دوستی اهل بیت(ع)
دوستی اهل بیت(ع)
در خدمت رسول خدا(ص) بودم كه دیدم فاطمه زهرا(س) داخل حجرة پیامبر(ص) شد؛ در حالی كه با او دو فرزندش حسن و حسین بودند و علی(ع) نیز پشت سر آنان وارد شد، پیامبر(ص) به آنان نظر كرده و فرمود: «من أحبّ هولاء فقد أحبّنی، و من ابغضهم فقد أبغضنی؛12 هر كس اینان را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر كس كه اینان را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است.»
امام صادق(ع) فرمود: «من عرف حقّنا و أحبّنا فقد أحبّ فقد احبّ الله تبارك و تعالی؛13 هر كس حقّ ما را شناخته و ما را دوست بدارد، در حقیقت خداوند تبارك و تعالی را دوست داشته است.»
در «قرآن» و روایات اسلامی ـ اعمّ از شیعی و سنّی ـ بر مودّت و محبّت اهل بیت پیامبر(ص) تأكید فراوان شده است و این تنها بدان جهت نیست كه آنان ذریّة پیامبر(ص) و از نسل اویند؛ بلكه از آن جهت است كه آنان دارای فضایل و كمالات و به عبارت دیگر جامع همة صفات كمال و جمالند. به تعبیر دقیقتر، مظهر صفات جمال و جلال الهیاند؛ بنابراین در حقیقت، دوست داشتن آنان با آن جامعیت، محبّت به خوبیهایی است كه در آنان به نحو كامل تجلّی نموده و منبع همة این خوبیها خداوند متعال است. پس در حقیقت محبّت و اظهار عشق و ارادات قلبی به اهل بیت(ع) محبّت و اظهار ارادت به خداوند متعال است و از آنجا كه محبّت، نیرویی است كه انسان را به سوی محبوب سوق میدهد، پس از جنبة تربیتی، محبّت به خوبان، انسان را به خوبیها سوق میدهد.
اهل بیت چه كسانی هستند؟
با مراجعه به كتابهای لغت و اصطلاح علما و نیز كتابهای حدیث پی میبریم كه مراد از اهل بیت پیامبر(ص) افراد خاصّی هستند و اهل بیت(ع) شامل تمام وابستگان نسبی و سببی انسان نمیشود:
الف) اهل بیت در لغت و عرف
ابن منظور از افریقی در «لسان العرب» میگوید:
اهل انسان نزدیكترین مردم است به انسان و كسانی كه آنان را به نسب یا دین جمع میكنند.1
ب) اهل بیت در قرآن و سنّت
در قرآن و روایات اهل بیت پیامبر(ص) در مورد افراد خاصّی به كار رفته كه همان رسول خدا(ص)، علی، فاطمة زهرا، حسن و حسین(ع) است و بقیة ذریّة پاك نیز به آنان ملحقند، كه همان نه امام معصوم از فرزندان امام حسین(ع) هستند.
امّ سلمه میگوید:
هنگامی كه آیة «اِنَّما یُریدُ الله لِیُذْهِبَ عَنْكُم الرِّجسَ اَهلَ البَیت وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهیِراً» بر پیامبر(ص) نازل شد، علی و فاطمه و حسن و حسین(ع) را احضار كرده و فرمود: «اینان اهل بیت منند.»2 امّا حسین(ع) فرمود: «انا اهل بیت النبوّة؛3 ما اهل بیت نبوّتیم.»
مسلم به سند خود از عایشه نقل میكند:
هنگام صبح پیامبر(ص) از منزل خارج شد؛ در حالی كه بر دوش او پارچهای بافته شده از موی سیاه بود، حسن بن علی بر او وارد شد، او را داخل آن كساء نمود. آنگاه حسین(ع) وارد شد. او را نیز داخل آن كرد. سپس فاطمه(س) آمد. او را نیز داخل كساء كرد، بعد علی(ع) وارد شد، او را نیز داخل نمود. پس این آیه را قرائت نمود: «اِنَّما یُریدُ الله لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهلَ البَیت وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیراً.»4 احمد بن حنبل میگوید:
هنگامی كه «آیة مباهله» بر پیامبر(ص) نازل شد، آن حضرت، علی و فاطمه و حسن و حسین(ع) را خواست. آنگاه عرض كرد: «بار خدایا! اینان اهل بیت من هستند.»5
دوستی اهل بیت(ع) در قرآن كریم
خداوند متعال در قرآن كریم میفرماید: «قُلْ لا أَسألُكُمْ عَلَیهِ أجراً اِلّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُربی؛6
ای رسول ما به امّت بگو من از شما اجر و رسالت جز این نمیخواهم كه مودّت و محبّت مرا در حقّ خویشاوندانم منظور دارید.»
