تفرش
پيشنه تاريخي شهرستان تفرش:
محدوده فعلي تفرش جز متصرفات مادها ، هخامنشيان و اشكانيان بوده از دوره ساسانيان قبور حوض گونه زرتشتيان و بعض قلاع به يادمانده است و بعد از آن در زمان طاهريان و صفاريان و سامانيان و آل بويه و غزنويان نيز با وجود عدم وجود آثار ، جزو متصرفات آن به شمار مي رفته در دوره سلجوقيان نام تفرش به صورت طبرس رواج پيدا كرده وبرخي از بزرگان و علما خود رابه آن منسوب و مقلب نموده اند به طور مثال كنيه طبرسي ويژه رجال شيعه بوده و مورد اصلي آن نيز كتب اماميه است و اين انتساب با اين كه از عدد انگشتان دست تجاوز نمي كند، مشخص كننده نفوذ اماميه در تفرش و رواج آن از ديرباز است . در دوره خوارزمشاه تفرش دهستاني در محدوده اقليم عراق (اراک) بوده است و در فاصله سال هاي 740-838 در حدود متصرفات آل جلاير محسوب مي شده است.
از مغولان و تيموريان هيچ اثري در تفرش ديده نمي شود ولي تفرش در روزگار صفويه بويژه پادشاهي شاه عباس بزرگ رو به آباداني نهاده است ومردم تفرش با انجام خدمات برجسته در دستگاههاي حكومت صفوي نفوذ نمود تفرش در ايام سلطنت افشاريان تا سال 1218 جزو متصرفات ايشان بوده است تختگاه زنديان شيراز و خاك تفرش در آن روزگار جزء متصرفات آنان بوده است.
و در اين زمان مكتب خانه هاي متعددي در تفرش تاسيس شده كه نوجوانان در آن به فرا گرفتن مقدمات فارسي و تعلم قرا، مي پرداخته اند در دوران قاجاريه است كه مرداني از تفرش در كار سياست مملكت وارد مي شوند و در راه خدمت به ايران حتي از بذل جان خود نيز دريغ نمي ورزند باز در همين دوره است كهبه سبب توجه پادشاهان قاجار به منطقه روحانيان و علماي مذهب عده اي از سادات بني فاطمه تفرش در دستگاه حكومت رشد كرده تا جايي كه به مناصب بزرگ گمارده مي شوند و يكي از ويژگي هاي دوره قاجاريه گسترش مكتب خانه ها و تكثير و فراواني ميرزاها در تفرش آشتيان و فراهان است ولي روي هم رفته جامعه تفرش در دوره قاجاريه دهقاني ولي غير متحجر بوده است.
در سال 1316 خورشيدي كشور ايران از نظر جغرافيايي به ده استان تقسيم شد و سلطان ابان با شمول قصبه هاي تفرش فراهان، آشتيان و غيره به شهرستان تبديل و به نام اراك ناميده شد و تفرش تبديل به بخش گرديد تا بالاخره در سال 1342 تفرش با شمول بخشهاي فراهان، آشتيان، خلجستان، و نيز دهستان رودبار به شهرستان تبديل شد و با مشاركت مردم، خيابان هاي وسيع در مركز شهر ايجاد گرديد.
درباره وجه تسميه نام تفرش مردم را بر اين باور است كه تفرش در اصل گبرش بوده است و اين توجيه شايد بدين سبب است كه در سده هاي قبل و حتي صدر اسلام گبرها و زرتشتيان در اين جلگه و نقاط مجاور آن از جمله فراهان و آشتيان سكونت داشته اند در متون جغرافيايي اسلام گاهي نام تفرش طبس و يا طبرش آمده است.
معرفي دهستان هاي تابع شهرستان تفرش
الف: بخش مرکزي (تفرش)
1- دهستان بارزجان :
اين دهستان در شمال و در مجاورت شهر تفرش قرار گرفته و بيشتر روستاهاي اين دهستان در مناطقع كوهستاني واقع گرديده است بدليل كمي زمين در روستاها گذران زندگي اهالي از طريق باغداري و دامداري است محصولات كشاورزي علاوه بر مقادير كمي غلات و حبوبات ميوه هاي درختي است كه گردو و بادام در راس آنها قرار دارد واهالي مازاد توليد خود را به شهرستان هايي نظير قم صادر مي كنند وآب و هواي روستاها به دليل كوهستاني بودن سرد و زمستاني هاي طولاني بر منطقه حكمفرماست.
گر چه تردد در تعدادي از راههاي در فصول بارندگي بسختي صورت مي گيرد ولي وجود راههاي شوسه در حوزه دهستان ارتباط روستاها را مسير نمود نداشتن زمين كافي و آب و هواي سردسير موجب گرديده تا اهالي با زحمت و تلاش زياد به مشكلات فائق آمده و مايحتاج كشاورزي خود را تامين كنند.
2- دهستان خرازان :
يكي از دهستان هاي استثنائي است كه بدليل داشتن موقعيت جغرافيايي خاص و محدود بودن در ميان رشته ارتفاعات صعب العبور امكان دسترسي اهالي روستاهاي محصور در اين منطقه طبيعي تنها از سه راه به دنياي خارج وجود دارد كه عبور از هر سه راه به سختي امكان پذير مي باشد نام خرازان از گردنه اي به همين نام گرفته شده است.
