معرفی استان تهران

نوروز
جشن نوروز با آداب و رسوم ویژه ای همراه است:

حاجی فیروز
بر اساس نوشته عبدالله مستوفی، حاجی فیروز با خاک زغال و با دوده بخاری چهره خود را سیاه می کرد و کلاه شیپوری و یا استوانه ای بلند که از کاغذ یا مقوا بود بر سر می گذاشت و جامع رنگین چهل تکه که زنگوله هایی به آن دوخته شده بود، می پوشید.

چهارشنبه سوری
در این روز مردم آتش بازی می کنند و آش رشته یا به اصطلاح اهالی منطقه دماوند «کته را» می خورند. در این روز آتش افروخته می شود و از روی آن می پرند و می خوانند: زردی من از تو –سرخی تواز من.

پنجک یا پنجه
پنج روز آخر سال را که هوا سرد بود. پنجک یا خمسه مسترقه می گفتند. خطر یخ زدن محصولات در این چند روز وجود داشت. از این رو مردم به کوه می رفتند و جشن می گرفتند تا هوا بدتر نشود.

عید نوروز
در روز عید مردم به دید و بازدید می پردازند و لباس های نو و تمیز به تن می کنند. در گذشته بزرگترها به کوچکترها عیدی و تخم مرغ رنگی می دادند و عموماً شیرینی و تنقلاتی چون کشمش، مویز و نقل برای بازدید کنندگان ایام عید می آوردند. در روستاها مراسم عید دیدنی از خانه کدخدا یا سالخوردگان و بزرگان شروع می شد.

سیزده به در
در سیزدهمین روز فروردین، مردم سبزه ای را که پیش از فرا رسیدن عید در خانه سبز کرده اند. به صحرا می برند و آن را به آب روان می سپارند. غذای اصلی روز سیزده به در کوکو سبزی است. در این روز بازی های متنوع همراه با اشعار مناسب اجرا می شود.

تیرما سیزده
در شب 13 تیرماه در آهار مردم هر خانه دور هم جمع می شوند و به نقل داستان ها و قصه ها می پردازند و با دیوان حافظ فال می گیرند. نوجوانان نیز به پشت بام می روند و دستمالی را به ریسمان می بندند و به خانه ها می اندازند تا صاحب خانه کشمش، نخودچی، پول خرد در گوشه دستمال ببندد. در حوزه دماوند و فیروزکوه نیز مراسمی به نام «لال بازی» دارند.

نام گذاری
در شب ششم زایمان ولیمه می دهند و نام گذاری می کنند. در این مراسم عده ای از مردان و زنان برای شام دعوت می شوند. پیش از صرف شام بچه را بیرون می آورند و در بغل ریش سفید مجلس می گذارند و از او می خواهند برای نوزاد نامی برگزیند. آنگاه ریش سفید چند اسم روی کاغذ نوشته و آنها را لای قرآن می گذارد و اذان به گوش راست و اقامه به گوش چپ نوزاد می خواند. به دنبال آن یکی از کاغذها را از لای قرآن بیرون می آورد. او اسم را می خواند و بقیه برای تایید صلوات می فرستند.

آش دندانی
وقتی نوزاد شروع به درآوردن دندان می کند برای او آش دندونی درست می کنند تا دندان هایش راحت و سبک بیرون آید.

مکتب خانه
در گذشته مکتب دار ابتدا الفبا و هجی کردن را می آموخت. پس از آن شاگرد باید یک کله قند و انعامی از این نوع برای مکتب دار می آورد. از ابزارهای مکتب دار چوب و فلک بود که در باورها و ضرب المثل های عامیانه از چوب و جور استاد فراوان ذکر رفته است. مکتب دار از میان شاگردان یک نفر را به عنوان خلیفه (مبصر) انتخاب می کرد. وظیفه خلیفه این بود که امر به جارو کردن مکتب خانه کند، دستور خرید روزانه خانه مکتب دار را صادر کند و هر عید برای مکتب دار عیدی جمع کند.

چله
مردم شب اول چله یعنی شب یلدا را که طولانی ترین شب سال نامیده می شود، به شب نشینی و تفریح می گذارنند و آجیل، هندوانه، گندم برشته، گردو و کشمش می خورند و فال حافظ می گیرند.

نذری ها
از سفره های نذری که درتهران مرسوم بوده است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

سفره حضرت رقیه (س): مهر الزمان نوبان می نویسد: نذر سفره حضرت رقیه متداول ترین و نیز از ساده ترین سفره های نذری است. زمان برگزاری آن دوشنبه، چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه است و محل آن معمولاً در اماکن متبرکه چون امامزاده ها و مساجد است.

آجیل مشکل گشا: این آجیل عبارت از توت خشک، نخودچی، فندق، پسته، نقل، کشمش و بادام است که برای رفع گرفتاری ها و مشکلات نذر می کنند.

مولودی خوانی: یکی از مراسم زنانه پرطرف دار مولودی خوانی است.

ماه محرم
یکی از نشانه های عزاداری برای سیدالشهدا اجرای مراسم تعزیه است. تعزیه در آغاز ساده برگزار می شد و منظور از آن بیان احوال و مصایب خاندان اباعبدالله و واقعه غم انگیز کربلا بود. تعزیه خوانی در زمان ناصرالدین شاه با ساخت تکیه دولت به وسیله معیر الممالک به اوج خود رسید.

