درختی که آب حیات نوشید

محیط زیست > گیاهان - زهرا داوری‌کیا: می‌گویند وقتی خضر نبی آب حیات را پیدا کرد، آن را ریخت توی یک مشک و آویزان کرد به شاخه درخت کاج تا بعداً از آن بنوشد و جاودانه شود؛ اما ناگهان کلاغی از راه رسید و مشک را سوراخ کرد. هم خودش آب خورد، هم مقداری از آن پای درخت ریخت و این‌گونه بود که کلاغ عمرش طولانی شد و کاج، همیشه سبز!

ولی واقعاً چرا کاج‌ها همیشه سبز هستند؟

گیاهان برای فتوسنتز و غذاسازی به آب، هوا، کلروفیل و نور خورشید نیازمندند. در فصول پاییز و زمستان که معمولاً زمین سرد و منجمد است، ریشه‌ها آب کمتری را جذب می‌کنند و به همان نسبت هم آب کمتری به برگ‌ها می‌رسد؛ ولی همان مقدار کم هم از سوراخ‌های ریز برگ که اسمشان «روزنه» است، تبخیر می‌شود و عملاً درخت می‌ماند و حوضش! یعنی فتوسنتز تعطیل. کسی هم که بدون غذا نمی‌تواند زنده بماند، پس طبق یک برنامه‌ریزی قبلی، برگ‌ها جانشان را فدای بقای درخت می‌کنند و می‌ریزند.

اما حساب برگ‌های کاج و سرو، که بعداً درباره آن هم حرف می‌زنیم، از بقیه جداست. این درختان که اصطلاحاً به آنها «سوزنی‌برگ» می‌گویند، به خاطر شکل خاص برگ‌هایشان می‌توانند همیشه سبز بمانند.

برگ‌های کاج، باریک و بلند و شبیه سوزن هستند. هر برگ فقط یک رگبرگ دارد و ماده مومی چربی که آن را پوشانده باعث می‌شود تبخیر خیلی کند و کم صورت بگیرد. تصور کنید شما یک لیوان آب دارید. اگر آن را توی یک سینی بریزید زودتر تبخیر می‌شود یا اگر درون یک استوانه عایق‌کاری‌شده خیلی باریک و بلند؟ برگ‌های سوزنی نسبت به برگ‌های پهن، حکم همان استوانه را دارند.

البته برگ‌ها بعد از دو تا سه سال، بازنشسته می‌شوند و جای خودشان را به جوان‌ترهایی می‌دهند که کنار دستشان مشغول کارآموزی بوده‌اند. به همین خاطر شما هیچ وقت کاج را بدون برگ نمی‌بینید.

هر دو تا پنج برگ نازک و صاف، به وسیله غلاف محکمی از پایین به هم چسبیده‌اند و دسته‌ای را تشکیل داده‌اند که آنها را به شاخه وصل می‌کند.

درخت کاج، بومی ایران نیست اما نقوش این درخت در حکاکی‌های تخت‌جمشید نشان می‌دهد سال‌های زیادی‌ است در ایران زندگی می‌کند و به جز آن کاج همسایه شعر معروف «دو کاج» که خیلی بی‌تربیت و خودخواه بود، خدا را شکر مورد دیگری از ناسازگاری راجع به این گیاه محترم گزارش نشده است.

کاج معمولاً در همه جای ایران به جز نواحی محدودی از حاشیه خلیج فارس دیده می‌شود.

همشهری آنلاین-هلن صدیق بنای:
نگاهی میکروسکوپی به گرده افشانی یا به عبارتی تولید مثل گلها و گیاهان... خارق العاده است.

گرده‌افشانی یا فرایند تولید مثل، فرایندی مهم در چرخه زندگی گلها و گیاهان دانه دار است. گرده افشانی یعنی فرایند انتقال گرده از پرچم، عضو نر گیاه یا گل به روی کلاله یا مادگی از همان نوع گل یا گل دیگری از همان گونه است.

با توجه به اینکه هاگ یا همان دانه‌های گرده، قدرت حرکت ندارند، انتقال یا گرده افشانی بوسیله حشرات یا باد و یا روشهای دیگر انجام می شود. روشی که در نهایت به آمیزش دو یاخته یا به عبارتی تولیدمثل گیاه منجر می شود.

گرده افشانی همان گرده هایی هستند که در هر بهار برای بسیاری از افراد دردسر ساز بوده و به نوعی ایجاد آلرژی و حساسیت می کنند.

دانه هایی از گرده گلی موسوم به ونوس مگس گیر

پرچم و گرده های روی کلاله یک گل شمعدانی

گرده ای افتاده بر زمین از نوعی درخت

دانه های زرد مربوط به گرده های ذرت و دانه های خاکستری از گیاهی دیگر است

حساسیت و آلرژی که در بعضی افراد باعث ریزش اشک و آبریزش بینی می شود. اکنون با کمک تکنولوژی عصر حاضر، شما می توانید مجرمان ایجاد این الرژی و حساسیت ها را ببینید.