3- دهستان رودبار :
كليه روستاهاي دهستان رودبار در منطقه اي كاملا" كوهستاني قرار گرفته و از گذشته دور اين محدوده بنام دهستان رودبار معروف بوده است ارتفاعات رفيع و صعب العبور كليه مناطق اين دهستان را در برگرفته كه به همين دليل روستاها داراي زمين كشاورزي كافي نبوده و روستائيان سرد و طولاني حاكم بر روستاهاست فعاليت هاي چشمگير اهالي موجب گرديده است كه اهالي خود توليدات مورد نياز كشاورزي خود را تهيه كنند ¸فرآورده هاي خشكبار را به شهرهاي همجوار صادر نمايند راههاي ارتباطي شوسه است كه در تعدادي از ان ها رفت و آمد در زمستان به سختي صورت مي پذيرد.
4- دهستان کوپناه
پروفسورحسابي
در سال 1281 (هـ. ش) از پدر و مادری تفرشی در تهران متولد شدند. چهار سال از دوران كودكی رادر تهران سپری نموده بودند كه به همراه خانواده (پدر، مادر، برادر) عازم شامات شدند. در 7 سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت، با تنگدستی و مرارتهای دور از وطن، درمدرسه كشیشهای فرانسوی آغاز كردند و همزمان، توسط مادر فداكار، متدین و فاضله خود (خانم گوهرشاد حسابی) تحت آموزش تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی قرار گرفتند. استاد، قرآن كریم را حفظ و به آن اعتقادی ژرف داشتند. دیوان حافظ را نیز از بر داشتته و به بوستان و گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی، منشآت قائم مقام اشراف داشتند.
پس از ورود به دوره متوسطه، جنگ جهانی اول آغاز شد، و به علت تعطیل شدن مدارس فرانسوی، پس از دو سال، برای ادامه تتحصیل، به كالج آمریكایی بیروت رفتنند و سپس در سن7 1 سالگی، موفق به اخذ لیسانس ادبیات گردیدند. در 19 سالگی لیسانس بیولوژی گرفته، سپس موفق به اخذ مدرك مهندسی راه و ساختمان شده و با نقشهكشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده كمك میكردند. ضمناً استاد در رشتههای پزشكی، ریاضیات و ستارهشناسی، تتحصیلات آكادمیك داشتند. به خاطر قدردانی از زحمات وی، ششركت راهسازی فرانسوی كه در آن مشغول به كار بودند، ایشان را برای ادامه تحصیل، به كشور فرانسه اعزام كرد و در سال 1924 م به دانشكده برق اكول سوپریورد و الكتریسیته پاریس وارد و در سال 1925 م فارغ التحصیل شدند. هم زمان با تحصیل در رشته معدن، در راه آهن برقی فرانسه كار میكردند، تا مهندسی معدن را گرفتند، و در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ ایالت سار مشغول خدمت شدند. سپس به خاطر روحیه علمی كه داشتند، تحقیقات خود را در دانشگاه سوربن، در رشته فیزیك دنبال كردند و در سال 1927 م در سن 25 سالگی دانشنامه دكترای فیزیك خود را با رساله حساسسیت سلولهای فتوالكتریك با درجه عالی دریافت كردند. استاد با موسیقی سنتی ایرانی و موسیقی كلاسیك غربی به خوبی آشنا، و در نواختن پیانو و ویولن تبحر داشتند. در چند رشته ورزشی كسب موفقیت نمودند، در شنا دارای دیپلم نجات غریق شدند.
دكتر محمود حسابی در طول عمر پربار خود، مصدر مشاغل و خدمات علمی و فرهنگی متعددی بودند كه چند نمونه از آن به این شرح است:
- تأسیس مدرسه مهندسی وزارت راه و تدریس در آنجا (1306 هـ. ش)
- نقشه برداری و رسم اولین نقشه مدرن راه ساحلی سراسری میان بنادر خلیج فارس، تأسیس دارالمعلمین عالی و تدریس در آنجا (1307 هـ. ش)
- ساخت اولین رادیو در كشور (1307 هـ . ش)
- تأسیس دانشسرای عالی و تدریس در آنجا (1308 هـ. ش)
- ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی در ایران (1310 هـ. ش)
- نصب و راه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران (1310 هـ. ش)
- تعیین ساعت ایران (1311 هـ. ش)
- تأسیس بیمارستان خصوصی (گوهرشاد) به نام مادرشان (1312 هـ.ش)
- تدوین قانون و پیشنهاد تأسیس دانشگاه تهران و تأسیس دانشكده فنی (1313 هـ.ش)
و ریاست آن دانشكده و تدریس در آنجا (1315 هـ. ش)
- تأسیس دانشكده علوم و ریاست آن دانشكده از (1321 تا 1327 و از 1330تا 1336هجری شمسی) و تدریس درگروه فیزیك آن دانشكده تا آخرین روزهای حیات،
- تأسیس مركز عدسی سازی- دیدگانی- اپتیك كاربردی دردانشكده علوم دانشگاه تهران، - مأموریت خلع ید ازشركت نفت انگلیس در دولت دكتر مصدق و اولین رییس هیئت مدیره و مدیرعامل شركت ملی نفت ایران،
- وزیر فرهنگ دردولت دكترمصدق(1330هجری شمسی)
- پایه گذاری مدارس عشایری و تأسیس اولین مدرسه عشایری ایران (1330هجری شمسی)
- مخالفت با طرح قرارداد ننگین كنسرسیوم و كاپیتولاسیون درمجلس،
- مخالفت با قرارداد دولت ایران درعضویت سنتو«باكت بغداد» درمجلس،
- تأسیس اولین رصدخانه نوین درایران، تأسیس اولین مركز مدرن تعقیب ماهواره ها درشیراز (1335هجری شمسی)
- پایه گذاری مركز مخابرات اسدآباد همدان (1338هجری شمسی)
- تدوین قانون استاندارد و تأسیس مؤسسه استاندارد ایران (1333هجری شمسی) ژئوفیزیك دانشگاه تهران (1330هجری شمسی)،
- استاد ممتازدانشگاه تهران (ازسال1350هجری شمسی)،
- پایه گذاری مركز تحقیقات و راكتور اتمی دانشگاه تهران و تأسیس سازمان انرژی اتمی و عضو هیئت دائمی كمیته بین المللی هسته ای(1330 - 1349هجری شمسی)
- تشكیل و ریاست كمیته پژوهشی فضای ایران و عضو دائمی كمیته بین المللی فضا (1360هجری شمسی)
- تاسیس انجمن موسیقی ایران، مؤسس و عضو پیوسته فرهنگستان زبان ایران(1349هجری شمسی) تا آخرین روزهای فعالیت.
