معرفی استان اردبیل

موقعيت جغرافيايى و تقسيمات سياسى استان
استان اردبيل در شمال غربي فلات ايران، با بيش از 18 هزار و 50 كيلومترمربع، يك درصد مساحت كل كشور را تشكيل مي‌دهد. اين استان از شمال به رود ارس، دشت مغان و بالهارود در جمهوري آذربايجان، از شرق به رشته‌كوه‌هاي طالش و بغرو در استان گيلان، از جنوب به رشته‌كوه‌ها، دره‌ها و جلگه‌‌هاي به هم پيوستهٔ استان زنجان و از غرب به استان آذربايجان شرقي محدود است.
از نظر مختصات جغرافيايي، مدارهاي 37 درجه و 45 دقيقه و 39 درجه و 42 دقيقه شمالي و منتهي‌اليه شمالي و جنوبي و نصف‌النهارهاي، 48 درجه و 55 دقيقه و 47 درجه و 3 دقيقه منتهي‌اليه غربي و شرقي، استان را مي‌پوشانند.
چهار شهرستان اين استان در طول 282/5 كيلومتر با جمهوري آذربايجان هم مرزاند. در 159 كيلومتر از اين مرز، رودهاي ارس و بالهارود جريان دارند. در طول اين مرز, استان اردبيل با جمهوري آذربايجان از دو نقطه اصلاندوزو بيله‌سوار ارتباط دارد.
آذربايجان شرقي 324 كيلومتر مرز مشترك با شهرستان‌هاي پارس‌آباد، مشگين‌شهر، اردبيل و خلخال دارد. استان اردبيل نيز در جنوب با استان زنجان همجوار است و در طول 62/5 كيلومتر، همسايه جنوبي شهرستان خلخال است. با وجود وحدت قومي و فرهنگي،‌ موانع طبيعي بين اين دو استان و همچنين قطبي پرجاذبه چون تهران در آن سوي محور تبريز – زنجان (كه جذب‌كنندهٔ هرگونه حركت اقتصادي – اجتماعي در اين محور است) باعث شده است روابط همجواري در طول اين 62/5 كيلومتر وضعيت مطلوب نداشته باشد، از همين رو، شهرستان خلخال از شهرستان‌هاي منزوي و دور افتاده استان اردبيل به شمار مي‌آيد. استان گيلان نيز با 175 كيلومتر مرز مشترك با شهرستان‌هاي اردبيل و خلخال، همسايه شرقي استان اردبيل است و رشته‌كوه سخت‌گذر طالش مانند ديواري اين دو استان را جدا مي‌كند. دورافتادگي مناطق همجوار استان گيلان از مراكز تجاري و اقتصادي استان و جاذبه‌هاي اقتصادي كنارهٔ خزر سبب شده است مردم اين مناطق، بيش‌ترين روابط اقتصادي – اجتماعي خود را با استان گيلان برقرار سازند. گردنه‌هاي دشوار گذر حيران و اسالم تنها گذرگاه‌هاي طبيعي بين اين دو استان هستند كه همواره ريزش برف‌هاي سنگين در فصل سرما سبب بسته شدن اين گذرگاه‌ها مي‌شود.
محور اردبيل – آستارا (گردنه حيران) اولين خط ارتباطي استان با مركز كشور است كه اين استان را از راه رشت و قزوين به تهران وصل مي‌كند.
استان اردبيل به پيشنهاد دولت و تصويب مجلس شوراي اسلامي در سال 1372 از محدوده سياسي – اداري استان آذربايجان شرقي جدا شد و به عنوان استاني مستقل (مشتمل بر شش شهرستان اردبيل، بيله‌سوار، پارس‌آباد،‌ خلخال، گرمي و مشگين‌شهر) در تقسيمات كشوري جاي گرفت.
اين استان بر اساس تازه‌ترين تقسيمات كشوري، داراي شش شهرستان، 16 بخش، شش دهستان و 2193 آبادي است. شهرهاي اردبيل، نمين، نير، سرعين، بيله‌سوار، پارس‌آباد، اصلاندوز، خلخال،‌ گيوي، مشگين‌شهر،‌ كوثر و گرمي شهرهاي آن را تشكيل مي‌دهند.
جغرافياى طبيعى و اقليم استان
چهره عمومى شهرستان اردبيل متأثر از ارتفاعات كوهستان‌هاى سبلان، طالش و بزغوش است كه اين عوامل طبيعى سبب محصور شدن آن شده‌اند. بيشتر زمين‌هاى اين بخش از استان 2000 تا 3000 متر از سطح دريا ارتفاع دارند. شمال غربى آن بين 3000 تا 4000 متر بلندى دارد و رشته كوه سبلان با 4811 متر ارتفاع، در اين قسمت واقع است. وجود كوهستان سبلان در غرب اين شهرستان، در اعتدال هواى آن نقش عمده‌اى دارد و آب‌هاى جارى شده از اين كوهستان سبب آبادى منطقه شده است. آثار فرعى آتشفشان سبلان به صورت چشمه‌هاى معدنى آب گرم سرعين و سردابه ظاهر شده است كه سبب جذب انبوه مسافران مى شود و يكى از زيباترين مناطق جهانگردى استان است.
براساس تقسيم‌بندى كوسن، شهرستان اردبيل داراى چهار اقليم مديترانه‌اى گرم،‌ مديترانه‌اى معتدل، كوهستانى سرد و معتدل است. اين شهرستان به عنوان يكى از مناطق سردسير ايران و استان بين پنج تا هشت ماه از سال سرد است. بارندگى نيز در تمام فصول وجود دارد، ولى شدت آن در بهار و پاييز بيشتر است.
براساس گزارش ايستگاه هواشناسى اردبيل كه در ارتفاع 1372 مترى واقع شده، بارندگى اين شهر در سال 1372 برابر 327/7 ميلي‌متر گزارش شده است. اين شهرستان داراى زمستان‌هاى بسيار سرد و تابستان‌هاى معتدل است. متوسط درجه حرارت آن در حدود هفت درجه سانتي‌گراد است. وجود كوهستان‌هاى سبلان، طالش و بزغوش، تأثير بخارهاى درياى خزر و بادهاى سرد شمالى و وجود جنگل‌هاى شمال و شرق آن در ميزان بارندگى و نوسان دماى شهرستان اردبيل بسيار مؤثر است.
شهرستان بيله‌سوار با ارتفاع متوسط 120 متر و 1721/3 كيلومترمربع گستره‌اى پهناور از دشت مغان را تشكيل مي‌دهد.
آب و هواى بيله‌سوار در تابستان‌ها گرم و در ديگر فصل‌ها به ويژه در زمستان‌ها معتدل و مطبوع است. بيله‌سوار به علت نزديكى به درياى خزر و ارتفاع كم، در رديف مناطق نيمه مرطوب به حساب مي‌آيد. از اين‌رو، همه منطقه را مراتع سرسبز و خرم قشلاقى پوشانيده است. در تابستان به علت شدت گرما و كمبود علوفه، دامداران و عشاير ايل سئون به سوى ييلاق‌هاى كوهستان سبلان و ارسباران كوچ مي‌كنند.
