در پاسخ به کراهت و اشکالات رنگ سیاه برای حجاب بخوانید:

کتاب سیاهپوشی در سوگ ائمه نور

نویسنده : علی ابوالحسنی (منذر)

 

 

باید از فقدان گل خونجوش بود

در فراق یاس ، مشکی پوش بود

شعر از احمد عزیزی

سیاه پوشی در سوگ امامان پاک علیهم السلام بویژه در مصیبت  جانسوز کربلا ، در عصر ما یکی از شعائر مهم شیعه است ؛ شعاری چشمگیر و مؤثر که رونق و رواجی عام دارد.ولی همین مسئله هرچند وقت یکبار مورد هجمه برخی مقدسین به بهانه کراهت پوشش رنگ سیاه و برخی روشنفکران به بهانه ترویج غم و اندوه قرار می گیرد. به همین دلیل پاسخ هایی به این شبهات داده اند . مرحوم علی ابوالحسنی هم یکی از این افراد است که با تحقیقی جامع در این رابطه این مسئله را با نگاه به ریشه های تاریخی و فقهی بررسی کرده است که نتیجه آن کتاب سیاه پوشی در سوگ ائمه نور علیهم السلام شده است. موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر این کتاب ارزشمند را در سال ۱۳۹۱ به چاپ سوم رسانده است.ما هم به بهانه ایام شهادت حضرت صدیقه کبری سلام الله علیها به معرفی این اثر پرداخته ایم. جناب ابوالحسنی در این کتاب مطالب اش را درپانزده فصل و پنج ضمیمه آورده است که معرفی مختصر این قسمتها را در ادامه خواهیم دید.

معرفی قسمت های مختلف کتاب

فصل اول با عنوان طرح مسئله بعد از مقدمه آغازگر مطالب کتاب است. دراین فصل نویسنده بعد آوردن روایات مختلف در فضیلت سیاه پوشی در سوگ ائمه علیهم السلام خاصه حضرت ابا عبدالله علیه السلام، در صفحه ۲۷ این مطلب را بیان می کند که :

…اظهار همدلی و هم دردی با اهل بیت سید الشهدا علیه السلام در لباس و پوشاک ، بدان است که دوستان آن حضرت در روز عاشورا و دیگر ایام عزا به گونه ای لباس بپوشند که ، از حیث توع و جنس و رنگ لباس یا نحوه پوشش آن عرف وعادت اجتماع آن را نشانه هم دردی با بستگان عزیز از دست رفته می شمارد- چیزی که چنانچه خواهیم دید عرف و عادت بشری در بسیاری از مناطق جهان خاصه در سرزمین وحی و زیستگاه امامان معصوم (یعنی حجاز و عراق عرب) مصداق بارز آن در رنگ سیاه و پارچه خشن می جوید می بیند.

در ادامه در فصل دوم جناب ابوالحسنی رنگ سیاه را از زوایای مختلف بررسی می کند ایشان مطالبی را تحت عناوین : رنگ سیاه ، رنگ پوشش و حجاب-رنگ سیاه رنگ هیبت و تشخص –رنگ سیاه، رنگ اعتراض و انتقام و بالاخره رنگ سیاه رنگ عزا و اندوه بیان کرده وشواهدی را از تاریخ و روایات برای عناوین بالا ذکر می کنند.

در فصل سوم هم رمز اینکه چرا باید در ایام عزا رنگ سیاه انتخاب شده  بررسی شده است.

اما فصل چهارم سیاه پوشی در ملل مختلف جهان مورد پژوهش قرار گرفته است. در این فصل با شواهد مختلف بیان شده که سیاه پوشی در بین ایرانیان، یونانیان، رومانیای ها، عبرانیان ،سامانیان، چینیان وملل های دیگر رواج داشته است و آنها معمولا در مراسم عزا لباس مشکی می پوشیدند.

در فصل پنجم هم به طور مجزا پوشش لباس سیاه در میان اعراب با بیان شواهد تاریخی مورد بررسی جناب ابوالحسنی قرار گرفته است.

فصل ششم اختصاص به پوشش لباس مشکی از جانب ائمه اطهارعلیهم السلام و دوستان ایشان در سوگ آل الله دارد. در این فصل به عنوان شاهد تاریخی پوشیدن لباس مشکی در زمان شهادت جناب حمزه سلام الله علیه و بعد از آن شهادت جناب جعفر طیار سلام الله علیه آورده شده است .در ادامه سیاه پوشی در سوگ پیامبربزرگوار اسلام صلی الله علیه وآله و سلم ، در عصر امیر المومنین علیه السلام و در سوگ امیر المومنین و امام حسن مجتبی علیهما السلام پرداخته شده است.اما در قسمت هشتم این فصل سیاه پوشی پس از شهادت سید و سالار شهیدان امام حسین علیه السلام با استفاده از شواهد تاریخی وروایی در غالب سیاه پوشی زنان بنی هاشم در مدینه، زنان بنی هاشم و قریش در شام،سیاه پوشی امام سجاد علیه السلام ، سیاه پوشی ام سلمه وسایر شخصیت های دیگر بررسی شده است. در ادامه هم سیاه پوشی در دوره های مختلف زندگی ائمه و نوادگان و بستگان آنها بیان شده است. مرحوم منذر در این قسمتها علاوه بر بیان شواهد آنها را مورد بررسی قرار داده است. در فصل هفتم سیاه پوشی شیعیان در عاشورای ۳۵۲هجری در بغداد که به نوعی اولین عزاداری آنها به صورت علنی بوده بیان شده است. در ابتدای این فصل در صفحه ۱۴۵ چنین می خوانیم:

