تاریخچه پیاز
طرز خسارت
اين حشره با فرو بردن خرطوم خود در اپيدرم برگ از شيره و گياه تغذيه كرده و باعث شده تا اندازه پياز كوچكتر از حد معمول شده به طوري كه محصول كاهش مي يابد . و از نشانه آفت مي توان به پيچيدگي بركها ، پژمردگي ، ضعف ، تغيير رنگ در برگها ، ايجاد لكه هاي نقره اي ، زرد و يا قهوه اي روي برگ و بالاخره بد شكلي و كوچك ماندن غده اشاره كرد . بعضي از بيماريهاي ويروسي مانند ويروس پژمردگي گوجه فرنگي به وسيله تريپس وارد گياه مي شود .
زيست شناسي
زمستان به صورت حشره كامل و پوره روي گياهان ، بقاياي گياهي و يا علفهاي هرز و يا زيركلوخه ها و شكافهاي زمين به سر مي برند . اين حشرات به طريق پارتئوژنز يا دختر زايي توليد تخم مي نمايند و حشره ماده در زير اپيدرم درون محفظه قرار دارد . حشره ماده روزانه 12-6 تخم مي گذارد و هرنسل اين آفت در حرارت 26 درجه سانتيگراد 18 روز طول ميكشد و در حرارت كمتر اين زمان طولاني تراست . اين حشره 10 نسل دارد . كه احتمالا درايران 6 نسل وجود دارد .
مبارزه
اغلب سموم حشره كشي كه بر غليه تريپس توتون موثر است مي توان استفاده كرد . اما در كشت سبزيجات بايد به مسئله دوره كارنسي سم توجه كرد و از سموم كم دوام استفاده نمود سابق بر اين از سموم كلره (د.د.ت ، توكسافن ، كلردان ، آلدرين) استفاده مي شده كه امروزه مصرف اين قبيل سموم قدغن است .
بيماريهاي پياز
نماتد ساقه پياز Ditylenchus dipsaci
بيشتر در مناطق معتدله شيوع دارد و اين بيماري اولين بار درهلند و سپس در ايالات متحده آشكار شد . در ايران نماتد Ditylenchus dipsaci در روي يونجه گزارش شده .
نشانه هاي بيماري
در مزارع آلوده به نماتد ساقه و پياز ؤ ظهور گياهچه ها ي پياز به كنديي انجام گرفته و نصف گياهچه هاي ظاهر شده بيمار و زرد رنگ هستند و پيچ خورده و حلالي به نظر مي رسند . كوتيلودونها معمولا باد كرده و اپيدرمشان به صورت توري ترك برداشته . ظهور علائم روي گياه الوده بعد ازسه هفته شروع شده و شامل : كوتولگي ، لكه هاي زرد كم رنگ ، آماس و زخمهاي باز روي برگها است . روي ساقه ، جوانه ها يا گياهان جوان برآمدگيهايي به وجود مي ايد و برگها كوتاه و پيچيده مي شوند . بسياري از برگهاي خارجي علاوه بر آماس حالت چروك خوردگي نشان مي دهند . ساقه و گردن پيار نرم و خاكستري و نرم شده فلسهاي پايين گياه . فلسها باد كرده و ظاهري شبيه به يخ زدگي نمايان شده پيازهاي آلوده ممكن است شكاف برداشته و يا جوانه زده و دو پيازه و ناقص شوند .
