سلامتی کودکان و نوجوانان (جامع)

نقش ميان وعده ها در سلامت دانش آموزان 

بسياري از الگوهاي رفتاري بزرگسالان و عادات غذايي آن ها، در سنين کودکي شکل مي گيرد و در سنين بزرگسالي کمتر قابل تغيير است. با توجه به اين که کيفيت و کميت الگوي غذايي نقش بسزايي را در سلامت و يا بروز بيماري هاي مختلف ايفا مي کند، پس توجه به چگونگي شکل گيري عادات و الگوي مصرف غذايي کودکان، مي تواند حائز اهميت باشد.

در سنين قبل از مدرسه علايق غذايي کودکان منحصراً تحت تاثير محيط خانواده است؛ ولي به محض ورود به مدرسه ، کودکان از محيط خانه دور شده و ساعاتي از روز را در مدرسه و جدا از خانواده در کنار همسالان سپري مي کنند ، بنابراين عادات و انتخاب هاي غذايي آن ها کم کم تغيير کرده و تحت تاثير محيط و شرايط جديد قرار مي گيرد.

از آن جايي که کودکان ، وعده هاي غذايي اصلي ( صبحانه ، ناهار و شام ) را اکثراً در خانه و با حضور والدين مصرف مي کنند، الگوي غذاي اصلي آنها بيشتر تابع خانواده است؛ ولي ميان وعده ها، يا در محيط مدرسه همراه با دوستان و همسالان و يا در ساعاتي از روز و غالباً بدون حضور والدين خورده مي شوند. به عبارتي نقطه ي شروع اختلاف بين الگوي غذايي والدين با کودکان از همين ميان وعده ها و مواد غذايي و خوراکي هايي است که درآن زمان صرف مي شود.

دراين ارتباط در مطالعه اي مشاهده شده که بين نوجوانان با مادران و پدرانشان درمصرف برخي از مواد غذايي اعم از انواع تنقلات،غذاهاي آماده fast food))، سس مايونز، و نوشابه هاي گازدار اختلاف وجود دارد و دفعات مصرف نوجوانان بيش تر از هر يک از والدينشان است.

با توجه به اين که سهم ميان وعده ها در تامين انرژي و مواد مغذي ضروري ، به ويژه براي دانش آموزان حائز اهميت است با اين حال، متاسفانه بسياري از آن ها در اين وعده ها، خوراکي ها و مواد غذايي اي را مي خورند که حاوي انرژي بالا و مواد مغذي پايين هستند و بخش عمده اي از ميان وعده ها را چربي ومواد قندي ساده تشکيل مي دهد. اين نوع خوراکي ها باعث ايجاد يک حس سيري کاذب درکودکان شده، بدون اينکه نيازهاي تغذيه اي لازم را تامين کنند و در صورتي که در زمان هاي نامناسب در طي روز صرف شوند، علاوه بر اين که اشتهاي کودکان را براي خوردن وعده هاي اصلي ( که از نظر تغذيه اي کامل تر هستند) از بين مي برند، بلکه به مرور زمان باعث ايجاد کمبودهاي تغذيه اي در آن ها مي شوند، همچنين به خاطر داشتن انرژي زياد، سبب تجمع انرژي در بدن و به دنبال آن بروز مشکل اضافه وزن و چاقي در کودکان مي گردند.

مطالعات مختلف در دنيا نشان مي دهند که، شيوع اضافه وزن و چاقي در کودکان و نوجوانان کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه رو به افزايش است و يکي از عوامل مهم و موثر در بروز اين مشکل، کيفيت و کميت الگوي وعده ها و ميان وعده هاي مصرفي روزانه است.

مواد غذايي اي مثل انواع پفک ، چيپس، شکلات، شيريني ها، پيراشکي ، نوشابه هاي گازدار، آب ميوه هاي صنعتي، انواع ساندويچ هاي سوسيس، کالباس، همبرگر آماده و پيتزا، که متاسفانه به دلايل مختلف تقاضاي مصرف آن ها در بين کودکان و نوجوانان بالاست، همگي جزو خوراکي ها و غذاهايي هستند که انرژي زياد داشته ولي از لحاظ تفذيه اي کم ارزش هستند و بجز تامين ميزان زيادي انرژي و بر طرف کردن حس گرسنگي، کمکي به برآورده شدن ساير نيازهاي رشد و سلامت دانش آموزان نمي کنند؛ حال آن که استفاده از مواد غذايي مفيد و مناسب در ميان وعده ها ، به خوبي بخشي از نياز رشد و سلامت تغذيه اي دانش آموزان را تامين مي کنند.

تحقيقات مختلف نشان مي دهند که، گنجاندن يک ميان وعده ي مناسب و مغذي در برنامه ي غذايي روزانه دانش آموزان مي تواند بر حافظه ي کوتاه مدت، ميزان توانايي يادگيري و به دنبال آن پيشرفت تحصيلي آن ها تاثير مثبت داشته باشد.

ميان وعده ي مناسب براي دانش آموزان در مدرسه و يا خانه بايد شامل مواد غذايي و خوراکي هايي باشد که جزو گروه هايي اصلي غذايي هستند. چند نمونه از انواع ميان وعده هاي مفيد و مغذي براي دانش آموزان عبارت اند:

* ميوه هاي تازه ي فصل مثل سيب ، پرتقال ، نارنگي ، موز و...

* آب ميوه هاي تازه و طبيعي که مي توان آن ها را در خانه از ميوه هاي تازه تهيه کرد (البته مصرف خود ميوه به خاطر داشتن فيبر غذايي مفيدتر است.)

* انواع سبزي ها مثل هويج ، خيار، گوجه فرنگي و ...

*ميوه هاي خشک مثل کشمش، خرماي خشک، توت خشک، انجير خشک، انواع برگه ها و ... اين خوراکي ها علاوه بر داشتن مواد قندي طبيعي حاوي برخي از انواع ويتامين ها و املاح معدني هستند.

*انواع مغزها مثل گردو ، بادام، پسته شامي و ... که حاوي پروتئين گياهي مرغوب و چربي مفيد هستند و هم چنين ميزاني از ويتامين ها و املاح معدني را دارا مي باشند.

* شير که مي تواند به همراه بيسکويت هاي ساده و يا کيک هاي ساده ي خانگي ميل شود.

* ساندويچ هاي نان و پنير و گردو، نان و پنير و گوجه فرنگي، نان و تخم مرغ آبپز و گوجه فرنگي و...

در کودکاني که دچار اضافه وزن نيستند مي توان از مقداري کره يا خامه ي پاستوريزه نيز در تهيه ي انواع ساندويچ استفاده کرد.

* ساندويچ مرغ، همبرگرخانگي ، انواع کوکو يا کتلت که در خانه تهيه مي شوند به همراه سبزيجاتي مثل گوجه فرنگي و کاهو.

لذا اقدام لازم در جهت فراگيري و آگاهي از نيازهاي غذايي دانش آموزان، اصلاح رفتارهاي تغذيه ي نامطلوب ، همچنين توصيه هاي کاربردي لازم و مناسب براي بهبود شيوه ي تغذيه ي آن ها در برنامه هاي آموزشي ، بيان نقش و اهميت تغذيه در يادگيري و درک مطالب، اهميت صرف صبحانه، آگاهي از گروه هاي مختلف غذايي و ارزش آن ها، تشويق به خوردن شير و لبنيات و انواع سبزي و ميوه ها، بيان آثار زيان بار مصرف شکلات، شيريني و تنقلات غذايي کم ارزش؛ و ... تاثير فزاينده اي در بهبود تغذيه ي دانش آموزان و سلامت آن ها دارد.

هم چنين برنامه ريزي مناسب در جهت ايجاد يک بوفه ي غذايي سالم در مدرسه، همراه با آموزش دانش آموزان و آگاهي آن ها در مورد غذاي سالم، ضرورت دارد. بوفه هاي مذکور بايد براساس نيازهاي غذايي دانش آموزان نسبت به عرضه ي مواد غذايي سالم اقدام کنند. بديهي است عرضه ي موادي، مانند انواع پفک، يخمک، نوشابه، آدامس، شکلات و هر گونه محصول بدون بسته بندي، پروانه ي ساخت، کد بهداشتي، و تاريخ مصرف گذشته، مانع از تحقيق اهداف مذکور است؛ از اين رو لازم است ضمن برخورد فعالانه با بوفه ي مدارس در اين گونه مواقع، نسبت به آموزش مسئولان بوفه و تشويق آن ها به عرضه ي موادي مانند ساندويچ نان و پنير، نان و تخم مرغ، 

شير ، بيسکويت، خرما، و انواع ميوه نظير؛ سيب و گلابي، نارنگي و پرتقال اقدام شود.