ميانگين باران سالانه اين بخش 500 ميلي‌متر است كه از شرق به غرب كاهش مي‌يابد. اين شهرستان در سرزمين جلگه‌اى و هموار بنا شده و بلندترين نقطه آن «قله جهان خانلو» است كه 700 متر بلندى دارد.
شهرستان پارس‌آباد در جلگه‌اى صاف و هموار قرار دارد و تنها ارتفاع چشمگير آن «تپه نادر» در غرب آن است كه در سال 1148 هجرى قمرى محل تاجگذارى نادرشاه افشار در دشت مغان بود.
اين شهرستان داراى آب و هواى معتدل تا گرم است. تابستان‌هاى آن بسيار گرم و زمستان‌هاى آن معتدل و مطبوع است. بارندگى در پارس‌آباد تحت تأثير جريان‌هاى درياى خزر و توده هواى سيبرى و سرد شمالى است. ميانگين بارندگى آن 462 ميلي‌متر است كه به سبب كمى ارتفاع، زمستان‌هاى آن ملايم و درجه حرارت آن تا صفر درجه پايين مي‌آيد.
شهرستان خلخال منطقه‌اى كوهستانى است كه رشته‌كوه‌هاى طالش در بخش شرقي، كوه‌هاى بزغوش در غرب و قراول داغ در جنوب آن قرار گرفته است. كوهستان جنگلى و بلند طالش در شرق خلخال از شمال به جنوب كشيده شده و مانند سدى بين درياى خزر و استان گيلان و آذربايجان شرقى است،‌ كه باران‌هاى خزرى در دامنه شرقى آن مي‌بارند و سبب طراوت كوهستان و به وجود آمدن جنگل‌ها مي‌شوند.
در جبهه غربى كوه‌هاى طالش (منطقه خلخال) كه نسبت به جبهه شرقى آن، با كمبود باران و تغيير آب و هوا روبرو است، جنگل وجود ندارد. بلندترين قله‌هاى كوهستان طالش «ناو» و «الماس» است.
وجود كوه‌هاى ديوار مانند، راه‌هاى ارتباطى خلخال را بسيار دشوار رو كرده است. مهم‌ترين گردنه خلخال، گردنه ناو است كه در مسير جاده ارتباطى خلخال به هشتپر و اسالم واقع شده است و از داخل جنگل‌هاى طالش، به جاده رشت – آستارا متصل مي‌شود.
براساس تقسيم‌بندي‌ كوسن، شهرستان خلخال داراى سه اقليم مديترانه‌اى خشك و گرم،‌ مديترانه‌اى گرم و مديترانه‌اى معتدل است. به علت كوهستانى بودن منطقه, ميزان بارندگى آن از سالى به سال ديگر متفاوت است.
براساس داده‌هاى ايستگاه فيروزآباد خلخال كه در ارتفاع 1090 مترى قرار دارد، ميزان بارندگى آن در سال 1372 در حدود 435 ميلي‌متر بود. شهرستان خلخال داراى تابستان‌هاى معتدل و زمستان‌هاى سرد است. ارتفاعات شرقى و كوهستان طالش سرد و پربرف و كنار رود قزل‌اوزن گرم و مرطوب است. طول مدت سرماى اين شهرستان بيش از پنج ماه است و برف سنگين زمستانى سبب بسته شدن جاده اسالم به خلخال در محور كوهستان طالش مي‌شود.
شهرستان گرمى در ميان دو رشته كوه كم ارتفاع واقع شده است و ارتباط دشت مغان را با ساير شهرهاى همجوار مانند اردبيل و مشگين‌شهر برقرار مي‌سازد. در شمال و غرب گرمى ارتفاعات خروسلو مربوط به دوره ميوسن، از غرب به شرق كشيده شده و در شرق آن،‌ ارتفاعات موران به بلندى 100 متر قرار دارد.
آب و هواى گرمى در تابستان‌ها نامساعد و در زمستان‌ها ملايم و مطبوع است. ميزان بارندگى متوسط سالانه آن 300 ميلي‌متر گزارش شده است. دماى هوا در گرم‌ترين ماه (مرداد) 38/5 درجه و در سردترين ماه (بهمن) 4/1 درجه سانتي‌گراد است.
شهرستان مشگين‌شهر در دامنه كوهستان سبلان واقع شده و داراى ويژگي‌هايى بارز است كه برف‌هاى دائمى و چشمه‌هاى معدنى ناشى از وجود توده آتشفشانى سبلان از آن جمله است. اين شهرستان به صورت دشتى گسترده است كه با شيب تند به زمين‌هاى پست شمالى منتهى مي‌شود. مرتفع‌ترين و پرشيب‌ترين قسمت اين شهرستان بخش جنوبى آن،‌ يعنى دامنه‌هاى شمالى و شمال غربى توده‌هاى آتشفشانى سبلان است كه به طور متوسط 2000 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. قسمت شمالى و غربى آن 100 تا 1000 متر ارتفاع دارد و بقيه زمين‌ها مسطح است و با شيبى ملايم در جهت شمال و شمال شرقى به دشت مغان منتهى مي‌شود.
براساس تقسيم‌بندى كوسن، اين شهرستان داراى چهار اقليم مديترانه‌اى گرم و خشك،‌ مديترانه‌اى معتدل، استپى سرد و كوهستانى سرد است. طول ماه‌هاى خشك و نيمه‌خشك و يخبندان آن پنج تا هشت ماه است و ميزان بارندگى سالانه آن به طور متوسط 300 ميلي‌متر است. قسمت عمده پوشش گياهى آن را استپي،‌ درمنه، ممرز، بلوط و تنگرس تشكيل مي‌دهد.
سه جريان آب و هوايى با ويژگي‌هاى متفاوت، اقليم و آب و هواى استان را تحت تأثير خود قرار مي‌دهد. «جريان مديترانه‌اي» با ماهيت معتدل و بحرى كه بيشتر بخارهاى خود را در كوهستان‌هاى تركيه و زاگرس و آذربايجان غربى از دست مي‌دهد، از غرب، استان اردبيل را متأثر مي‌كند. اين جريان، منشاء مهم و اصلى بارش‌هاى جوى ايران است و ورود آن به منطقه،‌ با تعديل درجه حرارت و رطوبت هوا همراه است.
«جريان هوايى سيبرى آسياى مركزي» كه ماهيتى برّى و سرد دارد،‌ از شمال و شمال شرق وارد مي‌شود و پس از عبور از درياى خزر و جذب بخار آن، استان اردبيل را تحت تأثير قرار مي‌دهد. اين جريان نيز بيشترين بخار خود را در دامنه‌هاى شرقى طالش و بغرو برجاى مي‌گذارد. ورود اين جريان هوايى در نواحى شمالى و مركزى و جنوبى استان با سرما و افزايش ميزان رطوبت هوا همراه است و در مناطق ديگر به ويژه در مناطق مرتفع، سرما و يخبندانى خشك را سبب مي‌شود.
جريان هوايى سيبرى در تابستان باعث كاهش شديد گرما و خنك شدن هوا مي‌شود. سومين جريان هوايي، «جريان اطلس شمالى يا اسكانديناوي» است كه داراى ماهيتى سرد است. با وجود اين كه جريان نامبرده نيز انبوهى از بخار خود را در سراسر اروپا و روسيه برجاى مي‌گذارد، ولى ورود اين جريان از شمال و شمال غرب با سرماى شديد و بارش برف سنگين در استان همراه است.