وجود رودخانه هایی دایمی مانند رودخانه كرج، رودخانه جاجرود، رودلار، حبله رود، رود شور یا ابهر رود و طالقان رود موجب شده تا استان تهران از لحاظ منابع آب كمبودی نداشته باشد. بیشترین رودخانه های استان از كوه های البرز سرچشمه می گیرد. در استان تهران قنات های متعددی وجود داشته كه در گذشته نه چندان دور در تامین آب مورد نیاز مناطق شهری و روستایی سهم به سزایی داشته اند. لیكن امروزه با استفاده از امكانات آب لوله كشی كه از سدهایی چون امیركبیر، لتیان و لار تامین می شود، آب قنات ها و چشمه ها فقط برای كشاورزی و آبیاری مصرف می شود و فقط بعضی چشمه ها، به ویژه چشمه های آب معدنی كه بیشتر در شمال شرقی استان متمركزند، اهمیت سابق خود را حفظ كرده اند. مهم ترین این چشمه ها عبارتند از چشمه اعلا دماوند، چشمه قلعه دختر، چشمه آب علی هراز، چشمه وله در گچسر، چشمه شاه دشت كرج، چشمه علی در شهر ری، چشمه تیزآب، چشمه گله گیله.
 

رود کرج
رودخانه ای دايمی است که از قابليت هاي گردشگري بسيار بالايي برخوردار بوده و در شهرستان كرج، تهران، قم و استان های تهران و قم جريان دارد. اين رودخانه از مهم ترين مناطق گردشگاهي مردم تهران و شهرستان هاي اطراف است رودخانه كرج از دامنه شمالی كوه آسرا و جنوب گردنه عسلک و در 42 كيلومتری شمال شرقی كرج سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره ميان كوه تاريكه نو (در شمال) و كوه كرچان  (در جنوب)، در جنوب روستای وله  با رودخانه ولايت رود مخلوط می ‌شود و به موازات راه اتومبيل رو كرج ـ چالوس به سمت جنوب می رود‌ و پس از مخلوط شدن با رودخانه شهرستانک در روستای پل دو آب تغيير مسير داده و به سوی غرب متوجه می شود
 

رود خانه طالقان
رود طالقان که از كوه های كندوان و كهار بزرگ در شمال غربی تهران سرچشمه می گيرد و سواحل آن به ويژه در بخش های بالادست دارای ارزش های تفريحی و جهانگردی است. اين رود در دره طالقان به سوی باختر جريان می يابد و سپس به سفيد رود می پيوندد. طول اين رودخانه 180 كيلومتر است.
 

رودخانه تار
رودخانه تار که 13 كيلومتر طول دارد يک رود دائمی و از ريزابه های رودخانه دماوند است. اين رود در دهستان ابرشيوه، شهرستان دماوند جريان دارد و از يک كليومتری غرب درياچه تار،‌ در 13 كيلومتری شرق دماوند سرچشمه می ‌گيرد. رود تار از دره ميان كوه های قره داغ و ميانرود (در شمال) و زرين كوه (در جنوب) رو به غرب روان می ‌گردد حوضه اين رودخانه درياچه نمک قم، شيب متوسط 7 درصد است.
 

رودخانه لار دماوند
اين رودخانه از كوه های برف گير و پر باران كلون بستک كه 3000 متر ارتفاع دارد و در شرق  و شمال شرقی استان تهران قرار دارد سرچشمه می گيرد و از همين رو، بسيار پرآب است. اين رود دارای شاخه های فراوانی مانند دلی چای، آب باران و سفيدآب است. در دو سوی رود لار، مرتع ها و چراگاه هايی طبيعی وگسترده با حدود 60 كيلومتر درازا و شش تا هفت كيلومتر پهنا وجود دارد، در شاخه های رودخانه لار، ماهی قزل آلا فراوان است. روی اين رودخانه يک سد ساخته شده است.
 

رود خانه جاجرود
جاجرود يک رود دايمی است که 140 كيلومتر طول دارد. اين رودخانه که در شهرستان های تهران، ورامين و قم جريان دارد و از تلاقی رودخانه گرمابدره و ريزابه‌ای كه در روستای زايگان در 34 كيلومتری شمال شرقی تهران به هم پيوسته‌اند، تشكيل می ‌يابد. شيب متوسط اين رود 1 درصد و مسير كلی آن جنوبی است. كناره هاي اين رودخانه براي مردم تهران و شهرستان هاي اطراف از ارزش هاي گردشگاهي برخوردار است.
 

رود شور
رود شور از كوه های سلطانيه قزوين سرچشمه گرفته و از به هم پيوستن دو رودخانه خزررود و ابهررود و برخی از رودهای كوچک فرعی ديگر تشكيل می‌شود از 6 كيلومتری جنوب باختری حسن آباد (مركز بخش فشاپويه) گذشته و بر شوره‌ زار خاور حوضی سلطان جذب می ‌گردد و پس از آبياری ابهر، قزوين، ساوجبلاغ و تهران به رودخانه كرج می پيوندد. اين رودخانه به دليل داشتن نمک در پايين دست، برای كشاورزی مناسب نيست ولی شاخه هايی از آن از امکانات گردشگاهی برخوردار است.

