا نزديك شويد با طاعت ، به درستى كه او نزديك است و پاسخگو .
11.بزرگى كسانى كه عظمت خدا را دانستند اين است كه تواضع كنند ، و عزت آنها كه جلال خدا را شناختند اين است كه برايش زبونى كنند ، و سلامت آنها كه دانستند خدا چه قدرتى دارد اين است كه به او تسليم شوند .
12. بدانيد كه خدا شما را بيهوده نيافريده و سر خود رها نكرده ، مدت عمر شما را معين كرده ، و روزى شما را ميانتان قسمت كرده ، تا هر خردمندى اندازه خود را بداند و بفهمد كه هر چه برايش مقدر است به او مىرسد ، و هر چه از او نيست به او نخواهد رسيد ، خدا خرج دنياى شما را كفايت كرده و شما را براى پرستش فراغت بخشيده و به شكرگزارى تشويق كرده ، و ذكر و نماز را بر شما واجب كرده و تقوى را به شما سفارش كرده ، و آن را نهايت رضايتمندى خود مقرر ساخته .
خوراک معنوی
« در شگفتم از کسی که درباره خوراکی های خود اندیشه و تأمل می کند ولیکن درباره نیازمندی های فکری و عقلی اش تأمل نمی کند ؛ پرهیز می کند از آنچه معده اش را اذیت می نماید اما سینه و قلب خود را از پست ترین چیز ها پر می کند . »
[ امام حسن مجتبی (ع) ]
آنچه انسان ها را در سطحی فراتر از مادیات از همدیگر متمایز می کند وسعت روح های آنان است . همان گونه که جسم به وسیله خوراک های دنیوی تغذیه و تنومند می شود ، روح نیز از محیط اطرافش دریافت هایی دارد که می تواند آنها را وسیله رشد خود قرار دهد .
این دو گونه نیازمندی – جسمی و روحی – دارای شباهت ها و تفاوت هایی با هم هستند .
1 – هر دو خود را اظهار می کنند . اگر بدن ما انرژی اش رو به اتمام رود با ترشح هورمون هایی و تلقین حس گرسنگی ، ما را وادار می کند تا به دنبال غذا رفته و رفع حاجت کنیم . روح نیز نیاز خود به دانش و دانستن را به واسطه ایجاد سؤالات زیادی پیرامون موضوعات مربوطه و کشش به سمت آنها به فرد می فهماند .
2 – هر دو گونه غذا در تقسیم بندی های طمع ، تنوع ، خاصیت ، سلامت ، کاربرد و موقعیت قرار می گیرند .
3 – روح انسان همانند جسم او تنوع طلب است و دوست دارد با تمام جزئیات محیط پیرامون خود آشنا شود . به قولی دیگر روح سفید انسان آماده پذیرش رنگ های گوناگونی است ؛ حال اگر رنگ های نیک را برگزیند به زیبایی همان ها جلوه می کند .
در بیانی دوباره اگر انسانی در مجاورت انسان های دیگری قرار بگیرد چند حالت به وجود می آید : یا وجودی تهی از رنگ دارد و رنگ جمع را می پذیرد و یا وجودی رنگی دارد و به سایرین رنگ خواهد داد . حال اگر طرف مقابلش نیز رنگی باشد بسته به نوع و غلظت جوهره وجودشان بر یکدیگر تأثیر گذارند .
این جوهری که از آن صحبت می شود همان خوراک معنوی و روحانی است که بشر در طول زندگی اش آنها را به تدریج استفاده کرده و باور ها عقاید و اهدافش را بر اساس آن طرح ریزی کرده است .
4 – همان طور که اشاره شد نیاز های روحی انسان خود را در قالب سؤالاتی که ذهن را درگیر می کند ، اظهار می شوند . حال اگر این سؤالات پشت سر هم بی پاسخ بماند ، روح بر خلاف بعد جسمانی دیگر طلب خوراک نکرده و بر این گرسنگی خو می گیرد . تنها شباهت آن با جسم در این زمینه عدم کارایی لازم بر انجام امورات محوله بعد از رفع حاجت نکردن است . دل و ضمیر انسان همانند آینه ای است که اگر ما نقش های زیبایی بر آن نیندازیم به قول امام حسن مجتبی (ع) باید سینه و قلب خود را آماده پذیرش پست ترین چیز های این دنیا کنیم ؛ البته پست از آن جهت که این نقوش انتخابی برای ما ساخته نشده اند .
5 – مکان های دستیابی به غذا های مادی برای انسان ها مشخص است ؛ خوراک های معنوی نیز در مکان های خاصی به وفور یافت می شود . مدرسه ، کتابخانه ، مسجد ، دانشگاه ، حوزه ، دوستان و به طور کلی هر فردی که علمی فراتر از دانش ما داشته باشد می تواند منبع مناسبی برای رفع نیاز های ما باشد . ما باید بیاموزیم چگونه استدلال کنیم و از فکر و ذهن ابزار های مناسبی برای جذب این خوراک بسازیم .
6 – از جمله تفاوت های خوراک معنوی با امثال مادی اش ، توانایی توسعه پذیری آن است ؛ یعنی بدون اینکه از کیفیت و کمیت آن چیزی کاسته شود می توان آن را با دیگران به اشتراک گذاشت که در بیشتر اوقات باعث افزایشش نیز خواهد شد .
دنیا و آخرت
خیلی از سپاهیان که از ظاهر این سخن چیزی درک نکرده بودند به فکر فرو رفتند : « دیروز دینتان پیشاپیش دنیایتان بود و امروز دنیایتان پیشاروی دینتان است . » جملات امام آنچنان کامل و پر محتوا بود که هر کدام از آنها راه را بر پرسش هایی دیگر پیرامون پذیرش صلح باز می داشت .
با ورق زدن برگ های زرد شده این تاریخ می توان دریافت که مردم دیروز کوفه منافقانی بودند که با مقدس گرائی جنگ با شامیان را به دین دروغین شان ( قرآن های بر نیزه شده ) باختند و مردم امروز کوفه در پی گرایش به مادیات و ثروت معاویه خود را فروختند . آری ! افراط و تفریط در دنیا گرائی و آخرت گرائی را به درستی برای تاریخ معنا کردند .
امام حسن (ع) نیز بارها برای مردم بیان کرده بودند که « در دنیا چنان بزی که گوئی تا ابد در آن هستی و در دنیا چنان بزی که گوئی هر لحظه مرگت فرا خواهد رسید . » امام حسن (ع) ، امیر المؤمنین (ع) و رسول ا.. بار ها برای مردم گفته بودند که بهترین شیوه زندگی اعتدال و میانه روی و داشتن دنیا و آخرت در کنار هم است . بر خلاف ظاهر ، این دو هیچ گونه منافاتی با هم ندارند ؛ هنگامی که به یکی بیشتر از دیگری روی آورده شود ، فرد و به تبع آن جامعه دچار ناهنجاری می شود .