چهارمين عامل مؤثر در اقليم (آب و هوا) استان، وجود درياى خزر در شرق آن است كه غير از برخوردار كردن منطقه از بخارهاى خود،‌ در مناطق نزديك و ساحلى نيز عامل تعديل درجه حرارت است.
با وجود تنوع اقليمى در استان، «سرد» بودن (بر اثر ارتفاع، جريان‌هاى هوايى سرد و عرض جغرافيايي) ويژگى مشترك اقليم گوناگون آن‌جا است. حتى در قسمت شمالى استان كه به دليل پست بودن منطقه داراى اقليم معتدل است،‌ به طور متوسط در 50 روز سال يخبندان است.
پديده يخبندان در ايستگاه‌هاى مرتفع استان (مناطقى كه ارتفاع آن‌ها در حدود 2000 متر است) تا 170 روز در نُه ماه از سال افزايش مي‌يابد. با توجه به اين واقعيت كه در حدود 20 درصد از استان داراى ارتفاعى بيش از 2000 متر است و با توجه به تفاوت‌ جريان‌هاى برودتى و حرارتى در دامنه كوهستان‌ها، مي‌توان نتيجه گرفت كه در بسيارى از گستره‌‌هاى استان، در بيش از نيمى از روزهاى سال يخبندان است يخبندانى كه در سراسر ماه‌هاى سال حتى در تابستان نيز قابل رؤيت است.
با وجود شدت سرما و برودت كم‌تر از 30 درجه سانتي‌گراد (براساس داده‌هاى ايستگاه‌هاى هواشناسى مرتفع)، درجه حرارت بالاى 40 درجه سانتي‌گراد نيز در گرم‌ترين ساعت‌‌هاى روز در ماه‌هاى تابستان، در داده‌هاى برخى ايستگاه‌ها، مانند پارس‌آباد قابل رؤيت است. دامنهٔ‌ نوسان درجه حرارت در سردترين و گرم‌ترين ماه سال يك منطقه، در حدود 40 درجه سانتي‌گراد است. ميانگين دماى روزانه نيز در بين ايستگاه‌هاى استان، 6/5 تا 15 درجه سانتي‌گراد است. براساس داده‌هاى اين ايستگاه، نواحى پست دره رود ارس و دشت مغان گرم‌ترين و ارتفاعات دامنه‌هاى سبلان، سردترين مناطق استان هستند.
ميزان بارش جوى در استان به طور متوسط بين 250 تا 600 ميلي‌متر در نوسان است. دو فصل بهار و زمستان، فصل‌هاى بارندگى منطقه‌‌اند و بيشترين بارندگي‌ها در بهار ديده مي‌شود. فصل پاييز از نظر بارندگى پس از بهار و تابستان در مرتبه سوم قرار دارد.
جغرافياى تاريخى استان
گو اين که براساس آخرين تقسيمات کشورى ، اردبيل به استانى مستقل و جديد تبديل شده است ، اما تاريخ آن با تاريخ سرزمين آذربايجان در آميخته است ، چندان که ، بدون توجه به موقعيت تاريخى آذربايجان نمى‌توان سخن از موقعيت تاريخى اردبيل به ميان آورد. که موقعيت جغرافياى تاريخى آذربايجان ، در استان آذربايجان شرقى بررسى شده است.
وضعيت اجتماعى و اقتصادى استان
براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375، استان اردبيل داراي 011‚168‚1 نفر جمعيت است كه تعداد 448‚568 نفر آن در مناطق شهري و 916‚596 نفر در مناطق روستايي سكونت دارند و 2647 نفر ديگر غيرساكن (عشاير كوچ‌رو و رمه‌گردان) هستند. به استناد همين سرشماري،‌ بيش‌ترين تعداد جمعيت استان با 477‚563 نفر در شهرستان اردبيل و كم‌ترين آن‌ها با 584‚59 نفر در شهرستان گرمي است. همين دو شهرستان به ترتيب، بيش‌ترين و كم‌ترين جمعيت شهري را نيز به خود اختصاص داده‌اند. به اين ترتيب، 59/5 درصد جمعيت شهرستان اردبيل و 23/6 درصد جمعيت شهرستان گرمي را جمعيت شهرنشين تشكيل مي‌دهند.
براساس همين سرشماري، در حدود 35 درصد از كل جمعيت استان فعال بودند. اين شاخص در مورد جمعيت نقاط شهري 3316 و نقاط روستايي 36/3 درصد است. بررسي آمار شاغلان در بخش‌هاي عمده اقتصادي استان اردبيل نشان مي‌دهد كه از كل شاغلان استان 40 درصد در بخش كشاورزي، 22/8 درصد در بخش صنعت و 37/2 درصد در بخش خدمات سرگرم كار هستند، به عبارت ديگر معاش غالب مردم اين استان از فعاليت‌هاي كشاورزي و خدمات تأمين مي‌گردد و صنعت عليرغم احداث و بهر‌ه‌برداري كارخانه‌هاي بزرگ، هنوز جايگاه اصلي خود را بازنيافته است.
محصولات عمده كشاورزي استان عبارت‌اند از: گندم، سيب‌زميني، جو، ذرت دانه‌اي، بذر چغندر قند و حبوبات،‌ به علاوه پنج ميليون واحد دامي استان منشأ توليد و عرضه گوشت و محصولات لبني است. صنايع دستي استان نيز با توجه به ساخت روستايي و عشايري استان از جايگاهي ويژه برخوردار است و زمينه جانبي فعاليت اقتصادي زندگي عشاير و روستاييان را تشكيل مي‌دهد. از جمله اين صنايع مي‌توان به فرش، گليم، جاجيم، ورني و بافته‌هاي عشايري اشاره كرد.
پرورش زنبور و توليد عسل مرغوب يكي ديگر از فعاليت‌هاي اقتصادي است كه در استان اردبيل رونق بسيار دارد و عسل به عنوان سوغات اين شهرستان شهرت ملي يافته است. پرورش نوعي ماهي قزل‌آلا به نام رنگين‌كمان در درياچه طبيعي نئور اردبيل صورت مي‌گيرد كه از نظر مزه و كيفيت غذايي از بهترين و خوشمزه‌ترين ماهي‌هاي جهان است،‌آمار نشان مي‌دهد در سال 1371،‌ مقدار 6408 تن گوشت ماهي در استان اردبيل توليد شده بود.
كارخانه چرم مغان از طريق صادرات پوست به كشورهاي آلمان و ايتاليا بيش از ده ميليون دلار درآمد ارزي وارد كشور مي‌كند و از سويي با توجه به جمعيت انبوه بخش كشاورزي كه در بيشتر روزهاي سال فعاليتي ندارند،‌ لزوم توسعه صنعتي، به ويژه صنايع تبديلي و تكميلي، يكي از ضرورت‌هاي توسعه استان به حساب مي‌‌آيد.