- فعالیت دردونسل كاری و آموزش 7 نسل استاد و دانشجو ازخدمات ارزنده پرفسور حسابی بشمار می رود.
استاد به چهارزبان زنده دنیا: فرانسه، انگلیسی، آلمانی و عربی تسلط داشته و همچنین به زبانهای سانسكریت، لاتین، یونانی، پهلوی، اوستایی، تركی و ایتالیایی اشراف داشتند.
درزمینه تحقیق علمی: 25مقاله، رساله و كتاب ازاستاد چاپ شده است. تئوری« بی نهایت بودن ذرات» ایشان درمیان دانشمندان و فیزیكدانان جهان شناخته شده است. نشان «كوماندور دولالژیون دونور» بزرگترین نشان علمی كشورفرانسه به ایشان اهداگردیده است. استاد تنها شاگرد ایرانی پرفسور اینشتین بوده و درطول زندگی با دانشمندان طرازاول جهان نظیر« پرفسور انیشتین، شرودینگر، بورن، فرمی، دیراك، بوهر... و ادبایی چون آندره ژید، برتراندراسل مرد اول علمی جهان» برگزیده شدند(1990م) و دركنگره 60سال فیزیك ایران(1366هجری شمسی) به عنوان پدرفیزیك ایران ملقب گردیدند. پرفسور دكترسید محمود حسابی در12شهریور1371هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو بدرود حیات گفتند. مقبره استاد بنا به خواسته خودشان درزادگاه خانوادگی ایشان در شهردانشگاهی تفرش قراردارد.
روحش شاد و یادش گرامی ، راهش پر رهرو باد
صنايع دستي تفرش
در زمانهای قدیم چیزی به نام صنایع دستی به مفهوم و مصرف امروزی وجود نداشت. بلکه شاغلین در حرفه های مختلف از روی ذوق و هنر استعدادی خود جنبه های زیباسازی به محصولات خود می دادند. پس ریشه صنایع دستی را می بایست در استادان مشاغل قدیمی مختلف یافت که به منظور تامین روزی خود و خانواده و همچنین به منظور نیاز مصرف کننده دست به تولید محصولات می زدند. نه برای تزئین صرف و دکوراسیون.
مردم هر منطقه از روی وجود زمینه تولید و یا استعداد و شرایط جغرافیایی طبیعی محل سکونت خود دست به تولید محصولات مورد نیاز زندگی خود می زدند و برای جبران محصولات دیگری که دچار کمبود پان بودند به ناچار با برقراری ارتباط با دیگر مردم به عرضه محصولات می پرداختند.
برای نمونه در قدیم کرباس بافی و تولید کبریت جز محصولات اهالی روستای کهک بود و برای عرضه این محصولات به بسیاری از نقاط دور و نزدیک سفر می کردند. همین موضوع باعث می شد استادانی در حال رفت و آمد به دیگر مناطق باشند.
آهنگری
یکی از شاخص ترین استادان آهنگری که برای ساخت ابزار آلات کشاورزان از تفرش به منطقه رودبار سفر می کرد مرحوم استاد اکبر حاجیان آهنگری مستعد و مبتکر بود که حتی با وجود بی سوادی وقتی پای پیاده به روستاهای رودبار می رفت و سفارش و یا بیعانه می گرفت و ماهها بعد محصولات ساخته شده را برای تحویل به آنجا می برد. اسامی همه افراد و تمامی حساب و کتابها را در حافظه خود نگاه می داشت. استاد حاجیان بعدها یک کارگاه آهنگری ثابت در بازار ترخوران به راه انداخت و تا سن 83 سالگی به ساخت ابزاری مانند : انواع قیچی – داس- تبر- تیشه- کلنگ – شانه قالی بافی- انواع کارد و چاقو پرداخت. کاردهای ساخت ایشان در سطح استان مرکزی معروف است. استاد حاجیان در آخرین ماه های عمر خود هم مجبور بود چکش سنگین بر آهن گداخته بکوبد زیرا حق و حقوقی به نام بازنشستگی برای چنین استادان بزرگی وجود ندارد.
گیوه دوزی
بدون کفش زیر پا نمی توان به کار فعالیت پرداخت. استادان گیوه دوز زیادی در محله ترخوران (بازار) وجود داشتند و به تولید گیوه های محکم و دست و دوز می پرداختند که جوابگوی کار کشاورزان در مزارع و بیابان باشد. استاد عباس فضلی از آخرین و بهترین گیوه دوزان تفرش محسوب می شود.
تنور سازی
در هر خانه وجود یک تنور بسیار واجب بوده و خانه قدیمی را نمی توان یافت که در آن تنوری نصب نشده باشد . فن ساخت تنور بسیار خاص و متقاوت بوده و با آن که از گل ساخته می شود اما مراحل ساخت آن هیچ شباهتی به سفالگری ندارد. مر حوم استاد ولی اله قاسمی از آخرین و بهترین تنور سازان تفرش و یا حتی استان مرکزی بود و چقدر افسوس که این اساتید ماهر شاگردی ندارند که علم و هنر خود را به نسل های آینده انتقال دهند.