….زنان شیعه در حالی که…روی خویش را سیاه کرده و با صدای بلند بر حسین علیه السلام می گریستند و بر سرو روی می زدند بیرون آمدند و این رسم سالها ادامه داشت.

 

در ابتدای فصل هشتم نیز چنین می خوانیم:

(یاران ابومسلم) پیوسته می گفتنداین سیاه پوشی نشانه عزای آل محمد صلی الله علیه وآله وسلم و شهدای کربلا و زید و یحیی است.

با این مقدمه کوتاه جناب ابوالحسنی به سوء استفاده مخالفان تشیع از شعائر آنها که در محل بحث پوشش مشکی است می پردازد و در این فصل بحث قیام بنی عباس که با خونخواهی شهدای کربلا ، زید و یحیی مردم را دور خود جمع کرده بودند پرداخته شده است . ما در صفحه ۱۶۸ چنین می خوانیم:

…دعات بنی عباس- در رأس آنها ابو مسلم-  در سخنان خویش دائما از خونخواهی شهدای مظلوم کربلا و زید و یحیی دم می زدند و حتی ابومسلم عنوان قیام خویش را انتقام از خون یحیی قرار داد.

در ادامه هم با بیان شواهدی علت سیاه پوشی بنی عباس همین نکته عنوان می شود. ولی بعد از اینکه بنی عباس به قدرت می رسد نه تنها لباس مشکی را از تن بیرون نکرده بلکه آن را لباس دائمی خود می کنند و این نشان می دهد که برای ریا و جذب محبان اهل بیت علیهم السلام این جامه را برتن کرده بودند.در ادامه مباحث این فصل واکنش ائمه اطهارعلیهم السلام نسبت به اینگونه مشکی پوشی را با بیان روایات مختلف می خوانیم. در فصل نهم هم نگارنده از مطالب بیان شده نتیجه گیری می کند. اما با آغاز فصل دهم در اصل جنبه دوم مورد نظر مرحوم ابوالحسنی منذر یعنی بررسی فقهی پوشش مشکی آغاز می شود. در فصل یازدهم فتاوی مراجع بزرگوار شیعه پیرامون سیاه پوشی آورده شده است .اکثریت مراجع شیعه چه مراجع متأخر و چه مراجع حال همگی بر رجحان پوشش مشکی در عزای اهل بیت علیهم السلام فتوا داده اند که جناب ابوالحسنی عین فتوی را با مهرحضرات مراجع آورده اند.در فصل دوازدهم با آوردن کرامات مختلف به بیان سیاه پوشی عرشیان پرداخته شده است . عرشیانی که در عزای سید و سالار شهیدان رخت سیاه بر تن کرده اند. بخش سیزدهم هم به سیاه پوشی جنیان پرداخته است.

بعد از بیان مطالبی در رجحان و استصحاب سیاه پوشی در فصل چهاردهم به زمان از تن درآوردن این لباس پرداخته شده است که پس از پایان دو ماه محرم و صفر یکی نهم ربیع و دیگری عید غدیر است. این دو روز یکی اعلام شدن امامت مولای متقیان  و دیگری آغاز امامت آخرین ذخیره الهی، می باشد .چنانکه یکی از نامهای نهم ربیع (یوم نزع السود)نامیده شده است. فصل پانزدهم هم به جمع بندی مطالب عنوان شده پرداخته و نظر اسلام در رابطه با پوشش لباس سیاه بیان و بررسی شده است.

در ضمیمه اول به سیاه پوشی پیامبر صلی الله علیه و آله پرداخته شده است. درضمیمه دوم سیاه پوشی زنان پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از ایشان بررسی شده است. ضمیمه سوم قصیده شیوا و سوزناک سیف بن عمیره در سوگ سالار شهیدان علیه السلام و ترغیب شیعیان به پوشیدن لباس سیاه  را مورد بررسی قرار داده است. در ضمیمه چهارم به آل بویه و اعتقادات و ارتباطات ایشان با علمای شیعه بیان شده است و در نهایت هم در ضمیمه پنجم بنی عباس و تمسک آنها به شعائر شیعه مورد پژوهش قرار گرفته است. در پایان نیز بخش تصاویر عزاداری و سیاهپوشی علما در مصایب اهل بیت علیهم السلام  بر ارزش های این کتاب افزوده است.