 

ستان اردبیل در منطقه‌ای سردسیر و در شمال غربی فلات ایران با وسعت ۵،۱۷۹۵۲ کیلومترمربع، ۱ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد. این استان بخشی از فلات مثلثی شکل ایران در شرق فلات آذربایجان واقع است که حدود دوسوم آن دارای بافت کوهستانی با اختلاف ارتفاع زیاد بوده و بقیه را مناطق هموار و پست تشکیل داده است . مرتفع‌ترین نقطه استان ،قله سبلان با ارتفاع تقریبی ۴۸۱۱ است.

اقلیم استان اردبیل به‌طور عمده به ۴ عامل ارتفاع، عرض جغرافیایی، منابع آبی و توده‌های هوای مهاجر بستگی دارد. عوامل دیگری نیز نظیر پوشش گیاهی، فعالیت‌های کشاورزی صنعتی و معدنی در مقیاس کوچک بر اقلیم تأثیر داشته و یا از آن تأثیر می‌پذیرند.

 

 

 تاثیر ارتفاعات بر موقعیت جغرافیایی و اقلیمی استان

با توجه به اینکه استان اردبیل دارای دوسوم بافت کوهستانی با ارتفاع متوسط ۳۷۰۰ متر از سطح دریا است و سبلان نگین تابناکی بر بلندای استان با ارتفاع ۴۸۱۱ متر واقع شده، به‌طوری‌که غیر از آن، کوه‌های طالش و قوشه‌داغ در غرب کوه سبلان و بزغوش در جنوب و جنوب غربی سبلان، همگی با ارتفاع متوسط ۲۲۰۰ متر و یا رشته‌کوه پلنگان در حوالی دریاچه نئور و قله آق‌داغ با ارتفاع ۳۳۲۲ متر در استان واقع شده‌اند.

وجود این بلندی‌ها سبب شده که اقلیم استان اردبیل تحت تأثیر آن‌ها از ویژگی‌های خاص برخوردار شود و این استان در شمار یکی از سردترین استان‌های کشور قرار گیرد و میزان بارندگی زیاد شده و دمای آن در حدود وسیعی تحت تأثیر ارتفاعات باشد که غالبا با برف پوشیده هستند.

سيمای طبيعی در استان اردبيل با ساير نواحی فلات آذربايجان تفاوت‌های زيادی دارد. اراضی شمالی و هم‌مرز با کشور جمهوری آذربايجان را در امتداد ارس، زمين‌های پست و جلگه‌ای تشكيل می‌دهند كه كمتر از ۲۰۰ متر از سطح دريای آزاد ارتفاع دارند. در جنوب نيز قسمت‌های اصلی مركز استان با دره رود قزل‌اوزن مشخص می‌شود كه بين منحنی ۱۴۰۰ – ۸۰۰ متر قرار گرفته است.

 

 

نقش منابع رطوبتی

استان اردبیل دارای رودخانه‌های ارس، قره‌سو، بالخلی‌چای و دریاچه‌های نئور و شورابیل است که در شکل‌گیری اقلیم نقش قابل‌توجهی دارد. علاوه بر منبع رطوبتی دریای خزر منابع رطوبتی عنوان شده، بر ویژگی‌های اقلیمی استان اردبیل به‌طور شاخص اثر می‌گذارند.

 

 

بارندگی

بارندگی یکی از عامل‌های اثرگذار بر روی اقلیم هر منطقه است. باران و برف عمده‌ترین نزولات جوی منطقه بوده و مطالعات صورت گرفته بیانگر این است که حداکثر بارش منطقه با حداکثر رطوبت ارتباط مستقیم ندارد. متوسط مجموع بارندگی سالانه محاسبه‌شده از ایستگاه‌های موردمطالعه، ۹،۳۳۳ میلی‌متر و مقدار بارندگی در مناطق شمالی استان نسبت به مناطق دیگر کمتر است. بیشترین میزان بارش در ایستگاه سرعین ثبت شده است، بنابراین پرباران‌ترین و کم‌باران‌ترین فصول سال به ترتیب بهار و تابستان است.

 

دمای هوا

توزیع دمای هوا در سطح استان متناسب با توپوگرافی و سایر ویژگی‌های طبیعی آن است. نواحی پست واقع در دره رودخانه ارس و دشت مغان گرم‌ترین و ارتفاعات سبلان سردترین مناطق استان هستند. میانگین حداکثر درجه حرارت در بین ایستگاه‌های استان بین ۳/۱۴ تا ۵/۲۰ درجه سانتی‌گراد متغیر است. میانگین حداقل درجه حرارت در بین این ایستگاه‌ها میان ۵/۱  تا ۷/۹  درجه سانتی‌گراد متغیر است. ولی وجود درجه حرارت‌های مطلق بین ۵/۳۸- درجه سانتی‌گراد تا ۴۴ درجه سانتی‌گراد به ترتیب در ایستگاه‌های فیروزآباد، خلخال و مشیران بوده که حاکی از اختلاف شدید دما است.

 

کوه سبلان

کوه سبلان یکی از مرتفع‌ترین کوه‌های کشور است که در ۳۵ کیلومتری غرب شهر اردبیل و شمال غربی شهر سرعین میان دو استان اردبیل و آذربایجان شرقی قرار دارد. قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتش‌فشانی سبلان منتهی می‌شود که در ارتفاع ۴۸۱۱ متری قرار دارد. کوه سبلان پس از دماوند و عَلَم‌کوه، سومین قله بلند ایران به شمار می‌رود. رایج‌ترین مسیر برای صعود به کوه سبلان (ساوالان)، مسیر شمال شرقی یا پناهگاه سبلان است. این مسیر برای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده و راهنما نیز ندارند، بهترین مسیر است؛ وجود راه اتومبیل‌رو تا پناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان ناآشنا به محل، به‌راحتی خود را به پناهگاه برسانند و ارتفاع آن در حدود ۳۷۰۰ متر است.

