برزخ

1. مردگان چه ها می بینند؟!
انكم لو قد عاینتم ما قد عاین من مات منكم لجز عتم و وهلتم و سمعتم و اطعتم و لكن محجوب عنكم ما قد عاینوا، و قریب ما یطرح الحجاب !. (خطبه 20)
پس به راستی اگر شما آنچه را كه مردگان شما آشكارا دیده اند به همان نحو می دیدید هر آینه بی تابیی می كردید و می ترسیدید. و در نتیجه آن سخن حق را شنیده و فرمان برده بودید؛ لیكن چیزهایی كه آن ها دیده اند از شما پوشیده گردیده، طولی نخواهید كشید كه این پرده برداشته می شود.
2. آداب تشییع
تبع جنازه" فسمع رجلا یضحك، فقال: كان الموت فیها علی غیرنا كتب، و كان الحق فیها علی غیرنا وجب، و كان الذی نری من الاموت سفر عما قلیل الینا راجعون! نبودئهم اجداثهم، و ناكل تراثهم، كانا مخلدون بعدهم، ثم قد نسینا كل واعظ و اعظه، و رمینا بكل جائحه!!. (حكمت 122)
امام علی علیه السلام در تشییع جنازه ای شركت فرموده بود شنید كه مردی می خندد، پس فرمود: گویا مرگ برای دیگران نه برای ما مقرر شده است و گویا حق در آن نه برای ما بلكه برای جز ما ثابت شده است و گویا این مردگان كه رو به خاك نهاده اند مسافرانی هستند كه به زودی به سوی ما برمی گردند، بدن های آنان را زیر خاك می پوشانیم و آنچه را كه ارث گذاشته اند می خوریم، گویی ما بعد از رفتن آنان جاویدان خواهیم ماند، سپس هر گونه پند دهنده را فراموش می كنیم و نشانه هر بلا و مصیبتی می شویم.
3. گروگان های كوی مردگان
قد غودر فی محله الاموات رهینا، و فی ضیق المضجع وحیدا... و صارت الاجساد شحبه" بعد بضتها، و العظام نخزه بعد بضتها، و العظام نخزه بعد قوتها، و الارواح مرتهنه بثقل اعبائها، موقنه بغیب انبائها. (خطبه 83)
در كوی مردگان گروگان است و در تنگنای گور تنها... بدن های تازه و لطیف دگرگون گشته و استخوان های محكم و نیرومند پوسیده اند و جان ها در گرود بارهای سنگین (گناهان ) خود هستند و به خبرهای عالم غیب یقین یافته اند.
4. گفتگو با مردگان
لما اشرف علیه السلام علی القبور و هو یرجع من صفین - : یا اهل الدیار الموحشه، و المجال المقفره، و القبور المظلمه، یا اهل التربه! یا اهل الغربه! یا اهل الواحدُه! یا اهل الوحشُه! انتم لنا فرط سابق، و نحن لكم تبع لا حق. اما الدور فقد سكنت، و اما الازواج فقد نكحت، و اما الاموال فقد قسمت. هذا خبر ما عندنا، فما خبر ما عندكم؟ ثم التفت الی اصحابه فقال - : اما لو اذن لهم فی الكلام لاخبروكم ان خیر الزاد التقوی. (حكمت 130)
امیرالمؤمنین علیه السلام در حالی كه از جنگ صفین برگشته، و بر گورهای بیرون كوفه مشرف و متوجه شده بود، فرمود: ای ساكنان سراهایی وحشتناك و محل های بی آب و گیاه و (خفتگان در) گورهای تاریك ! ای در خاك رفتگان! ای دور از وطنان! ای تنها ماندگان! ای وحشت زدگان ! شما برای ما پیش افتادگانید و ما به دنبال شما آیندگانیم و به شما ملحق شوندگانیم؛ اما بدانید كه در سراهای شما، دیگران ساكن شدند. زنانتان با مردان دیگری ازدواج كردند و اما اموالتان پس به تحقیق قسمت شد، این خبری بود كه ما از آن آگاه بودیم و شما برای ما چه خبری دارید؟ (آن گاه حضرت رو به اصحاب خود كرد و فرمود:) اما اگر به آنان اجازه سخن گفتن داده می شد، هر آینه به شما خبر می دادند كه بهترین توشه برای سفر آخرت، تقوا است.
5. دیدن مرگ
عجبت لمن نسب الموت، و هو یری الموتی. (حكمت 126)
در شگفتم از كسی كه مرگ را دیده و مردگان را فراموش می كند!
6. قبر را آماده ورود كن!
و اعلم ان امامك عقبه كوودا، المخف فیها احسن حالا من المثقل، و المبطبی علیها اقبح حالا من المسر ـ علیه السّلام ـ فارتد لنفسك قبل نزولك و وطیء المنزل قبل حلولك. (نامه 31)
و بدان كه در جلو روی تو گردنه ای است كه بالا رفتن از آن دشوار است و در آن راه، حالت آن كه سبك بار می باشد از كسی كه بار سنگین بر دوش دارد بهتر است و حال آن كس كه به كندی راه می پیماید از آن كه شتابان ره می سپرده بدتر است. بنابراین پیش از فرود آمدن قاصدی بفرست تا محلی مناسب برایت آماده سازد و باز پیش از آن كه فرود آیی محل فرود را، نرم و هموار كن تا با آسودگی در آن زیست نمایی.