قالیبافی و گلیم بافی
قالیبافی را می توان گل سرسبد هنر ایرانی دانست و در جهان به آن افتخار کرد. قالیبافی و گلیم بافی در زمانهای قدیم در این منطقه دارای رونق خاصی بود . در سه منطقه رودبار – تفرش – فراهان سه سبک و نقش متفاوت وجود داشت هرکدام دارای نقش انحصاری برای خود بودند مانند نش بازرجان – فیض آبادی و فراهان که دارای شهرت جهانی نیز هستند. اما افسوس که تولید و بافت قالی در این سه منطقه تقریبا به صفر رسید ه است.
مس
در استان مركزی از قدیم حرفه مسگری رایج بوده است اما امروزه با روی كار آمدن ظرف های استیل، ملامین، بلور و چینی ، این صنعت با ركود بسیار روبرو شده است.
در اراك به جز معدود استادان قدیمی ، دیگر كسی به این حرفه اشتغال نمی ورزد. اما در شهرستان تفرش این حرفه به صورت دیگری جلوه كرده است: ساخت ظروف مسی فانتزی و كوچك.
اساس این كار الگوبرداری از ظروف مسی بزرگ، مانند پارچ، آفتابه، سینی، دیزی، تاس، هاون و دیگر ظروف است و در ساخت آن كه مشتمل بر 30 قطعه هستند ابزار مخصوص، حوصله و دقت بسیار دخالت دارد.
این ظروف خیلی كوچك خیلی سریع مورد استقبال مردم و گردشگران قرار گرفت و افراد مختلفی وارد بازار این هنر شده و مشغول تولید و عرضه این محصولات شدند. از اینجا بود كه این محصولات جزو هنر اختصاصی صنایع دستی و اصلی ترین سوغات هنری تفرش شد. بیشترین سازندگان این ظروف مسی جوانان و در پاره ای اوقات زنان هستند.
طرح ساخت ظروف مسی تزئینی و كوچك حدود 30 سال پیش (1355) توسط عبدالرضا كاظمی (همراه با برادر وی داوود كاظمی) هنرمندان ناشنوای تفرشی ابداع شده است.
هم اكنون این هنرمند ناشنوا علاوه بر ساخت ظروف مسی ، به طراحی و ساخت وسایل قدیمی مانند قفلهای عهد قاجار، ترازو و قپان، كشكول و تبرزین، چراغهای قدیمی، سماور و درهای قدیمی می پردازد. این محصولات در شهرهای اصفهان، تهران، زنجان، كرمان، مشهد و بسیاری از شهرهای ایران توزیع می شوند. متاسفانه به دلیل عدم وجود بسته بندی و نداشتن اسم و رسم، این محصولات در هر شهری به هر نامی و با هر قیمتی به فروش می رسد.
متاسفانه این صنعت زیبای كهن به علت گرانی مواد اولیه، نوسان بازار فروش و توجه ناكافی سازمان صنایع دستی ، رونق اولیه خود را به عنوان یك حرفه از دست داده و به حرفه ای تفننی و سرگرم كننده تبدیل شده است. این وظیفه ماست كه با حمایت ها و همفكری خود دست به اقداماتی بزنیم تا بتوانیم این صنعت را به جایگاهی كه باید داشته باشد برسانیم.
معرق با ساقه گندم
سرکار خانم بینا در حال حاضر مشغول به انجام این هنر هستند و تابلوهایی را با استفاده از ساقه گندم تهیه می نمایند.
خط و خوشنوسی از دیگر هنرهای مردم تفرش باید به خوشنویسی اشاره کرد که اساتید و بزرگان زیادی را در این زمینه داشته ایم.
سایر : سبد بافی - گلدوزی - كبریت سازی قدیم - كیسه حمام
ابراهيم كاريابي پدرعمران واباداني تفرش
ابراهیم کاریابی
« تفرشی ها هر کجا باشند نسبت به موطن اصلی خویش علاقة وافر و حیرت آوری دارند که در میان تمام اقوام زبانزد میباشد.» مردمی که همیشه در مواقع انجام کارهای عمومی و عام المنفعه برای کمک و همیاری پیش قدم میگردند.
از قدیم الایام تفرش در تقسیمات کشوزی به صورت بخشی از شهرستان اراک منظور شده بود که مرکز بخش « شهر فعلی تفرش » از دو قسمت یا دو محلة بزرگ نزدیک به هم به نام های فم و طرخوران تشکیل می شد.
ابراهیم حاج قربانی در سال 1281 در محلة فم تفرش در خانوادة مذهبی قدم به عرصة وجود گذاشت و سنین جوانی را در تفرش زندگی کرد و تحصیلات قدیمه را در مکتب خانه های خصوصی آن زمان در تفرش بسیار شده بود، تا حد احتیاج وقتش آموخت. او بسیار به تحصیل فرزندانش هم توجه نشان می داد و بیسوادی را ننگی بزرگ میشمارد.
مردم تفرش عموما حتی بانوان به تحصیل و خواندن و نوشتن علاقمند بودند به همین جهت در تمام محله ها کتابخانه های متعدد وجود داشت و مورد استفاده عموم مردم قرار می گرفت.
حتی اشخاصی که در تابستان به کار زراعت و دامداری مشغول بودند، بقیهدفصول و زمان بیکاری را از دست نمی دادند و برای ادامة تحصیل به مکتب می رفتند.
لذا تفرشی ها از قدیم دارای فرهنگ بالایی بودند و اغلب خوش نویس و با سواد محسوب می شدند.
