پژوهش و سازندگي

گون (Astragalus) از تيره بقولات Papilionaceae سطح وسيعي از مراتع و نقاط كوهستاني كشور را به خود اختصاص داده است. مطالعات سيتوژنتيك به منظور اصلاح گياهان از اهميت ويژه اي برخوردار است. در اين پژوهش با استفاده از مريستم نوك ريشه از سه گونه گون (A. elegans، A. cancellatus، A. aznabjurtieus) بعد از مراحل تثبيت، هيدروليز و رنگ آميزي نمونه ميكروسكوپي تهيه و مورفولوژي كروموزوم ها مورد مطالعه قرار گرفت. بررسيها نشان داد كه هر سه گونه با 2n-4x-32 با پايه كروموزوميx=8  تتراپلوئيد مي باشند. با اندازه گيري پارامترهاي مختلف كاريوتيپ(L, S, L+S, L/S, S (L+S) A.A, S%, TF%., DRL, VRC) مشخص شد كه بلندترين كروموزوم و بلندترين طول ژنوم در گونه A. elegans و كوتاه ترين كروموزوم و كوتاه ترين ژنوم در گونه A. cancellatus مي باشد. گونهA. elegans  با داشتن كمترين مقدار A و بيشترين مقدار TF% و %S و فرمول كاريوتيپي 10m+6sm، داراي كاريوتيپ متقارن بوده و نسبت به دو گونه ديگر يك گونه جديد است.

قرق مرتع يكي از روشهاي احياي پوشش گياهي در مرتعداري و آبخيزداري است. زيرا افزايش تراكم پوشش گياهي در پهنه هاي تحت قرق موجب افزايش حفاظ روي خاك و در نتيجه تثبيت و پايداري آن و كاهش هدر رفت خاك و توليد رسوب ميگردد. به منظور مشخص كردن اثرات كمي قرق مرتع در كاهش هدر رفت نزولات جوي، هدر رفت خاك (فرسايش) و توليد رسوب، بخشي از مراتع تحت تيمار قرق واقع در حوزه آبخيز سد شهيد رييس علي دلواري در محدوده شهرستان دشتستان استان بوشهر انتخاب و ميزان تراكم پوشش گياهي و مقادير توليد روآناب و رسوب در قالب تقسيم بندي پهنه تحقيق به واحدهاي همگن در پهنه هاي قرق و شاهد مورد بررسي قرار گرفتند. به طوري كه داده هاي مورد نياز براي محاسبه مقادير روآناب سطحي و رسوب با استفاده از پلاتهاي آزمايشي ايجاد شده در واحدهاي همگن قرق شده و شاهد جمع آوري گرديد. از آزمون t استيودنت و تحليل همبستگي جهت بررسي روابط بين مقادير روآناب هاي سطحي و رسوبات توليدي با تغييرات تراكم پوشش گياهي استفاده شد. نتايج بدست آمده نشانگر معني دار بودن اختلاف بين ميزان تراكم پوشش گياهي در پهنه تحت تيمار با پهنه شاهد در سطح 5 درصد و وجود همبستگي معنيدار بين افزايش ميزان تراكم پوشش گياهي در پهنه قرق با كـاهش ارتفاع روآناب هاي سطحـي و مقادير رسوب و فرسايش خاك به ترتيب با ضرايب  r=0.92و r=0.89 در سطح 1 در صد بود. به عبارت ديگر، نتايج بدست آمده مبين تاثير مثبت قرق مراتع به عنوان يك اقدام مديريتي در كاهش ميزان فرسايش و توليد رسوب از يك سو و بهينه سازي استفاده از آب هاي قابل دسترسي در سطح مراتع از سوي ديگر در حوزه هاي آبخيز است. از اين رو توصيه مي شود در صورت امكان از برنامه قرق به عنوان يك اقدام مديريتي جهت احيا توسعه پوشش گياهي در حوزه هاي آبخيز و به عنوان راهكاري ساده، كم هزينه، كارآمد و قابل اعتماد و مطمئن براي حل معضل فرسايش خاك و بهينه سازي استفاده از نزولات جوي در دستيابي به اهداف برنامه هاي حفاظت خاك و آبخيزداري استفاده شود.