7. تنهایی آدمی با عملش
فی صفه الماخوذ علی الغره عند الموت -: ثم حملوه الی مخط فی الارض، فاسلموه فیه الی عمله. (خطبه 109)
امام علی علیه السلام در وصف غافلگیر شدگان در هنگام مرگ می فرماید: سپس او را تا منزلی در دل زمین می برند و در آن جا او را به عملش ‍ می سپارند.
8. به كار گرفتن همت
ولیكن همك فیما بعد الموت. (نامه 22)
باید همت خود را در راه چیزی صرف كنی كه پس از مرگ تو را به كار آید.
9. آمادگی برا جایگاه قبر
فلیقبل امرء كرامه بقبولها، ولیحذر قارعه قبل حلولها، ولینظر امرو فی قصیر ایامه، و قلیل مقامه، فی منزل حتی یستبدل به منزلا، فلیصنع لمتحوله، و معارف منتقله. (خطبه 214)
هر انسانی باید كرامت و خیر را با پذیرش آن استقبال كند و از هر حادثه كوبنده پیش از آن كه وارد شود بر حذر باشد و هر كسی باید بنگرد در كوتاهی روزها و اقامت اندك در منزلگاهی كه (با سرعت ) آن را به منزلگاه دیگر تبدیل خواهد كدر، پس عمل كند به منظور آمادگی برای جایگاهی كه رو به آن دارد و حقایق روشنی كه به سرنوشت نهایی اش در آن جا خواهد رسید.
10. ورود به گور
یسلمك الی قبرك خالصاً. (نامه 3)
به زودی ملك الموت تو را از همه چیز جدا كرده و به دامن گور می سپارد.
11. یاد آخرین منزل
ضع فخرك، و احطط كبرك، و اذكر قبرك فان علیه ممرك. (خطبه 153)
فخر و مباهات را بگذار و كبرت را ساقط نما! گوری را (كه آخرین منزلگه حیات طبیعی تو است ) به یاد بیاور؛ زیرا كه بالاخره گذارت به همان خاك تیره خواهد افتاد.
12. تنهایی در گور
حتی اذا انصرف المشیع، و رجع المتفجع، و اقعد فی حفرته نجیا البهته السؤ ال، و عثره الامتحان. (خطبه 83)
آن گاه كه تشییع كنندگانش برگشتند و آنان كه در فراقش اندوه و ناله سر داده بودند دنبال كار خود را گرفتند (در همان شب كه زیر خاك تیره دفن گشته است) برای پاسخ از سوال بحث انگیز و گویای راز و آشكار ساختن لغزش های او.
13. نهی از شیون
لحرب بن شر حبیل الشبامی لما سمع بكا النسا علی قتلی صفین - : اتغلبكم نساؤ كم علی ما اسمع؟ الا تنهونهن عن هذا الرنین. (حكمت 322)
هنگامی كه امام علی علیه السلام شیون زنان بر كشتگان صفین را شنید، به حرب بن شرحبیل شبامی فرمود: آیا زنان شما آن طور كه می شنوم بر شما غلبه می كنند! آیا آنان را از این ناله ها نهی نمی كنید.
14. امانتگاه گور
كان قد صرتم الی ما صاروا الیه، و ارتهنكم ذلك المضجع، و ضمكم ذلك المستودع. (خطبه 226)
گویی شما نیز رهسپار همان جا شده اید كه آنان شده اند و آن آرامگاه، شما را گروگان گرفته و آن امانتگاه شما را در آغوش كشیده است.
15. خیمه بر گوز زدن
كونوا كالسابقین قبلكم، و الماضین امامكم. قوضوا من الدنیا تقویض ‍ الراحل و طووها طی المنازل. (خطبه 176)
همچون كسانی باشید كه پیش از شما رفتند و كسانی كه پیش روی شما مردند، همچون مسافرانی كه خیمه خویش بر می كنند خیمه خود را از دنیا بركندند و همچنان كه منزل ها (ی سفر) پیموده می شود آن را پیمودند و رفتند.
16. قبرها را آباد كنید!
سابقوا - رحمكم الله - الی منازكم التی امرتم ان تعمروها، و التی رغبتم فیها، و دعیتم الیها. (خطبه 188)
رحمت خدا بر شما! پیشی گیرید به سوی منازلی كه دستور دارید آن ها را آباد كنید و به آن ها ترغیب گشته اید و به سویشان فرا خوانده شده اید.
17. زیارت كنندگان غافل
من كلام له علیه السلام بعد تلاوته (الهاكم التكاثر حتی زرتم المقابر) - : یا له مراما ما ابعده! و زورا ما اغفله! و خطرا ما افظعه!. (خطبه 221)
امام علی علیه السلام بعد از تلاوت آیه (فخر فروشی بر یكدیگر شما را به خود مشغول ساخت. چندان كه به زیارت گورها رفتید). فرمود: چه مقصد بسیار دوری! و چه زیارت كنندگان غافلی! و چه افتخار كردن زشت و وحشتناكی!