شهرستان تفرش که به فاصلة220کیلومتری جنوب غرب تهران قرار گرفته منطقه ایست کوهستانی با آب و هوای معتدل و سرسبز و خرم با محیطی آرام و دلنشین که به همین مناسبت تفرشی های مقیم تهران و دیگر شهرهای کشور فصل تابستان را برای استراحت و استفاده از آب و هوای لطیف و سالم به آنجا روی می آورند.
جوانی ابراهیم کاریابی در تهران
بالاخره مرغ دل ابراهیم که آرزوهای بسیار بزرگی در سر و دل می پروراند با اجازة مادرش که تنها سرپرست او بعد از مرگ پدر بود، قفس شکست و به سوی پایتخت پرگشود.
با این که در آن زمان به یمن حضور خوش نویسان تفرشی و دستگاه های دولتی هجرت و کوچ برای رشد و شکوفایی عادی بود و کارمندی دولت قرب و منزلتی خاص بین مردم داشت و برای ابراهیم که در زمان خودش فردی با سواد محسوب می گشت و او می توانست با استفاده از نفوذ همشهریانش که در ادارات دولتی مصدر کار بودند و اغلب آن ها پست های کلیدی و مهم داشتند استخدام در یکی از دستگاه های دولتی کار سهل و آسانی بود معهذا او به کار دولتی و جیره بگیری رغبتی نداشت و از آنجایی که در سر آرزوهای بزرگی می پرورانید شغل آزاد را ترجیح داد
ازكارهاي برجسته ايشان
تاسيس بيمارستان- احداث حمام عمومي -ساختن مدرسه-خيابان كشي تفرش با كمك اهالي-ايجاد پارك وميدان باغ ملي و...ازسال1330وخدمات ارزشمند بسياري....روحش شاد
چشمه آب معدني گرو
در لایه های زیرین منطقه تفرش، سفره هایی از آب معدنی وجود دارد كه به صورت خودجوش از جای جای این منطقه به سطح زمین جریان پیدا كرده اند.
اصلی ترین چشمه آب معدنی تفرش به «آب گرّاب» یا «آب گرو» معروف است كه در 5 كیلومتری غرب شهر و در محلی به نام «تخته شور» قرار دارد. مجموعه ای از دهها چشمه كوچك دیگر تا شعاع چند صد متر «آب گرو» وجود دارد كه به آنها «آب قلَّك» می گویند.
این چشمه آب معدنی در 5 کیلومتری شهرستان تفرش و بین روستاهای کبوران و تراران از زمین خارج می شود. این ناحیه از رسوبات آبرفتی پوشیده شده است و در برخی نقاط زمینهای دوره کرتاسه وائوسن تا میوسن نیز دیده می شود. آب همراه با گازکربنیک فراوان از زمین خارج می شود.
این آب از دسته آب های بیکربناته کلسیک و کلروره سدیک بوده و از لحاظ میکروبی دارای آلودگی است و قبل از مصرف باید استخراج صحیح انجام شود.
نوشیدن این نوع آبها باعث ازدیاد ترشحات دستگاه گوارشی شده و به هضم غذا و تخلیه معده کمک می کند. همچنین باعث بهبود متابولیسم پروتیدها شده ، قند خون را پایین می آورد و باعث دفع اسید اوریک می شود. استحمام در این آبها، اثر تسکینی داشته و باعث انبساط عروق و ازدیاد ادرار می شود. آثار فارماکودینامیک چشمه :
1- افزایش جریان خون پوستی و قرمز شدن پوست .
2- پایین آمدن فشار خون ( به طور موقتی )
3- آهسته شدن نبض
4- تسکین عمومی بدن
5- افزایش ضرایب اکسیداسیون گوگرد
6- افزایش دفع ادرار
7- پایین آمدن قند خون و ادرار ( در بیماران مبتلا به قند )
خواص درمانی چشمه :
1- نوشیدن :
آشامیدن کمی از آب چشمه قبل از غذا ، کمک به هضم غذا و باعث ازدیاد ترشحات گوارشی می گردد ولی پس از غذا ، آشامیدن مقدار بیشتری از این آب ، دارای خاصیت تسکینی است و به تخلیه معده کمک می کند . این آب باعث ازدیاد مواد تشکیل دهنده صفراء شده و همچنین باعث تحریک انقباض های وزیکولر می گردد .
آشامیدن آب چشمه ، باعث بهبود متابولیسم پروتئید ها می شود . قند خون را پایین می آورد و دفع اسید اوریک را زیاد می کند . باید یاد آور شد که آب چشمه از نظر میکروبی دارای آلودگی بوده که قبل از مصرف بایستی تصفیه گردد .
2- استحمام :
استحمام در این آب اثر تسکینی داشته ، همچنین باعث باز و بسته شدن عروق می گردد . هنگام استحمام نبض کند می شود و میزان ادرار بالا می رود :79:
این آب شبیه آب معدنی رویات فرانسه می باشد.