فرزندان و بيماري والدين 

وقايع طبيعي ممكن است مستقيماً كودكان را دچار آسيب ننمايد ولي موجب آسيب ديدگي و بيماري جسمي يا رواني در والدين گردد و به اين وسيله بر والدين و كودكان آثار منفي بر جاي گذارد. بيماري جسمي و رواني والدين مي تواند اعتمادبنفس فرزندان را كاهش و خطر مشكلات انطباقي، خلقي و رفتاري را در آنان افزايش دهد. البته تحقيقات حاكي از آن است كه در بسياري موارد، فرزندان از بيماري والدين دچار مشكل نشده و از عملكرد مناسبي برخوردار بوده اند.

اين امر نشان مي دهد كه در تاثيرگذاري بيماري والدين بر فرزندان علاوه بر عوامل خطرساز، ميزان برخورداري كودكان و نوجوانان از توانايي هاي سازگارانه نيز اهميت دارد.

بيماري والدين مي تواند خانواده را در بسياري جنبه ها دچار مشكل نمايد:

1- عملكرد والدين را مختل كند.

2- والدين را دچار افسردگي و يا اضطراب نمايد و باعث اختلال مضاعف در عملكرد آنان گردد.

3- روي والد سالم نيز تاثير گذارد و در ارتباط همسران مشكل ايجاد كند.

4- ارتباط والد- فرزند را برهم زند.

5- براي فرزندان محيط پرتنشي را ايجاد كند.

6- عملكرد كلي خانواده را كه براي حفظ سلامت اعضا ضروري است، مختل نمايد.

فرزندان والدين بيمار ممكن است با مسايل زير مواجه گردند:

1- كشمكش هاي والد بيمار با بيماري و درمان.

2- منزوي شدن والد بيمار.

3- وقايع ناگهاني و غيرقابل توضيح مانند بستري شدن، بحث و جدل، خودكشي و غيره.

4- نگراني والدين در مورد اثر گذاري بيماريشان بر فرزندان.

5- جدايي عاطفي و سوءتفاهم.

6- عدم هماهنگي بين نيازهاي والدين و فرزندان (حتي وقتي در مسير تطابق با بيماري تلاش مي كنند).

7- احساس ترس و گيجي و اين كه خود را مسئول بيماري و رنج والدين بدانند.

سن، جنس و سطح تكامل شناختي و هيجاني كودكان از عواملي است كه در نحوه پاسخ آنان به بيماري والدين اثر دارد. كودكان خردسال چون به والدين وابستگي دارند در مورد سلامتي خود و خانواده شان دچار نگراني و ترس مي گردند و ممكن است فكر كنند اشتباهي انجام داده اند كه باعث بيماري والدين شده است.

كودكان بزرگ تر در مورد بيماري والدين سوال مي نمايند ولي احساساتشان مانع درك كامل اطلاعات دريافتي مي گردد.

نوجوانان بيشتر احتمال دارد كه با عصبانيت و رفتارهاي برون ريزانه واكنش نشان دهند، شايد به اين علت كه آنان تمايل ندارند به والدين وابسته باشند ولي نيازهاي عملي و عاطفي والد بيمار آنها را اجباراً درگير خانواده مي نمايد. بستري شدن هاي غيرقابل پيش بيني والدين براي فرزندان كوچكتر و غمگين بودن والدين براي فرزندان بزرگتر مي تواند مشكلاتي را ايجاد نمايد. فرزنداني كه با والد بيمار هم جنس هستند بيشتر تحت تاثير قرار مي گيرند و در كل پسرها نسبت به فشارهاي رواني- اجتماعي مستعدتر هستند. آنچه موجب اختلالات رفتاري هيجاني در فرزندان مي گردد نه نوع بيماري والدين بلكه نحوه مراقبت والدين از فرزندان و نوع تعاملاتي است كه در خانواده جريان دارد. گرچه بيماري والدين مي تواند انواع مختلفي از تعاملات رفتاري را ايجاد نمايد ولي بعضي از پدر و مادرها كماكان ارتباط گرمي را با فرزندان خود حفظ مي نمايند.

هرچه شدت و طول بيماري والدين بيشتر و پيش آگهي آن ضعيف تر باشد، احتمال بروز اختلال در فرزندان بيشتر است. اگر والدين رو به مرگ باشند فرزندان مشكلات بيشتري را تجربه مي كنند. درك والد از بيماري خود، فشار رواني كه تجربه مي كند و ميزان تطابق رواني كه با وضعيت موجود دارد، از عوامل مهمي هستند كه در ميزان كلي سازگاري اعضاي خانواده اثر مي گذارند.

شيوه هاي سازگاري خانواده كه به تطابق بهتر فرزندان با بيماري والدين كمك مي نمايد عبارت است از:

1- انعطاف پذيري اعضا

2- وجود همبستگي و حمايت متقابل بين اعضا

3- وجود تعاملات مثبت با والد سالم

4- كمك به فرزندان براي درك بهتر بيماري

5-كمك به فرزندان تا بتوانند احساسات خود را بيان نمايند.

6- امكان صحبت باز و روشن ميان اعضاي خانواده در مورد بيماري، نحوه اداره آن و اثري كه بر خانواده دارد.

7- سهيم كردن ديگر اعضاي خانواده در اطلاعاتي كه هر عضو از بيماري دارد.

فرزنداني كه بهترين تطابق را با بيماري والدين داشته اند از خصوصيات زير بهره مند بوده اند:

1- پيوندهاي قوي اجتماعي و مشغوليتهاي زياد كاري يا تحصيلي در خارج از منزل داشته اند.

2- مي دانسته اند كه مسئول بيماري والدين نيستند.

3- وابستگي بيمار گونه به والدين نداشته اند.

4- اين احساس را داشته اند كه آزادند زندگي خود را علي رغم بيماري والدين ادامه دهند.

عواملي كه به افزايش انعطاف پذيري و كاهش صدمه پذيري فرزندان از بيماري والدين كمك مي نمايد عبارت است از:

سلامت جسماني، هوش بالا، سهل مزاجي، ارتباط خوب بين فردي (خصوصاً با والدين)، اعتماد به نفس بالا، احساس تسلط بر محيط، مشغوليتهاي خارج منزل، وضعيتهاي اجتماعي اقتصادي بالا (چون از منابع اجتماعي بيشتري بهره مند هستند)، درك صحيح از ناتواني والد بيمار، درك عدم ارتباط خود با بيمار شدن والد.

به طور كلي مداخلات زير مي تواند در انواع مختلف بيماري ها مفيد باشد:

1- آموزش خانواده در مورد بيماري و تبعات آن.

2- ارزيابي ميزان تطابق اعضاي خانواده با بيماري.

3- حمايت از اين فرصت كه اعضاي خانواده بتوانند در جمع خود راجع به بيماري صحبت نمايند.

4- حمايت از اين جريان كه درك كاملي از بيماري در خانواده وجود داشته باشد.

يرقان يا زردي Jaundice

نشانه ها:

- زرد شدن پوست و سفيدي چشم 

- ادرار تيره- قوه اي

- مدفوع بي رنگ

- تهوع و بي اشتهايي

يرقان خودش يك بيماري نيست بلكه نشانه اي از يك بيماري زمينه اي است و بصورت زرد شدن پوست و سفيدي چشم خود را نشان مي دهد. 

اين عارضه ناشي از وجود ماده زرد رنگ صفرا به اسم بيليروبين در خون است. اين ماده رنگي زماني تشكيل ميشود كه گلبولهاي پير قرمز خون بطور طبيعي شكسته و تجزيه ميشوند اما وقتي برخي از بيماريها ايجاد شوند اين ماده رنگي در خون جمع ميشود و رنگ پوست را زرد مي كند. از علتهاي احتمالي يرقان مي توان به هپاتيت (التهاب كبد)، انسداد يا ناهنجاريهاي مجاري صفراوي و انواع مشخصي از كم خوني ها اشاره كرد. زردي پوست غالباً همراه با ادرار قهوه ايي تيره است و اين بخاطر ريزش بيش از حد اين ماده رنگي از خون به داخل ادرار ميباشد. همچنين ممكن است مدفوع بي رنگ شود زيرا اين ماده رنگي به اندازه كافي در روده ها وجود ندارد تا رنگ مدفوع را تيره كند يرقان در يك سوم از نوزادان در خلال اولين هفته بعد از تولد اتفاق مي افتد به اين نوع زردي يرقان فيزيولوژيك مي گويند تقريباً در كليه ي چنين مواردي بيماري مشخصي عامل آن نيست بلكه فقط بخاطر آن است كه كبد و دستگاه گوارش كودك هنوز خود را با زندگي بيرون از رحم عادت نداده است. (مع الوصف هرگونه زردي دوره نوزادي را بايد به پزشك نشان داد تا توسط وي بررسيها و تصميمات لازم اتخاذ شود).


