موارد جواز غیبت
در مواردی ، غیبت کردن جایز است که به بعضی از آنها اشاره می کنیم:
1. در مقام مشورت در کارهای مهم؛ یعنی اگر شخصی دربارۀ دیگری مشورت خواست، ما می توانیم عیب های آن فرد را به مشورت کننده بگوییم.
2. برای ردّ سخن و عقیدۀ باطلِ اشخاصی که دارای چنین اعتقاداتی هستند، نقل سخن و عیب سخن آنها جایز است، تا مبادا مردم دنباله رو آنها شوند.
3. برای شهادت دادن نزد قاضی، باید حقیقت را گفت گرچه غیبت باشد
4. برای اظهار مظلومیت، بیان کردن ظلم ظالم مانعی ندارد.
5. کسی که بدون حیا و آشکارا گناه می کند، در مورد آن گناه غیبت ندارد.
6. برای ردّ ادعاهای پوچ، غیبت مانعی ندارد. کسی که می گوید: من مجتهدم، دکترم، سیّدم، و ما می دانیم که او دروغ می گوید، جایز است به مردم آگاهی دهیم تا فریب نخورند.
در غیر موارد جواز غیبت، وظیفۀ شنونده، گوش ندادن به غیبت و دفاع از مومن است. در روایت آمده:
«السّاکِتُ شَریکُ القائِل»؛ کسی که غیبت را بشنود و سکوت کند، شریک جرم گوینده است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم می فرمایند:
«هر کس غیبتی را بشنود و آن را ردّ کند، خداوند هزار باب شرّ را در دنیا و آخرت بر او می بندد؛ ولی اگر ساکت بود و گوش داد، گناه گوینده نیز برای او ثبت می شود. و اگر بتواند غیبت شونده را یاری کند، ولی یاری نکرد، در دو جهان خوار و ذلیل می شود»
در آیۀ 36 سوره إسراء می خوانیم:
«هر یک از گوش و چشم و دل انسان، در قیامت مورد بازخواست قرار می گیرند»
بنابراین ما حق شنیدن هر حرفی را نداریم.
البته در پاره ای از این موارد که ذکر فرموده اید بین بزرگان اخلاق اختلاف نظر وجود دارد .
مثلاً در مورد جوازها امام خمینی(رض) از همه سختگیرتر وارد شده .....
موفق باشید.
ضمن تشکر از شما راسخونی عزیز، موارد جواز غیبتی که در بالا ذکر شده، مجاری جواز غیبت می باشد، اما شخصی که این کار را انجام می دهد باید از شرایط و حدود و ثغور آن مطلع باشد.
همچنین آنچه اینجا مطرح شد، فقط جنبۀ فقهی و شرعی دارد، لذا بحث اخلاقی آن که ازبعضی علمای اخلاق ذکر می شود،نیازمند بحث درمحل جداگانه ای است.
موفق باشید.
برای جبران غیبت هایی که در گذشته مرتکب شده ایم، اگر غیبت شونده از دنیا رفته است، باید توبه کرد و از درگاه خداوند غفّار عذرخواهی کنیم که البته خداوند توبه پذیر است؛ اما در صورتی که شخص زنده و در قید حیات است، اگر به او بگوییم که ما غیبت تو را کرده ایم، ناراحت شود، به گفتۀ بعضی مراجع تقلید، نباید به او گفت، بلکه باید بین خود و خداوند توبه کرد و اگر امکان دسترسی به شنوندگان غیبت وجود دارد، به نحوی با ذکر خیر و تکریم آن فرد، تحقیر گذشته را جبران کنیم و اگر غیبت شونده ناراحت نمی شود از خود او حلالیت بطلبیم.
در مورد جبران غیبت از آیت الله صافی گلپایگانی استفتاء شده که آیا لازم است به دیگران بگوییم که ما غیبت شما را کرده ایم تا ما را حلال کنند؟ فرمودند:
نه، زیرا او ناراحت می شود و ناراحت کردن مسلمان، خود گناه دیگری است. پس جبران غیبت، استغفار است و حلالیت خواستن در همه جا لازم نیست.
شیخ طوسی در شرح تجرید الاعتقاد، در مورد جبران غیبت بر اساس حدیثی از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم می فرماید:
اگر غیبت شونده، غیبت را شنیده است، جبران آن به این است که نزد او برویم و عذرخواهی کرده و حلالیّت بخواهیم، اما اگر به گوش او نرسیده، باید هرگاه یادی از غیبت شونده کردیم، برای او استغفار کنیم.
«إنَّ کفّارةَ الغیبَة أن تَستَغفِر لِمَن اغتبتَهُ کُلَّما ذَکرتَهُ»[وسائل الشیعه،ج8،ص605].
امام صادق علیه السلام فرمودند:
«غیبت کننده اگر توبه کند، آخرین کسی است که وارد بهشت می شود و اگر توبه نکند، اولین کسی است که به دوزخ برده می شود.»
[مستدرک،ج9،ص117]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند:
«در قیامت هنگامی که نامۀ اعمال انسان به دست او داده می شود، عده ای می گویند: چرا کارهای خوب ما در آن ثبت نشده است؟ به آنها گفته می شود: خداوند نه چیزی را کم و نه فراموش می کند، بلکه کارهای خوب شما به خاطر غیبتی که کرده اید، از بین رفته است. در مقابل، افرادی کارهای نیک فراوانی در نامۀ عمل خود می بینند و گمان می کنند که این پرونده از آنان نیست، به آنها می گویند: به واسطۀ غیبت شدن، نیکی های کسی که شما را غیبت کرده، برای شما ثبت شده است.»
[بحارالانوار،ج72،ص259]
در روایات، نام غیبت کننده در کنار کسی آمده که دائماً شراب می خورد.
«تَحرُمُ الجَّنة عَلی المُغتَاب وَ مُدمِن الخَمر»؛ کسی که غیبت می کند و شراب می نوشد، از بهشت محروم است.
[بحارالانوار،ج72،ص260]
بر اساس روایات، کسی که عیوب مومنی را برای دیگران نقل کند، خداوند نیز عیوب و زشتی های او را آشکار می کند.
[محجة البیضاء،ج5،ص252]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم در آخرین خطبۀ خود در مدینه فرمود:
«اگر کسی غیبت کند، روزۀ او باطل است»[محجة البیضاء،ج5،ص254].
یعنی از برکات و آثار معنوی که یک روزه دار برخوردار است، محروم می شود.