براي بررسي تاثير كودهاي شيميايي و دامي بر رشد نهالهاي افراپلت (Acer velutinum) اين طرح در نهالستان شهرپشت در چالوس و نهالستان كلوده در آمل اجرا گرديد. در اين طرح ازت در سه سطح، 0، 40 و 80 كيلوگرم در هكتار، فسفر در سه سطح 0، 60 و 120 كيلو گرم در هكتار و كود دامي در دو سطح 0 و 30 تن در هكتار به صورت فاكتوريل در قالب بلوكهاي كامل تصادفي اجرا شد. در هر دو نهالستان اعمال تيمارهاي كودي سبب افزايش رشد گرديد. جداول تجزيه واريانس تاثير كود ازته بر رشد قطري افرا پلت را در نهالستان شهرپشت، در سطح 5% و تاثير كود دامي بر رشد ارتفاعي و قطري در نهالستان كلوده را در سطح 1% معني دار نشان مي دهد. در نهالستان شهرپشت اعمال 80 كيلوگرم در هكتار ازت و 60 كيلوگرم فسفر بيشترين رشد طولي و قطري و در نهالستان كلوده 80 كيلوگرم در هكتار ازت و 60 كيلوگرم فسفر و 30 تن در هكتار كود دامي بيشترين رشد طولي و قطري را سبب شده است.

اكاليپتوس جز درختان سريع الرشد بوده و تعدادي از گونه هاي آن براي كاشت در شرايط آب و هوايي گرم و خشك سازگاري بالايي دارند. لذا توليد نهال اين گونه ها به منظور توسعه جنگل كاري در ايران حايز اهميت مي باشد. ريزازديادي در توليد نهال هاي مناسب از جايگاه ويژه اي برخوردار است. در روش ريزازديادي مرسوم، هزينه هاي توليد نهال در سطح انبوه به علت درصد بالاي آلودگي ها، تلفات ناشي از انتقال گياه به خاك و استفاده از هورمون هاي بيوشيميايي بالا مي باشد. لذا در اين پژوهش از سيستم نوين شبه فتواتوتروفيك در ريزازديادي استفاده گرديد. در اين روش حذف ساكارز، حذف يا استفاده اندك از تنظيم كننده هاي برون زا و نيز شاخه زايي و ريشه زايي توام گياهك ها موجب كاهش كلي در هزينه هاي توليد گياهك هاي درون شيشه اي ميگردد. اثر ظروف مختلف G7 و B.F.J با درپوشهاي فيلتردار و بدون فيلتر بر روي فاکتورهاي رشد شامل وزن تر ريشه، وزن تر اندام هوايي، سطح برگها، تعداد برگها، طول ريشه، طول ساقه و تعداد شاخه در گونه هاي،E.microcarpa ، E.melliodora ،E. camaldulensis در شرايط شبه فتواتوتروفيک بررسي شد. ظرف G7 فيلتردار در تمامي فاکتورهاي رشدي مورد مطالعه برتر از ظروف ديگر بود. درصد زنده ماني بعد از انتقال به خاک در گونه هاي E. microcarpa و 100% E.melliodora و در گونه 65% E.camaldulensis و بود در روش شبه فتواتوتوفيک گذشته از اينکه هزينه هاي ريز ازديادي به حداقل مي رسد تمامي شاخص هاي رشدي به طور معني داري افزايش مي يابند ليكن در اين روش نيز مشكلات آلودگيهاي دروني و سطحي ريز نمونه ها و آزادسازي ترکيبات فنلي و غيره وجود دارد كه مي بايست در تحقيقات مورد توجه قرار گيرد.  

گياه A.canescens، گياهي بوته اي و غير بومي ايران است كه جهت احيا مراتع مخروبه كشور مورد استفاده زيادي قرار گرفته است. با توجه به اثرات بوته ايها بر خاك زير اشكوب خود ،در يك مرتع دست كاشت اين گونه، در شرق شهرستان بيرجند، اقدام به نمونه گيري خاك در سه تيمار زير اشكوب، بين رديفهاي بوته كاري و منطقه شاهد گرديد. پس از انجام آزمايشهاي خاك شناسي و تجزيه و تحليل اطلاعات، مشخص شـــد كه فاكتورهايي مانند EC، درصد مواد آلي و يونهايMg, Ca, Na, K, Cl  و SO در تيمار زير اشكوب به طور معني داري با دو تيمار ديگر اختلاف دارد. مقدار اين فاكتورها در تيمار بين رديف ها نسبت به تيمار شاهد نيز افزايش يافته است ليكن اختلاف معني داري با آن نشان نمي دهد. اين تحقيق مشخص نمود كه اين گياه باعث تغيير حالت خاك از معمولي به شور و قليا شده است و در نتيجه احيا اين منطقه پس از مرگ آتريپلكسهاي كاشته شده دشوار خواهد بود.