 

 

 

طبقه‌بندی جغرافیایی و آب و هوایی استان

 

بر اساس طبقه‌بندی اقلیمی  محاسبه رابطه آن بین ایستگاه‌های  مختلف استان،  نوع  اقلیم‌های موجود  به شرح جدول  زیر مشخص شده است:

 

نوع منطقه	نوع اقلیم	نام ایستگاه
استپی	نیمه خشک	اردبیل
استپی	نیمه خشک	پارس آباد
معتدل جنگلی	نیمه مرطوب	خلخال
استپی	نیمه خشک	فیروز آباد
معتدل جنگلی	نیمه مرطوب	سرعین
بیابانی	خشک	مشیران
مرز بین استپی و معتدل جنگلی	مرز بین خشک و نیمه مرطوب	نمین
استپی	نیمه خشک	نیر

نام استان	اردبیل
مرکز استان	اردبیل
عرض جغرافیایی	۳۷ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی
طول جغرافیایی	۴۷ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۵۵ دقیقه طول شرقی
موقعیت نسبی استان	واقع در شمال غربی ایران
همسایگان استان	شمال و شمال شرق :جمهوری آذربایجان جنوب: استان زنجان شرق: استان گیلان
مساحت استان	۱۷۸۰۰ کیلومتر مربع
تعداد شهرستان‌ها	۱۰
نام شهرستان‌ها	پارس‌آباد- بیله‌ سوار- گرمی- مشگین‌ شهر- نمین- اردبیل- سرعین- نیر- کوثر و خلخال
جمعیت استان	۱۲۴۸۴۸۸ نفر
فاصله مرکز استان تا تهران	۵۹۱ کیلومتر

استان اردبیل به دلیل پیچیدگی شرایط طبیعی، تنوع زمین‌شناسی و ژئومورفولوژیكی و همچنین تنوع عوامل مؤثر در اقلیم منطقه از آب‌وهوای متنوعی برخوردار است. این استان دارای رودخانه‌های فراوان و کوه‌های  مرتفع در بخش‌های مختلف استان و نیز به دلیل وجود سومین قله‌ی مرتفع و آتش‌فشانی ایران (سبلان) دارای چشمه‌های آب گرم طبیعی در استان است؛ به‌گونه‌ای که گرم‌ترین چشمه‌ی آب گرم طبیعی جهان در این منطقه واقع شده است.

 

 

 

 

جنگل‌های استان اردبیل

بخشی از ویژگی‌های جغرافیایی منطقه، وجود جنگل در استان اردبیل است. در بررسی‌های طبیعی و جغرافیایی استان اردبیل باید اشاره کرد که این استان از معدود مناطق دارای ویژگی‌های بسیار زیاد تنوع آب هوایی و جغرافیایی در ایران است.

جنگل‌های این استان که در شهرستان‌های اردبیل و خلخال واقع‌اند، به انبوهی جنگل‌های شمال نیستند چراکه بخار آب دریای خزر به میزان کافی به آنجا نمی‌رسد.

 

 

 

پوشش جانوری استان اردبیل

استان اردبيل با دارا بودن شرايط زيستی مناسب در سراسر استان نظير كوهستان‌های سبلان، دشت‌های وسيع و رودخانه‌های دائمی دارای پوشش جانوری غنی است كه در سراسر استان پراكندگی دارد.

در بين زيستگاه‌های مهم استان اردبيل، دشت مغان شرايط زيستی مناسبی دارد و از تنوع جانوری و گونه‌های نادر بيشتری نسبت به ساير زيستگاه‌ها برخوردار است در ارتفاعات اطراف آن قوچ و ميش، گرگ، شغال، روباه و خرس و ساير پستانداران زندگی می‌كنند و در دشت‌های آن جوندگانی كه از هر نظر حائز اهميت هستند وجود دارند. آهو نیز در دشت‌های مغان زندگی می‌کند که البته نسل آن‌ها رو به انقراض است.

سالانه بیش از ۲ میلیون پرنده‌ی مهاجر از سرزمین‌های سرد شمالی وارد اردبیل می‌شوند که پوشش جانوری این منطقه را متنوع‌تر می‌کند.

به گزارش سازمان حفاظت محیط‌زیست، در محدوده سبلان ۱۱ زيستگاه وحوش شناسايى شده است.

 

 

 

 

ویژگی‌های اقتصادی، کشاورزی و صنایع دستی استان اردبیل

استان اردبیل به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی ییلاق‌های دامنه سبلان و دشت‌های وسیع اردبیل، مغان و مشگین شهر، یکی از قطب‌های مستعد کشاورزی و دام‌پروری در کشور به‌ شمار می‌رود. بخشی از تولیدات کشاورزی این استان همچون گندم، جو، سیب‌زمینی، پیاز، بذر چغندر قند، حبوبات، دانه‌های روغنی ذرت، انواع میوه‌جات مثل سیب، گلابی، آلبالو، زردآلو، هلو و همچنین در بخش دام و طیور، تولید پروتئین، پرورش ماهی، زنبورداری و تولید عسل، نه‌تنها در داخل کشور به مصرف می‌رسد بلکه بخشی از آن جزو اقلام صادراتی کشور نیز محسوب می‌شود.

در کنار فعالیت‌های کشاورزی باید به فعالیت‌های صنعتی این استان نیز اشاره کرد. در حال حاضر استان اردبیل دارای ۸ شهرک صنعتی، کارخانه‌های بزرگ نساجی، سیمان، ذوب‌آهن و کشت و صنعت است. کارخانه‌های چرم مغان، کارخانه شیمیایی آراز، کارخانه کبریت‌سازی مشگین شهر، کارخانه سیمان، کشتارگاه صنعتی آرتا، ویل تایر، نئوپان خلخال، شیرخشک مغان، کارخانه‌های لبنیاتی و پنیر سازی، موکت‌بافی و … را هم باید به فعالیت‌های صنعتی استان افزود.

صرف‌نظر از فعالیت‌های کشاورزی، دام‌پروری و صنعتی، استان اردبیل در بخش صنایع‌دستی فعالیت‌های قابل‌توجهی دارد. بافت گلیم، جاجیم، شال، زیرانداز، قالیچه قوبای خلخال، قالی‌بافی، قلاب‌بافی، فرش، خورجین و نیز معرق‌کاری، منبت و خراطی، مصنوعات چرمی و وَرنی که بیشتر توسط عشایر شاهسون دشت مغان انجام می‌شود، مهم‌ترین صنایع‌دستی منطقه را تشکیل می‌دهند.