وجود رودخانه هایی دایمی مانند رودخانه كرج، رودخانه جاجرود، رودلار، حبله رود، رود شور یا ابهر رود و طالقان رود موجب شده تا استان تهران از لحاظ منابع آب كمبودی نداشته باشد. بیشترین رودخانه های استان از كوه های البرز سرچشمه می گیرد. در استان تهران قنات های متعددی وجود داشته كه در گذشته نه چندان دور در تامین آب مورد نیاز مناطق شهری و روستایی سهم به سزایی داشته اند. لیكن امروزه با استفاده از امكانات آب لوله كشی كه از سدهایی چون امیركبیر، لتیان و لار تامین می شود، آب قنات ها و چشمه ها فقط برای كشاورزی و آبیاری مصرف می شود و فقط بعضی چشمه ها، به ویژه چشمه های آب معدنی كه بیشتر در شمال شرقی استان متمركزند، اهمیت سابق خود را حفظ كرده اند. مهم ترین این چشمه ها عبارتند از چشمه اعلا دماوند، چشمه قلعه دختر، چشمه آب علی هراز، چشمه وله در گچسر، چشمه شاه دشت كرج، چشمه علی در شهر ری، چشمه تیزآب، چشمه گله گیله.
 

رود کرج
رودخانه ای دايمی است که از قابليت هاي گردشگري بسيار بالايي برخوردار بوده و در شهرستان كرج، تهران، قم و استان های تهران و قم جريان دارد. اين رودخانه از مهم ترين مناطق گردشگاهي مردم تهران و شهرستان هاي اطراف است رودخانه كرج از دامنه شمالی كوه آسرا و جنوب گردنه عسلک و در 42 كيلومتری شمال شرقی كرج سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره ميان كوه تاريكه نو (در شمال) و كوه كرچان  (در جنوب)، در جنوب روستای وله  با رودخانه ولايت رود مخلوط می ‌شود و به موازات راه اتومبيل رو كرج ـ چالوس به سمت جنوب می رود‌ و پس از مخلوط شدن با رودخانه شهرستانک در روستای پل دو آب تغيير مسير داده و به سوی غرب متوجه می شود
 

رود خانه طالقان
رود طالقان که از كوه های كندوان و كهار بزرگ در شمال غربی تهران سرچشمه می گيرد و سواحل آن به ويژه در بخش های بالادست دارای ارزش های تفريحی و جهانگردی است. اين رود در دره طالقان به سوی باختر جريان می يابد و سپس به سفيد رود می پيوندد. طول اين رودخانه 180 كيلومتر است.
 

رودخانه تار
رودخانه تار که 13 كيلومتر طول دارد يک رود دائمی و از ريزابه های رودخانه دماوند است. اين رود در دهستان ابرشيوه، شهرستان دماوند جريان دارد و از يک كليومتری غرب درياچه تار،‌ در 13 كيلومتری شرق دماوند سرچشمه می ‌گيرد. رود تار از دره ميان كوه های قره داغ و ميانرود (در شمال) و زرين كوه (در جنوب) رو به غرب روان می ‌گردد حوضه اين رودخانه درياچه نمک قم، شيب متوسط 7 درصد است.
 

رودخانه لار دماوند
اين رودخانه از كوه های برف گير و پر باران كلون بستک كه 3000 متر ارتفاع دارد و در شرق  و شمال شرقی استان تهران قرار دارد سرچشمه می گيرد و از همين رو، بسيار پرآب است. اين رود دارای شاخه های فراوانی مانند دلی چای، آب باران و سفيدآب است. در دو سوی رود لار، مرتع ها و چراگاه هايی طبيعی وگسترده با حدود 60 كيلومتر درازا و شش تا هفت كيلومتر پهنا وجود دارد، در شاخه های رودخانه لار، ماهی قزل آلا فراوان است. روی اين رودخانه يک سد ساخته شده است.
 

رود خانه جاجرود
جاجرود يک رود دايمی است که 140 كيلومتر طول دارد. اين رودخانه که در شهرستان های تهران، ورامين و قم جريان دارد و از تلاقی رودخانه گرمابدره و ريزابه‌ای كه در روستای زايگان در 34 كيلومتری شمال شرقی تهران به هم پيوسته‌اند، تشكيل می ‌يابد. شيب متوسط اين رود 1 درصد و مسير كلی آن جنوبی است. كناره هاي اين رودخانه براي مردم تهران و شهرستان هاي اطراف از ارزش هاي گردشگاهي برخوردار است.
 

رود شور
رود شور از كوه های سلطانيه قزوين سرچشمه گرفته و از به هم پيوستن دو رودخانه خزررود و ابهررود و برخی از رودهای كوچک فرعی ديگر تشكيل می‌شود از 6 كيلومتری جنوب باختری حسن آباد (مركز بخش فشاپويه) گذشته و بر شوره‌ زار خاور حوضی سلطان جذب می ‌گردد و پس از آبياری ابهر، قزوين، ساوجبلاغ و تهران به رودخانه كرج می پيوندد. اين رودخانه به دليل داشتن نمک در پايين دست، برای كشاورزی مناسب نيست ولی شاخه هايی از آن از امکانات گردشگاهی برخوردار است.