آيا خطرناك است؟
يرقان بايد بطور جدي درمان شود زيرا معمولاً يك بيماري در پس آن نهفته است.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟
1- رنگ ادرار كودك را از نظر تيره گي و مدفوع را از نظر بي رنگي غيرطبيعي بررسي كنيد.

2- اگر كودك مريض است و چيزي نمي خورد براي آنكه آب بدنش از دست نرود پي در پي به او مايعات بدهيد.

3- تا زمان مراجعه به دكتر نسبت به بهداشت جدي باشيد زيرا كودك ممكن است دچار هپاتيت باشد كه كاملاً مسري است.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟
اگر به يرقان مشكوك هستيد و يا كودك زرد و تيره به نظر مي آيد بلافاصله با دكتر تماس بگيريد نوزاد زرد بايد توسط دكتر معاينه شود زيرا بيليروبين اضافي مي تواند بر اندامها و اعضاء داخلي نوزاد آسيب برساند. همچنين بايد از نظر بيماري اصلي كه يرقان را بوجود آورده است بررسي شود.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟
بيماري اصلي را شناسائي كرده و به درمان آن خواهد پرداخت اگر هپاتيت باشد اقدامات جداسازي وي از ديگران بايد بعمل آيد.لازم است تا كودك شما بمدت چند هفته يا چند ماه بعد از برطرف شدن بيماري در درمانگاه يا بيمارستان بطور منظم بررسي شود تا از بابت از ميان رفتن هرگونه عوارض جانبي مطمئن شوند.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
مطمئن شويد كه رژيم غذايي مخصوص و دواهاي كودك به او داده ميشود.با كودك همدردي كنيد ممكن است فهم اينكه چرا بايد غذاهاي مخصوص بخورد برايش دشوار باشد و چند هفته ايي احساس خستگي و پريشاني بكند.

يخ زدگي Frostbite

نشانه ها:
- پوست سرد، سفت و قرمز، معمولاً روي دستها، انگشتان پا، بيني يا گوشها كه ابتدا براق شده و سپس به رنگ تيره و خاكستري تغيير رنگ مي دهد.

- ظاهر شدن تاول روي محل يخ زده

- كرختي منطقه آسيب ديده

يخ زدگي زماني ايجاد ميشود كه بدن در معرض سرما واقع شود و جريان خون به محل سرمازده متوقف گردد و پوست يا محل قرار گرفته در سرما يخ بزند. پوست ابتدا قرمز شده سپس براق و بعد به رنگ كدر و خاكستري در مي آيد. معمولاً تاول نيز بوجود مي آيد. انگشتان دست و پا، بيني و گوشها شايعترين محلهاي يخ زدگي هستند.


آيا خطرناك است؟
يخ زدگي خطرناك است و بايد فوراً و بصورت اورژانس درمان شود ولي روشها و كمكهاي اوليه را بايد خودتان هر چه سريعتر آغاز كنيد. اگر درمان سريعاً انجام شود يخ زدگي دوام چنداني نخواهد داشت اما در موارد شديد امكان دارد به قانقاريا (سياه شدن و مرگ بافتي گرفتار) و قطع عضو منتهي شود.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟
1- فوراً كودك را از محيط سرد دور كنيد. در صورت امكان از شخص ديگري بخواهيد دكتر را خبر كند. اگر تنها هستيد انجام اقدامات و كمكهاي اوليه نسبت به هر كار ديگري اولويت دارد.

2- منطقه آسيب ديده را در معرض گرماي مستقيم قرار ندهيد و يا آنرا نماليد اگر انگشتان دست يا پا دچار يخ زدگي شده اند آنها را در آب گرم فرو كنيد و همچنان آب گرم به ظرف بيافزائيد تا دماي آن همواره ثابت و گرم باقي بماند. اگر به آب گرم دسترسي نداريد با گذاشتن انگشتان يخ زده كودك به زير بغل خود و يا چسباندن صورت او در آغوش خودتان گرما را تأمين كنيد.

3- كودك را در پتو پيچانده و مايعات داغ به او بدهيد. اگر دستهايش آسيب ديده اند خودتان به او مايعات بنوشانيد. نگذاريد كودكتان با پاي آسيب ديده راه برود.

4- زمانيكه منطقه يخ زده صورتي رنگ شد گرما دادن را متوقف كنيد و دور آن گاز يا پنبه يا پارچه رنم پيچانده و فوراً به اورژانس برويد.

5- هنگاميكه به بيمارستان مي رويد عضو آسيب ديده را همطراز از سينه كودك قرار دهيد تا جريان خون بدانجا سرعت گيرد. بعنوان مثال، پاهاي او را بلند كرده و يا دستهايش را همعرض سينه اش قرار دهيد.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟
بمحض آنكه صورتي شدن رنگ پوست را ملاحظه كرديد فوراً به اورژانس برويد.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟
دكتر ناحيه يخ زده را از نظر رسيدن جريان خون به آن معاينه خواهد كرد اگر جريان خون در محل كافي نباشد ممكن است داروهايي براي اين منظور تجويز كند.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
هميشه كودكتان را در هواي سرد به خوبي بپوشانيد.

گوش درد Earache

نشانه ها:

- درد در اطراف گوش

- دماي بيشتر از 38 درجه

- ترشح چرك از گوش

- كاهش شنوائي

- ورم لوزه ها

- درد بهنگام دست زدن به گوش

- تورم غده ها

- بعلت درد بچه هاي كوچكتر گوش خود را ميكشند و آنرا دست مالي مي كنند

علتهاي گوش درد فراوانند. مهمترين علت آن، عفونت گوش مياني يا ورم گوش مياني است. اين بيماري مخصوصاً در كودكان كمتر از شش سال شايع تر است زيرا لوله استاش كه از گلو به گوش كشيده شده است نسبتاً كوتاه ميباشد در نتيجه، عفونتهاي بيني و گلو مي توانند به آساني به حفره گوش مياني گسترش يابند. شيرخواران نمي توانند دقيقاً محل درد را تشخيص دهند و به همين علت هنگاميكه درد شديد است صورت خود را دست مالي مي كنند اگر كودك دچاردندان درد، ورم لوزه ها يا اوريون باشد و يا غده هاي گردنش متورم شوند و يا باد سرد به گوش او بخورد ممكن است از درد گوش شكايت كند دردهاي شديد گوش معمولاً به علت عفونت گوش خارجي (ورم گوش خارجي) است خصوصاً اگر يك جسم خارجي بداخل گوش فرو رفته باشد و يا دمل بوجود آمده باشد.


آيا خطرناك است؟ 
گوش درد باضافه فقدان شنوايي خطرناك است. اگر بيماري شناسايي و درمان نشود ممكن است آسيبي دائمي به گوش مياني وارد سازد و به ناشنوايي منجر گردد و ناشنوايي نيز به نوبه خود بر پيشرفت تكلم و توان يادگيري كودك لطمه بزند.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟ 
1- درجه حرارت بدن كودك خود را از نظر تب اندازه بگيريد.

2- ببينيد آيا گوش ترشح دارد.

3- ببينيد آيا شنوايي كودك كم شده است. براي انجام اين كار هنگاميكه رويش به سمت ديگر است وي را به آرامي صدا كنيد و دقت كنيد كه آيا روي خود را بر مي گرداند.

4- ته گلوي كودك خود را از نظر قرمزي و ورم بازبيني كنيد. احتمال دارد ورم لوزه ها باشد.

5- بررسي كنيد آيا حفره خارجي گوش ورم دارد اينگونه ورم گوش مي تواند بر اثر يك دمل باشد هيچ چيز، حتي گوش پاك كن را هم داخل گوش فرو نبريد.

6- هرگز از قطره هاي گوش استفاده نكنيد و چيزي داخل گوش كودك فرو نبريد مگر آنكه دكتر تجويز كرده باشد.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟ 
اگر كودك شما از درد گوش شكايت دارد فوراً با دكتر تماس بگيريد. بيشتر درد گوشها بخاطر عفونت است. اگر درد گوش كودك شديد بوده و همراه با تب است و مخصوصاً اگر متوجه خروج چرك از گوش شديد بلافاصله به دكتر مراجعه نمائيد و يا هنگاميكه طفل قادر نيست گوش درد خود را توصيف كند و به ماليدن و دست زدن به گوش خود مشغول ميشود مشورت با دكتر لازم است.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟ 
دكتر، گوش فرزند شما را جهت پيدا كردن علت درد معاينه خواهد كرد. اگر عفونت باكتريايي موجب آن شده باشد آنتي بيوتيكهاي مناسب با آن تجويز مي كند.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
يك بطري آب گرم كه درون حوله اي پيچيده ايد روي گوش كودك بگذاريد تا دردش تسكين يابد البته بشرطي كه علت درد گوش، دمل نباشد.تا زمانيكه عفونت كاملاً برطرف نشده است از ورود آب به داخل گوش هنگام استحمام جلوگيري كنيد.

