یبوست بچه ها
اين هفته ستون «آداب تربيت» را به دليل وسعت و اهميت موضوعي كه ميخواهيم دربارهاش بحث كنيم، مفصلتر خواهيم داشت و در همه صفحه «فرزندپروري» در مورد موضوعي حرف ميزنيم كه شايد دغدغهاي جسمي، ساده و پيشپا افتاده به نظر برسد اما در واقع فقط يك مشكل گوارشي با نام يبوست نيست...
بلكه حرفهاي ناگفته فراواني دارد. انگيزه پرداختن به اين سوژه ازنگرانيها و پرسشهاي شما خوانندگان شكل گرفت؛ بهخصوص مادر گرامياي كه به «سلامت» پيامك زدند و نوشتند از رفتاري كه با پسر 4 سالهشان كه مبتلا به يبوست بوده داشتهاند، ناراحتاند. با اين مادر گرامي تماس گرفتم و ماجرا را جويا شدم. سپس با خانم دكتر ميترا حكيمشوشتري، فوقتخصص روانپزشكي اطفال، درباره رفتار اين مادر و وجه پنهان يبوست و ريشه رواني آن صحبت كردم. اگر فرزندتان يبوست دارد حتما اين گفتوگو را بخوانيد.
سلامت:
رفتاري كه با اين پسر كوچك شده، نوعي آزار هيجاني بوده. سالهاست در بيمارستاني هستم كه بخش گوارش در نزديكي ماست و نديدهام كه پزشكان اطفال نسخه شياف براي بچهها بپيچند. اين همه شربتهاي مختلف و حتي شربتهاي گياهي داريم كه كاربرد ملين دارند. حتي بهنظر من علي حق دارد ناراحت باشد. بهتر است اين مادر عزيز حتما مشاوره بگيرند.
سلامت:
اين مراقبت بيش از حد هم درست مانند افتادن از آن طرف بام، يكي از مضامين كودكآزاري است. مراقبت بيش از حد در مورد خوردن و دستشوييرفتن كودك و فشار عصبي و تنش درستكردن هيچ ضرورتي ندارد. گاهي والدين آنقدر روي اين امر نظارت ميكنند كه با كودك وارد يك جنگ اعلاننشده ميشوند و او حتي براي جلبتوجه، از مدفوع نكردن استفاده ميكند كه همين امر باعث بازجذب آب مدفوع از رودهها و شيوع يبوست ميشود. گاهي بچههايي را ميبينيم كه به دليل رفتار غلط والدين، حس ميكنند با ادرار يا مدفوع كردن دارند به مادر و پدر لطف ميكنند و بايد جايزهاي هم بگيرند.
سلامت:
بله، اين امتناع در دختربچهها بيشتر هم است. بچهها در اين سن تازه كنترل ادرار و مدفوع را آموختهاند و گاهي غرق بازي ميشوند و دلشان نميخواهد آن را ترك كنند يا براي دفع وقت بگذارند.
سلامت:
بله، يك راهحل خوب براي بچههاي زير 5 سال وجود دارد. 10 دقيقه بعد از غذاخوردن كه حركتهاي رودهاي بيشتر ميشود، بهتر است كودك را به دستشويي ببريم و سرگرمش كنيم كه 5 تا 10 دقيقه روي توالت بنشيند. اغلب بچهها به راحتي در اين وضعيت آرام كه تحت فشار و تنش عصبي نيستند، دفع دارند ولي وقتي آنها را به زور مجبور ميكنيد، ميتوانند خودشان را نگهدارند و در مقابل عصبانيت و نگراني شما مقاومت كنند. اين سنين، سن استقلال بچههاست. حس اينكه ميتوانند روي برخي چيزها كنترل داشته باشند و لج كنند. بهتر است والدين يك جعبه كه در آن وسايل كوچك و مختلف زيادي وجود دارد، مانند وسايل كمارزش و جالب كه در تخممرغ شانسيهاست، در اختيار كودك قرار دهند تا او آن وسايل را بردارد، كادوپيچشان را باز كند و همين بهعنوان جايزه خوشحالش كند. اگر از اينكه جايزه بگيرد خوشحال ميشود، ميتوانيد نيمساعت توپبازي يا 5 دقيقه بيشتر تلويزيون تماشاكردن را برايش در نظر بگيريد تا همكاري و انگيزهاش براي دستشويي رفتن بيشتر شود.
سلامت:
نبايد آموزش آداب دستشويي رفتن با خشونت يا با هيجان همراه باشد و بهتر است ظرف دستشويي را جلوي بچه زير 3 سال تميز نكنيم چون گاهي بچهها از اينكه مدفوع خود را ببينند، دچار ترس ميشوند و حس ميكنند چيزي از وجودشان را از دست دادهاند و اين ترس از دست دادن آنها را مضطرب ميكند. البته اين نكته در خانوادههايي كه زمينه وسواس و اضطراب در آنها زياد است، بهتر است رعايت شود وگرنه عموميت ندارد. حتي ميتوانيد به آنها اطمينان دهيد در صورت نياز، بعد از آمدن به خانه حمامشان ميكنيد و نبايد به دليل ترس از بهداشتي نبودن مدفوع خود را نگه دارند.
سلامت:
نه، به شرطي كه آموزشها درست باشد و از آن مهمتر رفتار والدين، سنجيده. مثلا 3 تا 5 سالگي سن رشد جنسي بچههاست. بچههايي كه با رفتار غلط دچار آزار هيجاني شوند، دچار مشكل خواهند شد. همين پسر كوچولوي 4 ساله به دليل اينكه در سن رشد جنسي است و اغلب پسربچهها ترس از اختگي يا عقيمشدن در اين سن دارند، دچار اضطراب و ترس ميشوند؛ ترسهايي كه اگر ادامهدار شوند، ميتواند بعدها به مشكلات جنسي تبديل شود (ارتباط با همسر برايشان ترسناك و دلهرهآور است). بايد خوب دقت كنيم؛ اگر قرار است در ناحيه تناسلي كودك پيشدبستاني دستكاري داشته باشيم (مثلا دچار اگزما شده و بايد كرم بزنيم يا شياف بگذاريم)، حتما بايد از او اجازه بگيريم و لزوم انجام اين كار را توضيح دهيم. با اين رفتار درست، به نوعي روي آموزش جنسيمان صحه ميگذاريم كه نواحي تناسلي او اختصاصياند در غير اين صورت خودمان متضاد آنچه به او گفتهايم، عمل كردهايم.