لوگوهای زیبا برای گوگل

«نظارت همگانی» واژهای شرعی و قانونی است که در سالهای اخیر در فرهنگ سیاسی مردم ایران متداول شدهاست. این واژه بر این مفهوم استوار است که مردم صاحبان واقعی حکومتند و حق دارند بر نحوه کار حکومت نظارت داشته باشند و در آن مشارکت کنند. مفهوم نظارت همگانی قدمتی دیرینه دارد. در دموکراسیهای دولت- شهرهای یونان باستان، بویژه دولت- شهر آتن، رگههایی از مفهوم نظارت همگانی را میتوان دید؛ چرا که شهروندان از طریق انتخابات شورا و مجالس عمومی (به نام اکلزیا) بر عملکرد صاحب منصبان نظارت میکردند و به عزل و نصب آنان می پرداختند که همین رویه به نظامهای سیاسی غرب در عصر جدید نیز راه یافت. در اسلام نیز امر به معروف و نهی از منکر در قالب دو فریضه از فروع دین بر مومنان واجب شدهاست که جایگاه نظارت فردی در زندگی اجتماعی مسلمانان را به طور عام و نقش نظارت همگانی در زندگی سیاسی مسلمانان را به طور خاص نشان میدهد.

بنابراین، با توجه به اهمیت نظارت در دین مبین اسلام، در جمهوری اسلامی ایران نیز نظارت همگانی ارزشی مضاعف دارد، چرا که فراتر از حق شهروندی است و به رسالت شهروند در قبال فرد، جامعه و خداوند می انجامد. بر این اساس، با پیروزی انقلاب اسلامی و تاسیس نظام سیاسی مبتنی بر اصول و اهداف دین مبین اسلام، مردم و نقش نظارتی آنان در نظام سیاسی ایران مورد توجه قرار گرفته و در اصل هشتم قانون اساسی بر تحقق آن تاکید شده است. با این که این اصل در دو دهه اول بعد از پیروزی انقلاب، به دلایل مختلف (بویژه جنگ تحمیلی و همت برای بازسازی) آن گونه که شایسته این نظام بود محقق نشد، ولی با رویکرد مشارکت جویانه دکتر قالیباف و دیدگاه او در زمینه ضرورت توسعه سرمایه های اجتماعی و جلب اعتماد عمومی شهروندان، (پس از تجربه موفق در نیروی انتظامی) به منظور اعمال نظارت عمـومی شهروندان بر عملکرد و برنـامه های مدیریت شهری و بسترسازی مطلوب در مسیــر تحقق سلامت سازمانی، مرکز نظارت همگانی شهرداری تهران (۱۸۸۸) در ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۳۸۵ تاسیس شد.

پیام های شهروندان در مرکز نظارت همگانی در چرخه کاری پیچیده ای به سرانجام می رسد. این چرخه با تماس شهروند از طریق تلفن ۱۸۸۸، پیام کوتاه به شماره ۳۰۰۰۱۸۸۸ و درگاه اینترنتی شهرداری تهران به نشانی www.tehran.ir در بخش سامانه نظارت همگانی ۱۸۸۸ با این مرکز و انتقال پیام آغاز می شود. این پیام در سامانه ۱۸۸۸ ثبت شده پس از تجزیه و تحلیل و تشخیص موضوع و مدیریت ذیربط، برای بررسی و پاسخگویی طبقه بندی شده و از طریق سیستم، ارجاع می شود. مدیریت مربوطه نیز پس از بررسی و یا انجام اقدامات لازم، نتیجه را از طریق سیستم به این مرکز ارسال می کند. پس از آن، واحدهای بازرسی با بررسی خبر ارسالی از بخش مربوط، صحت آن را تایید می کنند و سپس، نتیجه از طریق همان ابزار ارتباطی اعلام شده از سوی شهروند (تلفن، پست الکترونیک و...) به آگاهی وی می رسد.

یکی از روش های مدرن نظارت بر عملکرد سازمان، نظارت بر مبنای فن و تکنولوژی است. در این روش نظارت به صورت غیر محسوس بوده و کنترل، بیشتر در عرصه نظام و سیستم بوده که از طریق نرم افزارهای مدرن صورت می گیرد. این مرکز تلاش نموده با استفاده از ابزارهای نوین فناوری اطلاعات و با دریافت صحیح پیام های شهروندان و پردازش و تحلیل اخبار و اطلاعات واصله، انتظارات و خواسته های منطقی و معقول مردم را به مدیران شهری و مبادی رسیدگی کننده شهرداری منعکس و پس از اخذ پاسخ نتیجه را به مخاطبین اطلاع رسانی کرده و اعتماد اجتماعی را کسب نماید. موضوعاتی که شهروندان در خصوص آن با سامانه ۱۸۸۸ ارتباط برقرار می کنند شامل موارد ذیل است:

 

 

● راهنمایی و ارشاد

شهروندان در خصوص موضوعات زیر می توانند به راهنمایی و ارشاد مدیران شهری بپردازند: اجتماعی و فرهنگی، اجرای احکام، املاک، امور بانوان، امور شهری، جرائم و تخلفات کارکنان و مدیران، حقوقی، حمل و نقل و ترافیک، دفتر خدمات الکترونیک، روزنامه همشهری، شهرسازی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، فنی و عمرانی، مالی و اداری و مدیریت ۱۳۷.

 

 

● شکایت

شهروندان در موضوعات زیر می توانند به طرح شکایت از کارکنان و مدیران شهری بپردازند: ۱۳۷و ۱۸۸۸، اجتماعی و فرهنگی، اجرای احکام، املاک، امور اجتماعی، امور اداری و مالی، امور بانوان، امور شهری، پلمپ و فک پلمپ، پیمانکاران، تخلفات پرسنلی، تخلفات مدیران، ترمینال های شهری و بین شهری، جرائم و تخلفات کارکنان و مدیران، حقوقی، حمل و نقل و ترافیک، دفتر خدمات الکترونیک، روزنامه همشهری، زیباسازی شهری، سازمان بهشت زهرا، سازمان تاکسیرانی، شرکت راه آهن شهری (مترو)، شرکت واحد اتوبوسرانی، شهرسازی و تخلفات ساختمانی، فروشگاه شهروند، فضای سبز، فناوری اطلاعات و ارتباطات، فنی و عمرانی، معاینه فنی خودرو، میوه و تره بار، هماهنگی و برنامه ریزی.

 

 

● انتقاد

شهروندان در موضوعات زیر می توانند به طرح انتقادات خود از کارکنان و مدیران شهری بپردازند: ۱۳۷و ۱۸۸۸، آسیب های اجتماعی، اجتماعی و فرهنگی، اجرای احکام، ارتباط با شهروند، املاک، امور اداری و مالی، امور بانوان، امور رفاهی، امور شهری، انتقاد از پرسنل، انتقاد از مدیران، پیمانکاران، تابلوها، ترافیک، جرائم و تخلفات کارکنان و مدیران، حقوقی، حمل و نقل و ترافیک، حمل ونقل عمومی، دفتر خدمات الکترونیک، روزنامه همشهری، شهرسازی، طرح و پروژه، فرهنگی، ورزشی، اجتماعی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، فنی و عمرانی، قوانین و مقررات، مالی و اداری، مدیریت ۱۳۷، نظافت و پاکیزگی شهر، هماهنگی و برنامه ریزی.

 

 

● پیشنهاد

شهروندان در موضوعات زیر می توانند به طرح پیشنهادات خود در مورد اداره امور شهر بپردازند: آسیب های اجتماعی، اجتماعی و فرهنگی، اجرای احکام، ارتباط با شهروند، املاک، امور بانوان، امور رفاهی، امور شهری، امور مجامع، سازمان ها و شرکت ها، تابلوها، ترافیک، جرائم و تخلفات کارکنان و مدیران، حقوقی، حمل و نقل و ترافیک، حمل ونقل عمومی، حوزه مالی، خدمات عمومی، درآمدهای پایدار و تامین مالی و لوایح درآمدی، دفتر خدمات الکترونیک، رفاهی و منابع انسانی، روزنامه همشهری، شهرسازی، طرح و پروژه، فرهنگی، ورزشی، اجتماعی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، فنی و عمرانی، قوانین و مقررات، کارکنان و مدیران، کاهش هزینه، مالی و اداری، مشارکت ها و سرمایه گذاری ها، نظافت و پاکیزگی شهر، نظام پیشنهادات، هماهنگی و برنامه ریزی.

 

 

● تقدیر و تشکر

شهروندان چنانچه تمایل داشته باشند در موضوعات زیر می توانند از مدیران و کارکنان شهرداری قدردانی نمایند: اجتماعی و فرهنگی، اجرای احکام، املاک، امور بانوان، امور شهری، حقوقی، حمل و نقل و ترافیک، دفتر خدمات الکترونیک، روزنامه همشهری، شهرسازی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، فنی و عمرانی، کارکنان و مدیران، مالی و اداری، مدیریت ۱۳۷، هماهنگی و برنامه ریزی. همچنین شهروندان می توانند ایده های خود را در مورد امور شهر و چگونگی اداره آن در موضوعات مختلف با مدیران شهری در میان بگذارند.

 

 

● ۱۸۸۸ بانک ارزشمند اطلاعات شهری

از نگاهی دیگر سامانه ۱۸۸۸ یک بانک اطلاعاتی است که داده های ارزشمندی در مورد مسائل شهری را در خود جای داده است. کلیه پیامها و در خواستهای مردم در بانک اطلاعاتی مرکز سامانه ۱۸۸۸ ذخیره شده و با استفاده از این دادهها می توان تحلیلهایی کاربردی در بازه های زمانی مختلف و به تفکیک لایه های مختلف اطلاعاتی مانند مناطق و واحدهای مختلف سازمانی ارائه کرد. با استفاده از این تحلیل ها می توان وقایع و مشکلاتی که ممکن است در آینده گریبان مدیریت شهر را بگیرد پیش بینی کرد و آماده مقابله با این مشکلات شد. همچنین با استفاده از این اطلاعات می توان به نقاط ضعف مدیریت شهری پی برد و با ایده های شهروندان در زمینه مسائل و مشکلات شهر و راه کارهای مقابله با آن ها آشنا شد. در حال حاضر حدود ۴۳۰ هزار پیام در این سامانه ثبت شده که حدود ۸% در زمینه راهنمایی و ارشاد، ۲۳% شکایت، ۵۳% انتقاد، ۷% پیشنهاد و حدود ۹% نیز تقدیر و تشکر بوده است. همچنین ۵۶% این پیام ها مربوط به مناطق شهرداری، ۲۴% ستاد و ۲۰% نیز به سازمان ها و شرکت های تابعه شهرداری مرتبط بوده است. از دیگر خدماتی که با راه اندازی این سامانه به شهروندان تهرانی ارائه شده است، امکان ارتباط مستقیم آن ها با سازمان های نظارتی و امکان پیگیری پیام تا رسیدن به نتیجه مطلوب است. اگرچه مرکز نظارت همگانی با توجه به اهداف و ماموریت های مذکور، در جهت تحقق نقش های سیستمی خود اعم از: * تسهیل و ایجاد فرصت برابر برای برقراری ارتباط عمومی (شهروندان) با مجموعه مدیریت شهری

▪ اطمینان از انسجام و درستکاری سیستمی شهرداری

▪ کاهش آسیب پذیری سازمان شهرداری

▪ توسعه رضایتمندی مخاطبان

▪ سنجش و یادگیری سازمانی

تاکنون موفق شده است به بیش از ۹۳ درصد از کل پیام های دریافتی شهروندان رسیدگی نماید و حجم عمده ای از شکایات و گله مندی شهروندان را نسبت به عملکرد و برنامه های مدیریت شهری تهران کاهش دهد. لیکن با تشکیل شورای راهبری متشکل از اساتید دانشگاه و صاحب نظران رشته های مدیریت و علــوم اجتماعی و نیز طراحی ساختــار سازمانی و سازماندهی نیروهای انسانی بر اساس برنامه های مصوب خود در ۴ حوزه ارتباطات، رسیدگی، فرهنگی - اجتماعی و اجرایی مبادرت به فعالیت های اساسی و تاثیرگذاری نماید که بخشی از آن عبارت است از:

▪ دریافت بیش از ۱ میلیون و پانصد هزار تماس از سوی شهروندان و پاسخگویی به آنان در قالب راهنمایی و ارشاد مرتبط با بخش های مختلف شهرداری و نیز پیگیری پیام های قابل رسیدگی آنان

▪ پیگیری و رسیدگی کارشناسی سریع و شفاف به پیام های دریافتی و ارجاع ایده ها و نظرات، کاستی ها، نواقص و برخی جرایم و تخلفات احتمالی موجود در سازمان به دستگاه های ذیربط شهرداری

▪ برگزاری جلسات متعدد ارتباط مستقیم شهروندان با مدیران ارشد شهرداری از جمله شهردار محترم تهران و معاونین ایشان از طریق تلفن ۱۸۸۸ و بنا بر ضرورت ملاقات حضوری در روزهای دوشنبه هر هفته

▪ تجزیه و تحلیل علمی پیام های مردمی در حوزه های مختلف شهرداری در قالب گزارشات آماری و ارائه آن به شهردار محترم و سایر مبادی ذیصلاح

▪ به کارگیری ابزارها و روش های نوین فرهنگی و هنری در جهت اطلاع رسانی نقش و وظایف مرکز ۱۸۸۸ به درون و برون سازمان

▪ استاندارد سازی فعالیت های اداری و سازمانی مرکز در جهت ارزش بخشی به خواسته ها و انتظارات مردم و در نتیجه دریافت گواهینامه های بین المللی نظیر سیستم مدیریت کیفیت (ISO۹۰۰۱-۲۰۰۰) به عنوان اولین سازمان نظارتی کشور، سیستم ایمنی و بهداشتی شغلی (ISO۲۷۰۰۱) وسیستم مدیریت زیست محیطی (ISO۱۴۰۰۱)

از آنجا که چهره شهرداری در دید مردم تغییر کرده و از یک نهاد خدمت رسان به نهادی اجتماعی مبدل شده است، مهم ترین تاثیر پاسخگو بودن به نیاز شهروندان، جلب اعتماد عمومی است و تکیه بر اعتماد عمومی گریزناپذیر می نماید و جلب اعتماد هم محقق نمی شود مگر به مدد مشارکت جویی، مشارکت پذیری و نظارت مستمر.

گسترش کاربردهای فناوری اطلاعات در عرصه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی سبب ابداع و ارائه راه حل ها و راهکارهای مختلف شده است. طبیعی است که هر یک از این روش ها و ابزارها، مبتنی بر نیازی خاص و برای رفع مشکلات موجود ابداع و به خدمت گرفته شده است. پرتال های سازمانی نیز با در نظر گرفتن نیازهای اطلاعاتی در حوزه مدیریت مبتنی بر شبکه یا به اصطلاح شبکه محور طراحی و به کارگیری شده است.

امروزه کمتر مؤسسه یا سازمانی را در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه می توان یافت که از فناوری پرتال بی بهره و از آن برای پشتیبانی از اهداف سازمانی استفاده نکرده باشد. پرتال های سازمانی جدا از خدماتی که در عرصه باز سازمان با اعمال مدیریت متمرکز ارائه می کند، فرصت های نوینی را متناسب با توان اقتصادی و اجرایی سازمان ها فراهم می کند. این بدان مفهوم است که پرتال های سازمانی زمینه همکاری های متقابل و امکان بهره برداری از توانایی های حرفه ای و سرمایه گذاری مشترک را در فعالیت های بازرگانی فراهم می سازد. به گزارش ماهنامه تحلیل گران عصر ارتباط، پرتال نیز همانند اغلب مفاهیم رایج در فناوری اطلاعات بر اثر اینترنت و شبکه گسترده جهانی پدید آمد. کاربران عادی اینترنت به طور معمول در هنگام ناوبری اطلاعات و کاوش موارد درخواستی خود در اینترنت مغلوب اقیانوس عظیم اطلاعات می شدند. در نتیجه وب سایت های کاوش نظیر Yahoo وAOL پدید آمد تا به کاربران در یافتن مقاصد اینترنتی موردنظرشان کمک کند.