صرع Epilepsy

نشانه ها: 
صرع بزرگ 
- از هوش رفتن 

- كليد شدن دندانها 

- سفت شدن و بدنبالش تكان خوردن منظم دستها و پاها 

- ادرار كردن غيرارادي 

- خروج كف از دهان 


صرع كوچك 
- حالت شبيه به خواب در روز كه يك يا دو ثانيه بطول مي انجامد و نمي توان كودك را از آن بيدار كرد. 

صرع، اختلالي است كه موجب حملات دوره اي ميشود و زماني بوجود مي آيد كه پيام هاي طبيعي الكتريكي در مغز دچار آشوب و بي نظمي بشوند. حملات صرعي بر دو نوع اصلي تقسيم مي گردند : صرع بزرگ Grand mal، كه شامل حملات تشنجي عود كننده است. در اين نوع از صرع، هوشياري از دست مي رود و بدن سفت ميشود كه بمدت يك دقيقه يا كمتر به طول مي انجامد و بدنبال آن يك سلسله دست و پا زدنهاي منظم، كليد شدن دندانها (بطوريكه كودك ممكن است زبان خود را گاز بگيرد)، بي اختيار ادرار كردن و كف آولد شدن دهان اتفاق مي افتد و معمولاً پس از اينها كودك بخاب مي رود. 

صرع كوچك Petit mal، هيچ تشنجي در بر ندارد. فقط يك يا دو ثانيه بيهوشي مانند خواب روزانه در آن بوجود مي آيد. در اين حالت، كودك چشماني خيره و براق دارد و گويي چيزي نمي بيند و يا نمي شنود. اين نوع از صرع را غالباً تشخيص نمي دهند و نمي شناسند اگر چه درجه گرفتاري در صرع كوچك با حملات تشنجي صرع بزرگ فرق مي كند اما حملات پي در پي صرع كوچك مخصوصاً در زمان انجام تكاليف و برنامه هاي مدرسه و يا برخي ازفعاليتهاي بدني مانند دوچرخه سواري نيز مي تواند زندگي كودك را بهم بريزد خوشبختانه در پشت هر دو نوع صرع ذكر شده معمولاً نقصان يا ناتواني مغزي ديده نمي شود. مي توانند بصورت فاميلي نيز باشند. حدود سه الي پنج درصد كودكان زير شش سال دچار تشنج گاه به گاه مي شوند اما تقريباً همه اينها از نوع تشنجات تب دار Febrile convulsions و بي ضرر مي باشند و معمولاً زماني بوجود مي آيند كه بر اثر دماي زياد بدن در طول يك بيماري عفوني، در پيام هاي الكتريكي مغز اختلال و بي نظمي پديد مي ايد. 


آيا خطرناك است؟ 
صرع يك بيماري كشنده نيست. تمام كودكان تا رسيدن به دوران بلوغ، شكلي از صرع كوچك را تجربه مي كنند. اما، كودكاني كه دچار صرع بزرگ مي شوند بايد در سراسر زندگيشان مورد توجهات مخصوص قرار گيرند حتي اگر اين بيماري را بتوان با دارو كنترل كرد و هنگام فعاليتهايي چون شنا و دوچرخه سواري بايد از آنها مراقبت نمود. 


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟ 

براي حملات صرع بزرگ:
1- اشياء و اثاثيه محكم و تيز را از اطراف كودك دور كنيد تا هنگام حملات صرع و دست و پا زدنها به وي آسيب نرسد.

2- لباسهاي اطراف گردن و سينه او را شل كنيد.

3- تا زمان پايان يافتن حمله، نزد كودك خود بمانيد.

4- اگر دندانهاي كودك بهم قفل شده اند سعي نكنيد آنها را از هم باز نموده و يا چيزي در دهان وي بگذاريد. هرگونه اسيب به زبان در همان مرحله اول اتفاق مي افتد لازم نيست تا پايان يافتن حمله، كاري انجام دهيد.

5- بمحض آنكه حركات تند كودك به پايان رسيد او را ارام به بغل بخوابانيد تا اينكه زبان يا آب دهانش منجر به خفگي و يشوند. 

6- به آنچه كه در طول حملات براي كودكتان رخ مي دهد توجه كنيد تا با گزارش دادن آنها به دكتر وي را در تشخيص ناراحتي كمك كرده باشيد.


براي صرع كوچك:
1- اگر كودك شما بعنوان مثال در خيابان يا راه پله ها قرار دارد مواظف او باشيد.

2- تا زمان خاموش شدن حمله كنار كودك خود بمانيد.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟ 
بمحض برطرف شدن حملات چه در مورد صرع بزرگ و چه در مورد تشنج تب دار فوراً به دكتر مراجعه كنيد اگر فكر مي كنيد كودكتان حملات صرع كوچك دارد هر چه زودتر به دكتر مراجعه نمائيد. 


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟ 
اگر كودكتان دچار تشنج شده است وي را معاينه كرده و از شما درباره نوع حمله كودك سوالاتي خواهد كرد.اگر كودك دچار تشنج هاي تكرار شونده است جهت معاينات و تستهاي آزمايشگاهي وي را به بيمارستان خواهد فرستاد. اين آزمايشها عبارتند از: آزمايش قندخون و كلسيم، نوار مغزي (EEU) و احتمالاً اسكن مغز براي يافتن محل هايي كه موجب تشنج مي شوند. در طول اسكن كودك را مثلاً با نور مخصوص تحريك مي كنند تا فعاليت غيرطبيعي در مغز را بتوان مشخص كرد. برخي از اين تستها نيز براي تشخيص حملات صرع كوچك بكار برده مي شوند.دكتر اطفال در بيمارستان داروهاي ضدتشنج را بصورت خوراكي براي كاهش دادن تعداد حملات صرع بزرگ تجويز مي كند هيچ داروئي براي معالجه قطعي اين بيماري وجود ندارد.

دكتر اطفال بطور مرتب به معاينه بيمار مي پردازد اگر يك الي دو سال از حملات خبري نباشد مي تواند در مورد قطع داروها تصميم بگيرد.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟ 
ممكن است از اينكه كودكتان دچار صرع باشد شوكه شويد لازم است هم شما و هم كودكتان را اعتماد بنفس خود را از دست ندهيد. دكتر در اين رابطه با ارائه توصيه هايي براي برخورد با حملات كمك خواهد كرد.تعداد صرع هاي كوچك و بزرگ را بمنظور ارائه به دكتر يادداشت نمائيد.

كودك خود را كاملاً مورد نظارت قرار دهيد و هرگونه وضعيت ذهني و تفاوتهاي شخصيتي را كه ممكن بر اثر داروها ايجاد شده باشند گزارش دهيد. دادن داروها به مقادير مناسب بسيار اهميت دارد تا عوارض جانبي بهمراه نياورند.با كودك خود عادي برخورد كنيد به معلم و همبازيهايش و يا ديگر دوستان همكلاسي، موضوع را بگوييد تا اگر كودك در حضور آنها دچار حمله شد وحشت زده نشوند.

كودكتان هميشه بايد نشانه ها يا علامتي كه معرف بيماريش باشد همراه داشته و اطمينان حاصل كنيد كه آنرا در غياب شما از خود جدا نمي كند.اگر براي كودكتان داروهاي ضد تشنج تجويز شده است بدون توصيه پزشك آنرا متوقف نكنيد. زيرا ممكن است توقف سر خود دارو چند روز بعد منجر به از سرگيري حملات و تداوم آنها بشود.

نشانه هاي قبل از شروع حمله را به كودك ياددهيد. برخي از مبتلايان به صرع احساسات عجيبي از قبيل بوهاي نامطلوب، اختلال در ديد، و يا احساس عجيبي در معده را قبل از شروع تشنج تجربه مي كنند به اينها اخطار (aura) مي گويند و اگر سن كودك شما براي فهم آنها كفايت كند مي تواند جلو حادثه ناگوار را بگيرد.