گرده درخت کنگر که آلرژی زا نمی باشد

دانه هایی از گرده گل کلم یا کاهو

گرده های گلی موسوم به فراموشم مکن که یکی از ریزترین گرده های گیاهی جهان بوده و قطر آن پنج هزارم میلیمتر است و دارای آلرژی زایی بسیار قوی می باشد

دانه ای از گرده درخت توسکا که در مناطق پوشیده از درخت شمال امریکا بوفور ایجاد آلرژی می کند

تصویر برداری میکروسکوپی چهره واقعی و زیبای این گرده های گل و گیاه را به شما نشان می دهد.

این تصاویر توسط مارتین اوگرلی Martin Oeggerli یک میکرو بیولوژیست 34 ساله که در مرکز تحقیقات سرطان شناسی دانشگاه بیمارستانی باسیل در سوئد کار می کند، گرفته شده است. تصاویر مربوط به گرده افشانی‌ گل ها و گیاهان مختلف است که حدود 500.000 برابر بزرگ شده اند. آیا زیبا و حیرت انگیز نیستند؟

این روزها یکی از نشانه‌های رسیدن بهار، وجود بنفشه در رنگ‌های مختلف در باغچه‌هاست.

کاشتن بنفشه در حیاط خانه‌ها یادآور بهار و خاطره‌هاست. اگر این امکان برای شما وجود ندارد، می‌توانید گل‌های بنفشه را داخل سبد یا گلدان‌های تزیینی کاشته و با گذاشتن در تراس یا حتی داخل آپارتمان از دیدن آن لذت ببرید.

تاکنون بیش از500 گونه بنفشه در جهان شناخته شده‌اند که 19 گونه آن بومی ایران است.

گل بنفشه رنگ‌های بسیار متنوعی از زرد، سفید، بنفش، ارغوانی تا مخلوطی از رنگ‌ها دارد.

در ایران بنفشه معطر و بنفشه سه رنگ که بومی ایران هستند و همچنین بنفشه‌های دو رگه زینتی، که به بنفشه فرنگی شهرت دارند، بیش از دیگر گونه‌ها یافت می‌شود.

بنفشه، در بیشتر مناطق کوهستانی ایران به ویژه در شمال و شمال‌غربی کشور به صورت خودرو می‌روید.

گل‌های معطر آن دارای بوی خوشِ ملایم است و به رنگ‌های بنفش، آبی و سفید از اواخر زمستان تا اوایل بهار ظاهر می‌شوند. بنفشه معطر در زمین‌های مرطوب و سایه دار، در کنار جویبارها و زیر درختان می‌روید.

بنفشه سه رنگ گیاهی علفی و چند ساله با عمری کوتاه و بومی اروپا و مناطق معتدل آسیا و ایران است و در شمال، شمال‌غربی و غرب ایران به صورت خودرو می‌روید. گل‌های این نوع بنفشه معمولا دارای سه رنگ مشخص و از ترکیب رنگ‌های زرد، ارغوانی، آبی نیلی و سفید به وجود آمده‌اند.

چند گونه از بنفشه بومی ایران نیز در کناره خلیج‌فارس به صورت خودرو می‌رویند و در اواخر زمستان گل‌هایی به رنگ‌های سفید و بنفش روشن می‌دهند.

بنفشه سه رنگ را در اوایل تابستان از راه کاشتن بذر پرورش می‌دهند. پس از روییدن چند برگ، در شهریور ماه آن را نشا می‌کنند. محل رویش این بنفشه باید آفتاب‌گیر و خاک آن کوددار و بدون علف هرز باشد.

برای پرورش بنفشه معطر، قسمت‌های ریشه‌دار گیاه و یا ساقه‌های خزنده را در بهمن و اسفند از گیاه جدا می‌کنند و در خاک نرم و کوددار می‌کارند.

جالب است بدانید تمام قسمت‌های بنفشه از جمله برگ، گل، دانه، ریشه و سرشاخه‌های گل‌دار آن مصرف دارویی دارند.

بنفشه مرطوب، تند، سرد و کمی تلخ است. گل بنفشه ضدالتهاب، خلط آور، محرک، ادرار آور (مدر)، ضد تومور، ضد رماتیسم، ملین، ضد میکروب، معرق، مسهل، تثبیت کننده دیواره مویرگ‌ها و تصفیه‌کننده خون است.

از شربت تهیه شده از دم کرده آن برای درمان سرفه استفاده می‌شود. بنفشه خلط‌آور خوبی است. دو قاشق غذاخوری از پودر گیاه را با نیم لیتر آب جوشیده و با اضافه کردن مقداری شیر و عسل مصرف می‌کنند.

دم کرده بنفشه را بعد از تغلیظ به صورت کمپرس برای درمان بیماری‌های پوستی می‌توان استفاده کرد. برای درمان رماتیسم می‌توان از کمپرس دمکرده گیاه بر روی موضع، روزی دوبار استفاده کرد. از پودر گیاه و آب خمیری درست می‌شود که برای بهبود زخم‌ها و جراحات مفید است.