این آیه معروف به «آیة مودّت» است كه در اغلب كتابهای تفسیر و حدیث و تاریخ نزول آن را در حقّ اهل بیت(ع) میدانند.
سیوطی در تفسیر این آیه به اسناد خود از ابن عبّاس نقل میكند: هنگامی كه این آیه: «قُلْ لا اَسألُكُمْ عَلَیهِ اَجراً اِلّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُربی» بر پیامبر(ص) نازل شد، صحابه عرض كردند: ای رسول خدا! خویشاوندان تو كیانند كه مودّت آنان بر ما واجب است؟
حضرت(ص) فرمود: «علی و فاطمه و دو فرزندان او.»7
در خطبهای كه امام حسن(ع) بعد از شهادت امیرالمؤمنین(ع) ایراد كردند، بعد از حمد وثنای الهی فرمود: « ... و أنا من أهل البیت الذی افترض الله مودّتهم علی كلّ مسلم، فقال تبارك و تعالی: «قُلْ لا اَسألُكُمْ عَلَیهِ اَجراً اِلّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُربی وَ مَن یَقْتَرف حسنه نَزد لَهُ فیها حَسَناً» فاقتراف الحسنه مودّتنا أهل البیت؛ ...
و من از اهل بیتی هستم كه خداوند، مودّت آنان را بر هر مسلمانی واجب نموده است، پس خداوند تبارك و تعالی فرمود: «قُلْ لا اَسألُكُمْ ...» انجام كار نیك، مودّت ما اهل بیت است.»
امام صادق(ع) به أبی جعفر احول فرمود: «چه میگویند اهل «بصره» در این آیه: «قُلْ لا اَسألُكُمْ عَلَیهِ اَجراً اِلّا الْمَوَدَّهَ فِی الْقُربی؟»
عرض كرد: فدایت گردم! آنان میگویند: این آیه در شأن خویشاوندان رسول خدا(ص) است. حضرت فرمود: «دروغ میگویند. تنها در حقّ ما اهل بیت، علی و فاطمه و حسن و حسین، اصحاب كساء نازل شده است.»8
میدانیم كه حصر این روایات اضافی است، نه حقیقی و بنابراین شامل بقیة امامان نیز میشود.
دوستی اهل بیت(ع) در روایات
در روایات فریقین همانند قرآن كریم به طور صریح بر محبّت اهل بیت(ع) تأكید شده است كه به برخی از آنها اشاره میكنیم:
1. وادار نمودن بر دوستی اهل بیت(ع)
رسول الله(ص) میفرمایند: «ادبّوا أولادكم علی ثلاث خصال: حبّ نبیّكم، و حبّ أهل بیته، و قراءة القرآن؛9
اولاد خود را بر سه خصلت تربیت كنید: دوستی پیامبرتان، دوستی اهل بیتش و قرائت قرآن.»
امیرمؤمنان(ع) فرمود: «أحسن الحسنات حبّنا، و أسوأالسیئات بغضنا؛10
بهترین نیكیها حبّ ما و بدترین بدیها بغض ما اهل بیت(ع) است.»
2. دوستی اهل بیت دوستی رسول خداست.
رسول خدا(ص) فرمود: «أحبّوا الله لما یغذوكم من نعمه، و أحبّونی لحبّ الله، و أحبّوا أهل بیتی لحبّی؛11
خدا را دوست بدارید، به جهت آنكه از نعمتهایش به شما روزی میدهد و مرا نیز به جهت دوستی خدا دوست بدارید و اهل بیتم را به جهت دوستی من دوست بدارید.»
زید بن ارقم میگوید:
در خدمت رسول خدا(ص) بودم كه دیدم فاطمه زهرا(س) داخل حجرة پیامبر(ص) شد؛ در حالی كه با او دو فرزندش حسن و حسین بودند و علی(ع) نیز پشت سر آنان وارد شد. پیامبر(ص) به آنان نظر كرده و فرمود: «من أحبّ هولاء فقد أحبّنی، و من ابغضهم فقد أبغضنی؛12 هر كس اینان را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر كس كه اینان را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است.»