گريه شيرخواران 

گريه يک مرحله طبيعي از رشد شيرخوار است ولي هيچ چيز به اندازه گريه شيرخوار موجب آزار والدين نمي شود . تمام شير خواران برخي بيشتر و تعدادي کمتر گريه مي کنند و اغلب نگراني هاي والدين از زياد گريه کردن شيرخوار است . انواع گريه هاي شير خواران شامل جيغ زدن ، نق زدن ، گريه همراه با سرخ شدن چهره و ... هستند ، گاهي خيلي سريع پايان يافته و يا چندين ساعت ادامه مي يابد .


چرا شيرخواران گريه مي کنند؟

شير خواران خلق و خوي متفاوت دارند . برخي از آنان سريع به گريه افتاده و بيشتر از شيرخواران ديگر گريه مي کنند و آرام کردن آنها مشکل تر است . اين دسته از شيرخواران بيشتر با تغييرات محيطي و يا سر و صدا آشفته مي شوند . شيرخواران معمولا سه نوع گريه دارند. اولين گريه در طول روز وجود دارد و مادر بعد از مدت کوتاهي با اين گريه آشنا مي شود . 

گريه ديگر ناشي از خشم و عصبانيت است که ازنظر بلندي و فرکانس با گريه هاي هميشگي شيرخوار متفاوت است و سومين گريه ، ناشي از احساس درد است . بطور کلي گرسنگي ، تشنگي ، سنگيني معده ، گرما ، سرما، خيسي، کثيفي، و يا احساس درد دلايل گريه شيرخواران هستند . گاهي دليل گريه آنها مشخص نيست ولي در بسياري از موارد گريه کردن تنشهارا از جسم و روان آنها خارج کرده ، موجب آرام شدن ، راحت تر خوابيدن و به آرامي بيدار شدن از خواب مي شود . از حدود سه ماهگي به بعد رفتارهايي چون مکيدن ، غان وغون کردن ، تماشا کردن دستها ، غلت زدن ، اخم کردن ، لبخند زدن و ... جايگزين گريه شير خواران مي شوند و آنها بتدريج با محيط اطراف خود سازگار شده در نتيجه ميزان گريه کاهش مي يابد . در مواردي والدين تحت فشار هستند نه تنها تلاش آنها براي آرام کردن شير خوار مفيد نبوده بلکه باعث تداوم گريه و تحريک بيشتر شده و در برنامه غذا و خواب آنها تداخل مي کند .


بياد داشته باشيد که شيرخوار بي دليل و يا به خاطر آزار والدين گريه نمي کند؟

اگر روشهاي برقراري ارتباط با شير خوار نادرست باشد و شير خوار هنگام گريه کردن بيشتر از زمان آرام بودن تحت توجه قرار گيرد گريه او براي جلب توجه بيشتر افزايش مي يابد . او حرکت صحبت کردن شما را مي فهمد و گاهي نيز دهانش را به تقليد از تکلم باز وبسته مي کند . او رفتارش را با آهنگ صداي شما هماهنگ مي کند . اگر با آرامش با او صحبت کنيد ساکت مي شود و اگر از صداي بلند استفاده کنيد ناآرام و مضطرب مي گردد . بنابراين تلاش کنيد با صداي ملايم با شير خواران صحبت کنيد.


ميزان گريه شيرخواران چقدراست؟

ميزان گريه شيرخوار متفاوت است . شيرخواران يک تا سه ماهه حدودا دو ساعت در رورگريه آنها در بعدازظهر و عصر بيشتر ميشود . در حاليکه بعد از سه ماهگي ميزان گريه عصرانه کاهش مي يابد.
جدول زير ميزان گريه شيرخواران را دردوازده هفته اول تولد به صورت روزانه نشان مي دهد.

ساعت گريه روزانه - سن نوزاد به هفته

1.45----------------------- 2
1--------------------------- 4
2.45 ---------------------- 6 
2--------------------------- 8
1.5 ----------------------- 10
1 -------------------------- 12


چگونه شيرخواران راتشويق کنيم؟

درهنگام بيداري و آرام بودن شيرخوار به او نگاه کرده ، او را لمس کرده به آرامي او را در آغوش گرفته ، راه برده و با محبت با او صحبت کنيد . با اين عمل شيرخوارشما مي آموزد که هنگام آرام بودن توجه کسب مي کند و شما نيز زمانيکه او آرام ، سرزنده و با نشاط است بيشتر لذت مي بريد. 

هنگام آرام بودن شيرخوار از يک اسباب بازي مانند جغجغه براي سرگرمي او استفاده کنيد و هنگام گريه سريع عکس العمل نشان دهيد زيرا از مضطرب شدن بيشتر شيرخوار جلوگيري مي کنيد.

باور غلطي در بين مردم مبتني بر اينکه بغل کردن شيرخوار در هنگام گريه موجب لوس شدن او مي شود وجود دارد . بخاطر داشته باشيد اين مساله صحيح نيست و شيرخواران به محبت بي قيد و شرط والدين نيازمند هستند . 


هنگام نا آرامي فرزندتان به توصيه هاي زير عمل کنيد:

* گرسنگي ، تشنگي ، خستگي ، کثيفي ، دماي بدن شيرخوار و گرما و سرماي محيط را بررسي کنيد.
* شيرخوار را بصورت عمودي نگه داشته و او را به خود نزديک کنيد.
* او را در آغوش گرفته و در اطراف اتاق قدم بزنيد
* بدن او را ماساژ دهيد
* با او با محبت و ملايمت صحبت کنيد
* از حمام آب گرم براي آرام کردن شير خوار استفاده کنيد
* به شيرخوار براي گرفتن شيشه شير ، تغيير وضعيت و ... کمک کنيد.

اگر بعد از بررسي تمام موارد ، گريه شيرخوار ده تا پانزده دقيقه ديگر ادامه يافت ، او را در يک فضاي امن و محيطي آرام به مدت سه تا پنج دقيقه تنها بگذاريد . نياز به انجام کار بيشتري نيست.

به آرام کردن خود بپردازيد . نفس عميق کشيده و خود را سرگرم کنيد . براي اطمينان از وضعيت شيرخوار دوباره به او سر بزنيد وبخاطرداشته باشيد که : 

* اسباب بازيهاي شيرخوار را مرتب عوض کنيد و از اشيا جديد براي سرگرم کردن او استفاده نمائيد . آنها از بازي کردن با ماشين و اسباب بازيهاي متحرک و رنگي لذت مي برند.
* از نگاه داشتن شيرخوار در تخت مخصوص خود به عنوان تنبيه خودداري کنيد و پيش از آنکه او به فرار از تخت خود علاقمند شود، تشک تخت را پايين آورده ، نرده هاي تخت را کوتاهتر کرده و يا آنها را کاملا برداريد و از تشکهاي رنگين براي زيبا کردن تخت او استفاده کنيد .
* شير خوار را زنداني نکنيد . استفاده از تور بالاي گهواره که مانع بالا رفتن و ايستادن شير خوار مي شود ، مناسب نيست . زيرا از نظر جسمي و رواني به او صدمه مي زند. شير خوار سه ماهه زمان زيادي را صرف بررسي اشيا پيرامونش مي کند و به اشيا اطراف با کنجکاوي خاص نگاه کرده و آنها را لمس مي کند . شير خوار بين پنج و هفت ماهه سرش را مي چرخاند ، بدنش را به جلو و عقب برده و توانائيهاي جديدش را براي نشستن بکار مي برد. رشد بينايي به او اجازه ديده اشيا دورتر را داده و هماهنگي دستها و چشمهايش موجب گرفتن اشيا نزديک مي گردد . " کنجکاويهاي شيرخواران را جدي گرفته و او را تشويق کنيد زيرا نقش بسزايي در رشد فکري او دارد ." کارشيرخوار ياد گرفتن ، کشف کردن و کنجکاوي است . مکان امني براي او فراهم کرده و اشيا خطرناک را از دسترس او دور نگه داريد تا نياز به گفتن "دست نزن و نکن" نداشته باشيد.

هنگام ارتباط با فرزند خود به نکات زير توجه کنيد:

* به تمامي علائم و صداهاي شيرخوار پاسخ دهيد و اجازه دهيد او حرکت دهان شما را ببيند
* تماس جسمي داشته باشيد
* تا مي توانيد او را به اسم صدا کنيد
* هنگام صحبت کردن تماس چشمي را حفظ کنيد

گوش، وجود شيء خارجي در آن Ear,foreign body in

شايعترين اجسام خارجي كه از گوش كودكان خارج مي كنند اشياء كوچك مانند مهره ها و دانه هاي ريزي هستند كه يا خود كودك يا همبازي وي آنرا به داخل گوش فرو كرده اند. كمتر اتفاق مي افتد كه حشرات كوچك به داخل گوش وارد شوند و يا در آن بدام بيافتند.