این پرتال های اولیه هیچ گونه امکان تنظیم شخصی را به کاربران خود ارائه نمی کرد، بنابراین انتظار نمی رفت که کاربران آن ها هم چنان به آن ها وفادار باقی بمانند و از سایتی به سایت دیگری نروند. کاربران سازمانی و به ویژه مدیران نیز به این نتیجه رسیدند که از همان قابلیت های پرتال های اینترنتی برای مدیریت منابع سازمانی خود اعم از منابع اطلاعاتی و انسانی (کارکنان) استفاده کنند که البته یافتن این گونه منابع اطلاعاتی (به لحاظ تخصصی بودن وظایف سازمان ها) در اینترنت کار دشواری به نظر می آمد. افزودن ابزارهای همکاری، تعامل با سیستم های تبادل، گسترش امکانات به تجهیزات ارتباط از راه دور هم زمان با جذب کاربران و مشتریان جدید و مرتبط ساختن شرکا و تامین کنندگان به یک وب سایت مشترک، سبب شد تا پرتال در مسیر تکاملی خود به یک فضای کسب و کار الکترونیکی تبدیل شود. این امر راهی را برای کاربران فراهم می کند تا به وسیله آن منابع، روابط و زنجیره ارزش یک سازمان را برای انجام بهتر مشاغلشان مدیریت کنند.

 

 

● پرتال های سازمانی

پرتال های سازمانی به طور کلی با ۲هدف طراحی و در سازمان ها مستقر شد. این ۲ هدف شامل مدیریت متمرکز اطلاعات تجاری در سازمان ها و ارائه خدمات اطلاعاتی روزآمد است. پرتال های سازمانی از یک سو امکان مدیریت متمرکز در سازمان را برای مدیران و معاونان مؤسسات و سازمان ها فراهم می کند و پنجره ای شفاف از سازمان را در مقابل چشم آن ها قرار می دهد و از سوی دیگر کاربران و مشترکان خود را از آخرین اخبار و اطلاعات مربوط به حوزه های کاری و تجاری آگاه می سازد. این پرتال ها علاوه بر اطلاع رسانی زمینه های تعامل میان مدیران و کارمندان و مشتریان یا کاربران را ایجاد می کند.

محیط شبکه ای پرتال های سازمانی به گونه ای طراحی می شود که یک کاربر پس از ورود به آن ها خود را در فضای مجازی یک محیط تجاری یا کاری می یابد و علاوه بر انجام امور اجرایی و تجاری در سراسر اوقاتی که در این محیط به سر می برد احساسی از لذت را همراه با آموزش تجربه می کند. یکی دیگر از ویژگی های پرتال های سازمانی این است که کاربران با مشارکت در فعالیت های مبتنی بر شبکه خلاقیت های فردی را در خود پرورش می دهند. امکانات تنظیم شخصی که به طور معمول در هر پرتال سازمانی پیش بینی و ارائه می شود ضمن به چالش گرفتن تجربه های فردی کاربران در کار با امکانات شبکه ای و بسترهای ارتباطی، زمینه های خلاقیت آن ها را به شیوه ای کاربردی ایجاد می کند.

 

 

● چارچوب یک پرتال

یک فضای کاری پرتال با قرار دادن یک طرح جذاب روی انبوهی از منابع محتوایی و کاربردهای مربوط به آن که کاوش در آن ها به سختی صورت می گیرد، حاصل نمی شود. بلکه در فراهم کردن فرآیندهای تجاری و کاری یکپارچه ای است که از میان بسیاری از سامانه های فناوری اطلاعات می گذرد تا چنین فرآیندهایی را به شکل یک مجموعه واحد درآورد و قابلیت های کاوش جامع، دسترسی و یکپارچه سازی کاربردی، تنظیم شخصی، استقرار، مدیریت، همکاری، مدیریت محتوایی شبکه، استقرار تخصص، هوش تجاری، تجزیه و تحلیل کمی، امنیت و میزبانی دیگر گزینه های منحصر به سازمان را ایجاد کند.

یکپارچه سازی ممکن است آسان به نظر برسد، اما ماده و محتوای اصلی آن شامل انبوهی از نرم افزارهای میانجی است که با ساختارهای شبکه ای موجود درگیر و ترکیب می شود و شرایطی را به وجود می آورد که در بهترین شکل خود به عنوان چارچوب پرتال عمل می کند، می تواند با نیازهای متنوعی منطبق شود و فضای مناسبی را برای چیزی بیش از یک محصول فراهم کند. این رویکرد فراتر از انتظار شرکت هایی نظیر IBM بوده است.این شرکت در ایجاد خانواده پرتال Websphere خود به چیزی فراتر از این دست یافت، مزایایی که از طریق استخراج ارزش های به طور کامل جدید پرتال نظیر کاربردهای جاری، محتوا و ویژگی های تخصصی آن عاید کاربر می شد و در واقع مجموعه ای از دارایی های محتوایی پرتال را به یک فضای کاری منفرد، جامع و مبتنی بر تجارت الکترونیکی تبدیل کرد. هر یک از پیاده سازی ها و کاربردهای پرتال متمرکز بر هدفی خاص است. پرتال های تجارت به کارمندان (B۲ E) متمرکز بر یکپارچه سازی کاربردهای سازمانی، توسعه اجتماعی و حرفه ای و همکاری برابر است در حالی که پرتال های تجارت به تجارت (B۲B) تمرکز خود را معطوف بر امنیت اکسترانت و کاربردهای عمومی (سلسله مراتبی) کرده است.

پرتال های تجارت به مشتری (B۲ C) متمرکز بر قابلیت های سنجش، اجرای تبادلات و حفظ مشتری است. در راس هر یک از پرتال ها می تواند تمرکز بر خود پرتال باشد، ضمن آن که ممکن است مجموعه ای از ویژگی های بیشتری را در یک پرتال صنعتی تجاری بیابیم که هدف آن به عنوان مثال، درباره پرتال یک شرکت تولید کننده دارو می تواند پردازش فرآیندهای تایید دارو توسط وزارت بهداشت باشد. در گذشته، این ویژگی ها از طریق چندین پرتال برای یک سازمان فراهم می شد و از سوی گستره وسیعی از فروشندگان نرم افزارهای پرتال پشتیبانی می شد که هر یک به جنبه خاصی از پرتال پرداخته بود.

به عنوان مثال، می توان گفت که یک بانک تجاری بزرگ از یک پرتال (B۲ C) قابل دسترسی برای مشتری استفاده می کند که مشتریان تجاری از طریق آن می توانند به حساب های خود دسترسی داشته باشند، به انتقال وجوه و دارایی ها بپردازند، اطلاعات مربوط به محصولات جدید را به دست آورند و اطلاعات و اخبار مربوط به حساب های خود را دریافت کنند. علاوه بر این ها، بانک یاد شده از یک پرتال تجارت به تجارت (B۲ B) استفاده می کند که از طریق آن پرداخت وام های کوتاه مدت از بانک های تجاری بزرگ به بانک های کوچک تر مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

مدیریت این روابط چندگانه فروشنده - خریدار، یک کار چندگانه و ترکیبی را برای تیم فناوری اطلاعات سازمان به وجود می آورد. به طور کلی، پرتال فضای کاری سنتی و محصول محور را به یک فضای پر تحرک تر، شخصی شده و قابل تعامل و مشارکت با مشتریان بیشتر تکامل و ارتقا می دهد. برای اغلب افراد اوج خلاقیت های الکترونیکی آن ها در عرصه های کاری و شغلی، در ارسال یک فایل الکترونیکی به وسیله پست الکترونیکی خلاصه می شود. این افراد تنها از ۵ درصد از امکانات قابل ارائه در یک پرتال استفاده می کنند.

 

 

● اجرای مدیریت در پرتال های سازمانی

استفاده از فناوری اطلاعات در انجام امور اداری، دارای ۲ تاثیر عمده ملی است؛ یکی «رشد اقتصادی»و دیگری «افزایش بهره وری». بررسی های انجام شده بیانگر این مطلب است که بازگشت سرمایه فناوری اطلاعات در کشورهای مختلف، رقمی بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد است. در کشورهای پیشرفته هم چون آمریکا، سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات باعث بازگشت سرمایه ۶/۷۰ درصدی در تولید ناخالص داخلی می شود؛ در واقع سهم بالایی در رشد اقتصادی به نسبت دیگر سرمایه گذاری ها دارد. به علاوه باعث افزایش چشمگیر بهره وری می شود که از طریق مشارکت در سیستم های تولید و فروش (بازار) جهانی که پایه همگی، فناوری اطلاعات است، حاصل می شود. شبکه های رایانه ای، بازگشت سرمایه و ارزش استفاده از فناوری اطلاعات را افزایش می دهد.

گسترش کاربردهای فناوری اطلاعات در عرصه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی سبب ابداع و ارائه راه حل ها و راهکارهای مختلف شده است. طبیعی است که هر یک از این روشها و ابزارها، مبتنی بر نیازی خاص و در جهت رفع مشکلات موجود ابداع و به خدمت گرفته شده اند. پورتال های سازمانی نیز با در نظر گرفتن نیازهای اطلاعاتی در حوزه مدیریت مبتنی بر شبکه یا اصطلاحاً شبکه محور طراحی و بکارگیری شده اند. امروزه کمتر مؤسسه یا سازمانی را در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه می توان یافت که از فناوری پورتال بی بهره باشد و از آن در جهت پشتیبانی از اهداف سازمانی استفاده نکرده باشد. پورتال های سازمانی جدای از خدماتی که در عرصه باز سازمان با اعمال مدیریت متمرکز ارائه می کنند، فرصت های نوینی را متناسب با توان اقتصادی و اجرایی سازمانها فراهم می نمایند. این بدان مفهوم است که پورتال های سازمانی زمینه همکاری های متقابل و امکان بهره برداری از توانائیهای حرفه ای و سرمایه گذاری مشترک را در فعالیت های بازرگانی فراهم می سازند. آنچه در پی می آید، تشریح نقش و کارکرد پورتال های سازمانی در مدیریت شبکه محور است.

 

 

● مقدمه

در دهه پایانی قرن بیستم و در آستانه ورود به هزاره سوم، ظهور و گسترش فناوری اطلاعات کلیه شئونات زندگی و تعاملات اجتماعی را دستخوش تحول نمود. تا حدی که تمامی جوامع ناگزیر از رویکرد به آن شدند . اینترنت شرایط تازه ای را پدید آورد که در آن تولیدکنندگان، تامین کنندگان، فروشندگان و مشتریان، و تقریباً همه عوامل دست اندرکار یک چرخه اقتصادی قادر شدند در یک فضای مجازی مشترک با یکدیگر در ارتباط باشند و به تبادل اطلاعات، خدمات، محصولات و پول بپردازند. اینترنت تئوری ها و نظریات جدیدی را به میان آورده است که یکی از مشخصه های اصلی آنها نگاه تازه ای به مقوله کسب و کار است.

به جرات می توان گفت که تجارت الکترونیکی یکی از نمودها و کاربردهای ویژه فناوری اطلاعات است و هم اکنون حجم وسیعی از خرید و فروش ها در کشورهای پیشرفته به شیوه الکترونیکی صورت می پذیرد. مؤسسات و سازمانهای گوناگونی تاکنون با هدف ارائه راه حل های نوین جهت تسهیل فرایندهای مدیریتی تشکیل و تاسیس شده اند. پورتال های سازمانی به عنوان یکی از این راه حل ها تا حدودی توانسته اند انتظارات و امیدهای مدیران را در عرصه های گوناگون مدیریت برآورده سازند. معمولاً اولین نگرانی مدیران یافتن اطلاعات جدید و منابع اطلاعاتی موثق است. پورتال های سازمانی با بررسی نیازهای اطلاعاتی مدیران، مجموعه ای از مسیرهای مطمئن اطلاعاتی را در اختیار آنها می گذارند. از آنجایی که ارائه خدمات پورتال اساساً مبتنی بر شبکه و به ویژه اینترنت می باشد، پورتال های سازمانی خدماتی فراتر از آدرس دهی اطلاعات را انجام می دهند که معمولاً شامل مواردی نظیر کاوش، سرویس پست الکترونیک، نظر سنجی، گروههای خبری و بحث و غیره است. امکان تعامل دو سویه میان مدیران و کاربران (کارمندان و ارباب رجوع) از طریق وب سایت اصلی پورتال و همچنین دیگر کاربران عضو در یک پورتال سازمانی، زمینه بهره برداری هر چه بیشتر از فرصتهایی را که در عرصه های گوناگون پدید می آیند، فراهم ساخته است.

 

 

● پیدایش پورتال

همچنان که استفاده از اینترنت در اوایل سال ۱۹۹۴ آغاز شد و سرعت گرفت، تعداد وب سایتها نیز به شدت افزایش پیدا کرد. این پدیده که به خودی خود تقویت می شد منجر به بروز ضرورت یافتن راهی برای کمک به امر ناوبری یعنی جستجو و تحقیق شد. به این منظور دو نوع از وب سایت ها یعنی «فهرست های راهنما» و «موتورهای جستجو» پا به عرصه ظهور گذاشتند .

فهرست های راهنما، راهنمایان وب بودند که متشکل از ویراستاران انسانی بوده و بر اساس مقولات مختلفی مانند هنر، تجارت، خبر، بهداشت و غیره سازماندهی شده بودند. نتیجه نهایی، معمولاً یک «پیوند» به یکی از صفحات معین وب بود که اطلاعات مورد نظر کاربر را در خود داشت.

از طرف دیگر، موتورهای جستجو کلمات کلیدی را از روی صفحات وب در بانکهای اطلاعاتی گردآوری و تنظیم می کردند که جستجوگران می توانستند به پرس و جو درباره آنها بپردازند. با وجود گسترش و تکامل موتورهای جستجو همچنان این سئوال به عنوان یک چالش مطرح بود که چگونه دقیقاً چیزی را به کاربر بدهیم که او می خواهد؟ روند تکاملی وب سایت ها سبب شد تا به تدریج استراتژی های خود را از «پیوند دادن سریع کاربران» به «سایتهای مقصد» تبدیل نمایند. در این مرحله ناظران صنعتی به فهرست های راهنما و جستجوی اولیه عنوان «پورتال» را دادند. این اصطلاح را در سال ۱۹۹۷، هالسی مینور۵ که در آن زمان رئیس CNET بود، ابداع کرد. این کلمه به همان معنای عادی «دروازه» و «درگاه» است .

در حوزه اینترنت تعریف پورتال ماهیت متغیر خود را حفظ کرد. در ساده ترین معنا، پورتال دروازه ای است به وب. پورتال سکوی پرتابی است که هر کاربر قبل از رفتن به سراغ مقصدهای دیگر باید به صورت یک صفحه مبدا از آن استفاده کند. مارشاک۶ معاون گروه پاتریشیا سیبولد۷ می گوید: «پورتال ها باعث کاهش میزان پرسه زدن افراد در وب می شوند» . در عین حال پورتال ها به تدریج تبدیل به سایتهایی شدند که هر کاربر در سراسر روز به منظور مدیریت طیف وسیعی از فعالیت های روزمره خود، به سراغ آنها می رود مانند بررسی کامل تیترهای خبری، قیمت سهام، ارسال نامه الکترونیکی و پیامهای دوربرد و پیوستن به تالارهای گفتگو. از اینرو پورتال ها وظایف بسیار متفاوتی را انجام می دهند ولی جوهره همگی آنها متشکل از پنج عنصر اصلی است: مدیریت، جستجو، محتوا، ایجاد گروههای کاری و برنامه های خلاقیت فردی.

