خديجه، بانوي ممتاز و خردمند اسلام
***
او از جانب پدر، مادر و اجداد پدري و مادري از اصيلترين خانوادههاي جزيرة العرب و صاحب شرافت و سيادت بود. او نمونه برجسته کمال و نبوغ و فهم و بينش بود که همانند آن را در ميان مردان و زنان، کمتر ميتوان يافت.
خداوند خواست که او بانوي بيهمتاي حرم نبوّت و مادرِ يازده اختر برج امامت و ولايت، در عقل، ادب، حکمت، بصيرت و معرفت، نابغه و ممتاز باشد.
آري! او خديجه بود؛ طاهره و سيّده نساء قريش و در اسلام، يکي از چهار بانويي که بر همه بانوان بهشت فضيلت و برتري دارند. او براي رسول خدا صلّي الله عليه وآله نعمتي بزرگ و رحمتي از رحمات واسعه خداوند متعال بود.
براي مردي که در اجتماع، به فعاليّتهاي بزرگ مشغول بوده و مقاصد عظيم داشته باشد، بهترين آرامشدهنده قلب و روح و نگهبان پايداري و استقامت، همسري هوشيار، خردمند، مهربان و دلسوز است.
اگر مردي در خارج از خانه با دشمنان، گرم پيکار گشته و به حملههاي وحشيانه، استهزاء، سرزنش و اذيّت و آزار مردم گرفتار گردد و در منزل نيز با همسري نادان و بدخو و ترسو، ضعيف و شماتتگر روبرو شود که او را از کار و هدف وي و پيمودن راهي که مدّ نظر اوست باز دارد و او را سرزنش کند و به ترک دعوا و تسليمشدن به دشمنان وادار نمايد، از اينکه هر روز شوهرش مورد شتم و استهزاي جاهلان قرار ميگيرد، خسته و ناخوشايند باشد، و در پي حلّ مشکلات همسر خويش برنيايد، بي شک مشکلات و دشواري هاي آن مرد، دو چندان خواهد شد.
بدون ترديد چنين مردي همواره بر مشکلات و دشواريهايش افزوده خواهد شد؛ چرا که نه تنها همسر وي او را در حلّ مشکلات ياري ننموده است، بلکه با اعمال و رفتار غير منطقي خود از قبيل سرزنش و اعتراض، آن مشکلات را صد چندان کرده است.
پيامبر اسلام صلّي الله عليه وآله آورنده بزرگترين رسالت آسماني، از طرف خدا مأمور بود که با خرافات و مظاهر شرک و بتپرستي و ستمگري و محروميت تودههاي ضعيف و فقر و جهل و ناداني، فساد و فحشا و آنچه رذايل بود، مبارزه با گردنکشان، مشرکان و بتپرستانِ متعصّب، رؤساي قبايل و سران استثمار، با عادات و اديان باطل و تعصّبات کورکورانه جهاد کند.
مشرکان نيز، همه توان و قدرت خويش را براي مبارزه با اهداف آن حضرت بسيج کردند و تا آنجا که ميتوانستند او و چند تن از يارانش را اذيّت کردند.
با وجود اين همه دشمن و موانع و مشکلات، اگر در ميان همه اين دشمنان، پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم هر روز وقتي به خانه ميآمد، با چهره گرفته و معترض همسرش، آن هم همسري که سيّده زنان قريش و داراي آن شخصيّت و صاحب آن همه ثروت و مکنت بود، روبرو ميشد که از راه دلسوزي و ترحّم و يا اعتراض، از او ميخواست تا از دعوت خويش دست بردارد و خود را مورد اين همه اهانت و استهزاء قرار ندهد، در چه وضع عجيب و دشواري قرار ميگرفت؟!
امّا لطف خدا دريچههاي قلب خديجه را چنان به سوي درک حقّانيّت دعوت اسلام باز کرد و آن چنان دلش را نوراني و سرشار از معرفت و حکمت گردانيده بود که هرگز پيامبر صلّي الله عليه وآله با چنان منظره اسفناک، در داخل خانه روبرو نشد.
آري! خديجه نخستين زني بود که دين اسلام را پذيرفت و با پيامبر صلّي الله عليه وآله نماز خواند و جز علي بن ابي طالب، کسي از بندگان خدا سابقه اسلام او را ندارد.