آيا خطرناك است؟ 
هرگونه شيء خارجي در گوش كه به آساني خارج نشود بايد خطرناك تلقي گردد زيرا ممكن است موجب عفونت مجراي خارجي، يا ورم گوش خارجي، شود و يا به پرده صماخ آسيب رساند.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟ 
1- اگر شيء كوچك و نرم باشد آنرا با يك موچين خارج سازيد. اگر احساس مي كنيد گرفتن آن موجب مجروح شدن اطراف گوش ميشود دست به آن نزنيد و فوراً به دكتر مراجعه نمائيد.

2- اگر جسم خارجي يك حشره باشد كودك خود را به بغل بخوابانيد بطوري كه گوش آسيب ديده وي در معرض دست شما و رو به بالا باشد و آب گرم در داخل آن بريزيد. با اين كار حشره در آب شناور ميشود و بيرون مي آيد.1


آيا مشورت با دكتر لازم است؟ 
اگر شيء بيرون نيايد و كودك احساس درد و حساس بودن كند فوراً به دكتر مراجعه كنيد.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟ 
دكتر بعد از معاينه مجراي گوش خارجي شيء را بيرون آورده و آسيبهاي احتمالي به پوست يا عفونتهاي ايجاد شده بر اثر شيء خارجي را مداوا مي كند.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
اجازه ندهيد كه كودك كمتر از چهار سال با اشياء كوچكي كه قابل گذاشتن در بيني، گوش و يا دهان است و امكان خفگي نيز دارد بازي كند.

********************************

1- البته در صورتيكه كودكتان سابقه پارگي پرده گوش دارد ويا اگر به دليلي از سالم بودن پرده صماخ مطمئن نيستند (مثلاً در مواردي كه سابقه خروج چرك از گوش وجود دارد) از اين روش استفاده نكنيد در اين شرايط به پزشك مراجعه كنيد.

مصرف صبحانه چه تاثيري در سلامت کودک دارد؟ 

انتخاب نوع غذا و مهارت خوردن با وضعيت جسمي و روحي کودک در ارتباط هستند. ذائقه و طعم هايي که کودک به آنها عادت دارد، نتيجه ي يک سري الگوهاي رفتاري و مصرفي خانواده است که بر انتخاب کودک تاثير مستقيم دارد و مي تواند سلامت جسمي و روحي او را تحت تاثير قرار دهد. به طور مثال اگر غذاهاي طبخ شده در خانواده روغن زيادي داشته باشند، کودک هميشه تمايل بيشتري به مصرف و انتخاب اين گونه مواد غذايي خواهد داشت.

وجود هر گونه استرس مانند مشاجرات خانوادگي به راحتي مي تواند بر ميزان اشتهاي کودک اثر گذاشته و تمايل او را به غذا خوردن کاهش دهد. نکته ي مهم در مورد انتخاب نوع غذا اين است که بدانيم ذائقه ي کودک با افزايش سن تغيير مي کند. همين مورد به راحتي وضعيت غذا خوردن کودک را دگرگون مي کند. در نتيجه برنامه ريزي براي افزايش اشتها ، بايد براساس ذائقه ي کودک انجام شود؛ به گونه اي که گروه هاي غذايي اصلي مثل نان و غلات، شير و لبنيات، ميوه ها، سبزي ها و گوشت ها در برنامه ي غذايي روزانه گنجانده شود.

افزايش حجم عضلات، که نتيجه ي دريافت کافي غذاست، مهارت و توانايي انجام فعاليت هاي جسمي را در کودک بالا مي برد. رشد رواني و حالات روحي بر نگرش، عادات، رفتارها و الگوهاي غذايي کودک موثر است. در اين راستا مصرف غذا در وعده هاي مشخص براي تامين درشت مغذي و ريز مغذي هاي لازم براي رشد و نمو کودک حائز اهميت است. از نظر متخصصان تغذيه اين وعده ها شامل سه وعده ي اصلي ( صبحانه، ناهار و شام ) و دو يا سه ميان وعده هستند.

در اين ميان مصرف 

صبحانه به دليل افزايش سوخت و ساز بدن در هنگام صبح، براي کودکان اهميت فراوان دارد. از طرف ديگر تحقيقات زيادي نشان مي دهند که صرف صبحانه باعث افزايش قدرت يادگيري و ايجاد تمرکز بيشتر در کودکان مي شود.

اطلاعات ثبت شده در منابع تغذيه اي نشان مي دهد، کودکاني که 20 دقيقه قبل از آغاز کلاس، صبحانه ميل مي کنند، نسبت به گروهي که يک ساعت قبل، صبحانه مصرف کرده اند تمرکز بهتر و نمرات بالاتري دارند. با توجه به اين نکته که بيشترين فعاليت فکري کودکان به ويژه در سنين مدرسه ساعات آغازين روز است، پس صبحانه بايد شامل مواد غذايي باشد که بتواند يک سوم کل انرژي مورد نياز روزانه را ( معادل 600 تا700 کالري براي پسران و حدود 500 تا600 کالري براي دختران ) تامين کند.

براي تامين انرژي مورد نياز انواع نان ، غلات آماده صبحانه مانند برشتوک، همچنين مربا، کره، عسل ، خامه، حليم و براي تامين پروتئين مصرف پنير، تخم مرغ و شير توصيه مي شود.


نياز به ويتامين و املاح را مي توان با مصرف انواع ميوه به صورت تازه يا خشک مانند برگه ها يا آب ميوه هاي تازه ي تهيه شده در منزل تامين کرد. مناسب ترين روش براي استفاده از مواد غذايي ذکر شده و اطمينان از تامين نيازهاي کودک در اين وعده، مصرف برنامه ي چرخشي در طول هفته است.وجود يک منبع پروتئيني در وعده صبحانه براي رشد بهتر کودک ضروري است.

با توجه به بررسي هاي انجام شده اغلب کودکان تمايلي به مصرف صبحانه ندارند. کودکاني که عادت به خوردن صبحانه ندارند، دچار اختلالاتي مانند سرگيجه، تهوع و حتي در بعضي مواقع استفراغ مي شوند. اين مسئله نياز به ارايه ي راهکارهاي مناسب به منظور ايجاد تمايل براي خوردن صبحانه در کودکان را نشان مي دهد.

مصرف صبحانه هاي حاضري به علت شاغل بودن مادران و نبود فرصت کافي براي جمع شدن سرسفره، از دلايل عدم توجه و تمايل کودکان به صرف صبحانه است. تکراري و يکنواخت بودن مواد خوراکي، ترس و نگراني از رفتن به مدرسه و مواردي از اين قبيل به راحتي شوق و تمايل خوردن صبحانه را از بين مي برد.

البته گروهي از کودکان خوردن غذاهاي گرم مانند انواع ساندويچ، عدسي و ... را به تناول انواع صبحانه هاي معمول ترجيح مي دهند. توجه به اين خواسته ي کودکان و تهيه ي انواع غذاها براي اين وعده، خود راهکاري مناسب براي ايجاد تمايل به مصرف صبحانه است.

رعايت مواردي مانند چيدن سفره اي زيبا بر اساس تمايلات کودک، استفاده از رنگ هاي شاد مانند رنگ نارنجي، عدم مصرف شام پر حجم و دير وقت، صرف صبحانه توسط خود والدين، فراهم کردن محيطي به دور از نگراني و ترس و انتقال حس دوست داشتن به فرزندان، باعث تحريک اشتهاي کودکان و افزايش تمايل آن ها به مصرف اين وعده غذايي مهم مي شود.

از نکات مهم ديگر توجه به زمان مصرف صبحانه است.