 

 

● از پورتال تا یک محل کار الکترونیکی

پورتال نیز همانند اغلب مفاهیم رایج در فناوری اطلاعات بر اثر اینترنت و شبکه گسترده جهانی پدید آمد. کاربران عادی اینترنت معمولاً در هنگام ناوبری اطلاعات و کاوش موارد درخواستی خود در اینترنت مغلوب اقیانوس عظیم اطلاعات می شدند. در نتیجه وب سایت های کاوش نظیر Yahoo وAOL پدید آمدند تا به کاربران در یافتن مقاصد اینترنتی مورد نظرشان کمک کنند. این پورتال های اولیه هیچگونه امکان تنظیم شخصی را به کاربران خود ارائه نمی کردند، بنابراین انتظار چندانی نداشتند که کاربران آنها همچنان به آنها وفادار باقی بمانند و از سایتی به سایت دیگری نروند.

پورتال ها این وضعیت را با ارائه امکانات تنظیم شخصی به نحو چشمگیری تغییر دادند و کاربران آنها می توانستند موضوعات درخواستی خود را مطابق سلیقه، اولویت ها یا نیازهای شخصی تغییر دهند و پیوندهای مطلوبی را در ارتباط با موضوعات مختلف نظیر اخبار، اطلاعات بازار بورس و سهام، تیم های ورزشی مورد علاقه، اوضاع جوی و هواشناسی و غیره به صورت متمرکز و در یک جا در اختیار داشته باشند. این ویژگی پورتال ها سبب شد تا کاربران آنها نوعی تعلق خاطر به آنها پیدا کنند و هر کاربر مرتباً به پورتال شخصی خود مراجعه نماید. همین امر سبب شد تا همان وب سایت های کاوش اولیه یعنی Yahoo و AOL با افزودن قابلیت های بیشتر به صفحات اصلی خود مانند امکان ارسال سریع پیام های کوتاه، گروههای بحث، صفحات شخصی رایگان، آلبوم های عکس های شخصی و خانوادگی و سرویس های رایگان پست الکترونیکی کارایی و بهره وری خود را افزایش دهند و در نتیجه وفاداری بیشتری را از سوی کاربران همیشگی خود دریافت نمایند. بدین ترتیب بر اساس مطالعات به عمل آمده روشن شد که کاربران به هنگام مراجعه به این وب سایت ها وقت بیشتری را نسبت به گذشته صرف دیدن صفحات گوناگون آنها می کنند .

کاربران سازمانی و به ویژه مدیران نیز به این نتیجه رسیدند که از همان قابلیت های پورتال های اینترنتی برای مدیریت منابع سازمانی خود اعم از منابع اطلاعاتی و انسانی (پرسنل) استفاده نمایند که البته یافتن اینگونه منابع اطلاعاتی (به لحاظ تخصصی بودن وظایف سازمانها) در اینترنت کار دشواری به نظر می آمد. افزودن ابزارهای همکاری، تعامل با سیستم های تبادل، گسترش امکانات به تجهیزات ارتباط از راه دور همزمان با جذب کاربران و مشتریان جدید و مرتبط ساختن شرکاء و تامین کنندگان به یک وب سایت مشترک، سبب شد تا پورتال در مسیر تکاملی خود تبدیل به یک فضای کسب و کار الکترونیکی شود. این امر راهی را برای کاربران فراهم می کند تا به وسیله آن منابع، روابط و زنجیره ارزش یک سازمان را جهت انجام بهتر مشاغلشان مدیریت کنند.

 

 

● پورتال های سازمانی

از اوایل سال ۱۹۹۷ که استفاده از پورتال ها در عرصه های مختلف کاوش و بازیابی اطلاعات در اینترنت مورد توجه قرار گرفت، بسیاری از سازمانهای تجاری و غیرتجاری به فکر طراحی و ایجاد پورتال های سازمانی برای خود و پرسنل و کاربران یا به عبارت بهتر مشتریانشان افتادند. شرکت هایی مانند مایکروسافت و آی بی ام هم وارد این میدان شدند که این رقابت همچنان ادامه دارد.

پورتال های سازمانی اساساً با دو هدف طراحی و در سطح سازمانها مستقر شدند. این دو هدف شامل مدیریت متمرکز اطلاعات تجاری در سازمانها و ارائه خدمات اطلاعاتی روزآمد می باشند. پورتال های سازمانی از یک سو امکان مدیریت متمرکز در سازمان را برای مدیران و معاونان مؤسسات و سازمانها فراهم می کنند و پنجره ای شفاف از سازمان را در مقابل چشم آنها قرار می دهند و از سوی دیگر کاربران و مشترکین خود را از آخرین اخبار و اطلاعات مربوط به حوزه های کاری و تجاری آگاه می سازند. این پورتال ها علاوه بر اطلاع رسانی زمینه های تعامل میان مدیران و کارمندان و مشتریان یا کاربران را ایجاد می نمایند. محیط شبکه ای پورتال های سازمانی به گونه ای طراحی می شود که یک کاربر پس از ورود به آنها خود را در فضای مجازی یک محیط تجاری یا کاری می یابد و علاوه بر انجام امور اجرایی و تجاری در سراسر اوقاتی که در این محیط به سر می برد احساسی از لذت را همراه با آموزش تجربه می نماید. یکی دیگر از ویژگی های پورتال های سازمانی این است که کاربران با مشارکت در فعالیت های مبتنی بر شبکه خلاقیت های فردی را در خود پرورش می دهند. امکانات تنظیم شخصی که معمولاً در هر پورتال سازمانی پیش بینی و ارائه می شود ضمن به چالش گرفتن تجربیات فردی کاربران در کار با امکانات شبکه ای و بسترهای ارتباطی، زمینه های خلاقیت آنها را به شیوه ای کاربردی ایجاد می نماید.

قابلیت های موجود در پورتال های سازمانی نظیر کاوش، فهرستهای موضوعی، سرویس های صفحات زرد برای یافتن شرکت های محلی، سرویس های یافتن افراد برای ردیابی شماره تلفن ها یا آدرس های پست الکترونیکی، تیترهای خبری، قیمت سهام، نتایج ورزشی، پیش بینی وضع هوا، اطلاعات مسافرتی و پروازی، فهرست رویدادهای محلی، گروهای بحث و گفتگو، تابلوی پیامها، سرویسهای ارسال و دریافت سریع پیامها، آگهی ها و پیشنهادهای تجاری، دفترچه های آدرس، تقویم و دیگر قابلیت های کاربردی حقیقتاً آنها را تبدیل به محیط های شبکه ای کرده اند که کاربران پس از چند مورد استفاده و بهره برداری از آنها دیگر نمی توانند از عضویت در آنها چشم پوشی کنند.

این به معنی وابسته نمودن کاربران به یک محیط خاص شبکه ای نیست، بلکه به معنی ایجاد اعتماد در کاربران و مشتریان جهت مراجعه آنها به یک محل خاص در اینترنت به منظور انجام امور تجاری و اداری است. امروزه روشن شده است که کاربران پورتال های سازمانی حدود یک سوم از زمان خود را صرف انجام جستجو، یک سوم را صرف پیامها و مشارکت در تالارهای گفتگو و یک سوم دیگر را صرف دستیابی به دیگر محتویات می کنند . امکانات ارتباط از راه دور نظیر سیستم پیام کوتاه کارایی پورتال های سازمانی را چند برابر ساخته است. کاربران این پورتال ها دیگر حتی برای ارتباط با پورتال مورد نظر نیاز به حضور فیزیکی در محل کار یا منزل جهت استفاده از رایانه شخصی ندارند، بلکه می توانند از طریق تلفن همراه خود و دیگر تجهیزات ارتباطی بی سیم نسبت به امور اداری و بازرگانی خود واکنش های مناسب و به موقعی را نشان دهند. به عبارت دیگر پورتال ها قادر به بهره برداری مفید و مؤثر از فناوری های بی سیم جهت برآورده ساختن نیازهای ارتباطی مشترکین خود شده اند. همه اینها کارایی پورتال های سازمانی را بیش از گذشته نمایان ساخته اند.

 

 

● چارچوب یک پورتال

یک فضای کاری پورتال صرفاً با قرار دادن یک طرح جذاب بر روی انبوهی از منابع محتوایی و کاربردهای مربوط به آن که قبلاً کاوش در آنها به سختی صورت می گرفت، حاصل نمی گردد. در واقع چالش ساختن یک پورتال در سطحی عالی در صفحه واسط کاربر آن نیست، بلکه در فراهم نمودن فرایندهای تجاری و کاری یکپارچه ای است که از میان بسیاری از سامانه های فناوری اطلاعات می گذرند تا چنین فرایندهایی را به صورت یک مجموعه واحد درآورند و قابلیت های کاوش جامع، دسترسی و یکپارچه سازی کاربردی، تنظیم شخصی، استقرار، مدیریت، همکاری، مدیریت محتوایی شبکه، استقرار تخصص، هوش تجاری، تجزیه و تحلیل کمی، امنیت و میزبانی دیگر گزینه های منحصر به سازمان را ایجاد نمایند.

فروشنده ای که شما برای خرید خودتان انتخاب می کنید، باید بتواند کلیه این قابلیت ها را یا به صورت مستقیم و یا از طریق مجموعه ای از شرکاء فراهم نماید تا آنها را با یکدیگر ترکیب و مجتمع نموده و اطمینان یابد که این خدمات مناسب هستند و تداوم خواهند یافت.

این یکپارچه سازی ممکن است آسان به نظر برسد، اما ماده و محتوای اصلی آن شامل انبوهی از نرم افزارهای میانجی است که با ساختارهای شبکه ای موجود درگیر و ترکیب می شوند و شرایطی را به وجود می آورند که در بهترین شکل خود به عنوان چارچوب پورتال عمل می نماید و می تواند با نیازهای متنوعی منطبق گردد و فضای مناسبی را برای چیزی بیش از یک محصول فراهم نماید. این رویکرد فراتر از انتظار شرکت هایی نظیر IBMبوده است .این شرکت در ایجاد خانواده پورتال Websphere خود به چیزی فراتر از این دست یافت. مزایایی که از طریق استخراج ارزش های کاملاً جدید پورتال نظیر کاربردهای جاری، محتوا و ویژگی های تخصصی آن عاید کاربر می شد، در واقع مجموعه ای از دارایی های محتوایی پورتال را تبدیل به یک فضای کاری منفرد، جامع و مبتنی بر تجارت الکترونیکی ساخت. هر یک از پیاده سازی ها و کاربردهای پورتال متمرکز بر هدفی خاص می باشد. پورتال های تجارت به کارمندان (B ۲ E) متمرکز بر یکپارچه سازی کاربردهای سازمانی، توسعه اجتماعی و حرفه ای و همکاری برابر هستند در حالیکه پورتال های تجارت به تجارت (B۲B) تمرکز خود را معطوف بر امنیت اکسترانت و کاربردهای عمومی (سلسله مراتبی) کرده اند. پورتال های تجارت به مشتری (B ۲ C) متمرکز بر قابلیت های سنجش، اجرای تبادلات و حفظ مشتری هستند.

در راس هر یک از پورتال ها می تواند تمرکز بر خود پورتال باشد، ضمن آنکه مجموعه ای از ویژگی های بیشتری را ممکن است در یک پورتال صنعتی تجاری بیابیم که هدف آن به عنوان مثال، در خصوص پورتال یک شرکت تولید کننده دارو می تواند پردازش فرایندهای تایید دارو توسط وزارت بهداشت باشد. قبلاً، این ویژگی ها از طریق چندین پورتال برای یک سازمان فراهم می شد و از سوی گستره وسیعی از فروشندگان نرم افزارهای پورتال پشتیبانی می گردید که هر یک به جنبه خاصی از پورتال پرداخته بودند. به عنوان مثال، می توان گفت که یک بانک تجاری بزرگ از یک پورتال (B ۲ C) قابل دسترسی برای مشتری استفاده می کند که مشتریان تجاری از طریق آن می توانند به حسابهای خود دسترسی داشته باشند، به انتقال وجوه و دارایی ها بپردازند، اطلاعات مربوط به محصولات جدید را بدست آورند و اطلاعات و اخبار مربوط به حسابهای خود را دریافت نمایند. علاوه بر اینها، بانک مذکور از یک پورتال تجارت به تجارت (B ۲ B) استفاده می کند که از طریق آن پرداخت وام های کوتاه مدت از بانک های تجاری بزرگ به بانک های کوچکتر مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. مدیریت این روابط چندگانه فروشنده - خریدار، یک کار چندگانه و ترکیبی را برای تیم فناوری اطلاعات سازمان به وجود می آورد.

پورتال ها به چارچوب یکپارچه تری تبدیل شده اند؛ چیزی که به عنوان راهی برای استقرار محتوا آغاز شد، اکنون مبنایی شده است که از طریق آن تبادلات چندگانه صورت می گیرند، مدیریت شبکه محور را امکان پذیر ساخته است و با مشارکت کنندگان بسیاری در تعامل می باشد. همانطور که ملاحظه می شود، تعریف کاربردی از پورتال متمرکز بر نیازهای چندگانه بازار است: E ۲ E، B ۲E، B ۲ C، B ۲ B. یک پورتال باید به سرعت مستقر شود، اما در عین حال باید به نحو گسترده ای در میان کاربران مختلف به صورت شخصی تنظیم شود، گستره ای وسیع از محتویات گوناگون را در بر بگیرد، همکاری لازم را میان کسانی که در ارتباط با یک موضوع خاص نیاز به کمک و مشارکت دیگران دارند، فراهم نماید و در تعامل با زمینه طراحی شده خود از انعطاف کافی برخوردار باشد و بالاخره اینکه یک فضای کاری الکترونیکی مناسبی را برای کاربران خودش به وجود آورد.

به طور کلی، پورتال فضای کاری سنتی و محصول محور را به یک فضای پرتحرک تر، شخصی شده و قابل تعامل و مشارکت با مشتریان بیشتر تکامل و ارتقاء می دهد. برای اغلب افراد اوج خلاقیت های الکترونیکی آنها در عرصه های کاری و شغلی، در ارسال یک فایل الکترونیکی به وسیله پست الکترونیکی خلاصه می شود. این افراد تنها از ۵ درصد از امکانات قابل ارائه در یک پورتال استفاده می کنند. ۹۵ درصد دیگر از امکانات موجود در یک پورتال منتظر کسانی است که به سراغ آن می آیند و از این امکانات در جهت ارتقای شغلی و حرفه ای خود استفاده می کنند.

 

 

● اجرای مدیریت در پورتال های سازمانی

اسفاده از فناوری اطلاعات در انجام امور اداری، دارای دو تاثیر عمده ملی است: یکی «رشد اقتصادی»و دیگری «افزایش بهره وری». بررسی های انجام شده بیانگر این مطلب است که بازگشت سرمایه فناوری اطلاعات در کشورهای مختلف، رقمی بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد می باشد. در کشورهای پیشرفته همچون آمریکا، سرمایه گذاری در فناوری اطلاعات باعث بازگشت سرمایه ۶/۷۰ درصدی در تولید ناخالص داخلی می شود؛ در واقع سهم بالایی در رشد اقتصادی به نسبت سایر سرمایه گذاری های کشور دارد . به علاوه باعث افزایش چشمگیر بهره وری شده که از طریق مشارکت در سیستم های تولید و فروش (بازار) جهانی که پایه همگی، فناوری اطلاعات می باشد، حاصل می گردد.شبکه های رایانه ای، بازگشت سرمایه و ارزش استفاده از فناوری اطلاعات را افزایش می دهند. قدرت اقتصادهای شبکه ای در این است که متناسب با افزایش حجم و اندازه شبکه، ارزش به کارگیری فناوری اطلاعات را افزایش می دهند.