چاه دیوانه
چاه آب فشانی در داخل شهر (واقع در پارك حكیم نظامی) وجود دارد كه هر چند وقت بكبار فوران می كند. عمق این چاه حدود 200 متر می باشد و به قصد آب شرب شهر حفر شده بود. در اوایل حفر چاه، فوران آب 50 دقیقه و زمان استراحت 10 دقیقه بود. اما اكنون پس از گذشت 20 سال فاصله زمانی فوران آب به یكبار در روز تقلیل یافته است. این آب فشان به «چاه دیوانه» معروف است. این آب های معدنی خوردنی نیستند و فرمول شیمیایی آنها بیكربانته كلسیك و كلروه سدیك Ca(Hco3)2NaCl می باشد و در هنگام جوشش با گاز CO2 همراه هستند. در جهان فقط یك آب معدنی دیگر با این مشخصات وجود دارد، آن هم چشمه رویا (Royat) در فرانسه می باشد
|
تکيه زاغرم معرفي تکيه زاغرم تکيه زاغرم با بيش از 150 سال قدمت قديمي ترين تکیه در کشورمي باشد و يکي از 14 تکيه موجود تفرش است که در محله زاغرم شهر تفرش واقع شده و در حال حاضر هر چهار طرف آن باز مي باشد. پوشش چوبي بناي تكيه زاغرم تفرش به تاريخ 9/1/1378 به شماره 2281 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. در ايام سوگواري ابا عبدالله الحسين (ع) مراسم هاي عزاداري امام حسين (ع)، مراسم سينه زني، تعزيه خواني و سوگواري، برگزاري تعزيه ، در اين تکايا برگزار مي شود [IMG] تکيه زاغرم که ازمعمارهاي قابل توجه ايراني برخورداراست که درسال 1274 هجري قمري بنا شده است. اين بنا با خشت و کاه گل وتيرهاي چوبي بنا شده و از نظر معماري قابل توجه است و متعلق به دوران قاجار مي باشد. كتيبه سنگي كه بر روي جرز سمت راست ايوان ورودي اصلي بنا قرار گرفته مويد دوران سلطنت ناصر الدين شاه قاجار مي باشد اما قديمي ترين بخش تكيه زاغرم، ايوان ورودي ضلع جنوب شرقي مي باشد. قوس جناقي كند بوده و اسم معمار آن بر داخل رسم بنديهاي مركزي ايوان ورودي نقر شده است مقرنس كاري ظريف داخل رسم بنديهاي ايوان شباهت زيادي به شيوه مقرنس كاري دوران صفوي دارد بناي فوق از جمله بناهاي دو ايواني مي باشد كه در ضلع هاي شمالي غربي و جنوب شرقي قرار گرفته اند . مصالح اصلي به كار رفته در بناي تكيه زاغرم شامل سنگ درپي ها، خشت در سازه اصلي آجر در سازه و نماها، چوب در ستونها و پوشش سقف و آهك گل و گچ كه در تزئينات نيز به كار رفته است مي باشد تكيه زاعزم محل برگزاري مراسم مذهبي بويژه دهه محرم و صفر بوده وهيئتهاي عزاداري سالار شهيدان به سوگواري و اجراي تعزيه خواني مي پردازند. نكته جالب توجه درمورد اين بنا تداوم انجام مراسم مختلف مذهبي در اين تكيه از دوران صفويه تا عصر حاضر مي باشد كه هنوز رونق اوليه خود را بر خوردار مي باشند. این تکیه درسال1384توسط میراث فرهنگی مرمت شد |
مسجد جامع شش ناو تفرش
یکی از مهمترین آثار معماری دوران سلجوقیان در ایران و همچنین یکی از قدیمی ترین مساجدکشور در شهر تفرش استان مرکزی قرار دارد.
این مسجد که در محله فم تفرش واقع شده به مسجد جامع شش ناو معروف است.
نام شش ناو از شش ناودانی گرفته شده که آب قنات شش ناو را که از داخل این ناودانها عبور می کرده به شش قسمت مساوی تقسیم نموده و به محله های مختلف تفرش جاری می شده است.
قدمت قنات به قرن سوم هجری قمری یعنی زمان امام حسن عسگری(ع) می رسد.مجموعه مسجد از یک مناره آجری بسیار قدیمی به ارتفاع حدود 20 متر و قطر 3 متر گنبد بزرگی به ارتفاع حدود 15 متر و قطر 16 متر، دو شبستان، ایوان، صحن، قنات، چند حجره و حسینیه تشکیل شده است.
کاشیکاری و مقرنس کاری های سقف و دیواره ایوان مسجد یکی از شاهکارهای مهم معماری سلجوقی در استان مرکزی می باشد.
برای ورود به صحن مسجد بایستی از داخل تکیه بزرگی گذشت که حدود 300 متر مربع مساحت دارد. این تکیه در دو طبقه با سقف و ستون های چوبی احداث شده است. طبقه همکف برای استفاده آقایان و طبقه دوم که دور تا دور تکیه را در بر گرفته ، برای بانوان در مراسم عزاداری مورد استفاده قرار می گیرد.
شش ناو، مرحوم محمد محدث از صحابه امام حسن عسگری در قرن ششم هجری دفن شده است. همچنین قدمت مناره را قدیمی تر از بنای مسجد مسجد دانسته و آن را متعلق به قرن پنجم اوایل صر سلجوقیان می دانند. در انتهای فوقانی مناره به خط کوفی کلمه لااله الاالله با آجر نوشته شده است.
در سال 1277 هجری قمری ایوانی آجری با مقرنسهای گچی در جنب شبستان احداث شده که بانی آن محمد ابراهیم بن عباس می باشد. درهای ورودی به داخل شبستان در این ایوان تعبیه شده است. این مسجد در تاریخ 19/5/1379 به شماره 2771 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
تکیه شش ناو تفرش
در مجموعه مسجد شش ناو تفرش و دیوار به دیوار این مسجد، تکیه شش ناو ساخته شده است. این تکیه حدود 300 متر مربع مساحت داشته و قدمت آن به اواخر دوره قاجاریه می رسد.
تکیه از دو طبقه ساخته شده است، طبقه همکف که دارای سکوی تعزیه می باشد برای مردان و طبقه اول که دور تا دور تکیه را در برگرفته محل استقرار خانم ها می باشد. سقف تکیه با چوب و شیروانی پوشیده شده و تعداد زیادی تیرهای چوبی سقف را برپا نگهداشته است
نخل محله شش ناو ، علم هاو کتل ها در این تکیه نگهداری می شود.