 

 

منابع

۱-علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه، ج ۱، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ذيل «آتروپات»

۲- نگاهی به آذربایجان شرقی: ایرج افشار سیستانی

۳- www.ostan-ar.ir (استانداری استان اردبیل)

۴- www.ardebilmet.ir (پایگاه اطلاع‌رسانی اداره کل هواشناسی استان اردبیل)

۵- ایرانشهر پدیا

اردبیل از شهرهای باستانی و تاریخی ایران است. این شهر در نزدیکی مرزجمهوری آذربایجان قرار گرفته است و دارای ارتفاع زیادی است و از سردترین شهرهای ایران محسوب می گردد که جاذبه های طبیعی زیادی دارد.این شهر در ۵۹۱ کیلومتری تهران و ۲۱۹ کیلومتری تبریز واقع شده است. با ما همراه باشید.

 

چهره عمومی شهرستان اردبیل متاثر از ارتفاعات کوهستان‌های سبلان، طالش و بزغوش است که این عوامل طبیعی سبب محصور شدن آن شده‌اند.

اردبیل ناحیه‌ای است واقع در بخش شرقی آذربایجان و بالق‌چای (ماهی‌رود) از آن ناحیه مشروب می‌شود، مرکز این استان شهر اردبیل واقع در ۸۴ درجه و دو دقیقه طول شرقی و ۸۳ درجه عرض شمالی است. این شهر در فلاتی به شکل دایره ساخته شده و کوه‌های زیبایی آن را احاطه کرده‌اند. در سمت غرب این فلات، آتشفشان خاموش سبلان به ارتفاع ۴،۸۱۱ متر قرار گرفته که پیوسته در برف مستور است. بیشتر زمین‌های این بخش از استان ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارند.

 

 

زمین‌های اطراف شهر اردبیل آهکی است وپوشش درختان در آن مناطق کم است ولی به‌واسطه کاریزها به‌خوبی مشروب می‌شود و مزارع مهم و مراتع وسیعی نیز در آن وجود دارد  آب و هوای آن به‌واسطه ارتفاع زیاد منطقه ، سرد ولی سالم است و از میوه‌های تولید شده در بخش کشاورزی  آن منطقه گیلاس و سیب و گلابی از معروفیت خاصی برخوردار است.

در اطراف اردبیل چشمه‌های آب گرم معدنی فراوان یافت می‌شود و به‌واسطه همین چشمه‌ها و هوای معتدل شهر، اردبیل ییلاق دربار پادشاهان ایران بود.

 

تاریخچه اردبیل

اردويل از دو كلمه ارد + ويل تشكيل شده كه «ارد» نام روز بيست و پنجم از هر ماه و نيز نام يكى از فرشتگان زرتشتى است و به معنى قانونى و مقدس و متشرع است و «ويل» كه ريشه بسيار كهن آريايى دارد هنوز هم در زبانهاى اروپايى استعمال مى‏‌شود به معنى شهر است. لذا اردبيل تحريف شده “اردويل” يعنى شهر مقدس خواهد بود امروزه در مناطق تالش نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می گویند که معنی «شهر مقدس» را می دهد.

اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود ۵۰۰۰ سال قدمت دارد. در لوحه های گلی سومریان به صورت آرتا یا آراتتا ثبت گردیده است .که خود قدمت شهر را تا ۵۰۰۰ سال می رساند.

 

 

 

از آثار تاریخی اردبیل که  نشان تاریخی کهن در این دیار دارد برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد، می‌توان از دهکده آتشگاه، شهرهیر، شهریور و مسجد جامع اردبیل نام برد که در قدیم آتشکده بوده است.

از دیگر نام‌های اردبیل  در دوره های  مختلف تاریخی  «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان»دارالامان» و «شهر مقدس» بوده است .

 

اردبیل و پادشاهی كیخسرو كیانی

مولف کتاب  روضه الصفا  نوشته است: «گویند كه در مبداء الحال كه كاووس  از سلسله پادشاهان كیانی  زمام حل و عقد مصالح عباد را در قبضه درایت و كفایت  كیخسرو بن سیاووش  نهاد , طوس نوذر  به هوا خواهی فریبرز  , كه پسر صلبی  كاووس  بود , در این باب منازعت آغاز كرد و نزدیك بود كه میان او و  گودرزیان  مهّم به جدال و قتال انجامد و كارها به زیان رسد . عاقبت الامر مقرر بر آن شد كه از این دو شاهزاده هر كدام بهمن دژ اردبیل را , كه سالهای دراز , كمند تسخیر هیچ ذوشوكتی بر شرفات آن نیفتاده بود , فتح نماید بر سریر سروری متمكن گردد . نخست  فریبرز و طوس  متوجه محاصره آن شدند و هر چه كوشیدند و مقدمات ترتیب دادند نتیجه ای مترتب نشد . ناچار محروم و مایوس بازگشتند . وچون پرتو مهابت شاهزاده كامكار بر آن قلعه و حصار افتاد اركان آن , كه بسان بنیان هرمان راسخ و راسی بود , از هم فرو ریخت و كیخسرو , دولتكام به نزد كاووس باز آمد و اورنگ شاهی را به وجود همایون خویش مزین گردانید  . حمدالله مستوفی  , صاحب  نزهت القلوب  , هم اردبیل را از  كیخسرو  پسر  سیاووش  و نوه  كاووس می‌داند .

فردوسی هم در شاهنامه به این داستان اشاره كرده است و در باب پادشاهی  كیكاووس  و آمدن  كیخسرو  از توران  به ایران , و سخن گفتن  گودرز  و  طوس  درباره كیخسرو  و  فریبرز پیش كاووس شاه  چنین آغاز سخن می‌نماید:

دو فرزند ما را كنون با دو خیل                     بباید شدن تا در اردبیل

بمرزیكه آنجا دژ بهمن است                      همه ساله پرخاش اهریمن است

 

 

نظریه‌های دیگری درباره پیدایش اردبیل

یاقوت حموی  در  معجم البلدان، بنای این شهر را به فیروز ساسانی، كه به سال ۱۳۹-  ۱۶۳ ( ۴۵۹-۴۸۳ م)  قبل از هجرت سلطنت می‌كرده نسبت داده و آن را فیروز گرد نامیده است . وی در كتاب خود اردبیل را از مشهورترین شهرهای آذربایجان خوانده و گفته است كه  پیش از اسلام كرسی ناحیه بود  . و در جای دیگر اضافه كرده است كه : (گویند : اردبیل از بناهای فیروز موسوم به  باذان فیروز  بوده است).

 

 

در زمان بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان از مراغه به اردبیل منتقل شد. یاقوت که شخصا شهر اردبیل را دیده از کثرت جمعیت و آبادی آن خبر می‌دهد ولی اندکی پس از یاقوت، مغول آن‌را متصرف شده خراب و منهدم کردند و تمام سکنه آنجا را به قتل رسانیدند و بعدها مجددا شهر ساخته شد و در زمان صفویه به منتهی درجه اعتبار خود رسید.