امام صادق(ع) فرمود: «من عرف حقّنا و أحبّنا فقد أحبّ فقد احبّ الله تبارك و تعالی؛13 هر كس حقّ ما را شناخته و ما را دوست بدارد، در حقیقت خداوند تبارك و تعالی را دوست داشته است.»
3. حبّ اهل بیت(ع) اساس ایمان است
رسول خدا(ص) فرمود: «أساس الاسلام حبّی و حبّ أهل بیتی؛14 اساس اسلام، دوستی من و اهل بیت من است.»
و نیز فرمود: «لكلّ شیء أساس، و أساس الاسلام حبّنا أهل البیت؛15 برای هر چیزی اساسی است و پایة اسلام حبّ ما اهل بیت است.»
4. حبّ اهل بیت(ع) عبادت است
رسول خدا(ص) فرمود: «حبّ آل محمّد یوماً خیر من عباده سنّه، و من مات علیه دخل الجنّه؛16
یك روز دوستی آل محمّد، بهتر از یك سال عبادت است و كسی كه بر آن دوستی بمیرد، داخل بهشت میشود.»
5. دوستی اهل بیت(ع) نشانة ایمان است
رسول خدا(ص) فرمود: «لا یومن عبد حتی أكون أحب الیه من نفسه, و أهلی أحبّ الیه من أهله و عترتی أحب إلیه من عترته و ذاتی أحب الیه من ذاته؛17
هیچ بندهای ایمان كامل پیدا نمیكند؛ مگر در صورتی كه من دوست داشتنیتر نزد او از خودش باشم و نیز اهل بیتم از اهلش محبوبتر و عترتم از عترتش دوست داشتنیتر و ذاتم از ذاتش محبوبتر باشد.»
6. دوستی اهل بیت(ع) نشانة پاكی ولادت
پیامبر(ص) اشاره به علی(ع) كرد و فرمود: «أیّها الناس امتحنوا أولادكم بحبّه، فانّ علیّاً لا یدعو الی ضلاله، و لا یبعد عن هدی، فمن أحبّه فهو منكم، و من أبغضه فلیس منكم؛18
ای مردم! اولاد خود را به دوستی علی امتحان نمایید؛ زیرا او شما را گمراه نمیكند و از هدایت دور نمیسازد. پس هر یك از اولاد شما كه علی را دوست بدارد از شماست و هر كدام كه او را دشمن بدارد از شما نیست.»
امیرمؤمنان(ع) فرمود:
«در وصیّتی كه پیامبر(ص) به اباذر كرده، آمده است: یا اباذر! من أحبّنا أهل البیت فلیحمد الله علی أول النّعم.»
نویسنده: علی اصغر رضوانی
پینوشتها:
1. لسان العرب، ج11، ص 27 ـ 28، مادة اهل ، مفردات راغب مادة اهل.
2. مستدرك حاكم، ج3، ص 158، ح 4705، السنن الكبری، ج 7، ص 63.
3. خوارزمی، مقتل الامام حسین، ج 1،ص 184.
4. صحیح مسلم، ج 4، ص 1883، ح 2424، كتاب فضائل الصاحبه.
5. مسند احمد، ج 1، ص 185.
6. شوری ( 42 ) ، آیه 23.
7. در المنثور ، ج 6، ص 7؛ مستدرك حاكم، ج 3، ص 172؛ مجمع الزوائد، ج9، ص 168 و كشاف، ج4، ص 219 و ... .
8. كافی، ج8، ص 79، ح66؛ قرب الاسناد، ص 128.
9. كنزالعمال، ج 16، ص 456، ح 45409؛ فیض القدیر، ج 1، ص 225، ح 331.
10. غررالحكم، ج 1، ص 211، ح 3363.
11. سنن ترمذی، ج 5، ص 664، ح 3789؛ مستدرك حاكم، 3، ص 150.
12. امام حسین(ع) از تاریخ دمشق، ج 91، ص 126.
13. كافی، ج8، ص 112، ح 98.
14. كنز العمال، ج 12، ص 105، ح 34206؛ در المنثور، ج 6، ص 7.
15. المحاسن، ج 1، ص 247، ح 461.
16. نورالابصار، ص 127؛ كافی، ج 2، ص 46، ح 3.
17. المعجم الكبیر، ج7، ص 86، ح6416؛ امالی صدوق، ص 274، ح 9.
18. ترجمة امام علی(ع) از تاریخ دمشق، ج 2، ص 225، ح 730.