تکیه دارای سه در ورودی و خروجی به سه گذرگاه عومی شهر می باشد.
|
غارهاي تفرش |
معرفي امامزاده محمد (افطسي)
اين امامزاده، جد مقام معظم رهبري و محل دفن محمد بن حسن افطس بن علي اصغر بن امام زين العابدين (ع) مي باشد.
متن شعر موجود در ايوان سردر، حاکي از آن است که اين ايوان در سال 1050 ه.ق توسط خواجه مومن و در زمان در دوران صفويه (قرن دهم هجري ـ شاه عباس دوم) ساخته شده است و جزء آثار ملي به ثبت رسيده است.
اين بناي تاريخي در مركز شهر تفرش واقع شده و داراي گنبدي دوپوش بوده كه نماي پوسته بيروني از كاشيهاي نره رنگي و خطوط نوشته اي تشكيل يافته و زير سقف گنبدخانه داراي مقرنس كاري و تزئينات نقاشي مي باشد سقف ايوان ورودي به زير گنبدخانه نيز داراي مقرنس كاري بوده كه تزئينات كاشي با رنگهاي مختلف آنرا تزئين داده است .
اين آرامگاه، چهار ايوان دارد که جز ايوان شمالي بقيه داراي جدار سفيدکاري با سقفي رومـي پوش اند.
در طرف ضلع شمال و جنوب آن ورودي به ايوان است و در سمت شرق و غرب ايوان بدون ورودي احداث شده , اصل بنا مربوط به دوره ايلخاني مي باشد و تزئينات و نقوش روي سقف در دوره صفوي انجام گرفته است.
امامزاده محمد از ديگر آثار به ثبت رسيده ملي درعصر صفويه قرن دهم و زمان شاه عباسي دوم مي باشد
درختان معروف تفرش
|
تفرش به شهر گردو و بادام معروف است. درختان کهنسال چنار نیز در جای جای تفرش وجود دارند که عمر آنها بعضا به هزار سال می رسد. این درختان معمولا در کنار مکان ها و بناهای تاریخی واقع شده اند.
درخت چنار بزرگترین چنار در کنار «مسجد جامع ششناو» و دیگری در روستای «دینه گرد» یا «دینیجرد» در کنار بقعه عزیز پیغمبر(ص) قرار دارد که 9 متر محیط و 8/2 متر قطر دارد. درخت گردو بزرگترین درخت گردو با محیط 6 متر و قطر 9/1 متر در روستای تراران بالا (دلارام) قرار دارد. این درخت دارای 5 شاخه اصلی است که هر یک خود به اندازه یک درخت تنومند است. و سالانه 15000 عدد گردو می دهد، در صورتی که یک درخت بزرگ گردو در سال حداکثر 3000 عدد گردو محصول می دهد. درخت چناروقف محله بامحیط7متروارتفاع13متردرکنارمسجدتاریخی وقف محله قراردارد
چنار میانده
این درخت باارتفاع بیش از 12متردرکنارتکیه میانده قراردارد
|
ماه محرم در تفرش
ایام دهه اول محرم در منطقه فم تفرش در پنج محله شامل میانده-زاغرم-ششناو-خلچان و مشهد از صبح روز اول محرم با مراسم قدیمی علم گرداني از درب منازل اشخاصی که صاحب علامتهای یک تا چند ین تیغه با سلام وصلوات وصرف شیرینی و شربت به سوی تکیه های محل مربوطه اغاز میشود
طبق روال این سالها همه روزه در صبح وظهر عصردرتکیه های خلچان میانده وششناومجالس تعزیه های مختلف برگزار میشود وشب اهالی هر محله در تکیه های محل خود اجتماع کرده وپس از مراسم روضه خوانی به سینه وزنجیر زنی میپردازند ودر شبهای نهم ودهم محرم دسته جات عزا داری هر محل درقالب دسته های سینه زنی وزنجیر زنی به تکیه های دیگر محله ها میروند وبه عزا
داری برای امام حسین ویاران باوفایش میپردازند
این مراسم تا روز عاشورا ادامه پیدا میکند وتا ظهر عاشورا که تعزیه شهادت امام حسین (ع) در یکی از تکیه های میانده یا ششناو برگزار میگرددوسپس عزاداران بابلندکزدن نخل ان محل بهسوی امامزاده محمد (ع)محله مشهدحرکت کرده ودر انجا به عزا داری میپردازندوسپس به محله خود باز گشته ودر کوچه های محل نیز اقدام به سینه زنی و قبلاعلم گرداني می کردندوسرانجام در شام عاشورامراسم شام غریبان بهمراه تعزیه بازار شام(به اسارت رفتن بازماندگان حادثه عاشورا)برگزار میگردد
فرهنگ اصطلاحات تفرش
آغاسته کردن :پر کردن
پتله:گندمپخته و دستاس شده
تنده گیره زرد الوی درشت
چقلی :شکایت
خسگول : مدفوع الاغ
گیلیوار : مار مولک
مزگو: هاون سنگی
واج رفتن:سرگرم شدن
ملیچ:گنجشک
سوک : کنج -گوشه
چپوش : بز نر
غلو : زیاد
زءیر : اسهال
رشمه : طناب
دارتک : دارکوب
دانگو : مغز بادام تلخ بو داده
خش خشک : اهسته اهسته
چپال : چپ دست
خسنک : بختک کابوس
پت : پوزه
بوا کور : جغد
قزقان : دیگ
اسدوم : انبر
اسگلیدن: پاره شد
استان مرکزی، تهران، خراسان، اصفهان از جمله استانهای دارای تعزیه قابل توجه هستند اما تحقیق در مورد تعزیه تفرش نشان داده است بیشترین تعزیه خوانان کشور از این خطه برخاسته اند.