در مناطق كم بارش، جمع آوري و ذخيره سازي آب باران در توده خاك با استفاده از سامانه هاي كوچك مقياس سطوح آبگير باران مي تواند بخشي از آب مورد نياز گياهان را تامين و موجب افزايش توليدات گياهي شود. اما نکته مهم در احداث يا ايجاد سامانه هاي سطوح آبگير باران، اندازه يا مساحت بهينه سطح آبگير و چگونگي تعيين و مشخص نمودن آن براي استحصال آب باران جهت مصارف مورد نظر است. به طوري كه اغلب تعيين اندازه مناسب آن در فقدان دسترسي به مقادير دقيق ضريب روآناب در شرايط مختلف خاك، شيب زمين، تراكم پوشش گياهي و تبخير به سهولت ميسر نمي باشد. در اين تحقيق مدل AWBM که مدلي براي شبيه سازي بارش ـ رواناب ميباشد. جهت تعيين مساحت سطوح آبگير باران روي شيب هاي مختلف اراضي و با مقادير متفاوت تراكم گياهي ارزيابي شده است. به طوري که، ابتدا اقدام به ايجاد 20 كرت آزمايشي در 3 كلاس شيب، 3 گروه تراكم پوشش گياهي طبيعي و 5 گروه بافت خاک به عنوان سطوح آبگير در منطقه لشگرك واقع در شمال شرق تهران با اقليم نيمه خشك گرديد. مقادير رواناب هاي سطحي ناشي از هر واقعه بارش 24 ساعته منجر به توليد رواناب در مخازن ايجاد شده­ ذخيره  آب از نوع بانكت هاي مسطح احداثي در قسمت پايين دست سطوح آبگير اندازه گيري و ثبت شد. سپس با اجراي مدل AWBM كه در آن شرايط مختلف آزمايش مشتمل بر 8 گروه سطح آبگير با ابعاد مختلف، 3 گروه شيب، 3 گروه تراكم پوشش گياهي 5 نوع بافت خاک بود با لحاظ مقادير نفوذ آب در خاك و تبخير، اقدام به برآورد رواناب گرديد. در خاتمه مقادير رواناب اندازه گيري شده با برآورد شده بوسيله مدل با بهره گيري از نتايج آزمون تجزيه واريانس مورد مقايسه قرار گرفت. نتايج بدست آمده نشان داد كه به رغم خطاي فاحش مدل AWBM در برآورد رواناب ماهانه، دقت اين مدل در برآورد مقدار رواناب سالانه (با دقت حدود 95 درصد) قابل قبول ميباشد، از اينرو، مي توان استفاده از مدل AWBM را براي طراحي سامانه هاي سطوح آبگير كوچك مقياس جهت مشخص كردن ابعاد مناسب سطح آبگير آن ها توصيه نمود.

رشد نوئل در توده هاي دست كاشت 38 ساله خالص نوئل و آميخته نوئل - كاج سياه در كلار دشت (منطقه گرگ پس) مورد مقايسه قرار گرفت. براي اين منظور، آمار برداري به روش تصادفي - سيستماتيك در قطعات نمونه 100 متر مربعي با ابعاد شبكه20 50x متر انجام شد. در هر قطعه نمونه، قطر برابر سينه، ارتفاع و ارتفاع در قطر ميانه (ارتفاع Pressler) درختان اندازه گيري شد. ميانگين هاي رويش قطري، رويش ارتفاعي، رويه زميني و حجم درخت متوسط توده نيز براي هر دو گونه محاسبه گرديد. ضريب قد كشيدگي توده ها، رويه زميني، حجم سرپا، معدل رويش هاي ساليانه رويه زميني و حجم سرپاي توده ها نيز تعيين گرديد. در اين تحقيق ابتدا صفات كمي درخت نوئل در توده خالص و توده آميخته، سپس مشخصات كمي و كيفي دو توده مقايسه شد. نتايج نشان داد كه از نظر رويش و محصول، تفاوت محسوسي بين درختان نوئل توده خالص و آميخته مشاهده نشد. اگر چه حجم سرپاي دو توده يكسان بود وليكن رويه زميني و پايداري توده آميخته نوئل - كاج سياه بيشتر از توده خالص نوئل بود. 