برای توضیح بیشتر مطلب، می توان مشاهده کرد که یک رایانه شخصی به تنهایی، بهره وری را به میزان محدود و مشخصی افزایش می دهد. حال اگر این رایانه به شبکه ای متصل گردد که بتواند با به اشتراک گذاشتن اطلاعات، ارتباطات و همکاری های سازمانی را نیز میسر سازد، بالطبع بهره وری آن چندین برابر می شود. در همین حال، وقتی به میلیونها رایانه دیگر در جهان نیز متصل می گردد و امکانات گسترده شبکه ای، تجاری، سازمانی و غیره را مورد بهره برداری قرار می دهد، بهره وری آن نیز بسیار افزایش می یابد. به علاوه، هنوز شاهدیم که تمامی پتانسیل های شبکه اینترنت، مورد شناسایی و بهره برداری قرار نگرفته است. پورتال های سازمانی تنها به عنوان یکی از راه حل های ممکن در جهت بهره وری هر چه بیشتر در عرصه فعالیت های اداری و تجاری طراحی و ارائه شده اند. آنچه که در این میان مهم به نظر می رسد، فرایند و چگونگی اجرای مدیریت در این پورتال هاست. پورتال های سازمانی به لحاظ برخورداری از ویژگیها و قابلیت های خاص توانسته اند محیط مناسبی را برای انجام امور اداری فراهم سازند.

بخش اعظمی از فعالیت های سازمانی میان فروشنده و خریدار در چارچوبی صورت می گیرد که مورد توافق طرفین می باشد ضمن آنکه تجارب علمی و فنی طرفین به خودی خود نوعی ارزش افزوده محسوب می شود. در یک جمع بندی کلی از فرایندهایی که در یک پورتال سازمانی در ارتباط با اجرای مدیریت صورت می گیرد، می توان به این مراحل اشاره نمود: ارتباط مدیر با حوزه مدیریت در پورتال آگاهی از آخرین وضعیت و اطلاعات مربوط به کاربران (پرسنل و ارباب رجوع سازمان)

▪ مطالعه و بررسی پیامهای دریافتی و ارسال پاسخهای مناسب

▪ بررسی فرصتهای تجاری و تعیین گزینه های برتر

▪ دریافت مشاوره از معاونان و واحدهای تابعه

▪ اعلام نظر و صدور دستورات

▪ تصمیم گیری و تصمیم سازی

▪ خرید، سرمایه گذاری یا معرفی خدمات

▪ دریافت مبالغ و هزینه های مربوط از طرق الکترونیک

▪ ارزیابی از فعالیت های صورت گرفته برای برنامه ریزی های آتی

 

 

● پورتال های سازمانی و سرمایه گذاری مشترک

اقتصاد دانان اخیراً دریافته اند که هزینه توسعه تکنولوژی های پیشرفته، سالانه ۱۰ درصد افزایش می یابد، و در واقع هر هفت سال و سه ماه یکبار دو برابر می شود. در این شرایط حتی کشورهای ثروتمندی مانند آمریکا، انگلیس و غیره نیز مجبور هستند برخی پروژه های خود را با کشورهای دیگر شریک شوند. بنا بر این رویکرد مشارکت به ویژه در حوزه های اقتصادی که اصطلاحاً سرمایه گذاری مشترک نامیده می شود، یک واقعیت اجتناب ناپذیر است.

مهمترین شرط توفیق سرمایه گذاری مشترک، برخورداری از همکاری گروهی و اشتراک مساعی برای دستیابی به اهداف مشترک است. پورتال های سازمانی با ایجاد فضاهای گروهی بر روی شبکه در درجه اول امکان فعالیت های گروهی را فراهم می سازند و در درجه بعد با استفاده از قابلیت های الکترونیک انجام تجارت الکترونیکی را عملی می نمایند. درج آگهی ها و اطلاعات مربوط به فرصت های سرمایه گذاری، سرمایه گذاران بالقوه در سطح سازمانها را به سوی منابع و مراجع مربوطه هدایت می کند. این قابلیتی است که به صورت پویا و فعال در یک پورتال سازمانی پیش بینی و ایجاد می گردد.

از آنجایی که دستورالعمل واحد و جهان شمولی برای سازماندهی پروژه های مبتنی بر سرمایه گذاری مشترک وجود ندارد، سازماندهی آنها کار آسانی نیست و تیزبینی و دقت زیادی می طلبد. یکی از ویژگی ها یا به عبارتی هنر پورتال های سازمانی این است که فضای مبتنی بر شبکه آنها سازماندهی سرمایه گذاری مشترک را به شیوه ای آسان عملی می سازد، ضمن آنکه کلیه طرفهای ذینفع در این سرمایه گذاری می توانند به طور روزانه از کلیه تغییرات و نوسانات مربوط به ارزش سهام خریداری شده و سود حاصل از آن آگاه شوند. در واقع پورتال های سازمانی در قالب یک بنگاه مشترک الکترونیک محلی برای میزبانی سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی هستند که اقدام به سرمایه گذاری مشترک در حوزه های مورد علاقه می نمایند. معمولاً سرمایه گذاری مشترک به دو صورت قراردادی و سهامی شکل می گیرد. پورتال های سازمانی قابلیت عقد قراردادهای الکترونیک و فروش الکترونیک سهام را در خود دارند. راه اندازی پورتال های سازمانی علاوه بر تسهیل امور تجاری سازمانها به جذب فرصتهای سرمایه گذاری برای سرمایه گذاران بومی و داخلی کشورهای در حال توسعه کمک شایان توجهی می کند.

موضوع ظریف دیگری که نباید مورد غفلت قرار گیرد این است که در پروژه های سرمایه گذاری مشترک، پس از خاتمه پروژه و حتی در حین انجام پروژه، خود پورتال به عنوان بخشی از دارایی های الکترونیک شرکت های متولی یا سرمایه گذار محسوب می گردد که این به نوبه خود باعث ارزش افزوده در فعالیت های تجاری الکترونیک می شود. بدیهی است پورتال در پایان فعالیت خود بر اساس آنچه که اصطلاحاً چرخه حیات پورتال نامیده می شود در قالب بخشی از دارایی های مبتنی بر شبکه شرکت های وابسته به فعالیت های عادی و عمومی خود ادامه می دهد و زمینه ای بالقوه برای اعلام سرمایه گذاری های مشترک در آینده خواهد بود.

 

 

● هزینه ایجاد پورتال های سازمانی و بازگشت سرمایه

علیرغم تعهداتی که سازمانها نسبت به مشتریان خود در خصوص بازگشت سرمایه آنها در زمینه سرمایه گذاری مرتبط با فناوری می سپارند، محاسبه مقادیر بازگشتی کاری مشکل است. هزینه پیاده سازی یک پورتال سازمانی برای سازمانهای بزرگ بالا است و در حین استقرار بالاتر هم می رود که این به خاطر نیاز روزافزون سازمانها و پدیدار شدن نیازهای جدید همزمان با طراحی و استقرار پورتال است. اما اگر فرایند طراحی و استقرار پورتال به درستی در یک سازمان صورت گیرد، منافعی که در کوتاه مدت و دراز مدت عاید سازمان می سازد به مراتب بیشتر از هزینه های صرف شده خواهد بود. بر اساس یک محاسبه به عمل آمده در ایالات متحده مجموع هزینه های راه اندازی یک پورتال سازمانی (شامل نرم افزار برای ساخت صفحات مشتری پسند و یکپارچه سازی داده های ورودی در طول مدت نصب و راه اندازی پورتال) معمولاً از ۱۵۰ هزار تا سیصد هزار دلار متفاوت است. اما برای انجام یک پروژه در عرض یک دوره دو ساله، شرکت ها خود را آماده می سازند که بیش از یک میلیون دلار سرمایه گذاری کنند و این تازه صرف یکپارچه سازی داده های پروژه می شود که از منابع مختلف گردآوری شده است.

هزینه ایجاد یک پورتال سازمانی تقریباً برای ۵۰ یا ۵۰۰ نفر کارمند یکسان است، بنابراین هزینه آموزش کارمندان برای استفاده از پورتال با کاهش تعداد آنها تقلیل می یابد. ایجاد یک پورتال سازمانی برای یک سازمان با پرسنلی کمتر از ۵۰۰ نفر مفید است، اما به لحاظ اقتصادی چندان به صرفه نیست. اگر تعداد کاربران یک پورتال سازمانی به مرز ۷۰۰ نفر برسد، آنگاه ایجاد چنین پورتالی به صرفه خواهد بود . وقتی تعداد کاربران یک پورتال از پرسنل شاغل در یک سازمان فراتر می رود و مجموعه ای از چند سازمان را در بر می گیرد و کاربرانی به تعداد حد اقل ۲۰۰۰ نفر می یابد و افراد بیشتری از آن استفاده می کنند، می توان گفت که چنین پورتالی به اهداف اقتصادی خود بیش از هر زمان دیگری نزدیک شده است.

معمولاً کاربران یک پورتال سازمانی نگران عمر و تداوم خدمات پورتال هستند. هزینه خدمات پورتال و پشتیبانی فنی می بایست از همان ابتدا محاسبه شود و در قالب بودجه شرکت یا شرکت های سرمایه گذار و یا از طریق دریافت حق اشتراک و هزینه درج آگهی های تجاری از مشترکان و مؤسسات دریافت شود. اگر قرار باشد که پورتال سازمانی تبدیل به محلی برای نشان دادن تغییراتی شود که در سازمان بروز می یابند، ایجاد یک زیرساخت مدیریتی برای پورتال ضروری خواهد بود تا اطمینان لازم حاصل شود که پورتال مرتباً خود را با نیازهای سازمانی تطبیق می دهد.

 

 

● نتیجه گیری

اصطلاح پورتال امروزه واژه ای مشترک از زبان رایج در فضاهای اداری شده است. تعریف پورتال از دیدگاههای متفاوتی امکان پذیر است، زیرا کاربران امکانات زیادی را برای آن متصور می شوند. تا کنون تعابیر گوناگونی از پورتال ارائه شده است. همانطور که گذشت یک پورتال به عنوان یک فضای کاری برای مدیریت مبتنی بر شبکه با امکان تنظیم شخصی و محتوایی و برخوردار از قابلیت های مشارکت با دیگر همکاران و دسترسی بی سیم تعریف شده است. اما آنچه که در حوزه مدیریت به ویژه مدیریت مبتنی بر شبکه برای یک پورتال مطرح می باشد، عبارت است از تمرکز بر روی آنچه که پورتال ها می توانند برای یک سازمان فراهم کنند و اثربخشی آنها را افزایش دهند.

استفاده از واژه جمع «پورتال ها» نیز اتفاقی نیست چرا که سازمانها برای مواجهه با مسائل چندگانه خود در حوزه های مدیریتی معمولاً بیش از یک پورتال دارند. نقش پورتال های سازمانی در انجام امور اداری و اعمال مدیریت، آن را تبدیل به یک محل کسب و کار الکترونیکی برای کاربران آن به ویژه مدیران نموده است. پورتال های سازمانی جدای از خدماتی که در سازمانها ارائه می کنند، فرصت های بازرگانی نوینی را متناسب با توان اقتصادی و اجرایی سازمانها فراهم می نمایند. نمونه بارز این گونه فعالیت ها در آنچه که امروزه تحت عنوان سرمایه گذاری مشترک مطرح می باشد، قابل مشاهده است.

از نظر لغت شناسی واژه پدافند از دو جز پد و آفند تشکیل شده است.در فرهنگ و ادب فارسی پاد یا پد پیشوندی است که به معانی ضد،متضاد،پی،و دنبالبوده و هر گاه قبل از واژه ای قرار گیرد ، معنای آن واژه را معکوس می نماید و واژه آفند نیز به مفهوم جنگ ،جدال،پیکار و دشمنی است . وجه تمایزپدافند عامل و غیر عامل را باید عامل عامل انسان دانست. به این معنی که ، پدافند عامل را ابزاری می داند که نیاز به مدیریت مستقیم و کاربردی انسانی دارد و مشتمل بر ابزار و آلات جنگی ،سازماندهی ، آموزش و مدیریت نیرو ها ست که در شرایط عدم حضور انسان ، آن ابزار به خودی خود فاقد اعتبار است.در حالی که پدافند غیر عامل را امکانات معماری در زمینه مهندسی جنگ می داند به گونه ای که بدون ابزار و توانمندی ،نیروی رزمی و دفاعی را افزایش دهد. در ردیف (ب)، ماده (۱) از آیین نامه اجرایی بند (۱۱) ماده (۱۲۱) قانون برنامه چهارم توسعه تعریف پدافند غیر عامل بدین شرح ارائه شده است:

مجموعه اقدامات غیر مسلحانه ای که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی ،ساختمانها و تاسیسات ، تجهیزات و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیر طبیعی می گردد، پدافند غیر عامل نامیده می شود . پدافند غیر عامل به معنای دفاع بدون بکارگیری تجهیزات نظامی است و در عرصه مدیریت بحران ناشی از جنگ ،در تسهیل مدیریت و پایداری زیر ساخت ها نقش اساسی دارد.

 

 

● آشنایی با اصول پدافند غیرعامل

انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملات هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخت ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر ، فرودگاه ها، و پل ها، مراکز فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی گیرد.

جنگ یکی از عناصر پایدار تاریخ بشری است. به طوری که جامعه شناسان آن را به عنوان یک پدیده و واقعیت اجتماعی قلمداد نموده اند. بشریت در طول ۵ هزار سال تاریخ تمدن خود ۱۴ هزار جنگ را دیده و در این جنگ ها بیش از ۴ میلیارد انسان جان باخته اند. گفتنی اینکه در طول چند هزار سال تمدن بشری صرفا ۲۶۸ سال بدون جنگ و مناقشه بوده است، در طی ۴۵ سال (از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۰) در کره زمین فقط ۳ هفته بدون جنگ بوده و اکثر این جنگ ها در کشورهای جهان سوم به وقوع پیوسته است.

در قرن بیستم بیش از ۲۲۰ جنگ به وقوع پیوسته و بیش از ۲۰۰ میلیون تلفات انسانی داشته است. میهن اسلامی مان طی سالیان گذشته شاهد چهار جنگ مهم (جنگ تحمیلی، جنگ اول خلیج فارس، جنگ افغانستان و جنگ آخر آمریکا و انگلیس علیه عراق) بوده است و وقوع مناقشات و جنگ های دیگری با اهداف ژئوپلتیک، مهار، محاصره و مقابله با انقلاب اسلامی جزء اهداف راهبردی استکبار جهانی می باشد.

تجارب حاصله از جنگ های گذشته خصوصا هشت سال دفاع مقدس، جنگ ۴۳ روزه ۱۹۹۱ متحدین علیه عراق (جنگ اول خلیج فارس)، جنگ ۱۱ هفته ای سال ۱۹۹۹ ناتو علیه یوگسلاوی، جنگ اخیر امریکا و انگلیس علیه عراق موید این نظر است که کشور مهاجم جهت در هم شکستن اراده ملت و توان اقتصادی، نظامی و سیاسی کشور مورد تهاجم با اتخاذ استراتژی انهدام مراکز ثقل؛ توجه خود را صرف بمباران و انهدام مراکز حیاتی و حساس می نماید. انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملات هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخت ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه ها، و پل ها، زیر ساخت های محصولات کلیدی نظیر پالایشگاه ها، نیروگاه ها، مجتمع های بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی گیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی، شکست ناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنامه ریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل می باشد.