تعزیه در تفرش جزیی از زندگی مردم است و همه خانواده های تفرشی را درگیر خود کرده است. بوی تعزیه قدیمی درحسینیه های چوبی معروف تفرش که قدمت چندصد ساله دارد انسان را مست می کند.
رضا حیدری یکی از تعزیه خوانان مشهور کشور است که نمونه ای از خطه تفرش است.
وی در سال 1318 خورشیدی و در مهد تفرش متولد شد وی ازجمله شبیه خوانهای مشهور است که این حرفه را از اوان کودکی نزد پدر خویش آموخت و توانست نسل فعلی شبیه خوانی ایران را پرورش دهد.
[IMG]
استاد حیدری، محقق و نسخه نویس، هنرمندی است زبردست در اجرای نمایش تعزیه و از جمله معدود شبیه خوانهایی است که مطالعات تحقیقاتی در زمینه تعزیه و تاریخ اسلام داشته و در راه اصلاح تحریفات موجود در تعزیه نامه ها تلاشهای فراوانی کرده و این ویژگیها، وی را از سایر شبیه خوانها متمایز ساخته است.
او که از صدایی شیوا بهره می برد، آشنایی کامل به دستگاه های موسیقی اصیل سنتی دارد و به گفته شبیه خوانهای صاحب نام معاصر، استادی مسلم و جزو برجسته ترین شبیه خوان های این سرزمین است.
دکتر سیدمحمد میرشکرایی در مورد رضا حیدری می گوید: وی تعزیه خوان هنرمند و مشهور است که با وجود داشتن نزدیک به 68 سال سن در حرکات و در کشش صدا جوانان را وامی گذارد.
و از این دست در تفرش و کم نیستند و اینها تنها نمونه هایی هستند از خیل تعزیه خوانان معروف تفرش
تعزیه، میراث فرهنگى آئینى ملت ایران است و گرچه تعزیهخوانها نیز هر سال خود را براى این نمایش آماده مىکنند تا این میراث زنده بماند و نسلهاى بعد نیز از آن بهره ببرند با این حال انتظاراتی دارند که به حق است.
وجود بیش از ده هاتعزیه خوان در تفرش در حالی است که پیش از آن این تعداد دو و سه برابر این تعداد بوده و تعزیه خوانی فرهنگی مطرح در میان مردم بوده است.
گرچه بخشی از رکود تعزیه به دلیل توسعه رسانه های گروهی مانند تلویزیون است با این حال این هنر بیش از این می تواند در توسعه دینی و فرهنگی جامعه نقش داشته باشد.
صحنه هایی چون مادرانی که کودکان خود را در آغوش شبیه خوان امام حسین می دادند و از کاسه آبی که در دستان حضرت عباس بود می خورند، کمرنگ شده است اما اعتقاد مردم کمرنگ نشده و همچنانکه در هئیتها سینه زنی می کنند و در نوحه ها اشک می ریزند به لحظه لحظه مظلومیتی که امام حسین در تعزیه می کشد اعتقاد دارند و شاید نمود بیشتر فرهنگ تعزیه در گروی رفع مشکلات سر راه این هنر دینی و آئینی است.
دغدغه اصلی تعزیه خوانان توجه به این هنر دینی است آنها نه دوست دارند تنها هنر خوانده شود و نه از هنر بی بهره باشد.
توجه به اصول اصیل تعزیه در اجرا، انتخاب تعزیه خوان، ایجاد زمینه های تعزیه خوانی و حمایت علما و مسئولان از اجرای تعزیه و جلوگیری از تشریفاتی شدن این هنر دینی مهمترین خواست تعزیه خوانان تفرش است.
[IMG]
تعدادی از شبیه خوان های تفرش
- پرویز آبایی
- داوود آبایی
- نقی بیاتی
- علی ترابی
- حمید حیدری
- رضا حیدری
- عباسعلی حیدری
- مجتبی حیدری-حميدشاه حسيني
- محمد رضایی-افتحی-ابوالفضل صابری
-ابوالفضل ابایی-حمید شاه حسینی-جواد مومنی-
آب انبار مشهد
در محله مشهد در مجاورت امام زاده محمد اب انبار ي وجود دارد
كه بنا بر سنگ نبشته اي كه در سردر ان وجود دارد قدمت اين بنا
به بيش از 220سال پيش مي رسد كه به نظر مي رسد كه قبل از به
وجود امدن تكايا در تفرش مردم شيعه ي اين ديار در ماه محرم در
جوار امام زاده محمد به سوگواري و تعزيه خواني مي پر داختند
كه اين اب انبا ر جهت رفاه حال زايرين و سوگواران ساخته شده
است
امامزاده ابوالعلی
امامزاده ابوالعلی مهدیمهدی بن محمد از نوادگان امام جعفر صادق (ع) می باشند.
از معماری گنبد بنظر می رسد كه این بنا از ساخته های قرن هشتم ه.ق. دوره ایلخانی باشد و به دلایلی به طور كامل به پایان نرسید، ولی از نظر معماری قابل توجه است. ایوانها و رواقهای اطراف آن از الحاقات عصر صفوی است.
در جوار این بقعه چنار كهنسالی با شاخه های سترگ قرار دارد كه شاید بتوان قدمت آن را فراتر از قدمت بقعه دانست.
ورودی بنا یك درب چوبی قرار داشت كه روی آن تماما از آیه های مختلف كنده كاری شده بود، تاریخ ساخت این درب نیز 1073 ه.ق می باشد.
بقعه ابوالعلاء در کنار پارک حکیم نظامی تفرشی و در خیابان شهید بهشتی شهرستان تفرش واقع شده است.
این بنا در تاریخ 4/11/1355 با شماره 1344 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.