شیخ صفی‌الدین عارف مشهورشهر اردبیل بوده و مدفن وی و نیز چند تن از سلاطین صفویه در همین شهر است. از بناهای معروف این شهر مقبره شیخ صفی‌الدین مذکور است که دارای کتابخانه‌ای معتبر بوده و آن در زمان شاه عباس وقف مقبره شده بود ولی به هنگام جنگ روس و ایران سال ۱۸۲۸ پَسکِویچ سردار روس تمام آن کتابخانه را به یغما برد و به کتابخانه پطرگراد منتقل کرد. ژنرال گاردان در اطراف شهر باروئی ساخت که اکنون خرابست. موقعیت قرار گیری اردبیل در تاریخ بسیار حساس بوده چرا که در سر راه تجارتی تبریز و آستارا و لنکران واقع شده است و واسطه تجارتی  قفقازیه و شهرهای داخلی آذربایجان و غیره می‌باشد. بهترین صادرات آن خشکبار و قالی و پشم است. در دورۀ خلافت حضرت علی(ع) اشعث آنجا را کرسی خود قرار داد. در سال ۶۱۷ق مغولان آنجا را تصرف و ویران کردند. ولی از زمان شیخ صفی‌الدین اردبیلی دوباره رونق گرفت و بالاخص شاه عباس اول مقبره و مسجد شیخ صفی را با هدایای‌گران‌بها زینت بخشید. در اواخر دورۀ صفویه مدت کوتاهی به دست عثمانی‌ها افتاد ولی نادرشاه افشار دوباره آن را پس گرفت. در دورۀ ناپلئون ژنرال گاردان آن را مستحکم ساخت و عباس‌میرزا دربار خود را آنجا دایر کرد. از سیاحان اروپایی که از این شهر دیدن کرده‌اند می‌توان از پیترو دلا واله در ۱۶۱۹ آدام اولئاریوس در ۱۶۳۷ تاورنیه و جیمز موریه در ۱۸۲۱ نام برد.

 

 

 

 

زبان تاتی –زبان آذری

قبل از مهاجرت آریاها به فلات ایران، مردمی در این سرزمین زندگی می كردند كه بومی محل بودند و به زبان مخصوصی سخن می گفتند. آمدن آریاها را بدین نواحی از بیست تا چهارده قرن قبل از میلاد می داند ولی تحقیقات دیگری كه در این زمینه صورت گرفته است حكایت از آن دارد كه پنج هزار سال پیش قوم «اورارتو» كه محققان آنرا شاخه ای از نژاد آریایی می دانند دراین ناحیه زندگی می كردند، که منطقه‌ای كه در جنوب كوه‌های قفقاز از ارمنستان تا كردستان و خلخال و سراب (در شرق وجنوب اردبیل) واقع است.

زبان های باستانی با آن كه دراصل و ریشه یكی بوده است به سه شكل پارسی قدیم، اوستائی و پهلوی منقسم می دانند و بیشتر زبان های كنونی ایران را شاخه های دگرگون گشته آنها می پندارند. احمد کسروی معتقد است که زبانی که تات‌ها بدان سخن می‌گویند در زمان‌های گذشته گسترش زیادی داشته و به استناد شواهد عینی و پژوهش‌های انجام‌شده، زمانی همه مردم آذربایجان و قزوین را در بر گرفته ولی بعدها با اشاعه و استیلای زبان ترکی کم کم از بین رفته است.

در هر حال می‌توان ریشه اصلی زبان تاتی را مادی دانست که در طول قرون متمادی تحت تأثیر اوستایی که زبان مذهبی مردمان این سامان بوده، و فارسی باستان و پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی و فارسی دری، که به ترتیب زبان رسمی حکومت‌های هخامنشی و اشکانی و ساسانی و حکومت‌های پس از اسلام بوده، قرار گرفته، و امروزه در آخرین شکل خود تحت عنوان تاتی درآمده است.

زبان اوستائی از آن جهت كه اوستا، كتاب دینی زردشت، بدان نوشته شده است به زبان اوستائی معروف گشته است. این پیامبر ایران باستان از آذربایجان و به احتمال قریب به یقین از مغان اردبیل و دامنه های كوه سبلان برخاسته و كه همان زبان مادها بود به این ترتیب می توان گفت كه زبان اوستائی قدیمترین زبان آریائی است كه احیاناً اردبیلیان باستان بدان سخن گفته اند .

بعد از حمله اعراب به ایران، زبان عربی در بیشتر نقاط کشور رایج می‌شود اما هیچ گاه غلب کامل نمی‌یابد.

زبان تركی رهاورد تركان است كه با نفوذ تدریجی آنها در این منطقه كم كم رایج گشته است. طوایف ترك نژاد برای بدست آوردن مراتع و چراگاه به سمت ایران آمدند ولی با اقتداری كه دولت های اشكانی و ساسانی داشتند اجازه ورود به ایران نمی یافتند چون ساسانیان منقرض شدند و درنتیجه قبایل ترك بداخل ایران نفوذ كردند.

با ورود اقوام ترک زبان در دوره سلجوقیان و غزنویان، زبان ترکی در این منطقه رواج پیدا کرده و از این زمان، زبان ترکی در این استان ماندگار می‌شود. امروزه مکاتبات اداری و برنامه تحصیلی در مدارس به زبان فارسی انجام می‌شود و جوانان این استان با زبان فارسی آشنایی کامل دارند.

همچنین در برخی نقاط استان همچون امامرود، شهر کلور در خلخال و روستاهای اطراف آن، زبان تاتی و آمیخته‌ای از زبان‌های طالشی، کردی و مازندرانی و در برخی نقاط مانند دهستان عنبرآباد شهرستان نمین، گویش طالشی رایج است.

 

 

 

دین و مذهب در استان اردبیل

به گفته مورخان، ساكنان باستانى اردبيل، مذهب هورمزد پرستى داشته‌اند. هنگامی كه زرتشت به پیامبری برانگیخته شد، در دشت مغان و دامنه‌های سبلان و سپس در اطراف درياچه اروميه به تبليغ احكام دين پرداخت. جمعى از مردم به آيين او گرويدند ولى چون مغ‌های ديگر به مخالفت با وى برخاستند، كيش او در آن ناحيه پيشرفت نكرد. در جنگى كه ميان زرتشتيان و بت‌پرستان روى داد، زرتشتيان بر همه روستاها و قصبه‌های اطراف اردبيل دست يافتند. آنان به افتخار اين پيروزى، آتشکده‌ای در اردبيل بنا كردند كه امروزه آثار آن در سه فرسنگى اين شهر در دهکده‌ای به نام آتشگاه باقى است.