تپه و قبرستان قيطريه
تپه و قبرستان قيطريه در منطقه قيطريه واقع شده و مربوط به اواخر هزاره دوم قبل از ميلاد است. جمع مساحت کاوش شده در این تپه بیش از 5000 متر مربع است که در تراشه ها و گمانه زنی ها تعدادی گور باستانی و تعدادی ظروف سفالی از این گورها  که بالغ بر 2500 قطعه هستند به دست آمد. فراوانی میراث سه هزار ساله شهر مردگان قیطریه تاکنون در هیچ هپه باستانی سابقه نداشته است.

 تپه واوان
 تپه واوان از تپه های تاريخی متعلق به دوره ساسانی است كه در كنار شهرک واوان شهرستان اسلامشهر قرار گرفته است. اين تپه با شماره 1955 به ثبت رسيده است.
 

تپه چشمه علی
در مجاورت شهر ری و در کنار چشمه ای به همین نام نزدیک ابن بابویه قرار دارد. در این محوطه اشیا و آثاری از دوره ماقبل تاریخ و ادوار تاریخی ساسانی و پارتی و دوره های اسلامی به دست آمد.
 

قره تپه شهريار
قره تپه شهريار از تپه های باستانی متعلق به هزاره 5 و 4 قبل از ميلاد است که طبق حفاری های انجام شده با چشمه علی شهرری و موشلان تپه اسماعيل آباد تقريبا متعلق به يک دوره است.
 

تپه شغالی پیشوا
این تپه در دامنه شمال غربی تپه های طبیعی شهر پیشوا واقع شده و تراسی با وسعت کم دارد. این نقطه با توجه به اهمیت سوق الجیشی و نزدیکی به رودخانه جاجرود در اواخر هزاره ششم پیش از میلاد محل استقرار اقوام پیش از تاریخ بوده است.

تپه ميل
تپه ميل در کنار جاده ميل به ورامين و در نزديکی ده خير واقع شده است. اين تپه از تپه های بسيار کهن منطقه است که بقايای آتشکده ای قديمی بر روی آن به جای مانده است.

تپه گبری ری
در شمال خاوری امين آباد، تپه ای قرار دارد كه به نام تپه گبری مشهور است. بر بالای اين تپه آثار برج سنگی و گچی بزرگی از دوران ديلميان باقی مانده كه به احتمال قوی مقبره مرداويج زيارگيلی از سرداران معروف آل زيار (ديلمی) است.
 

تپه خرم آباد  ساوجبلاغ
تپه خرم آباد از تپه های تاريخی به جا مانده از هزاره اول قبل از ميلاد است. اين تپه در روستای خرم آباد شهرستان ساوجبلاغ قرار دارد و با شماره 1378 به ثبت رسيده است. شامل چند سطر نوشته مربوط به وقايع زمان سلطنت فتح علی شاه و نقوشی از سربازان و شاهزادگان است که در مرکز آن تصويری با عنوان السلطان فتح علی شاه جلب نظر می کند.

غا ر بورنیک
اين غار در جاده دماوند - فيروز كوه نزديک روستای هرانده واقع شده است. در فصل تابستان هوای درون غار بسيار خنک و دل پذير است.
 

غار رود افشان
اين غار در دهكده رود افشان شهرستان دماوند و در كوهستان البرز مركزی واقع است. غار رود افشان در مسير راه كوه نوردانی است كه به ارتفاعات منطقه صعود می كنند. درون غار پوشيده از مواد آهكی است كه به صورت قنديل هايی از سقف غار آويزان شده است. همچنين در داخل غار چاله هايی وجود دارد كه آبی زلال از دل صخره های سنگی آن بيرون می آيد. ارتفاع غار به اندازه ای است كه به آسانی می توان در آن حركت كرد.
 

غار گل زرد
غار گل زرد در دشت زيبای لار واقع شده و هر ساله ميزبان كوه نوردانی است كه قصد درنورديدن ارتفاعات دماوند را دارند. سطح درون غار، پوشيده از استالاكتيت (چكيده) و استالا گميت (چكنده) است كه به شكل قنديل هايی از سقف و كف آن نمايان شده اند. همچنين سطح غار پوشيده از كربنات كلسيم است كه با روشنايی فانوس كوه نوردان كه بر آن ها می تابد،
 

غار اینهون
غار اینهون در جاده فیروز کوه نزدیک زرین دشت قرار دارد. ابتدای ورودی این غار در گذشته ساختمانی وجود داشت که اکنون دیواره قسمتی از آن برجای مانده است. پشت این دیوار گودالی وجود دارد که پس از عبور از آن به تالار بزرگی ختم می شود.
 

غار بزج
این غاردر طالقان در 120 کیلومتری شهر تهران واقع است. در گذشته از این غار به صورت پناهگاه استفاده می شد. این امر از دروازه، دیدگاه و نیز محل نشیمن و استراحتگاهی که در غار وجود دارد، مشهود است. طول غار 25 متر است.
 

غار کله سنگ
این غاردر کوه های طالقان داخل کوهی به همین نام نزدیک روستاهای «سوهان» و «آرتون» واقع است. دهانه غار تنگ است و درون آن منابع آب های زیرزمینی دیده می شود. طول غار 85 متر است و از سنگ چین های دستی درون غار استنباط می شود که این غار در ادوار پیش از تاریخ مورد استفاده انسان ها بوده است.
 

غارهای هیو
در هشت کیلومتری هشتگرد به قزوین، سه غار به فاصله تقریباً 15 متر از یکدیگر در دامنه کوه قرار دارند. طبق مطالعات انجام شده این احتمال وجود دارد که غارها مربوط به دوران پارینه سنگی باشد.
 