عامل بيماري
عامل آن نماتد Ditylenchus dipsaci است . دم نماتد ها تيز است و 200 تا 500 تخم هر ماده توليد مي كند . بعد از اولين پوست اندازي در تخم لارو از تخم خارج شده و به سرعت پوست دوم و سوم را انداخته و لارو عفونت را به وجود مي آورد اين لارو شرايط يخبندان و خشكي را براي مدتهاي طولاني تحمل كرده و در داخل ساقه پيازها و بذر خاك به سر برده . در اثر حرارت و رطوبت مناسب لاروهاي قبل از بلوغ فعال شده و هنگامي كه برگهاي گياه ميزان با آب آغشته شده لاروها به طرف بالا حركت و از طريق روزنه هاي برگهاي ، شكافها و يا مستقيما داخل پايه ساقه ها يا محور برگ رخنه مي كنند . بعد از ورود به گياه پوست چهارم را انداخته و به نر و ماده تبديل شده ، توليد مثل در بافتهاي آبدار سريع الرشد يا در اندامهاي ذخيره اي انجام گرفته و فقط در موقعي كه هوا سرد است متوقف يا كند شده در حالت آلودگي شديد ، پيازها پوسيده و لاروهاي مرحله قبل از بلوغ از آنها خارج شده و گاهي اوقات در اطراف ساقه زير زميني پيازهاي خشك شده به صورت توده سفيد خاكستري پنبه اي كه پشم نماتد خوانده مي شود اجتماع كرده و براي سالهاي سال در اينجا زنده مي ماند .
چرخه بيماري
نماتد ها بيشتر روي سلولهاي پارانشيمي پوست تغذيه مي كنند و سلولهاي اطراف نماتد قسمتي يا تمام محتويات خود را از دست داده و سلولهاي اطراف اينها شروع به تقسيم و بزرگ شدن مي كنند و روي گياه توليد نقاط برجسته بر روي گياه كرده و گياه حالت پيچيده و انحنا حاصل مي كند .
نماتد ها بعد از ورود به برگ ، بعد از رخنه ، سلولها بزرگ شده ، كلروپلاستها ناپديد و فضاهاي بين سلولي داخل بافت پارانشيم افزايش مي يابد . اين اثرات قبل از تماس نماتد با بافت است . نماتد ها در فضاهاي بين سلولي باقيمانده و تكثير پيدا كرده و از سلولهاي پارانشيمي مجاور تغذيه مي نمايند . در اين هنگام هيچ گونه تغيير رنگي ديده نشده و نماتد ها از ساقه هاي الوده به طرف فلسهاي خارجي آمده و آنها را آلوده كرده . و به علت تجزيه تيغه هاي بين سلولي توسط آنزيمهاي نماتد و تغذيه آن از سلولها ، حفره هاي بزرگ ، نرم و پف كرده اي تشكيل شده است . باعث شده تا ساقه ها بر روي زمين بغلطند . نماتد ها به طريق بين سلولي سلولهاي پارانشيمها را از همديگر و از آوندها جدا كرده و همين آوندها ظاهر توري و مشبك به فلس داده ، سلولهاي پارانشيمي به هم ريخته ابتدا منظره سفيدي دارند اما مهاجرين ثانوي معمولا وارد عمل شده ، آنها را قهوه اي مي كنند .
مبارزه
1. جمعيتهاي Ditylenchus dipsaci مي توان با تناوبهاي طويل المدت (3-2 سال ) با گياهان مقاوم از قبيل اسفناج ، چغندر ، كاهو ، غلات و گياهان مقاوم ديگر تقليل داد.
2. قرار دادن پياز و بذر الوده در ابي با دماي 46 درجه سانتيگراد براي مدت يك ساعت ضد عفوني شوند . و نيز قطعات كوچك خاك و خاك گلخانه را مي توان با بخار آب ضد عفوني كرد .
مبارزه شيميايي
به غيراز فوميگاسيون خاك در پاييز مي توان بعد از كاشت از سموم دي كلرو پروپان + دي كلروپروپن استفاده كرد . براي جلوگيري از آلوده شدن مجدد مزارع بايد ماشين آلات مزرعه را ضد عفوني كرد .
از ديگر بيماريهاي پياز مي توان به لهيدگي باكتريهاي پياز ، سفيدك داخلي، زنگ پياز و تره ، سياهك ، پوسيدگي خاكستري پياز ، پوسيدگي فوزاريومي ريشه و طبق ، پوسيدگي سفيد پياز و سير ، پوسيدگي ساق سياه با دزدگي و لكه سياه پياز ، بيماري ويروسي نوار زرد پياز اشاره كرد .