زرتشت به اميد گسترش امر تبليغ به مشرق ايران و توران مهاجرت كرد. به گفته مورخين چون در توران نيز كارى از پيش نبرد، نزد «ويشتاسب» پادشاه باختر رفت و بعد از آن كه او را به آيين خود درآورد، دين او به سرعت در شرق و غرب رواج يافت. اين كيش تا قبل از حملۀ اعراب به ايران، دين رسمى ايران بوده و طبعاً مردم اردبيل نيز به اين دين پايبند بوده‌اند.

سال ۲۲ هجری قمری آذربايجان توسط حذيفة اليمان سردار معروف فتح شد، در اين زمان اردبيل مركز حكومت آذربايجان بود. در دوره خلافت حضرت على (ع)، اشعث به حكومت آذربايجان منصوب شد و در همين زمان بود كه اكثريت اهالى آذربايجان به دين اسلام گرویدند و دين اسلام جانشين آيين گذشته گرديد.

 

 

در گذشته، از میان پيروان ادیان ديگر، بيش از همه، ارامنه در اردبيل زندگى می‌کردند و محله مخصوص داشتند كه به نام آن‌ها «ارمنستان» خوانده می‌شد و شغل بيشتر آن‌ها تجارت، صنعتگرى و طبابت بود. در اواخر حكومت قاجار و با از بين رفتن موقعيت خاص تجاری اردبيل، آن‌ها نيز از اين شهر مهاجرت كردند و امروزه هيچ ارمنى در اردبيل زندگى نمی‌کند.

 

 

پوشاک

امروزه استفاده از لباس‌های محلی و سنتی در بسیاری از نقاط ایران از جمله استان اردبیل منسوخ شده و مردم از لباس‌های معمول شهرهای بزرگ استفاده می‌كنند ولی در برخی از مناطق این استان همچون منطقه مغان و ارسباران و در میان عشایر كوچ‌نشین و میان روستاییان، استفاده از لباس‌های محلی توسط مردان و زنان عمومیت دارد. لباس‌های محلی ایل شاهسون و ارسباران یكی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی این ایل به شمار می‌آیند. مردان ایل پوشاک اختصاصی ندارند، كت و شلوار و كلاه آنان معروف به كِپی (kepi) یا كلاه ترک داری كه نظیر كلاه مردان گیلان است؛ تشكیل دهندۀ پوشاک مردان شاهسونی است.

لباس بانوان ایل شاهسون، هریک یادآور گوشه‌ای از پوشش مردم سایر مناطق ایران زمین است. روسری بانوان را چارقد گلداری تشكیل می‌دهد كه با یک كلاغی بسته می‌شود. پیراهن زنان ایل شاهسون از رنگ‌های متنوع و شاد تشكیل شده و بلند است. تنبان؛ شلیته‌ای است كه می‌پوشند و شبیه تنبان‌های بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی است. جلیقه زنان شاهسون را پارچه‌های دوخته شده بدون آستین تشكیل می‌دهد كه روی آن‌ها سكه‌های طلا و نقره دوخته شده و تعداد سكه‌ها نشان دهنده میزان ثروت خانواده است. زنان كفش‌های دست‌دوزی به پا می‌كنند كه در رنگ‌های متنوع و شاد تهیه شده‌اند. پوشش یاد شده در میان برخی روستاهای استان آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی نیز متداول است.

 

 

 

سوغات اردبيل

از مهم‌ترین سوغات اردبیل می‌توان آب ‌نبات ، تخمه آفتابگردان ، حلوای سیاه ، سرشیر، شیرینی‌های محلی ، شكلات روسته ، عسل طبیعی سبلان ، عصاره گل‌های سبلان و کره را نام برد .

حلوای سیاه اردبیل معجونی است که از جوانه گندم و کره طبیعی تهیه می‌شود و بسیار مقوی می‌باشد.

 

 

 

 

صنایع دستی

صنایع دستی اردبیل بیش تر توسط عشایر و ساكنان شهرها و روستاهای كوچك منطقه صورت می گیرد . قالی بافی ، گلیم بافی و جاجیم بافی از کهن ترین صنایع دستی شهرستان اردبیل است که دارای شهرت فراوان و اهمیت ویژه ای هستند . گلیم بافی در این میان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بوده و فرش اردبیل در مجموعه فرش های نفیس آذربایجان به شمار می آید . نقشه شكسته و اسلیمی ، زمینه فرش های تولیدی فرش بافان اردبیلی را تشكیل می دهد . از مهم ترین طرح های این نقشه ها می توان به طرح قیچی ، تک گل ، ستاره ، ریزماهی ، وان ، هریس ، زیرخاكی ، كله قوچ ، زرین قلم ، طرح قره باغ ، لچک ترنج و مانند این ها اشاره كرد.

از دیگر صنایع دستی شهرستان اردبیل می توان شال بافی ، جوراب های پشمی ، پشتی ، قلاب دوزی ، خورجین بافی ، نقره كاری ، قلمزنی ، خاتم كاری ، صنایع چوبی و فلزی و سفال گری را نام برد. بر اساس آمار موجود ۸۰ درصد فرش تولیدی شهرستان اردبیل ، به خارج از كشور و بیش تر به كشورهای آلمان ، ایتالیا ، فرانسه و ژاپن صادر می‌شود.

اردبیل شهری با غنای فرهنگی تاریخی و تمدنی است که در آثار و ابنیه تاریخی، منابع طبیعی و رفتارها و آداب و رسوم این سرزمین نهفته است.

 

 

منابع:

۱- فر تیغ دادگی بندهش (خلاصه اوستا)، گزارنده: مهرداد بهار، صص 28 و152

۲- علی اكبر دهخدا، لغت نامه، ج 3، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ذیل باكو

۳-  پروفسور گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه دكتر محمد معین، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1349، ص 270

۴- فردوسی، شاهنامه، به همت محمد رمضانی، كلاله خاور. جلد 3. ص 95

۵- آرتوكریستن سن، ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، چاپ دوم، انتشارات دنیای كتاب،1377، ص 190

۶- احمد كسروی، كاروند به كوشش یحیی ذكاء، تهران، 1356 ، صص 313 ـ 314

۷- احمد كسروی. كاروند، صص 315 ـ 316

۸-علی اكبر دهخدا، لغت نامه، ج 1، انتشارات دانشگاه تهران، 1372، ذیل «آتروپات»

۹- نگاهی به آذربایجان شرقی: ایرج افشار سیستانی

۱۰- www.ostan-ar.ir (استانداری استان اردبیل)

۱۱- www.ardebilmet.ir (پایگاه اطلاع‌رسانی اداره کل هواشناسی استان اردبیل)

۱۲- ایرانشهر پدیا

http://www.beytoote.com-۱۳