غار لالون ( لالان)
در جنوب غربی روستای لالون از توابع ساوجبلاغ، در ارتفاع 400 متری در دل صخره های مرتفع، دهانه یک غار وجود دارد. داخل غار نشانه دودخوردگی فراوان به چشم می خورد که خود نشانه سکونت افراد در زمان های دور است. در سمت شمال غار یک پناهگاه صخره ای وجود دارد که در آن خرده سفال های لعاب دار ساده اسلامی از دوره سلجوقی و ایلخانی به چشم می خورد.

يخچال حصارک کوچک
اين يخچال که کاملاً سالم مانده در ابتداي ورودي روستاي حصار کوچک در جنوب جاده آسفالته و در جنوب شرقي شهرستان ورامين واقع شده و با شهر ورامين حدود 17 کيلومتر فاصله دارد. ورودي يخچال در جهت شمال قرار دارد و داراي طاق هلالي است. در جهت غربي و شرقي نيز دريچه هاي کوچکي وجود دارد که احتمالاً از طريق آن ها، يخ هاي جمع آوري شده را به درون يخچال مي ريختند.
 

يخچال علي آباد
در روستاي علي آباد ورامين، مجموعه اي از تأسيسات تاريخي وجود دارد. علاوه بر آب انبار، اين مجموعه شامل يخچال و ديوار براي آب بستن پشت آن، يخ بستن و سپس انتقال يخ به درون يخچال است. يخچال از اتاقي با پلان دايره و مصالح آجر و خشت و گل تشکيل شده که قسمت فوقاني آن کاملاً فروريخته است. راه ارتباطي به مخزن يخچال به وسيله يک سري پله که در اتاقي با ابعاد تقريبي 4×4 متر در انتهاي آب انبار قرار دارد، امکان پذير است.

منطقه حفاظت شده ورجین
شكارگاه حفاظت شده 28 هزار هكتاری ورجين در 15 كيلومتری خاور تهران قرار دارد كه دسترسی به آن از مسير جاده لشگرک امكان پذير است و شكاردر آن ممنوع است. برای گردش های يک روزه در آن، داشتن وسايل اتراق لازم است.
 

پارک ملی خجير و سرخه حصار
پارک ملی خجير و سرخه حصار در ارتفاع 1547 متری از سطح دريا قرار دارد و ميانگين حداكثر ارتفاع آن 2600 متر و حداقل آن 1450 متراست. اما بيش تر نقاط اين ناحيه در ارتفاع كم تر از2000 متری قرار دارند. تمام اين ناحيه به جز بخش شمال خاوری آن، جزو مناطق حفاظت شده هستند. مساحت پارک ملی سرخه حصار 9380 هكتار است كه تحت كنترل و حفاظت سازمان محيط زيست قرار دارد. آب و هوای اين منطقه نيمه خشک است و اختلاف درجه حرارت روز و شب در آن بالا است. متوسط باران منطقه 305 ميلی متر، متوسط حداكثر درجه حرارت سالانه آن 9/18 درجه سانتی گراد و متوسط حداقل آن 1/9 درجه سانتيگراد است. مهم ترين شبكه آب های سطحی كه در اين ناحيه جريان دارد، رودخانه جاجرود است كه پس از سد لتيان، در حاشيه منطقه جريان پيدا می كند و در شهرک پارچين از منطقه خارج می شود. رودخانه های اين منطقه در طول مسير خود از بيشه زارهای انبوه و باغ های پر درخت می گذرند كه زيستگاه انواع پرندگان مهاجر در زمستان می باشند.
 

منطقه حفاظت شده لار
این منطقه در شمال و شمال شرقی تهران و در فاصله 90 کیلومتری آن قرار دارد. منطقه لار به علت غنای ساختار های طبیعی گونه های مختلفی از حیات وحش مانند قوچ – میش – پلنگ – گراز – روباه و شغال  و 97 گونه پرنده و انواع خزندگان را در خود جای داده  و از گستره بسیار متنوع گیاهی نیز برخوردار است.
 

پارک ملی كوير
پارک ملی كوير نمونه ای از اكوسيستم های خشک و بيابانی است كه مقدار باران ناچيز آن، اجازه فعاليت های كشاورزی را نمی دهد، اين پارک دارای مجموعه گياهی و جانوری ويژه ای است كه به طور شگفت آوری با منابع ناچيز و محدوديت های زيستی محيط خود سازگار است  اين پارک دارای گونه های متنوع است و پوشش گياهی آن در دشت های هموار و كوهستان ها، زيستگاه هايی بسيار مناسب برای زيست وحوش مختلف فراهم كرده است. اراضی مسطح اين پارک با پوشش گياهی كويری و نيمه كويری، زيستگاه پستاندارانی مانند پوزپلنگ و گورخر است. بخش های كوهستانی آن نيز با پوشش گياهان استپی دارای تعداد قابل توجهی وحوش كوه زی مانند كل، بز، قوچ و ميش است.  پارک ملی كوير مجموعه با ارزشی از ذخاير گياهی و جانوری متنوع و نيز آثار فرهنگی و تاريخی، مانند كاروان سرای شاه عباسی (قصر بهرام) و باقی مانده آثار حرم خانه و عين الرشيد می باشد. پارک ملی و منطقه حفاظت شده كوير باختر كوير مركزی و خاور درياچه نمک قرار دارد.