نگرشی تحقیقی به آمار و سوابق ثبت شده جنگ های گذشته موید این موضوع می باشد که به علل وجود شکاف فناوری بین تسلیحات مدرن آفندی هوایی دشمن و تسلیحات پدافند هوایی خودی، آسیب پذیری سامانه های پدافند هوایی در برابر جنگ الکترونیک، غافلگیر شدن این سامانه ها در برابر هواپیماهای تهاجمی و موشک های کروز و بالستیک، پرتاب موشک از ماورا برد جنگ افزارهای پدافند هوایی، فقدان سلاح های ضد موشک، اهداف حیاتی و حساس موجود را در صورت نبود و یا ضعف اقدامات دفاع غیرعامل به هدف های ساده و آسانی برای هدف گیری موفق و سریع هواپیماهای حمله ور و تسلیحات آفندی دشمن تبدیل خواهد نمود.

جنگ ها با پیشرفت فناوری و بکارگیری تسلیحات مدرن و هوشمند، ماهیت پیچیده تر و مخربتری به خود گرفته و هر روزه در گوشه ای از جهان شاهد کشتار انبوه مردم و تخریب و انهدام منابع و سرمایه ها و زیرساخت های ملی آنها در اثر بمباران و انبوه آتش ویرانگر دشمنان بوده و این روند متوقف نشده و ادامه خواهد یافت. در خلال جنگ جهانی دوم برای از بین بردن یک نیروگاه با احتمال انهدام ۹۶ درصد که ابعادی معادل ۴۰۰ در ۵۰۰ فوت مربع داشت تعداد ۶۵۰ بمب ۵۰۰ کیلوگرمی توسط ۱۱۰ بمب افکن B-۱۷ به کار می رفت اما در جنگ خلیج فارس، هر نیروگاه توسط دو بمب هدایت شونده به طور دقیق منهدم گردید یعنی هر هواپیمای بمب افکن در جنگ خلیج فارس معادل ۱۱۰ بمب افکن B-۱۷ کارایی داشت.

در جنگ سال ۱۹۹۱ (جنگ خلیج فارس) پالایشگاه ها و مخازن نفتی با ۱۲۰۰ تن بمب طی ۵۰۰ سورتی پرواز بر روی ۲۸ پالایشگاه عراق بمباران و تولید نفت عراق به طور کلی متوقف گردید.

امروزه کشورهایی که طعم خرابی و خسارت ناشی از جنگ را چشیده اند جهت حفظ سرمایه های ملی و منابع حیاتی خود توجه خاص و ویژه ای به دفاع غیرعامل نموده و در راهبرد دفاعی خود جایگاه والایی برای آن قایل شده اند ونمونه بارز آن کشور کره شمالی می باشد که با اتخاذ سیاست و استراتژی تمرکز زدایی در این راستا اقدامات بنیادی و اساسی جالب توجهی اتخاذ نموده است و جوهره و ثقل اصلی آن، اقدامات دفاع غیرعامل و ملاحظات جدی دفاعی، امنیتی و اقتصادی در ساخت و احداث مراکز حیاتی از قبیل متروی پیونگ یانگ با عمق ۹۵ الی ۱۰۵ متر مقاوم در برابر سلاح های متعارف و غیرمتعارف، احتراز از ساخت و احداث مجتمع های بزرگ و زیرساخت های حجیم کلیدی و توجه به ساخت و احداث مراکز حیاتی و حساس به صورت کوچک و پراکنده نمودن آنها در اقصی نقاط کشور ، احداث تونل های عظیم زیرزمینی، ایجاد صدها بندر کوچک با ظرفیت بارگیری یک تا دو کشتی در طول سواحل کشور، احداث جاده کمربندی با تونل های زیرزمینی در مرزها برای تسهیل نقل و انتقالات نظامی، احداث سد بزرگ نامپو در نزدیکی مصب رودخانه ددونگ کنگ در حاشیه سواحل غربی کره شمالی با استفاده دو منظوره اقتصادی و دفاعی سلاح آب بوده است.

نوام چامسکی قبل از وقوع جنگ اخیر عراق در مقایسه میان عراق و کره شمالی می گوید «به نظر می رسد به واسطه بی دفاع بودن عراق، تهاجم به این کشور باموفقیت انجام می شود» اگر کره شمالی و عراق را با هم مقایسه کنیم ، عراق بی دفاع ترین و ضعیف ترین رژیم منطقه است در حالی که یکی از مخوف ترین دیکتاتورها در آنجا حکومت می کند در مقابل، کره شمالی یک تهدید به حساب می آید و به یک دلیل ساده به آن حمله نمی شود زیرا کره شمالی از یک عامل بازدارنده قوی برخوردار است یعنی توپخانه عظیمی که سئول را هدف گرفته است در صورتی که امریکا به این کشور حمله کند کره شمالی می تواند قسمت زیادی از کره جنوبی را نابود کند، به عبارت دیگر امریکا به کشورهای دنیا می گوید:

«اگر بی دفاع هستید ما هر زمان که دلمان بخواهد به شما حمله می کنیم و اگر سدی دارید ما عقب نشینی می کنیم».

اجتناب ناپذیر بودن وقوع جنگ ها در طول تاریخ بشری ، وقوع حداقل ۴ جنگ مهم در حریم مرزهای سرزمین میهن اسلامی در چند ساله اخیر و اهداف راهبردی امریکا در محاصره، مهار، تضعیف و براندازی جمهوری اسلامی، وجود طیف گسترده تهدیدات بالقوه و بالفعل کانون های بحران در پیرامون کشور، این پیام را به ما می دهد،«همچنان که نباید مرعوب تهدیدهای دشمن گردید، از سوی دیگر می بایست با اقدامات و تدابیر موثر دفاعی، خود را آماده مقابله با تهدیدات بالقوه و بالفعل دشمن نمود» و بخش بسیار مهم و حیاتی از این آمادگی در شرایط تهدیدات نامتقارن ، اتخاذ راهبردهای دفاعی غیرعامل در جهت خنثی سازی و تقلیل و کاهش خسارات حملات احتمالی هوایی دشمن به مراکز ثقل میهن اسلامی و بالا بردن آستانه مقاومت ملی می باشد. شایسته است این رهنمود و سخن حکیمانه امام راحل، را فرا روی خود قرار دهیم که: در هر شرایطی باید بنیه دفاعی کشور در بهترین وضعیت باشد، مردم در طول سال های جنگ و مبارزه، ابعاد کینه و قساوت و عداوت دشمنان خدا و خود را لمس کرده اند، باید خطر تهاجم جهانخواران در شیوه ها و شکل های مختلف احتمال تجاوز را مجددا از سوی ابرقدرت ها و نوکرانشان بایدجدی بگیریم.

 

 

● تعاریف و اصطلاحات

یکی از کارهای اساسی و بنیادین مورد توجه معاونت پدافند غیرعامل، ایجاد یکنواختی و استاندارد سازی در تعاریف و واژگان کلیدی پدافند غیرعامل می باشد تاانشا ءا... مفهومی مشترک برای مخاطبین ایجاد گردد، زیرا تا هنگامی که اشخاص و سازمان ها در درک معانی واژه ها اختلاف دارند، درک مشترک را با مشکل مواجه خواهد ساخت.

 

 

● پدافند غیرعامل Passive Defense

به مجموعه اقداماتی اطلاق می گردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن می توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد. اقدامات پدافند غیرعامل شامل استتار، اختفاء، پوشش، فریب، تفرقه و پراکندگی، استحکامات و سازه های امن و اعلام خبر می باشد.

▪ ملاحظات

۱) در تعاریف ارایه شده در منابع خارجی عامل تهدید دشمن در پدافند غیرعامل به صورت عام با واژه عملیات خصمانه Hostile Attack و در پدافند هوایی غیرعامل حملات هوایی و موشکی دشمن عنوان شده است.

۲) علیرغم اینکه اصل مکان یابی جزء مصادیق پدافند غیرعامل منظور نشده است ولی در آیین نامه استتار آنرا جزء ۳ اصل عمده و اولیه پدافند غیرعامل مشروحه ذیل،محسوب نموده است و اهمیت آن به حدی است که مکان یابی صحیح و غیرصحیح، سایر اقدامات پدافند غیرعامل را تحت تاثیر جدی قرار می دهد.

۳) مکان یابی siting or Location

۴) انضباط استتار Camouflage Discipline

۵) ایجاد استتار Camouflage Construction

۶) توضیح اینکه سه موضوع عمده که می بایست درمکان یابی به آن توجه خاص مبذول گردد به شرح ذیل است:

۷) ۱) ماموریت Mission : امکان اجرای ماموریت در مکان تعیین شده موجود باشد.

۸) ۲) پراکندگی Dispersion : وسعت مکان انتخابی به صورتی باشد که امکان پراکندگی مناسب تاسیسات و تجهیزات را فراهم نمایند.

۹) ۳) شکل عوارض و محیط Terrain Pattern : احداث تاسیسات و استقرار تجهیزات به گونه ای باشد که همرنگی و هماهنگی با عوارض محیطی (روستایی، کویری، کوهستانی، جنگلی و شهری) را داشته باشد.

▪ دفاع غیرنظامی (Civil Defense )

دفاع غیرنظامی، تقلیل خسارت مالی و صدمات جانی وارده بر غیرنظامیان در جنگ یا در اثر حوادث طبیعی نظیر سیل، زلزله، طوفان، آتشفشان، آتش سوزی و خشکسالی می باشد. در منابع خارجی، وظایف دفاع غیرنظامی شامل چهار عنوان ذیل می باشد:

۱ ) اقدامات پیشگیرانه و کاهش دهنده Mitigation

۲ )آماده سازی و امداد رسانی Preparation

۳ )هشدار و اخطار Response

۴ )بازسازی مجدد Recovery

▪ ملاحظات

ارائه تعریف دفاع غیرنظمی در این نوشتار که در حوزه پدافند غیرعامل نمی باشد بیشتر در جهت آگاهی مخاطبین در تمیز بین پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی می باشد زیرا به دلیل عدم شناخت جامع در بسیاری از کتب، مقالات و یا نوشتارهای داخلی مشاهده گردیده است که دو مفهوم یاد شده با همدیگر اشتباه گرفته می شود.

 

 

● هدف Target

موجودیتی مشخص، اعم از جاندار یا بی جان که در نظر است با توسل به عملیات نظامی، سیاسی، اقتصادی یا روانی به آن صدمه زده شود، منهدم گردد تسخیر شود، یا تحت کنترل در آید.

 

 

● پدافند عامل Active Defense

عبارتست از بکارگیری مستقیم جنگ افزار، به منظور خنثی نمودن و یا کاهش اثرات علمیات خصمانه هوایی زمینی، دریایی، نفوذی و خرابکارانه بر روی اهداف مورد نظر.

 

 

● مراکز حیاتی Vital Centers

مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها موجب بروز بحران، آسیب و صدمات جدی و مخاطره آمیز در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی، تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، اجتماعی، دفاعی با سطح تاثیرگذار سراسری در کشور گردد.

 

 

● مراکز حساس Critical Centers

مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز بحران، آسیب و صدمات قابل توجه در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی، تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، دفاعی با سطح تاثیرگذاری منطقه ای در کشور گردد.

 

 

● مراکز مهم Important Centers

مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز آسیب و صدمات محدود در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی، تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، اجتماعی، دفاعی با سطح تاثیرگذاری محلی در کشور گردد.

 

 

● استتار و اختفا Camouflage & Concealment

فن و هنری است که با استفاده از وسائل طبیعی یا مصنوعی، امکان کشف و شناسایی نیروها، تجهیزات و تاسیسات را از دیده بانی، تجسس و عکسبرداری دشمن تقلیل داده و یا مخفی داشته و حفاظت نماید.مفهوم کلی استتار همرنگ و همشکل کردن تاسیسات، تجهیزات و نیروها با محیط اطراف می باشد. اختفاء ، حفاظت در برابر دید دشمن را تامین می نماید و استتار امکان کشف یا شناسایی نیروهای، تجهیزات و تاسیسات و فعالیت ها را تقلیل می دهد.

 

 

● پوشش Cover

پوشش، پنهان سازی و حفاظت تاسیسات تجهیزات تسلیحات، نیروی انسانی در برابر دید و تیر دشمن می باشد.

 

 

● پراکندگی Dispersion

گسترش، باز و پخش نمودن و تمرکز زدایی نیروها، تجهیزات، تاسیسات یا فعالیت های خودی به منظور تقلیل آسیب پذیری آنها در مقابل عملیات دشمن به طوری که مجموعه ای از آنها هدف واحدی را تشکیل ندهند.

 

 

● تفرقه و جابجایی Separation

جداسازی، گسترش افراد، تجهیزات و فعالیت های خودی از محل استقرار اصلی به محلی دیگر به منظور تقلیل آسیب پذیری، کاهش خسارات و تلفات می باشد، مانند انتقال هواپیماهای مسافربری به فرودگاه های دورتر از برد سلاح های دشمن و یا انتقال تجهیزات حساس قابل حمل از محل اصلی به محل موقت که بعلت عدم شناسایی و حساسیت مکانی، دارای امنیت و حفاظت بیشتری می باشد.

 

 

● فریب Deception

کلیه اقدامات طراحی شده حیله گرانه ی است که موجب گمراهی و غفلت دشمن در نیل به اطلاعات و محاسبه و برآورد صحیح از توان کمی و کیفی طرف مقابل گردیده و او را در تشخیص هدف و هدف گیری با شک و تردیدی مواجه نماید.فریب، انحراف ذهن دشمن از اهداف حقیقی و مهم به سمت اهداف کاذب و کم اهمیت می باشد.

 

 

● مکان یابی Location

یکی از اقدامات اساسی و عمده پدافند غیرعامل، انتخاب محل مناسب می باشد و تا آنجا که ممکن است باید از ایجاد تاسیسات حیاتی و حساس در دشت های مسطح یا نسبتاً هموار اجتناب کرد. زیرا تاسیسات احداث شده در چنین محل هایی را نمی توان از دید دشمن مخفی نگاهداشت و آسیب پذیری آن در برابر تهدیدات افزایش می دهد. ایجاد تاسیسات حیاتی و حساس در کنار بزرگراه ها، جاده های اصلی، کنار سواحل دریا، رودخانه ها و نزدیکی مرزها موجب سهولت شناسایی و هدف یابی آسان آنها توسط دشمن می گردد.

 

 

● آمایش سرزمینی Spatial

تنظیم و برنامه ریزی کمی و کیفی یک موضع، مکان (واحدهای خرد و کلان) با در نظر داشتن شرایط و عوامل سیاسی نظامی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی، اقلیمی در سطح کلان و سیع می باشد. از مهمترین ویژگی های آن نگرش همه جانبه به مسائل، آینده نگری و دوراندیشی و نتیجه گیری های مکانی از محتویات استراتژی توسعه ملی می باشد. آمایش سرزمینی، بهترین، دقیق ترین و ظریف ترین طرز انتقال عاقبت اندیشی منطقی و ملی حکومت بر سرزمین یا فضای حیاتی (واحدهای خرد و کلان) در چارچوب عدالت است. در کشورهای اروپایی مفهوم آمایش سرزمینی ابتدا مفهوم دفاعی دارد و سپس مفهوم توسعه ای پیدا می کند، قبل از ساخت نیروگاه، بزرگراه، سد و زیر ساخت های کلیدی موضوع در کمیته های نظامی و دفاعی مطرح می گردد و پس از بررسی لازم و اعمال ملاحظات دفاعی و امنیتی نسبت به ساخت آنها اقدام می گردد.