بهترين زمان براي کودکان سنين مدرسه قبل از ورود به کلاس و در کودکان پيش دبستاني بين ساعت 9-7 صبح است.فراموش نکنيم که نخوردن صبحانه از دلايل مهم افت تحصيلي در کودکان سنين مدرسه و اختلال رشد در کودکان پيش دبستاني است

سوگ پيچيده 

همه ما دير يا زود با مرگ عزيزانمان مواجه مي شويم. مي دانيم مرگ پديده اي جهان شمول و غيرقابل انكار است ولي معمولاً از فكر كردن درباره آن اجتناب مي كنيم و براي روبرو شدن با آن آمادگي لازم و كافي نداريم. از سويي ديگر فرهنگ ما در مواقع خاص هميشه حمايت كافي را فراهم نمي آورد و اجازه سوگ طبيعي را به افراد نمي دهد. به بازمانده اي كه عزيزش را در اثر سرطان از دست داده خيلي بيشتر توجه ميشود تا كسي كه نزديك ترين فرد خانواده اش خودكشي كرده، او در سوگ خويش تنها مي ماند، كسي به صحبتهاي او گوش نمي دهد، ممكن است طرد شود، بدون آنكه دليل واضحي وجود داشته باشد احساس شرم و گناه دارد و به تنهايي و خلوت خود مي خزد. مطمئناً اين جو سكوت و انكار كه بخشي از فرهنگ ماست توسط كودكان ايجاد نميشود، آنها در اين فضا به دنيا آمده اند. فضايي كه آنها را براي روبرو شدن با حوادث غيرمترقبه، مرگ هاي ناشي از قتل، خودكشي، ايدز، بيماريهاي كشنده و .... آماده نكرده در حاليكه حوادث غيرطبيعي جزئي از زندگي و دنياي كودكان شده است. پس چرا تصميم نگيريم شرم و داغي را كه پس از اينگونه حوادث پديد ميآيد از بين ببريم، جو سكوت و انكار را بشكنيم، به كودكان كمك كنيم تا صرف نظر از نوع مرگ و حادثه راحت گريه كنند، راحت حرف بزنند، سئوال كنند و احساسات خود را بيرون بريزند؟

سوگ پيچيده چيست؟
وقتي نتوان وقايع زندگي را بيان كرد و فهميد و در عوض آنها را انكار نمود، فرآيند طبيعي مقابله با آنها را نيز نمي توان طي كرد. خودكشي، قتل، ازارهاي جسمي و جنسي، خشونت، ايدز و از دست دادن هاي متعدد مثالهاي آشنايي هستند از موقعيتهايي كه تبديل به سوگ پيچيده ميشوند، چرا كه در اين شرايط كودك قادر نيست آنچه را كه رخ داده بيان كند، پيرامون آن صحبت يا سوال كند و احساسات و افكار دروني خود را بيرون بريزد. در چنين شرايطي كودك نمي تواند فرآيند سوگ طبيعي را بگذراند ودر احساساتي دوگانه و تعارض آميز گير مي كند.

عواملي كه منجر به سوگ پيچيده ميشوند

1. مرگ ناگهاني و فاجعه آميز
مرگ هاي ناگهاني و فاجعه آميز شامل مرگ هاي ناشي از قتل، خودكشي، تصادفات كشنده، حملات تروريستي، بيماريهاي كشنده ناگهاني، تيراندازي در مدرسه و .... مي باشد. در چنين مواقعي بلافاصله در خانه محيطي بي ثبات، نامشخص، غيرقابل پيش بيني و پر از حوادث و اتفاقات مختلف ايجاد ميشود و كودك احساساتي را چون گيجي، سردرگمي، خشم، گناه، تمايل به انتقام، شوك، انكار و ناباوري تجربه مي كند.

2. مرگ همراه با برچسب هاي اجتماعي
احساس شرم و داغ خوردگي اجتماعي بطور شايع همراه با مرگ هاي ناشي از ايدز، خودكشي، و ديگركشي ديده ميشود. كودكان نيز همانند بزرگسالان در چنين مواقعي اغلب احساس شرم، خجالتي و ناراحتي دارند و نمي توانند راجع به واقعه اي كه رخ داده راحت صحبت كنند. آنها از ترس استهزاء يا تبعيد توسط آراي عمومي ساكت باقي مي مانند و سعي مي كنند موضوع را پنهان كنند و راجع به آن صحبتي به ميان نياورند، در نتيجه احساسات سركوب شده آنان يا به صورت خشم و انزجار و نفرت بيرون مي ريزد يا به صورت بيزاري از خود، احساس تنهايي و انزوا به درون كودك برمي گردد. بديهي است در چنين شرايطي كودك نمي تواند بطور طبيعي سوگواري كند، چون موضوع از دست رفتن شخص مرده را نمي تواند از پديده مربوط به چگونگي مردن او جدا كند.

3. از دست دادن هاي متعدد
وقتي كودك با مرگ و از دست دادن هاي مكرر و متعدد روبرو ميشود، دچار ترس عميق از تنهايي، ناتواني و ترك شدن مي گردد. مثالي مشخص از اين مورد زماني است كه يكي از والدين فوت كرده و كودك نگران از دست دادن والد ديگر مي باشد. در شرايطي كه يكي از والدين وجود ندارد و والد ديگر نيز فوت مي كند كودك ممكن است مجبور شود خانه، اعضاي خانواده، دوستان، مدرسه و اجتماعي را كه به آن متعلق مي باشد ترك كند، در چنين شرايطي كه كودك همه چيزش را از دست داده است، دچار احساس شوك، تنهايي، انزوا و ترس از ترك شدن هاي مجدد در آينده مي گردد.

4. ارتباط تعارض دار قبلي با شخص از دست رفته
كودكي كه توسط شخص محبوب زندگي خود مورد اذيت، آزار، غفلت، ترك و بي مهري قرار گرفته است، پس از مرگ وي احساسي دوگانه نسبت به او دارد. بخشي از احساس او ممكن است به صورت حالت تسكين يافتن، رهايي، آرامش و يا حتي خوشحالي و بخشي ديگر احساس گناه، سرزنش خود، ترس و يا افسردگي باشد. ممكن است اذيت و آزارهاي پيشين هنوز بعنوان رازي فاش نشده او را بيازارد و شرم از بيان موضوع و عدم بروز احساسات همراه با آن سوگ او را پيچيده تر كند.
اگر فرآيند سوگ شخص محبوب با روابط حل نشده گذشته همراه شود ممكن است احساس گناه، ترس از طرد شدن، افسردگي، خوشحالي، تسكين يافتن و بطور كلي احساسات متضاد و گوناگون كودك را آزرده سازد.

5. فرآيند سوگ در والد بازمانده يا مراقبين كودك
در صورتي كه والد بازمانده نتواند سوگواري كند و يا نتواند احساس و درد كودك خويش را تشخيص دهد، نمي ـواند الگو و مدل مناسبي براي فرزند خود باشد. در چنين شرايطي احساسات فرد انكار و در درون او خفه ميشود.

چگونه به كودكان با سوگ پيچيده كمك كنيم

همواره سوگ بخشي از زندگي ما بوده و خواهد بود ليكن، اغلب كودكاني كه در معرض انواع حوادث و رويدادهاي آسيب زا و تكان دهنده از طريق اخبار راديو تلويزيون، اينترنت، فيلم هاي ويدوئي، موسيقي، تصاوير و .... قرار مي گيرند با احساس آسيب پذيري و بي دفاعي تنها گذاشته ميشوند.

لازم است به اين ادراك برسيم كه در مورد تمامي مسائلي كه سرفصل هايشان را بسته ايم و سكوت اختيار كرده ايم اكنون بايد آشكارا صحبت كنيم:

- از دست رفتن يك فرد پديده اي جدا از شكل مردن اوست. اگر عزيز ما مرده است بايد براي او سوگواري كنيم و احساسات خود را بيرون بريزيم، چه به مرگ طبيعي و به موقع فوت كرده چه كشته شده و يا در اثر بيماري ايدز از بين رفته باشد.
- به زباني ساده و مستقيم كه راه هرگونه قضاوتي را ببندد خودكشي، قتل، ايدز، حملات خشونت بار، سوء رفتار، قلدري و تروريسم را براي كودكان توضيح دهيم. به نظر مي رسد بزرگترين عاملي كه باعث ميشود بزرگترها نتوانند راجع به سوگ و شخص مرده با فرزندان خود صحبت و با آنان ارتباط برقرار كنند، احساس شرم و ترس خود آنهاست. مثلاً احساس شرم و وحشت مادر از اينكه به فرزندش بگويد: برادر تو در اثر قتل كشته شده است. ناتواني ما براي بحث درباره چنين موضوعاتي، آنهم به صورت باز و آشكار با كودكان، جوي از رمز و راز، تنهايي و انزوا، ترس و وحشت در آنان ايجاد مي كند كه بسيار آسيب رسان تر از مرگي است كه رخ داده است.

موارد زير در حل سوگ پيچيده به كودك كمك مي كند
1. براي كودكان توضيح دهيد.
به كودكي كه عزيزش را در اثر خودكشي، قتل، ايدز و ... از دست مي دهد، هيچ توضيحي داده نميشود. چه اتفاقي رخداده است؟ ايدز چيست؟ خودكشي چيست؟ معمولاً تلاش ميشود در حضور كودك از هرگونه صحبتي در مورد اين موضوعات خودداري شود، سوالات كودك بدون پاسخ باقي مي ماند و كودك در هاله اي از ابهام و رمز و راز سرگردان مي ماند.وقتي بزرگترها آماده ميشوند كه حقيقت را بگويند، بچه ها نيز آماده هستند كه بشنوند. گرچه احساس ترس و وحشتي كه والدين را از گفتن حقيقت باز مي دارد ممكن است به نظر آنان روشي محافظت كننده باشد اما آزادي كودك را براي سوگواري محدود و مهار مي كند. 