دره کن سولقان (‌شمال شرقي تهران) هملون، وزباد ،‌کشار، آهنگرک، دو چناران، وارنگرود، کردان، واريان ارنگه، اوشان فشم، دره چالوس و اوين.

دره دو چناران: دره حصارک فرحزاد در شمال غربي فرحزاد قرار دارد که دره اي طولاني با ديدگاههاي متنوع، باغ ها  چشمه ها و مسيري پرافت و خيز و مناسب براي راهپيمايي است که از مسير مي توان به امامزاده داوود رسيد.
 

دره هملون: دره کوچک و کمي صخره اي در 30 کيلومتري جاده جاجرود بعد از روستاي ميگون پس از پل آهني، واقع است و داراي آب و هواي بسيار سرد درفصل بهار و اوايل تآبستان است.
 

دره آهنگرک: ‌اين دره در غرب آبادي ميگون،5 کيلومتر بالاتر از بخش فشم حدفاصل حاجيه افتآب کوه و کوه آهنگرک با مزارع و درختان سرسبز وبسيار نزديک به بخش ميگون از جمله محيط هاي مناسب براي گردش يک روزه است.
 

دره وزباد: در شمال گلآبدره شميران در مکاني سراشيبي در زيردامنه هاي صخره اي قله سه هزارو صد متري اسپيلت قرار دارد و داراي تعدادي چشمه کوچک است.

چشمه آب علی هراز
چشمه آب معدنی آب علی در شمال دهكده آب علی در 60 كيلومتری شمال شرقی تهران، در كنار بستر رودخانه مبارک آباد از زمين می جوشد. در گذشته، مظهر چشمه چندين بار تغيير مكان داده است. در حال حاضر آب چشمه با لوله به كارخانه بطری پركنی منتقل می شود و پس از بسته بندی به مصرف خوراكی می رسد. آب چشمه آب علی از گروه آب های بی كربناته كلسيک سرد با PH متمايل به اسيد است و آهن و سيليس نيز در آن وجود دارد. وجود آهن در تركيب آب چشمه به صورت پايدار به علت وجود Co2 و فشار در زيرزمين است كه پس از خروج از زمين بر اثر كم شدن فشار، Co2 آن به حالت ناپايدار و به صورت رسوب در می آيد. از آن جا كه پركردن بطری ها با اين آب، به خاطر رسوب موجود ايجاد اشكال می كند،‌ در كارخانه عمل آهن زدايی نيز از آن صورت می گيرد.
 

چشمه گله گیله
اين چشمه در بالاترين نقطه روستای شهرستانک در مسير جاده كرج - چالوس قرار دارد و فاصله آن تا تهران در حدود 1000 كيلومتر است. ده شهرستانک در 12 كيلومتری جاده اصلی كرج واقع شده و با دو ساعت پياده روی از آن می توان به قصر ناصری كه يادگار عهد ناصرالدين شاه است، رسيد. اين قصر اكنون محل توقف كوه نوردان است. در فاصله كمی از اين بنای ييلاقی چشمه گله گيله قرار دارد كه يكی از پر آب ترين چشمه های منطقه است و از ارزش تفريحی بسياری برخوردار است.
 

چشمه علی
تا سال 1319 كه نخستين استخر تهران افتتاح شد، مردم كم و بيش از چشمه علی (شمال ابن بابويه و غرب كارخانه سيمان ری) برای شنا استفاده می كردند، بعدها چشمه مكانی برای قالی شويی شد. پيشينه تمدن اين ناحيه به 4000 سال پيش از ميلاد می رسد. از اين جا اشيايی مربوط به دوره خلفای اموی و عباسی و سلجوقيان به دست آمده است.
 

چشمه وله گچسر
اين چشمه در جنوب باختری گچ سر و شمال باختری دهكده وله قرار دارد و فاصله آن تا هتل گچ سر دو كيلومتر است. آب چشمه از گروه آب های بی كربناته كلسيک گوگردی سرد است كه گوگرد آن از احيا سولفات حاصل می شود. اين نوع آب ها در درمان بيماری های جلدی، مجاری تنفسی و روماتيسم ها موثرمی باشد.

چشمه قلعه دختر
اين چشمه در 2 كيلومتری شمال باختر جاده تهران - آمل، در محل پل دختر، بين گردنه امام زاده هاشم و پلور به فاصله 50 كيلومتری تهران است. آب چشمه در بلندی های كوه ميان رود در تنگه ای از زمين خارج می شود و به سوی جاده و سپس رودخانه سرازير می شود. وجه تسميه چشمه به خاطر قلعه ای به همين نام است كه در كنار آن قرار دارد. مظهر چشمه در زمين های آهكی تيره و سخت از دوره ژوراسيک دروان دوم زمين شناسی است. آب چشمه از گروه آب های بی كربناته كلسيک سبک و سرد و PH آن نزديک به خنثی است. اين نوع آب های معدنی برای بيماری های دستگاه گوارش، كبد و لوزالمعده مفيد هستند.

چشمه شاهدشت کرج
آب معدنی شاه دشت در 35 كيلومتری جنوب كرج واقع شده و‌آب آن دارای سولفات سديک و كلروره كلسيک سرد است. اين آب ها در درمان بيماری های دستگاه تنفسی موثراند و به سبب داشتن يد، برای درمان بيماری گواتر نيز مفيد می باشند.
 