پيامبر صلّي الله عليه وآله هم هيچگاه خديجه را بعد از وفاتش فراموش نکرده و از اخلاق و صفات او ياد ميفرمود؛ به کساني که با او آشنا و دوست بودند، احسان و لطف ميکرد. «عايشه» مي گويد: «بر احدي از زنهاي پيامبر صلّي الله عليه وآله آن قدر غيرت نورزيدم که بر خديجه غيرت ورزيدم. براي اينکه پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم بسيار از او ياد ميفرمود و اگر گوسفندي ذبح ميشد، از آن براي دوستان خديجه ميفرستاد»(1)
و نيز از «عايشه» روايت شده است که: «رسول خدا صلّي الله عليه وآله از خانه بيرون نميرفت، مگر آن که خديجه را ياد مي کرد و بر او به خوبي و نيکي مدح و ثنا ميفرمود.
روزي از روزها غيرت مرا گرفت، گفتم: او پير زني بيش نبود و خدا بهتر از او را به شما عوض داده است.
پيامبر صلّي الله عليه وآله غضبناک شد، به طوري که موي جلوي سرش از خشم تکان ميخورد؛ سپس فرمود: «نه، به خدا، بهتر از او را خدا به من عوض نداده، ايمان آورد به من، وقتي مردم، کافر گرديدند و تصديق کرد مرا، هنگامي که مردم مرا تکذيب مي کردند و در اموال خود با من مواسات کرد، وقتي مردم مرا محروم ساختند و خدا از او فرزنداني روزي من کرد و از زنان ديگر محروم فرمود».(2)
«انس بن مالک» روايت کرده که رسول خدا صلّي الله عليه وآله فرمود: «بهترين زنان عالم مريم بنتِ عمران و آسيه بنت مزاحم و خديجه بنت خُوَيْلِد و فاطمه بنت محمّد صلّي الله عليه وآله هستند».(3)
در «صحيحين» از عايشه روايت شده که: «پيامبر صلّي الله عليه وآله خديجه را به خانهاي در بهشت بشارت داد که در آن سر و صداي بلند و رنج و زحمت نيست».(4)
آري! خديجه داراي همه فضايل و مکارم اخلاقي بود که بانوان مسلمان بايد او را الگو و سر مشق خود قرار دهند و ويژگي هاي بانوي برتر اسلامي را در او جستجو نمايند و السلام عليها و علي بعلها و بنتها و صهرها و اولادها الائمة المعصومين الطاهرين.
پي نوشت ها:
1. اسدالغابه، ج 5، ص 436 و کتب ديگر.
2. همان.
3. اسدالغابه، ج 5، ص 437 ـ الاستيعاب، بهامش الاصابة، ج 4، ص 284 و 285.
4. الاصابة، ج 4، ص 282 ـ اسدالغابة ، ج 5، ص 438 و نظر اين حديث در تاريخ يعقوبي، ج 2، ص 26 ذکر شده است.
خداوند خواست که او بانوي بيهمتاي حرم نبوّت و مادرِ يازده اختر برج امامت و ولايت، در عقل، ادب، حکمت، بصيرت و معرفت، نابغه و ممتاز باشد.
آري! او خديجه بود؛ طاهره و سيّده نساء قريش و در اسلام، يکي از چهار بانويي که بر همه بانوان بهشت فضيلت و برتري دارند. او براي رسول خدا صلّي الله عليه وآله نعمتي بزرگ و رحمتي از رحمات واسعه خداوند متعال بود.
براي مردي که در اجتماع، به فعاليّتهاي بزرگ مشغول بوده و مقاصد عظيم داشته باشد، بهترين آرامشدهنده قلب و روح و نگهبان پايداري و استقامت، همسري هوشيار، خردمند، مهربان و دلسوز است.
اگر مردي در خارج از خانه با دشمنان، گرم پيکار گشته و به حملههاي وحشيانه، استهزاء، سرزنش و اذيّت و آزار مردم گرفتار گردد و در منزل نيز با همسري نادان و بدخو و ترسو، ضعيف و شماتتگر روبرو شود که او را از کار و هدف وي و پيمودن راهي که مدّ نظر اوست باز دارد و او را سرزنش کند و به ترک دعوا و تسليمشدن به دشمنان وادار نمايد، از اينکه هر روز شوهرش مورد شتم و استهزاي جاهلان قرار ميگيرد، خسته و ناخوشايند باشد، و در پي حلّ مشکلات همسر خويش برنيايد، بي شک مشکلات و دشواري هاي آن مرد، دو چندان خواهد شد.
بدون ترديد چنين مردي همواره بر مشکلات و دشواريهايش افزوده خواهد شد؛ چرا که نه تنها همسر وي او را در حلّ مشکلات ياري ننموده است، بلکه با اعمال و رفتار غير منطقي خود از قبيل سرزنش و اعتراض، آن مشکلات را صد چندان کرده است.