 

 

● اعلام خبر Early Warning

آگاهی و هشدار به نیروهای خودی مبنی بر اینکه عملیات تعرضی قریب الوقوع دشمن، نزدیک می باشد، این هشدار که برای آماده شدن است چند دقیقه، چند ساعت، چند روز و یا زمان طولانی تر از آغاز مخاصمات اعلام می گردد. دستگاه های و وسائل اعلام خبر شامل رادار، دیده بانی بصری، آژیر، بلندگو، پیامها و آگهی های هشدار دهنده می باشد.

 

 

● قابلیت بقاء survivability

توانائی نیروهای مسلح و جوامع غیرنظامی یک کشور به نحوی که در مقابل حمله استقامت کند و ضمن تحمل آن قادر باشند به نحو موثری به وظایف محوله خود عمل نمایند، این توانایی عمدتاً در نتیجه دفاع عامل و غیرعامل به دست می آید.

 

 

● استحکامات Fortification

ایجاد هرگونه حفاظی که در مقابل اصابت مستقیم بمب، راکت، موشک، گلوله، توپخانه، خمپاره و یا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسیدن به نفرات تجهیزات یا تاسیسات گردیده و اثرات ترکش و موج انفجار را بطور نسبی خنثی نماید.

 

 

● استتار، اختفاء، ماکت فریبنده CCD

استفاده و بهره برداری از اقلام، تجهیزات و روشهایی برای پنهان نمود،ن همگون سازی، تغییر شکل، شبیه سازی، ایجاد طعمه فریبنده و حذف شکل منظم هندسی اهداف در جهت ممانعت از کشف و شناسایی نیروها، تجهیزات، تاسیسات و فعالیت های خودی توسط سامانه های آشکار ساز و حساسه دشمن.

 

 

● اصول پدافند غیرعامل

مجموعه اقدامات بنیادی و زیر بنایی است که در صورت بکارگیری می توان به اهداف پدافند غیرعامل از قبیل تقلیل خسارات و صدمات، کاهش قابلیت و توانایی سامانه شناسایی، هدف یابی و دقت هدف گیری تسلیحات آفندی دشمن و تحمل هزینه بیشتر به وی نائل گردد. در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول و یا موضوعات پدافند غیرعامل شامل ۶ الی ۷ اقدام مشروحه ذیل می باشد که در طراحی و برنامه ریزی ها و اقدامات اجرایی دقیقاً می بایست مورد توجه قرار گیرد.

۱ ) استتار Camouflage

۲ ) اختفاء Concealment

۳ ) پوشش Cover

۴ ) فریب Deception

۵) تفرقه و پراکندگی Separation & Dispersion

۶ ) مقاوم سازی و استحکامات Hardening

۷ ) اعلام خبر Early Warning

 

 

● استراتژی انهدام مراکز ثقل

صاحب نظران سیاسی و نظامی آمریکا، پس از تحمل شکست تاریخی خود در جنگ ویتنام ۱۹۷۳- ۱۹۶۴ مطالعات و تحقیقات قابل توجه و مستمری را در جهت بررسی شکست خود در جنگ یاد شده و دستیابی به استراتژی و شیوه های موثرتر جنگ های هوایی نمودند، در سال ۱۹۸۸ سرهنگ هوایی جان واردن کتابی با عنوان نبرد هوایی را تهیه و تدوین نمود و در دهم آگوست ۱۹۹۱ با سمت مشاور نظامی امنیت ملی آمریکا، نظریه، خود را که به تئوری پنج حلقه واردن مشهور می باشد به پنتاگون و فرماندهان وقت نظامی، ژنرال نورمن شوار تسکف و ژنرال کولین پاول ارائه نمود که مورد قبول واقع گردید. تئوری یاد شده بر این مبنا می باشد که مهمترین وظیفه در طرح ریزی یک جنگ، شناسایی مراکز ثقل کشور مورد تهاجم بوده و چنانچه این مراکز با دقت لازم شناسایی و مورد هدف قرار گیرند، کشور مورد تهاجم در اولین روزهای جنگ طعم شکست نظامی را چشیده و در کوتاهترین مدت به خواسته های کشور مهاجم (آمریکا) تن در داده و تسلیم خواهد شد.

تئوری یا مدار ۵ حلقه واردن دقیقا مورد استفاده فرماندهان عملیاتی آمریکا و متحدین در جنگ ۴۳ روزه ۱۹۹۱ (جنگ اول خلیج فارس)، مناقشه کوزوو (جنگ ۱۱ هفته ای سال ۱۹۹۹ ناتو علیه یوگسلاوی) و جنگ اخیر آمریکا و انگلیس علیه عراق (۲۰۰۳) قرار گرفته است.

در تئوری مذکور، مراکز ثقل یک کشور، به صورت سیستمی همانند اعضا یک بدن قلمداد گردیده و در صورت انهدام هر یک از مراکز ثقل، سیستم، پیکره و کالبد کشور مورد تهاجم فلج گردیده و قادر به ادامه فعالیت و حیات نخواهد بود.

مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی کشور، می بایست با برنامه ریزی های جامع، مستمر و اقدامات اجرائی پدافند غیرعامل ضمن سلب ابتکار و آزادی عمل از دشمن و تحمیل شرایط سخت و دشوار، اقدامات تهاجمی وی را خنثی نموده و آستانه مقاومت نیروهای خودی را ارتقا دهند.

▪ در پدافند غیر عامل از کلیه عوامل شامل تدابیر، نظامات ،مدیریت بحران ،طرح و دستور العمل و یا استفاده از عمق زمین یا تفکیک و تجزیه عملکرده ها و پراکندگی برای کاهش آسیب پذیری ها در برابر تهدید ، بهره بردار ی می گردد.

▪ پدافند غیرعامل در واقع تعمیم سیاست های دفاعی در حوزه های غیر نظامی با استفاده از راهکارهای غیر نظامی است ، معادل فارسی کلمه پدافند غیر عامل را دفاع بدون سلاح دانست و در تعریف آن گفت: مجموعه اقداماتی که موجب کاهش آسیب پذیری و افزایش پایداری در برابر تهدیدات خارجی می شود پدافند غیر عامل است.

▪ تهدید یک عنصر پویا و جامع است به همین نسبت باید دفاع متناسب با آن طراحی شود، ضمنا ما باید این تهدیدات را که با استفاده از تکنولوژی برتر و در عرصه های مختلف نظیر اقتصادی، اجتماعی، پزشکی، بیولوژی و غیره است بشناسیم تا بتوانیم در برابر آن دفاع مؤثر داشته باشیم و یا آسیب پذیری را به حداقل برسانیم

▪ سیاست خارجی به عنوان یکی دیگر حوزه های پدافند غیر عامل است و ما می توانیم از طریق تولید منافع مشترک بین همسایگان، وابسته سازی کشورها به خطوط انرژی نظیر خط لوله صلح و... در کاهش آسیب پذیری اقدام کنیم.

مدیریت پروژه پدافند غیر عامل کشور با ید یک درصد از دارایی ها و تملکات را برای این منظور پیش بینی نماید، ضمنا باید بر اساس بخشنامه ها و تصویب نامه های بودجه در این خصوص فعال گردد.

اولین اقدام ما طبقه بندی مراکز و بخش ها سازمان به:

الف) حیاتی

ب) حساس

ج) مهم است.

پدافند غیرعامل زیر ساختهای حیاتی سازمان، مطالعه آسیب پذیری ها، مطالعه تهدیدات ، مطالعه هم افزایی آسیب پذیری و تهدیدات را از عناوین کلی برنامه های سال ۸۶ پدافند غیرعامل در سازمان می دانیم و این مطالعات بررسی و مدیریت ریسک را در زیر ساخت تنظیم می کند و می توان بر اساس آن پیشنهادهای اجرایی را در جهت کاهش آسیب پذیری ها ارائه نمود..

برای روشن شدن این مبحث می توان به مخازن فلزی نفت اشاره کرد که با به کار گیری روشهایی نظیر سازه های بتونی، سلولی ، ضد انفجار کردن مخازن و... از آسیب پذیری آن در مقابل تهدیدات می کاهد. تشکیل ستاد پدافند غیرعامل، موضوعی کاملا غیرنظامی است که در زمان بروز حوادث و سوانح می تواند در کنترل خسارات و مدیریت حادثه تاثیرگذار باشد.

تشکیل سازمان مدیریت بحران یا پدافند غیرعامل تنها با این توجیه است که سازمان وسعت زیادی دارد و حوادث طبیعی و غیرطبیعی بسیاری نیز در آن اتفاق می افتد که باید به شکل های مختلف میزان خسارات وارد شده به این شرکت از این ناحیه را کاهش دهیم.

پدافند غیر عامل شامل مجموعه اقدامهایی است که در آن از بروز خسارتهای شدید به مراکز حیاتی و حساس جامعه با شناخت و رعایت اصول پدافند غیر عامل می توان با صرف هزینه کم تا حد بسیار زیادی جلوگیری کرد. فازهای که در بحث پدافند غیر عامل سازمان مد نظر است:

۱) تشکیل ستاد و یا پروژه مدیریت بحران و یا پدافند غیر عامل به ریاست مدیرعامل در شرکت متبوع

۲) طراحی سیستم اعلام و اطفاء حریق ساختمان ستادی سازمان

۳) مطالعات و کاهش خطرات تاسیسات جنوب در سازمان بیرونی.

۴) برنامه ریزی مطالعات مقاوم سازی سازه های ساختمانی سازمان

۵) برنامه ریزی مطالعات مقاوم سازی و امنیتی مداربسته انبارها ،منازل مسکونی، و سایر موارد موجود در تهران و

۶) انجام مطالعات طرح جامع ایمن سازی پروژه پارس در مقابل سیل، زلزله، حریق و انفجار.

۷) انجام کلیه مطالعات و ارائه طرح های مقاوم سازی جهت کاهش ریسک ناشی از خطرات بالقوه

۸) طراحی سیستم های اعلام و اطفاء حریق تاسیسات جنوب کشور

قانون جرائم رایانه ای به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است

 

 

● فصل یکم ـ جرائم علیه محرمانگی داده ها و سیستم های رایانه ای و مخابراتی

▪ مبحث یکم ـ دسترسی غیرمجاز

ماده (۱) هرکس به طور غیرمجاز به داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی که به وسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده است دسترسی یابد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

▪ مبحث دوم ـ شنود غیرمجاز

ماده (۲) هرکس به طور غیرمجاز محتوای در حال انتقال ارتباطات غیرعمومی در سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا امواج الکترومغناطیسی یا نوری را شنود کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

▪ مبحث سوم ـ جاسوسی رایانه ای

ماده (۳) هرکس به طور غیرمجاز نسبت به داده های سری در حال انتقال یا ذخیره شده در سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده مرتکب اعمال زیر شود، به مجازات های مقرر محکوم خواهد شد:

ـ دسترسی به داده های مذکور یا تحصیل آنها یا شنود محتوای سری در حال انتقال، به حبس از یک تا سه سال یا جزای نقدی از بیست تا شصت میلیون ریال یا هر دو مجازات

ـ در دسترس قرار دادن داده های مذکور برای اشخاص فاقد صلاحیت، به حبس از دو تا ده سال

ـ افشا یا در دسترس قرار دادن داده های مذکور برای دولت، سازمان، شرکت یا گروه بیگانه یا عاملان آنها، به حبس از پنج تا پانزده سال

تبصره ۱ـ داده های سری داده هایی است که افشای آنها به امنیت کشور یا منافع ملی لطمه می زند.

تبصره ۲ـ آئین نامه نحوه تعیین و تشخیص داده های سری و نحوه طبقه بندی و حفاظت آن ها ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط وزارت اطلاعات با همکاری وزارت خانه های دادگستری، کشور، ارتباطات و فناوری اطلاعات و دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تهیه و به تصویب هیئت دولت خواهد رسید.

ماده (۴) هرکس به قصد دسترسی به داده های سری موضوع ماده (۳) این قانون، تدابیر امنیتی سیستم های رایانه ای یا مخابراتی را نقض کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (۵) چنانچه مأموران دولتی که مسؤول حفظ داده های سری مقرر در ماده (۳) این قانون یا سیستم های مربوط هستند و به آنها آموزش لازم داده شده است یا داده ها یا سیستم های مذکور در اختیار آنها قرار گرفته است بر اثر بی احتیاطی، بی مبالاتی یا عدم رعایت تدابیر امنیتی موجب دسترسی اشخاص فاقد صلاحیت به داده ها، حامل های داده یا سیستم های مذکور شوند، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات و انفصال از خدمت از شش ماه تا دو سال محکوم خواهند شد.

 

 

● فصل دوم ـ جرائم علیه صحت و تمامیت داده ها و سیستم های رایانه ای و مخابراتی

▪ مبحث یکم ـ جعل رایانه ای

ماده (۶) هرکس به طور غیرمجاز مرتکب اعمال زیر شود، جاعل محسوب و به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از بیست تا یکصد میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد:

تغییر داده های قابل استناد یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانة داده ها

تغییر داده ها یا علایم موجود در کارت های حافظه یا قابل پردازش در سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا تراشه ها یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانة داده ها یا علایم به آنها

ماده (۷) هرکس با علم به مجعول بودن داده ها یا کارت ها یا تراشه ها از آنها استفاده کند، به مجازات مندرج در ماده فوق محکوم خواهد شد.

▪ مبحث دوم ـ تخریب و اخلال در داده ها یا سیستم های رایانه ای و مخابراتی

ماده (۸) هر کس به طور غیرمجاز داده های دیگری را از سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده حذف یا تخریب یا مختل یا غیرقابل پردازش کند به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (۹) هر کس به طور غیرمجاز با انجام اعمالی از قبیل وارد کردن، انتقال دادن، پخش، حذف کردن، متوقف کردن، دستکاری یا تخریب داده ها یا امواج الکترومغناطیسی یا نوری، سیستم های رایانه ای یا مخابراتی دیگری را از کار بیندازد یا کارکرد آنها را مختل کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (۱۰) هرکس به طور غیرمجاز با انجام اعمالی از قبیل مخفی کردن داده ها، تغییر گذرواژه یا رمزنگاری داده ها مانع دسترسی اشخاص مجاز به داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی شود، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (۱۱) هرکس به قصد به خطر انداختن امنیت یا آسایش عمومی اعمال مذکور در مواد (۸)، (۹) و (۱۰) این قانون را علیه سیستم های رایانه ای و مخابراتی که برای ارائة خدمات ضروری عمومی به کار می روند، از قبیل خدمات درمانی، آب، برق، گاز، مخابرات، حمل و نقل و بانکداری مرتکب شود، به حبس از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.

 

 

● فصل سوم ـ سرقت و کلاهبرداری مرتبط با رایانه

ماده (۱۲) هرکس به طور غیرمجاز داده های متعلق به دیگری را برباید، چنانچه عین داده ها در اختیار صاحب آن باشد، به جزای نقدی از یک تا بیست میلیون ریال و در غیر این صورت به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (١٣) هرکس به طور غیرمجاز از سیستم های رایانه ای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد یا متوقف کردن داده ها یا مختل کردن سیستم وجه یا مال یا منفعت یا خدمات یا امتیازات مالی برای خود یا دیگری تحصیل کند علاوه بر رد مال به صاحب آن به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از بیست تا یکصد میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

 

 

● فصل چهارم ـ جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی

ماده (١٤) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده محتویات مستهجن را تولید، ارسال، منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد ارسال یا انتشار یا تجارت تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

▪ تبصره ۱ ـ ارتکاب اعمال فوق در خصوص محتویات مبتذل موجب محکومیت به حداقل یکی از مجازات های فوق می شود. محتویات وآثار مبتذل به آثاری اطلاق می گردد که دارای صحنه ها وصور قبیحه باشد.

- تبصره ۲ ـ هرگاه محتویات مستهجن به کمتر از ده نفر ارسال شود، مرتکب به یک تا پنج میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.