در اين تحقيق تاثير امواج نامنظم دريا بر ميزان سرريزي امواج از موج شكن هاي توده سنگي شكل پذير مورد بررسي قرار گرفته است. موج شكن شكل پذير، نوعي موج شكن است كه نيمرخ اوليه آن در اثر برخورد امواج تغيير شكل پيدا مي كند. پژوهش حاضر با استفاده از روش مدل آزمايشگاهي در فلوم موج انجام شده است. امواج تابيده شده به مدل مقطع موج شكن، نامنظم با طيف انرژي JONSWAP بوده است. محدوده ارتفاعات موج 4 تا 14 سانتيمتر و دوره هاي ميانگين 0.9 تا 1.7 ثانيه در آزمايشگاه در نظر گرفته شده اند. جهت اجراي مصالح لايه آرمور، از سنگ با دانه بندي Dn85A/Dn15A=1.82 استفاده شده است. مقاطع مورد آزمايش داراي شيب سازهاي1:1.25 بوده که تقريبا با شيب قرار گيري مصالح در طبيعت برابر مي باشد و مقياس مدل آزمايشگاهي نيز 1:50 انتخاب شد. تعداد امواج تابيده شده به مدل سازه از 500 تا 3000 موج در نظر گرفته شده و مجموعا تعداد 50 آزمايش انجام شده است. نتايج آزمايشگاهي به صورت نمودارها و روابط، جهت تعيين ميزان سرريزي در واحد عرض در اين مقاله ارايه شده و به كمك روش هاي رگرسيوني خطي، رابطه جديدي جهت تخمين ميزان سرريزي از موج شکن هاي شکل پذير، به داده هاي آزمايشگاهي برازش داده شده است.

اين تحقيق به منظور بررسي اثر مبدا بذر روي رشد و زي توده نهال افرا (.Boiss وAcer velutinum) انجام پذيرفت. بذور از چهار مبدا بذر در ارتفاعات متفاوت از سطح دريا (400 متر، لاجيم؛ 1000 متر، لمزر؛ 1600 متر، سنگده؛ و 2200 متر، اشك) واقع در جنگلهاي حوزه شهرستان ساري جمع آوري گرديد و در نهالستان اوري ملك (1600 متر از سطح دريا) در مجاورت رويشگاه سنگده در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي در سه تكرار كاشته شد. نتايج نخستين فصل رويش حاكي است كه طول ساقه، وزن ساقه، وزن برگ و وزن كل نهال هاي توليد شده از بذور مبدا هاي مختلف به طور معني داري متفاوت است طوري كه اين مشخصه ها در نهال هاي حاصل از بذور ارتفاعات پايين تر (لاجيم و لمزر) بزرگ تر از آنها در ارتفاعات بالاتر (سنگده و اشك) مي باشد.
طول ريشه و وزن ريشه نهال ها در بين مبدا هاي مختلف بذر به لحاظ آماري متفاوت نيست. از اين تحقيق ميتوان جمع بندي كرد كه به دليل رشد مطلوب تر اندام هوايي نهال ها با منشا بذر ارتفاعات پايين تر (لاجيم و لمزر)، بهتر است در سال هاي كمبود بذر افرا در رويشگاه محلي (سنگده)، از بذور اين ارتفاعات، به ويژه لمزر كه نزديك تر به محل توليد نهال (نهالستان كوهستاني اوري ملك) است استفاده شود.

Smyrnium cordifolium گياهي است از خانواده جعفري كه در نواحي غرب وجنوب غرب ايران به صورت وحشي مي رويد و در اين مناطق داراي مصارف متعدد غذايي و دارويي است.گياه مذكور در مراحل قبل از گلدهي، گلدهي و رسيدگي ميوه ها جهت بررسي تغييرات كميوكيفي اسانس در طي مراحل مختلف رشد جمع آوري گرديد. گياهان جمع آوري شده پس از خشك شدن در سايه با روش تقطير با آب (Hydrodistillation) مورد اسانس گيري قرار گرفتند، بازده اسانس مراحل مختلف بين w/w و 0.3% تا w/w و 0.7% متغير بود .بيشترين مقدار اسانس مربوط به مرحله رسيدگي ميوه ها و كمترين مقدار مربوط به مرحله قبل از گلدهي بود. اسانسها جهت تجزيه و شناسايي مواد متشكله آن به دستگاههاي GC و GC/MS تزريق شدند. تركيبات شناسايي شده موجود در اسانس در مراحل مختلف رشد گياه از نظر كمي و كيفي تفاوتها و شباهت هايي را با هم نشان مي دهند. در اسانس اين گياه در مجموع 18 تركيب شناسايي گرديد. که از بين آنها دو سزكويي ترپن اكسيژنه کوروزرن و کوروزرنون بيشترين مقادير را دارا هستند. از تركيبات مشترك و شاخص اين گياه در مراحل مختلف رشد مي توان به جرماکرن - دي، ايزوپيمارول و فيلوکلادانول اشاره كرد.