چشمه البرز
اين چشمه در 60 كيلومتری شمال خاور تهران در دهكده آب علی و در كنار جاده تهران - آمل از زمين می جوشد. در گذشته با احداث كارخانه ای از آب چشمه برای تهيه فرآورده هايی مانند دوغ و شربت استفاده می كردند. ولی اكنون اين كارخانه بدون استفاده مانده و آب آن علاوه بر مصرف های محلی سرانجام به رودخانه ای كه از جوار كارخانه می گذرد می ريزد. آب چشمه آب علی از گروه آب های بی كربناته و سولفاته كلسيک منيزين آهن دارد و گاز دار و عاری از ميكروب است. اين آب از نظر درمانی دفع كننده مواد زايد است و روی كبد و مجرای صفراوی تاثير می گذارد. همچنين به دليل وجود آهن در تركيب آن، برای درمان كم خونی مفيد است.
 

آبشار لار
 يكی از جاذبه های مهم ناحيه لار، آبشار آن است كه در محلی در نزديكی روستای وانا واقع شده است. اين آبشار زيبايی خاصی دارد.

 آبشار دوقلو
 آبشار دوقلو که 2700 متر ارتفاع دارد در زير پناه گاه شيرپلا قرار گرفته و يكی از زيباترين آبشارهای ناحيه شميرانات و محلی مناسب برای رفع خستگی كوه نوردانی است كه به ارتفاعات صعود می كنند. اين آبشار از ذوب برف بلندی های البرز به وجود آمده است. برودت آب آن تا حدی است كه حتی در تابستان هم نمی توان بيش از مدتی كوتاه در آن آب تنی كرد.
 

 آبشار يخ كوه دماوند: يكی از مشهورترين آبشارهای يخی جهان است که زيبايی بسياری دارد. يكی از جاذبه های مهم ناحيه لار، آبشار آن است كه در محلی در نزديكی روستای وانا واقع شده است. اين آبشار زيبايی خاصی دارد.
 

آبشار سنگان: اين آبشار در انتهاي جاده کن - سولقان در روستاي سنگان است اوج شکوه اين آبشار فروردين وارديبهشت است.
 

آبشار پيچ ادران: از جمله آبشارهاي فصلي دراطراف تهران است که ازذوب برف‌ها در بهار و تابستان پديد مي‌آيد و در 15کيلومتري جاده کرج - چالوس واقع است.
 

سایر آبشارها ی استان تهران: شکرآب در میگون تهران – اوسون در منطقه دربند تهران.

بقعه ابن بابويه
اين بنا در گورستان قديمي تهران در شهرري واقع، و مدفن ابوجعفر محمدبن علي بن حسين ملقب به شيخ صدوق در گذشته به سال 381 هـ . ق است. بناي بقعه شامل بقعه، حرم، گنبد و صحن وسيع است که احتمالاً در دوره فتحعلي شاه قاجار به جاي بناي قديمي ساخته شده است. بناي بقعه با طرح هشت ضلعي بر روي صفحه اي هشت ضلعي بنا شده و ورودي آن در سمت شرق قرار دارد. در درون صحن بقعه، مزار بسياري از بزرگان از جمله مرحوم غلامرضا تختي. میرزا ابوالحسن خان حکیم، علامه تنکابنی ، میرزا لطفعلی نصیری، علامه دهخدا، میرزاده عشقی واقع است.

بقعه بي بي شهربانو
در يک و نيم کيلومتري شمال امين آباد و بر فراز صخره اي کوهستاني، در دامنه جنوبي کوه بي بي شهربانو، محوطه اي به طول 32 و عرض 22 متر با ديوار سنگي قرار دارد. اين محوطه از سمت شمال به کوه متصل است. در دو ضلع شرقي و غربي آن در گذشته، تنها ديواري از سنگ و گچ و در وسط ضلع غربي، مدخلي وجود داشت که بعدها مسدود شد و اکنون تنها آثاري از نماي سنگي بالاي مدخل، از خارج بنا مشهود است. در جنوب اين محوطه يک ساختمان تاريخي از دوران آبادي شهر ري وجود دارد که نمي تواند از قرن چهارم هجري جديدتر باشد و به احتمال زياد به آثار دوره آل بويه تعلق دارد. در اين بقعه صندوق منبت کاري عتيقه اي وجود دارد که روي اضلاع شمالي و شرقي آن، تزئينات منبت کاري و کتيبه هاي متعدد به خط ثلث برجسته نقش بسته، روي صندوق تاريخ 888 هـ . ق حک شده است. علاوه بر آن کتيبه هايي نيز روي در ورودي اصلي بقعه که در شرق حرم قرار دارد، به چشم مي خورد. صاحب مدفن را بي بي شهربانو – دختر يزدگرد سوم و همسر امام حسين (ع) – مي دانند که از ديد تاريخي قابل قبول به نظر نمي رسد.
 

بقعه جوانمرد قصاب
جوانمرد قصاب يک شخصيت نيمه افسانه اي و نيمه تاريخي است که در پاره اي از متون به او اشاره هايي شده است. بقعه جوانمرد قصاب در فاصله 1000 متري غرب جاده تهران – شهرري به فاصله کمي از راه آهن فرعي، کارخانه گليسيرين و سيمان واقع شده است. بناي اوليه بقعه مربوط به دوره قاجاريه است.