- تبصره ۳ ـ چنانچه مرتکب اعمال مذکور در این ماده را حرفة خود قرار داده باشد یا بطور سازمان یافته مرتکب شود چنانچه مفسد فی الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد.

- تبصره ۴ ـ محتویات مستهجن به تصویر، صوت یا متن واقعی یا غیرواقعی اطلاق می شود که بیانگر برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است.

ماده (١٥) هرکس از طریق سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده مرتکب اعمال زیر شود، به ترتیب زیر مجازات خواهد شد:

چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن، آنها را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع کند یا فریب دهد یا شیوه دستیابی به آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات.ارتکاب این اعمال در خصوص محتویات مبتذل موجب جزای نقدی از دو تا پنج میلیون ریال است.

چنانچه افراد را به ارتکاب جرائم منافی عفت یا استعمال مواد مخدر یا روان گردان یا خودکشی یا انحرافات جنسی یا اعمال خشونت آمیز تحریک یا ترغیب یا تهدید یا دعوت کند یا فریب دهد یا شیوه ارتکاب یا استعمال آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات. تبصره ـ مفاد این ماده و ماده (١٤) شامل آن دسته از محتویاتی نخواهد شد که برای مقاصد علمی یا هر مصلحت عقلایی دیگر تهیه یا تولید یا نگهداری یا ارائه یا توزیع یا انتشار یا معامله می شود.

 

 

● فصل پنجم ـ هتک حیثیت و نشر اکاذیب

ماده (۱۶) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی، فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

- تبصره ـ چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.

ماده (۱۷) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت او منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ضرر یا عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده (۱۸) هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام های رسمی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از این که از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

 

 

● فصل ششم ـ مسئولیت کیفری اشخاص

ماده (١٩) در موارد زیر، چنانچه جرایم رایانه ای به نام شخص حقوقی و در راستای منافع آن ارتکاب یابد، شخص حقوقی دارای مسئولیت کیفری خواهد بود:

ـ هرگاه مدیر شخص حقوقی مرتکب جرم رایانه ای شود.

ـ هرگاه مدیر شخص حقوقی دستور ارتکاب جرم رایانه ای را صادر کند و جرم بوقوع پیوندد.

ـ هرگاه یکی از کارمندان شخص حقوقی با اطلاع مدیر یا در اثر عدم نظارت وی مرتکب جرم رایانه ای شود.

ـ هرگاه تمام یا قسمتی از فعالیت شخص حقوقی به ارتکاب جرم رایانه ای اختصاص یافته باشد.

- تبصره ١ـ منظور از مدیر کسی است که اختیار نمایندگی یا تصمیم گیری یا نظارت بر شخص حقوقی را دارد.

- تبصره ٢ـ مسئولیت کیفری شخص حقوقی مانع مجازات مرتکب نخواهد بود.

ماده (٢٠) اشخاص حقوقی موضوع ماده فوق، با توجه به شرایط و اوضاع و احوال جرم ارتکابی، میزان درآمد و نتایج حاصله از ارتکاب جرم، علاوه بر سه تا شش برابر حداکثر جزای نقدی جرم ارتکابی، به ترتیب ذیل محکوم خواهند شد:

چنانچه حداکثر مجازات حبس آن جرم تا پنج سال حبس باشد، تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا نُه ماه و در صورت تکرار جرم تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا پنج سال.

چنانچه حداکثر مجازات حبس آن جرم بیش از پنج سال حبس باشد، تعطیلی موقت شخص حقوقی از یک تا سه سال و در صورت تکرار جرم شخص حقوقی منحل خواهد شد.

- تبصره ١ـ مدیر شخص حقوقی که طبق بند «ب» این ماده منحل می شود، تا سه سال حق تأسیس یا نمایندگی یا تصمیم گیری یا نظارت بر شخص حقوقی دیگری را نخواهد داشت.

- تبصره ٢ـ خسارات شاکی خصوصی از اموال شخص حقوقی جبران خواهد شد. در صورتی که اموال شخص حقوقی به تنهایی تکافو نکند، مابه التفاوت از اموال مرتکب جبران خواهد شد.

ماده (٢١) ارائه دهندگان خدمات دسترسی موظفند طبق ضوابط فنی و فهرست مقرر از سوی کمیتة تعیین مصادیق موضوع ماده ذیل محتوای مجرمانه اعم از محتوای ناشی از جرایم رایانه ای و محتوایی که برای ارتکاب جرایم رایانه ای بکار می رود را پالایش کنند.

در صورتی که عمداً از پالایش محتوای مجرمانه خودداری کنند، منحل خواهند شد و چنانچه از روی بی احتیاطی و بی مبالاتی زمینة دسترسی به محتوای غیرقانونی را فراهم آورند، در مرتبة نخست به جزای نقدی از بیست تا یکصد میلیون ریال و در مرتبة دوم به جزای نقدی از یکصد میلیون تا یک میلیارد ریال و در مرتبة سوم به یک تا سه سال تعطیلی موقت محکوم خواهند شد.

- تبصره ۱- چنانچه محتوای مجرمانه به وب سایت های مؤسسات عمومی شامل نهادهای زیرنظر ولی فقیه و قوای سه گانة مقننه، مجریه و قضائیه و مؤسسات عمومی غیردولتی موضوع قانون فهرست نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی مصوب ۱۹/۴/۱۳۷۳ و الحاقات بعدی آن یا به احزاب، جمعیت ها، انجمن های سیاسی و صنفی و انجمن های اسلامی یا اقلیت های دینی شناخته شده یا به سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی حاضر در ایران که امکان احراز هویت و ارتباط با آنها وجود دارد تعلق داشته باشد، با دستور مقام قضایی رسیدگی کننده به پرونده و رفع اثر فوری محتوای مجرمانه از سوی دارندگان، وب سایت مزبور تا صدور حکم نهایی پالایش نخواهد شد.

- تبصره ۲- پالایش محتوای مجرمانه موضوع شکایت خصوصی با دستور مقام قضایی رسیدگی کننده به پرونده انجام خواهد شد.

ماده (۲۲) قوه قضائیه موظف است ظرف یک ماه از تاریخ تصویب این قانون کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه را در محل دادستانی کل کشور تشکیل دهد.

وزیر یا نماینده وزارتخانه های آموزش و پرورش، ارتباطات و فناوری اطلاعات، اطلاعات، دادگستری، علوم، تحقیقات و فناوری، فرهنگ و ارشاد اسلامی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، رئیس سازمان صدا و سیما و فرمانده نیروی انتظامی، یک نفر خبره در فناوری اطلاعات و ارتباطات به انتخاب کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی و یک نفر نمایندة مجلس شورای اسلامی به انتخاب کمیسیون حقوقی و قضایی و تأیید مجلس شورای اسلامی اعضای کمیته را تشکیل خواهند داد. ریاست کمیته به عهده دادستان کل کشور خواهد بود.

- تبصره ۱- جلسات کمیته حداقل هر پانزده روز یک بار و با حضور هفت نفر عضو دارای حق رأی رسمیت می یابد و تصمیمات کمیته با اکثریت نسبی حاضران معتبر خواهد بود.

- تبصره ۲- کمیته موظف است به شکایات راجع به مصادیق پالایش شده رسیدگی و نسبت به آنها تصمیم گیری کند. رأی کمیته قطعی است.

- تبصره ۳- کمیته موظف است هر شش ماه گزارشی در خصوص روند پالایش محتوای مجرمانه را به رؤسای قوای سه گانه و شورای عالی امنیت ملی تقدیم کند. ماده (٢۳) ارائه دهندگان خدمات میزبانی موظفند به محض دریافت دستور کمیته تعیین مصادیق مذکور در مادة فوق یا مقام قضایی رسیدگی کننده به پرونده مبنی بر وجود محتوای مجرمانه در سیستم های رایانه ای خود از ادامة دسترسی به آن ممانعت به عمل آورند.

چنانچه عمداً از اجرای دستور کمیته یا مقام قضایی خودداری کنند، منحل خواهند شد. در غیر این صورت، چنانچه در اثر بی احتیاطی و بی مبالاتی زمینه دسترسی به محتوای مجرمانه مزبور را فراهم کنند، در مرتبه نخست به جزای نقدی از بیست تا یکصد میلیون ریال و در مرتبة دوم به یکصد میلیون تا یک میلیارد ریال و در مرتبة سوم به یک تا سه سال تعطیلی موقت محکوم خواهند شد.

- تبصره ـ ارائه دهندگان خدمات میزبانی موظفند به محض آگاهی از وجود محتوای مجرمانه مراتب به کمیتة تعیین مصادیق اطلاع دهند.

ماده (٢۴) هرکس بدون مجوز قانونی از پهنای باند بین المللی برای برقراری ارتباطات مخابراتی مبتنی بر پروتکل اینترنتی از خارج ایران به داخل یا برعکس استفاده کند, به حبس از یک تا سه سال یا جزای نقدی از یکصد میلیون تا یک میلیارد ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

 

 

● فصل هفتم ـ سایر جرائم

ماده (۲۵) هرکس مرتکب اعمال زیر شود، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد:

تولید یا انتشار یا توزیع یا معامله داده ها یا نرم افزارها یا هر نوع ابزار الکترونیکی که صرفاً به منظور ارتکاب جرائم رایانه ای به کار می روند.

فروش یا انتشار یا در دسترس قرار دادن گذرواژه یا هر داده ای که امکان دسترسی غیرمجاز به داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی متعلق به دیگری را فراهم می کند

آموزش نحوة ارتکاب جرایم دسترسی غیرمجاز، شنود غیرمجاز، جاسوسی رایانه ای و تخریب و اخلال در داده ها یا سیستم های رایانه ای و مخابراتی.

- تبصره ـ چنانچه مرتکب اعمال یاد شده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد.

 

 

● فصل هشتم ـ تشدید مجازات ها

ماده (۲٦) در موارد زیر، حسب مورد مرتکب به بیش از دوسوم حداکثر یک یا دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد:

هر یک از کارمندان و کارکنان اداره ها و سازمان ها یا شوراها و یا شهرداری ها و موسسه ها و شرکت های دولتی و یا وابسته به دولت یا نهادهای انقلابی و بنیادها و مؤسسه هایی که زیر نظر ولی فقیه اداره می شوند و دیوان محاسبات و مؤسسه هایی که با کمک مستمر دولت اداره می شوند و یا دارندگان پایه قضایی و به طور کلی اعضا و کارکنان قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح و مأموران به خدمت عمومی اعم از رسمی و غیررسمی به مناسبت انجام وظیفه مرتکب جرم رایانه ای شده باشند.

متصدی یا متصرف قانونی شبکه های رایانه ای یا مخابراتی که به مناسبت شغل خود مرتکب جرم رایانه ای شده باشد.

داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی، متعلق به دولت یا نهادها و مراکز ارایه دهنده خدمات عمومی باشد.

جرم به صورت سازمان یافته ارتکاب یافته باشد.

جرم در سطح گسترده ای ارتکاب یافته باشد.

ماده (٢٧) در صورت تکرار جرم برای بیش از دو بار دادگاه می تواند مرتکب را از خدمات الکترونیکی عمومی از قبیل اشتراک اینترنت، تلفن همراه، اخذ نام دامنه مرتبه بالای کشوری و بانکداری الکترونیکی محروم کند:

ـ چنانچه مجازات حبس آن جرم نود و یک روز تا دو سال حبس باشد، محرومیت از یک ماه تا یک سال.

ـ چنانچه مجازات حبس آن جرم دو تا پنج سال حبس باشد، محرومیت از یک تا سه سال.

ـ چنانچه مجازات حبس آن جرم بیش از پنج سال حبس باشد، محرومیت از سه تا پنج سال.

 

 

● بخش دوم ـ آیین دادرسی

▪ فصل یکم ـ صلاحیت

ماده (٢٨) علاوه بر موارد پیش بینی شده در دیگر قوانین، دادگاه های ایران در موارد زیر نیز صالح به رسیدگی خواهند بود:

داده های مجرمانه یا داده هایی که برای ارتکاب جرم به کار رفته اند به هر نحو در سیستم های رایانه ای و مخابراتی یا حامل های دادة موجود در قلمرو حاکمیت زمینی، دریایی و هوایی جمهوری اسلامی ایران ذخیره شده باشد.

جرم از طریق وب سایت های دارای دامنه مرتبه بالای کد کشوری ایران ارتکاب یافته باشد.

جرم توسط هر ایرانی یا غیرایرانی در خارج از ایران علیه سیستم های رایانه ای و مخابراتی و وب سایت های مورد استفاده یا تحت کنترل قوای سه گانه یا نهاد رهبری یا نمایندگی های رسمی دولت یا هر نهاد یا مؤسسه ای که خدمات عمومی ارائه می دهد یا علیه وب سایت های دارای دامنة مرتبه بالای کد کشوری ایران در سطح گسترده ارتکاب یافته باشد.

جرایم رایانه ای متضمن سوء استفاده از اشخاص کمتر از ١٨ سال، اعم از آنکه مرتکب یا بزه دیده ایرانی یا غیرایرانی باشد.

ماده (۲۹) چنانچه جرم رایانه ای در محلی کشف یا گزارش شود، ولی محل وقوع آن معلوم نباشد، دادسرای محل کشف مکلف است تحقیقات مقدماتی را انجام دهد. چنانچه محل وقوع جرم مشخص نشود، دادسرا پس از اتمام تحقیقات مبادرت به صدور قرار می کند و دادگاه مربوط نیز رأی مقتضی را صادر خواهد کرد.

ماده (۳۰) قوه قضاییه موظف است به تناسب ضرورت شعبه یا شعبی از دادسراها، دادگاه های عمومی و انقلاب، نظامی و تجدیدنظر را برای رسیدگی به جرائم رایانه ای اختصاص دهد.

- تبصره ـ قضات دادسراها و دادگاه های مذکور از میان قضاتی که آشنایی لازم به امور رایانه دارند انتخاب خواهند شد.

ماده (٣١) در صورت بروز اختلاف در صلاحیت، حل اختلاف مطابق مقررات قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی خواهد بود.

 

 

● فصل دوم ـ جمع آوری ادله الکترونیکی

▪ مبحث اول ـ نگهداری داده ها

ماده (۳۲) ارائه دهندگان خدمات دسترسی موظفند داده های ترافیک را حداقل تا شش ماه پس از ایجاد و اطلاعات کاربران را حداقل تا شش ماه پس از خاتمه اشتراک نگهداری کنند.

ـ تبصره ۱ـ داده ترافیک هرگونه داده ای است که سیستم های رایانه ای در زنجیره ارتباطات رایانه ای و مخابراتی تولید می کنند تا امکان ردیابی آنها از مبداء تا مقصد وجود داشته باشد. این داده ها شامل اطلاعاتی از قبیل مبداء، مسیر، تاریخ، زمان، مدت و حجم ارتباط و نوع خدمات مربوطه می شود.

ـ تبصره ۲ـ اطلاعات کاربر هرگونه اطلاعات راجع به کاربر خدمات دسترسی از قبیل نوع خدمات، امکانات فنی مورد استفاده و مدت زمان آن، هویت، آدرس جغرافیایی یا پستی یا IP، شماره تلفن و سایر مشخصات فردی اوست.

ماده (٣۳) ارائه دهندگان خدمات میزبانی داخلی موظفند اطلاعات کاربران خود را حداقل تا شش ماه پس از خاتمه اشتراک و محتوای ذخیره شده و داده ترافیک حاصل از تغییرات ایجاد شده را حداقل تا پانزده روز نگهداری کنند.