دانه بنفشه به مقدار ۶ تا ۱۰ گرم، اثر ملین در اطفال داشته و مصرف ۷ تا ۱۵ گرم آن در ۱۵۰ گرم آب، مسهل ملایم است. از روغن بنفشه می‌توان برای جلوگیری از ریزش مو، شوره سر، خارش پوستی، زیبایی پوست، ورم لثه، سردرد و خون‌ریزی بینی استفاده کرد.

به طور کلی گیاه بنفشه برطرف‌کننده مواردی مانند گلو درد چرکی، خشکی بینی، برفک دهان، خارش پلک، روشن کردن پوست، جوش صورت، مشکلات ادراری، اختلالات جلدی مزمن و زخم‌های ترشح‌دار است. مصرف مقادیر زیاد آن به دلیل ایجاد تهوع و استفراغ توصیه نمی‌شود.
در جنوب فرانسه کشتزارهای بزرگی از بنفشه معطر برای تهیه عطر وجود دارد. بنفشه سه رنگ نیز خاصیت‌های دارویی شبیه بنفشه معطر دارد. از گل‌های جوان بنفشه معطر و برگ های لطیف گونه‌های خودروی بنفشه، در تهیه سالاد و غذا نیز استفاده می‌شود.

آزاد، درخت کمیابی از تیره نارون است که در سراسر جنگل های شمال به صورت پراکنده می‌روید و تقریبا یک درصد تعداد حجم درختان منطقه را دربرمی‌گیرد.

این درخت، چوبی پرکاربرد دارد و برگ زرد رنگ آن، جلوه زیبایی را در فصل پاییز پدید می‌آورد.
وحید شقاقی افضلی یکی از کارشناسان ارشد سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری درباره این درخت گفت: درخت آزاد، مختص مناطق جلگه‌ای و کم‌ارتفاع تا میان‌بند است. وی افزود: پایین‌ترین حد رویش آن در سواحل نوشهر و آستارا است و بالاترین آن درگدوک مازندران و در ارتفاع یک هزار و ۳۰۰ متری به چشم می‌خورد.

وی باذکر اینکه درخت آزاد در جاده کندوان، در ارتفاعات بالاتر از این مقدار هم دیده می‌شود، گفت: این گونه جزو درختان بلند قامت است و ارتفاع آن به ۲۵ الی ۳۰ متر و قطرش به بیش از یک متر می‌رسد.

شقاقی اظهار داشت: عمر درخت آزاد طولانی و پوست تنه آن، صاف و نقره‌ای تا خاکستری است که به صورت پلاک از تنه جدا می‌شود و جای آن نارنجی است. چوب این درخت، صنعتی و قابل ارتجاع است که در ساخت در و پنجره، چانچو، مال بند گاوآهن و نجاری کاربرد دارد. به گفته‌او برگ درخت ریز، خشن، کاغذی و دندانه‌دار است و میوه فندقه کوچک آن، بدون واسطه به کنار برگ متصل می‌شود. آزاد، درختی است نورپسند که طالب خاک های سبک و غنی و عمیق است.

این کارشناس ارشد سازمان جنگل ها و مراتع درباره تکثیر درخت آزاد یادآور شد: آزاد با بذر و جست (ریشه جوش) زادآوری می‌کند. وی ادامه داد: این گونه، به سرما مقاوم و به خشکی حساس است و در باغهای سلطنتی و حاکمان محلی استان گیلان، به‌دلیل داشتن تنه راست و برگ های زرد زیبا در پاییز، کاشته می‌شد.

بنابر آمار، در هر هکتار از جنگل های شمال، به‌طور میانگین 2 اصله درخت آزاد با مجموع حجم۲/۸ متر مکعب وجود دارد که در حدود نیمی از آنها دارای درجه کیفی 3 هستند. میار عباسی از کارشناسان ارشد جنگلداری نیز در این باره گفت: آزاد، درختی کند رشد است و در جنگل‌کاریها استفاده از آن متداول نیست.

میثم میارعباسی گفت: چوب این درخت، قهوه‌ای مایل به نارنجی، نیمه سنگین، نیمه‌سخت و با دوام است و به علت داشتن رشته‌های پارافشیمی فراوان، کش‌سان است.

به گفته او چوب آزاد، در صنایع مختلف و مصارف روستایی، کاربرد فراوانی دارد و در ساخت مبل، گاری، ابزار کشاورزی، چوب اسکی، پارو، راکت ورزشی، چرخ چوبی، پره آسیاب و بشکه استفاده می‌شود.

میارعباسی بیان داشت: تکثیر این درخت، بیشتر از راه بذر، در ماه‌های مهر و اسفند انجام می‌شود و خواباندن شاخه نیز معمول است ولی روش پیوندزدن چندان مرسوم نیست و فقط روی نارون، آن هم در بهار انجام می‌شود. در جنگل های ۱/۸ میلیون هکتاری شمال، در حدود ۳۰۰ گونه درختی و درختچه‌ای شناسایی شده است.