پيامبر اسلام صلّي الله عليه وآله آورنده بزرگترين رسالت آسماني، از طرف خدا مأمور بود که با خرافات و مظاهر شرک و بتپرستي و ستمگري و محروميت تودههاي ضعيف و فقر و جهل و ناداني، فساد و فحشا و آنچه رذايل بود، مبارزه با گردنکشان، مشرکان و بتپرستانِ متعصّب، رؤساي قبايل و سران استثمار، با عادات و اديان باطل و تعصّبات کورکورانه جهاد کند.
مشرکان نيز، همه توان و قدرت خويش را براي مبارزه با اهداف آن حضرت بسيج کردند و تا آنجا که ميتوانستند او و چند تن از يارانش را اذيّت کردند.
با وجود اين همه دشمن و موانع و مشکلات، اگر در ميان همه اين دشمنان، پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم هر روز وقتي به خانه ميآمد، با چهره گرفته و معترض همسرش، آن هم همسري که سيّده زنان قريش و داراي آن شخصيّت و صاحب آن همه ثروت و مکنت بود، روبرو ميشد که از راه دلسوزي و ترحّم و يا اعتراض، از او ميخواست تا از دعوت خويش دست بردارد و خود را مورد اين همه اهانت و استهزاء قرار ندهد، در چه وضع عجيب و دشواري قرار ميگرفت؟!
امّا لطف خدا دريچههاي قلب خديجه را چنان به سوي درک حقّانيّت دعوت اسلام باز کرد و آن چنان دلش را نوراني و سرشار از معرفت و حکمت گردانيده بود که هرگز پيامبر صلّي الله عليه وآله با چنان منظره اسفناک، در داخل خانه روبرو نشد.
آري! خديجه نخستين زني بود که دين اسلام را پذيرفت و با پيامبر صلّي الله عليه وآله نماز خواند و جز علي بن ابي طالب، کسي از بندگان خدا سابقه اسلام او را ندارد.
پيامبر صلّي الله عليه وآله هم هيچگاه خديجه را بعد از وفاتش فراموش نکرده و از اخلاق و صفات او ياد ميفرمود؛ به کساني که با او آشنا و دوست بودند، احسان و لطف ميکرد. «عايشه» مي گويد: «بر احدي از زنهاي پيامبر صلّي الله عليه وآله آن قدر غيرت نورزيدم که بر خديجه غيرت ورزيدم. براي اينکه پيامبر صلّي الله عليه وآله وسلّم بسيار از او ياد ميفرمود و اگر گوسفندي ذبح ميشد، از آن براي دوستان خديجه ميفرستاد»(1)
و نيز از «عايشه» روايت شده است که: «رسول خدا صلّي الله عليه وآله از خانه بيرون نميرفت، مگر آن که خديجه را ياد مي کرد و بر او به خوبي و نيکي مدح و ثنا ميفرمود.
روزي از روزها غيرت مرا گرفت، گفتم: او پير زني بيش نبود و خدا بهتر از او را به شما عوض داده است.
پيامبر صلّي الله عليه وآله غضبناک شد، به طوري که موي جلوي سرش از خشم تکان ميخورد؛ سپس فرمود: «نه، به خدا، بهتر از او را خدا به من عوض نداده، ايمان آورد به من، وقتي مردم، کافر گرديدند و تصديق کرد مرا، هنگامي که مردم مرا تکذيب مي کردند و در اموال خود با من مواسات کرد، وقتي مردم مرا محروم ساختند و خدا از او فرزنداني روزي من کرد و از زنان ديگر محروم فرمود».(2)
«انس بن مالک» روايت کرده که رسول خدا صلّي الله عليه وآله فرمود: «بهترين زنان عالم مريم بنتِ عمران و آسيه بنت مزاحم و خديجه بنت خُوَيْلِد و فاطمه بنت محمّد صلّي الله عليه وآله هستند».(3)
در «صحيحين» از عايشه روايت شده که: «پيامبر صلّي الله عليه وآله خديجه را به خانهاي در بهشت بشارت داد که در آن سر و صداي بلند و رنج و زحمت نيست».(4)
آري! خديجه داراي همه فضايل و مکارم اخلاقي بود که بانوان مسلمان بايد او را الگو و سر مشق خود قرار دهند و ويژگي هاي بانوي برتر اسلامي را در او جستجو نمايند و السلام عليها و علي بعلها و بنتها و صهرها و اولادها الائمة المعصومين الطاهرين.
پي نوشت ها:
1. اسدالغابه، ج 5، ص 436 و کتب ديگر.
2. همان.
3. اسدالغابه، ج 5، ص 437 ـ الاستيعاب، بهامش الاصابة، ج 4، ص 284 و 285.
4. الاصابة، ج 4، ص 282 ـ اسدالغابة ، ج 5، ص 438 و نظر اين حديث در تاريخ يعقوبي، ج 2، ص 26 ذکر شده است.