▪ مبحث دوم ـ حفظ فوری داده های رایانه ای ذخیره شده

ماده (٣۴) هرگاه حفظ داده های رایانه ای ذخیره شده برای تحقیق یا دادرسی لازم باشد، مقام قضایی می تواند دستور حفاظت از آنها را برای اشخاصی که به نحوی تحت تصرف یا کنترل دارند صادر کند. در شرایط فوری، نظیر خطر آسیب دیدن یا تغییر یا از بین رفتن داده ها، ضابطان قضایی می توانند رأساً دستور حفاظت را صادر کنند و مراتب را حداکثر تا ۲۴ ساعت به اطلاع مقام قضایی برسانند.

چنانچه هر یک از کارکنان دولت یا ضابطان قضایی یا سایر اشخاص از اجرای این دستور خودداری یا داده های حفاظت شده را افشا کنند یا اشخاصی که داده های مزبور به آنها مربوط می شود را از مفاد دستور صادره آگاه کنند، ضابطان قضایی و کارکنان دولت به مجازات امتناع از دستور مقام قضایی و سایر اشخاص به حبس از نود و یک روز تا شش ماه یا جزای نقدی از پنج تا ده میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهند شد.

ـ تبصره ۱ـ حفظ داده ها به منزله ارائه یا افشای آن ها نبوده و مستلزم رعایت مقررات مربوط است.

ـ تبصره ۲ـ مدت زمان حفاظت از داده ها حداکثر سه ماه است و در صورت لزوم با دستور مقام قضایی قابل تمدید است.

▪ مبحث سوم ـ ارائه داده ها

ماده (٣۵) مقام قضایی می تواند دستور ارائة داده های حفاظت شده مذکور در مواد (٣٢)، (٣٣) و (٣٤) فوق را به اشخاص یاد شده بدهد تا در اختیار ضابطان قرار گیرد. مستنکف از اجرای این دستور به مجازات مقرر در ماده (٣٤) محکوم خواهد شد.

▪ مبحث چهارم ـ تفتیش و توقیف داده ها و سیستم های رایانه ای و مخابراتی

ماده (٣۶) تفتیش و توقیف داده ها یا سیستم های رایانه ای و مخابراتی به موجب دستور قضایی و در مواردی به عمل می آید که ظن قوی به کشف جرم یا شناسایی متهم یا ادله جرم وجود داشته باشد.

ماده (٣۷) تفتیش و توقیف داده ها یا سیستم های رایانه ای و مخابراتی در حضور متصرفان قانونی یا اشخاصی که به نحوی آنها را تحت کنترل قانونی دارند، نظیر متصدیان سیستم ها انجام خواهد شد. در غیر این صورت، قاضی با ذکر دلایل دستور تفتیش و توقیف بدون حضور اشخاص مذکور را صادر خواهد کرد.

ماده (٣۸) دستور تفتیش و توقیف باید شامل اطلاعاتی باشد که به اجرای صحیح آن کمک می کند، از جمله اجرای دستور در محل یا خارج از آن، مشخصات مکان و محدوده تفتیش و توقیف، نوع و میزان داده های مورد نظر، نوع و تعداد سخت افزارها و نرم افزارها، نحوه دستیابی به داده های رمزنگاری یا حذف شده و زمان تقریبی انجام تفتیش و توقیف.

ماده (۳۹) تفتیش داده ها یا سیستم های رایانه ای و مخابراتی شامل اقدامات ذیل می شود:

ـ دسترسی به تمام یا بخشی از سیستم های رایانه ای یا مخابراتی.

ـ دسترسی به حامل های داده از قبیل دیسکت ها یا لوح های فشرده یا کارت های حافظه.

ـ دستیابی به داده های حذف یا رمزنگاری شده.

ماده (۴۰) در توقیف داده ها، با رعایت تناسب، نوع، اهمیت و نقش آنها در ارتکاب جرم، به روش هایی از قبیل چاپ داده ها، کپی برداری یا تصویربرداری از تمام یا بخشی از داده ها، غیرقابل دسترس کردن داده ها با روش هایی از قبیل تغییر گذرواژه یا رمزنگاری و ضبط حامل های داده عمل می شود.

ماده (۴۱) در شرایط زیر سیستم های رایانه ای یا مخابراتی توقیف خواهند شد:

ـ داده های ذخیره شده به سهولت در دسترسی نبوده یا حجم زیادی داشته باشد،

ـ تفتیش و تجزیه و تحلیل داده ها بدون سیستم سخت افزاری امکان پذیر نباشد،

ـ متصرف قانونی سیستم رضایت داده باشد،

ـ کپی برداری از داده ها به لحاظ فنی امکان پذیر نباشد،

ـ تفتیش در محل باعث آسیب داده ها شود،

ـ ایر شرایطی که قاضی تشخیص دهد.

ماده (۴۲) توقیف سیستم های رایانه ای یا مخابراتی متناسب با نوع و اهمیت و نقش آنها در ارتکاب جرم با روش هایی از قبیل تغییر گذرواژه به منظور عدم دسترسی به سیستم، پلمپ سیستم در محل استقرار و ضبط سیستم صورت می گیرد.

ماده (۴۳) چنانچه در حین اجرای دستور تفتیش و توقیف، تفتیش داده های مرتبط با جرم ارتکابی در سایر سیستم های رایانه ای یا مخابراتی که تحت کنترل یا تصرف متهم قرار دارند ضروری باشد، ضابطان با دستور مقام قضایی دامنه تفتیش و توقیف را به سیستم های دیگر گسترش خواهند داد و داده های مورد نظر را تفتیش یا توقیف خواهند کرد.

ماده (۴۴) توقیف داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی که موجب ایراد لطمه جانی یا خسارات مالی شدید به اشخاص یا اخلال در ارائه خدمات عمومی می شود ممنوع است.

ماده (۴۵) در جایی که اصل داده ها توقیف می شود، ذی نفع حق دارد پس از پرداخت هزینه از آنها کپی دریافت کند، مشروط به اینکه ارائه داده های توقیف شده منافی با محرمانه بودن تحقیقات نباشد و به روند تحقیقات لطمه ای وارد نسازد و داده ها مجرمانه نباشند.

ماده (۴۶) در مواردی که اصل داده ها یا سیستم های رایانه ای یا مخابراتی توقیف می شود، قاضی موظف است با لحاظ نوع و میزان داده ها و نوع و تعداد سخت افزارها و نرم افزارهای مورد نظر و نقش آنها در جرم ارتکابی، در مهلت متناسب و متعارف نسبت به آنها تعیین تکلیف کند.

ماده (۴۷) متضرر می تواند در مورد عملیات و اقدام های مأموران در توقیف داده ها و سیستم های رایانه ای و مخابراتی، اعتراض کتبی خود را همراه با دلایل ظرف ده روز به مرجع قضایی دستوردهنده تسلیم نماید. به درخواست یاد شده خارج از نوبت رسیدگی گردیده و تصمیم اتخاذ شده قابل اعتراض است.

▪ مبحث پنجم ـ شنود محتوای ارتباطات رایانه ای

ماده (۴۸) شنود محتوای در حال انتقال ارتباطات غیرعمومی در سیستم های رایانه ای یا مخابراتی مطابق مقررات راجع به شنود مکالمات تلفنی خواهد بود.

ـ تبصره ـ دسترسی به محتوای ارتباطات غیرعمومی ذخیره شده، نظیر پست الکترونیکی یا پیامک در حکم شنود و مستلزم رعایت مقررات مربوط است.

 

 

● فصل سوم ـ استنادپذیری ادله الکترونیکی

ماده (۴۹) به منظور حفظ صحت و تمامیت، اعتبار و انکارناپذیری ادله الکترونیکی جمع آوری شده، لازم است مطابق آیین نامه مربوط از آنها نگهداری و مراقبت به عمل آید.

ماده (۵۰) چنانچه داده های رایانه ای توسط طرف دعوا یا شخص ثالثی که از دعوا آگاهی نداشته، ایجاد یا پردازش یا ذخیره یا منتقل شده باشد و سیستم رایانه ای یا مخابراتی مربوط به نحوی درست عمل کند که به صحت و تمامیت، اعتبار و انکارناپذیری داده ها خدشه وارد نشده باشد، قابل استناد خواهند بود.

ماده (۵۱) کلیة مقررات مندرج در فصل های دوم و سوم این بخش، علاوه بر جرایم رایانه ای شامل سایر جرایمی که ادلة الکترونیکی در آنها مورد استناد قرار می گیرند نیز می شود.

 

 

● بخش سوم ـ سایر مقررات

ماده (٥۲) به منظور ارتقای همکاری های بین المللی در زمینه جرائم رایانه ای، وزارت دادگستری موظف است با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اقدامات لازم را در زمینه تدوین لوایح و پیگیری امور مربوط جهت پیوستن ایران به اسناد بین المللی و منطقه ای و معاهدات راجع به همکاری و معاضدت دوجانبه یا چندجانبه قضایی انجام دهد.

ماده (۵۳) در مواردی که سیستم رایانه ای یا مخابراتی به عنوان وسیله ارتکاب جرم بکار رفته و در این قانون برای عمل مزبور مجازاتی پیش بینی نشده است، مطابق قوانین جزایی مربوط عمل خواهد شد.

تبصره ـ در مواردی که در بخش دوم این قانون برای رسیدگی به جرایم رایانه ای مقررات خاصی از جهت آیین دادرسی پیش بینی نشده است طبق مقررات قانون آیین دادرسی کیفری اقدام خواهد شد.

ماده (۵۴) میزان جزاهای نقدی این قانون بر اساس نرخ رسمی تورم حسب اعلام بانک مرکزی هر سه سال یک بار با پیشنهاد رئیس قوه قضاییه و تصویب هیأت وزیران قابل تغییر است.

ماده (۵۵) وزارت دادگستری موظف است ظرف شش ماه از تاریخ تصویب این قانون با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات آئین نامه های مربوط به جمع آوری و استنادپذیری ادله الکترونیکی را تهیه کند و به تصویب رئیس قوة قضائیه خواهد رسید.

ماده (۵۶) قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی است.

GPRS یکی ازسرویس هایی است که توسط اپراتور اول، به مشترکان ارائه شده، اما لازم است در ابتدا مشترکان برای استفاده از این سرویس تنظیماتی را بروی گوشی تلفن همراه خود اعمال کنند.

این سرویس جایگزین دسترسی Dial up به اینترنت در گوشیهای موبایل است که مرور سریعتر وب را ممکن ساخته و سرویسهای Online را با سرعت بیشتری در اختیار قرار می دهد.

GPRS تلفن همراه به جای استفاده از یک شماره تلفن برای اتصال به اینترنت ، از یک (APN (Access Point Node استفاده می کند که باید در گوشی مشترک تنظیم شود. تنظیم این پارامتر و سایر پارامترهای لازم برای اتصال به GPRS توسط سرویس OTA انجام می شود. سرور OTA پس از دریافت درخواست مشترک، این تنظیمات را در قالب یک پیام کوتاه برای او ارسال می کند.

تنظیمات GPRS پس از باز کردن پیام و زدن کد ۱۲۳۴، به طور خودکار در گوشی مشترک قرار خواهد گرفت و مشترک با ارسال مدل گوشی بصورت انگلیسی به شماره ۸۰۰۸ تنظیمات GPRS را می تواند دریافت کند. چنانچه به هر دلیل این کار با مشکل مواجه شود، ابتدا لازم است مشترک درخواست خود را تکرار کند و در صورت عدم موفقیت مجدد بهتر است با مرکز پاسخگویی همراه اول به شماره ۰۹۹۹۰ جهت حل مشکل تماس گرفته سپس تنظیمات را به صورت دستی در گوشی خود فعال کند.

مشترکان همراه اول با تکمیل فرم الکترونیکی ثبت نام و انجام موفق تنظیمات گوشی که روی سایت شرکت ارتباطات سیار در نشانی اینترنتی www.mci.ir قابل دسترس شده است به جمع مشترکان GPRS این اپراتور می پیوندند.

 

 

● مرحله اول فعال سازی GPRS

مشترک همراه اول برای استفاده از سیستم GPRS همراه اول باید سه مرحله را طی کند. مرحله اول مربوط به ملاحظه شرایط عمومی و قبول آن می باشد که دراین مرحله خدمات این سرویس تشریح شده است.

دراین مرحله،همراه اول به مشترک اعلام کرده است، خدماتی که در حال حاضر از طریق سرویس GPRS در اختیار مشترکان قرار می گیرد، استفاده از پست الکترونیکی و دسترسی به سایت های اینترنتی و دریافت فایل برروی گوشی موبایل است و سایر خدمات از جمله MMS در آینده نزدیک به متقاضیان ارایه خواهد شد.

در مرحله نخست پس از فعال سازی سرویس، پیامکی برای مشترک فرستاده شده و در صورت ارایه نشانی پست الکترونیکی این پیام به آن نشانی نیز ارسال می شود.

 

 

● مرحله دوم فعال سازیGPRS

در مرحله ی دوم فعال سازی سرویس GPRS همراه اول، مشترک باید به تکمیل الکترونیکی فرم ثبت نام بپردازد و اطلاعات شخصی خود شامل نام، نام خانوادگی و شماره کد ملی، اطلاعات تماس شامل، شماره تلفن همراه و پست الکترونیکی خود را وارد کند.

نشانی پست الکترونیکی که وارد می شود همان نشانی است که بعدا پس از فعال شدن سرویس برای اطلاع رسانی به مشترک از آن استفاده خواهد شد. مشترک پس از تکمیل فرم با کلیک برروی گزینه ورود به مرحله سه اطلاعات خود را به سیستم ارسال می کند. پس از بررسی وضعیت شماره تلفن همراه پیامی مناسب در مرورگر به وی نشان داده می شود.

 

 

● مرحله سوم فعال سازی GPRS

در مرحله ی سه برای استفاده از سرویس GPRS، گوشی هم باید تنظیم شود. برای دریافت این تنظیمات از طریق لینک ارسال تنظیمات گوشی برای استفاده از سرویس GPRS با وارد کردن شماره تماس و انتخاب نوع و مدل گوشی، تنظیمات لازم از طریق پیامک برای متقاضی ارسال می شود.

امکان ارسال تنظیمات برای همه گوشی هایی که توانایی دریافت تنظیمات از طریق شبکه را دارند در این صفحه وجود داشته و سایر گوشی هایی که این توانایی را ندارند باید به طور دستی مطابق راهنمای موجود در صفحه تنظیم شوند.

 

 

● بسته های رویایی همراه اول

همراه اول برای استفاده از سرویس GPRS خود بسته های رویایی را برای مشترکان خود فراهم کرده که فعالسازی سرویس اینترنت همراه اول (GPRS)، برای استفاده از آنها ضرورت دارد.

دراین شرایط ، با خرید هر بسته، مبلغ بسته از اعتبار مشترکان سیمکارتهای اعتباری کسر می شود و در سیمکارتهای دائمی، با خرید هر بسته، مبلغ بسته در صورتحساب دوره آتی مشترک محاسبه می شود.

بعد از غیر فعال شدن بسته ها یعنی اتمام مدت زمان بسته های خریداری شده سرویس اینترنت همراه اول فعال بوده و با تعرفه های جاری (زمان peak از ۸ صبح الی ۲۳ معادل ۸ ریال و زمان OffPeak از ۲۳ الی ۸ صبح و روزهای تعطیل رسمی معادل ۲ ریال) محاسبه می شود.

استفاده از بسته ها در زمان قطع ارتباط تلفن همراه، امکان پذیر نبوده و اعتبار بسته به دوره بعد انتقال نمی یابد. همچنین تکرار استفاده از بسته ها پس از مدت اعتبار بسته، به خرید مجدد مشترک بستگی دارد.

گفتنی است با توجه به اینکه در هر زمان تنها می توان از یک بسته استفاده کرد، درخواست فعال سازی بسته جدید پس از ۲۴ ساعت باعث لغو بسته جاری و پرداخت هزینه مجدد می شود.