بقعه سر قبر آقا
بقعه سرقبر آقا اکنون در داخل بافت قديمي تهران در ضلع جنوبي چهار راه مولوي انتهاي خيابان شهيد مصطفي خميني (سيروس سابق) در ميان باغي تقريباً بزرگ و قديمي قرار دارد. در زمان محمدشاه قاجار خارج از حصار شاه تهماسبي شهر تهران، مجاور ديوار معروف شاه عبدالعظيم قبرستان وسيعي قرار داشت که وسعت آن تا زمين هاي موسوم به چال سيلابي و بازار پالان دوزها امتداد داشت. پس از فوت «حاج ميرزا ابوالقاسم» امام جمعه تهران، او را در عمارت و بقعه مجللي که فرزندش به عنوان آرامگاه خانوادگي در اين محل ساخته بود دفن نمودند. اين محل چون داراي قبرستاني قديمي نيز بود، به سر قبر آقا شهرت يافت. طرح کلي بقعه از بناهاي دوره قاجاريه و به شکل بناهاي چهار صُفه (ايوان) اي است.

بقعه سيد گته مير
در بخش آبسرد دماوند و فاصله 35 کيلومتري اين شهرستان، امامزاده اي به نام «محمد گته مير» بر تپه بلندي مشرف به روستا که سطح آن گورستان عمومي را پوشش داده، واقع شده است. گنبد بقعه در مرکز پلان واقع شده و زير آن به مقبره اختصاص يافته است. درون يکي از بازوهاي چليپايي (صليبي)، آثار دو قبر برجسته وجود دارد که ارتفاع يکي بيش از ديگري است و سطح آن با کاشي هاي بسيار زيبا پوشيده شده و صندوق ضريح روي آن قرار دارد. اين کاشي ها به قرون 8 و 9 هـ . ق تعلق دارند. گنبد داراي فرم تخم مرغي شکل است و زير آن داراي تزئينات گچبري زيبا و پرکار است که مي توان آن را به اواخر دوره اسلامي منتسب ساخت.

بقعه سيد ولي
اين بقعه در ضلع شرقي، منتهي اليه بازار قديم اُروسي (يک نوع کفش) دوزها واقع شده و مدخل اصلي صحن آن از سمت در جنوبي، رو به روي مدرسه «شيخ عبدالحسين» است. بناي بقعه نوشته و کتيبه اي ندارد. نام صاحب مرقد در زيارت نامه «سيد ولي بن محمد التقي الجواد» (ص) آمده حرم بقعه مربع شکل و طول ضلع آن تقريباً 5/ 3 متر است. بنا در زمان فتحعلي شاه ساخته شده است.

بقعه شاهزاده سلمان
اين بقعه در شش کيلومتري شرق شهر اشتهارد قرار دارد، و از ايوان شمالي و دو ساختمان بزرگ دو طبقه تشکيل شده است. بناي آن آجري و داراي گنبدي شکيل است. با توجه به شيوه ساختمان و طراحي گنبد مي توان گفت بناي بقعه به قرون 7 تا 9 هـ . ق تعلق دارد.

حرم امام خميني ( ره)
حرم امام خميني در بهشت زهرا از شلوغ ترين و پررفت و آمدترين مراکز زيارتي شهر تهران به شمار مي رود و در محوطه اي بسيار گسترده ساخته شده است. احداث دانشگاه، زائر سرا، مراکز تجاري – خدماتي در دستور توسعه اطراف حرم قرار دارد. در اطراف حرم، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.

گورستان ظهیرالدوله
در منطقه شمیران در انتهای یکی از خیابان های فرعی منشعب از خیابان دربند، باغی به مساحت 4300 متر مربع، آرامگاه بزرگانی چون ملک الشعرای بهار، ایرج میرزا، رشید یاسمی، رهی معیری، دکتر محمد حسین لقمان ادهم، محمد مسعود، ابوالحسن صبا، درویش خان، روح الله خالقی، فروغ فرخزاد، حبیب سماعی، مرتضی محجوبی است. این باغ با دفن علیخان ظهیرالدوله داماد ناصرالدین شاه به گورستان بدل شد. این گورستان موجب تجدید خاطرات بسیاری از روشنفکران و هنرمندان است.

مجموعه گورستان های مسیحیان
در زمین های سلیمانیه و دولاب تهران، مقابر و گورهای مربوط به مسیحیان ارامنه، روس، یونانی، فرانسوی و لهستانی جای دارد. در گورستان ارامنه سنگ قبرهایی از 150 سال پیش به جای مانده است. و در گورستان لهستانی ها قبور برخی سربازان کشته شده جنگ جهانی دوم به چشم می خورد. گورستان روس و یونان با مقبره زیبای شاهزاده گرجی ارتودکس مذهب، در مساحتی حدود 8000 متر مربع، مقبره سرباز گمنام جنگ جهانی دوم را با ستاره ای سرخ بر فراز آن، در دل خود جای داده است. در گورستان کاتولیک ها و آشوریان، کتیبه های طولی و عرضی در اشکال گوناگون مشاهده می شود. از دیگر گورستان های قدیمی می توان از گورستان بی بی زبیده ، امامزاده عبدالله، امامزاده علی اکبر، امامزاده اسماعیل نام برد.