كودكان نياز دارند حقيقت را بدانند و بزرگترها نياز دارند كلمات و واژه هاي مناسبي را براي گفتن حقيقت پيدا كنند.بطور مثال در مورد خودكشي متناسب با سن كودك و چگونگي نظام شناختي او بايد اينگونه توضيح داد كه خودكشي زماني صورت مي گيرد كه شخص روي بدن خود كاري انجام دهد تا بدنش فعاليت خود را متوقف كند. بايد درباره اعتقادات رايج و غلطي كه پيرامون اين پديده وجود دارد صحبت و آنها را اصلاح كرد. در مورد ايدز بايد مشخصات بيماري، چگونگي انتقال و راه هاي درمان آن، پيدا شدن راههايي كه طول عمر فرد مبتلا را زياد مي كند و آينده آنان را شرح داد. بهتر است در شرح بيماري در مورد ويروس، احساسات و افكار مردم راجع به اين بيماري، ترس، شرم و احساسات مختلفي كه پيرامون اين بيماري را احاطه كرده است، واكنش هاي رفتاري مختلف در اطرافيان، احساس خشم، اندوه، تنهايي، طردشدگي، نگراني و ... شخص بيمار توضيحات كافي و مناسب در اختيار كودك قرار گيرد.

2. احساس طبيعي بودن را در كودك ايجاد كنيد.

كودكاني كه در معرض مرگ عزيزانشان قرار گرفته اند ممكن است نگران سلامتي و مرگ خودشان باشند و فكر كنند كه زندگي و سلامت آنان نيز به نحوي توسط يك بيماري كشنده تهديد ميشود، در نتيجه روي علائم بدني خود متمركز ميشوند. معمولاً در چنين مواردي انجام معاينه توسط پزشك و اطمينان از جهت اينكه همه چيز خوب و ميزان است، بسيار كمك كننده است تا بعضي از توجيهات و ترس هاي كودك راجع به علائم جسماني برطرف شود.

اين پيام را به كودكان منتقل كنيد كه معمولاً كودكان و بزرگترها پس از اينكه با مرگي روبرو ميشوند راجع به سلامتي خودشان نگراني پيدا مي كنند و اين پديده اي است كه همه ما آن را تجربه مي كنيم.نگراني ديگر كودكان ممكن است راجع به سلامتي افراد بازمانده باشد، بخصوص زماني كه از منزل دور ميشوند يا در مدرسه هستند اين فكر براي آنها آزاردهنده است، مي توان اين ترس را نيز با اجازه تلفن زدن به منزل در زمانهاي تعيين شده، تا حدود زيادي كاهش داد.

خيلي از كودكان ممكن است دچار ترس از مرگ شوند. بايد اين اطمينان را به آنها داد كه ترس تازه آنان از مرگ بخشي طبيعي از جريان سوگ است، اين ترس به تدريج فروكش مي كند.بايد به نظام اعتقادي كودك در مورد مرگ و سوگ احترام گذشت و از آن براي تفهيم مرگ و بروز احساسات كودك استفاده كرد.

از كودك بخواهيد راجع به شخص از دست رفته، احساس ترس و نگراني خود و يا هر احساس و فكر ديگري كه دارد، مطلب بنويسد، نقاشي بكشد و آنها را بيان كند. سپس شروع به طبيعي جلوه دادن آنها نمائيد.

3. راه هايي براي بروز نمادين يادبود و يادآوري شخص مرده پيدا و فراهم كنيد.

مي توان با استفاده از اشياء، وسايل، بازي ها و فعاليتهاي مختلف كودك را تشويق به برون فكني نمادين احساسات و افكار خود كرد. موارد فوق ابراز احساسات و هيجانات مختلف كودك را تسهيل مي كند. مثلاً وقتي كودك از طريق بازي با عروسكهاي نمايشي (puppet) و هدايت آن از پشت پرده، احساسات و اسرار فروخورده ي خود را بيرون مي ريزد، اين نكته ظريف وجود دارد كه او در حالي كه صحبت مي كند وحرف هايش را به ديگران منتقل مي كند اما در عين حال پنهان شده و در امان مي باشد. مي توان از طريق تلفن و به صورت ايفاي نقش كودك را تشويق به مكالمه و بيان احساسات و افكار نمود.روش ديگر، استفاده از كارتهايي است كه صورتكهايي را با احساسات مختلف نشان مي دهد و كودك از طريق گفتن قصه و داستان، احساسات خود را برون فكني مي كند.براي كودكان كوچكتر بازي با شن بسيار لذت بخش است و براي آنان حالتي آرمش دهنده دارد، مي توان از شن بازي براي خلق يك داستان ويا بازسازي مراسم و وقايع سوگواري استفاده نمود.

4. گشودن روياها
از روياها مي توان براي كمك به تخليه احساسات مهار شده و واپس زده كودكان استفاده كرد. نمي توانيم انتظار داشته باشيم كودكان احاسات خود را مستقيماً بيان كنند و بروز دهند، آنها اغلب نمي توانند براي دريافت توجه مراقبتي كه اينگونه ناگهاني و آسيب زننده از دست داده اند، نياز خود را تبديل به كلام كنند.مي توان به جاي پرسش مستقيم از كودك كه او را در وضعيت دفاعي قرار مي دهد، به كمك عروسكها، عكس ها و تصاوير او را در وضعيت سوم شخص قرار داد(مثلاً با مشاهده تصوير دختركي كه روي كاناپه دراز كشيده و خواب است، از كودك مي خواهيم تصور كند كه او چه رويايي در سر دارد؟ در اين شرايط كودك راحت تر صحبت مي كند. حتي مي توان او را تشويق نمود تا تصويري از رويايش بكشد يا افكاري را كه راجع به آن دارد بنويسد.

در صورتي كه روياي كودك به گونه اي است كه پايان ناخوشايندي دارد و كودك آن را دوست ندارد مي توان به او اين انتخاب را داد كه صحنه پاياني را عوض كند. مثلاً به كودكي كه موضوع رويايش گم كردن راه منزل و احساس ترس و نگراني شديد بخاطر اين موضوع است مي توان اينگونه كمك كرد كه مادر از دست رفته اش را انتخاب و در روياهايش وارد كند تا او را همراهي نمايد و به منزل برساند. مي توان با اعمال تغييراتي در روياها راه حل هايي را براي حل مشكل كودك پيدا كرد.

5. استفاده از نقاشي و قصه گويي
نقاشي و قصه هاي كودكان كه در زمينه سوگ نوشته شده باشد يا داستان هايي كه خود كودكان مي نويسند راه هايي هستند كه به وسيله آنها كودك احساسات تشخيص داده نشده خود را علني مي سازد. از علاقمندي خاص كودكان مي توان براي اين منظور استفاده كرد. مثلاً كودكي كه علاقه ي زيادي به حيوانات دارد مي تواند از زبان حيوانات داستان بنوسيد.مي توان از داستان گويي درماني استفاده كرد، داستان هايي با مضامين مرگ، اذيت و آزار، بيماري و .... در اين نوع داستان ها كودكان با قهرمانان داستان همانند سازي مي كنند و احساسات ناخودآگاه خود را به روشي غيرتهديدآميز به شخصيتهاي داستان برون فكني مي نمايند. مي توانيم داست هاي مشابه با وضعيت كودك بسازيم و برايش بازگو كنيم و بعد احساس و افكارش را در مورد قهرمانان قصه جويا شويم، بطور مثال: فكر مي كني او الان چه احساسي دارد؟ چه چيزي او را بيشتر از همه ناراحت مي كند؟ اگر فقط يك آرزو داشته باشد فكر مي كني آن آرزو چيست؟ آيا او نگران چيزي هم هست؟ و....

استفاده از فنون مجسم سازي (closed eye story techniqhes) 

اين روش ها به كودكان كمك مي كند تا از تخيلات خود براي خلق افكار سالمي كه اضطراب آنها را كاهش مي دهد، استفاده كنند. بچه ها مي توانند احساسات مخرب ودردناك خود را ببينند و سپس از طريق تخيل و تصويرسازي آنها را هدايت و راهبري كنند و با افكار و احساسات مثبت تري جايگزين سازند. وقتي قصد داريم در حل سوگ از روشي براي كار با كودكان استفاده كنيم بايد از هر پنج حس آنها استفاده و تاكيد كنيم كه هر زماني كه كودك بخواهد مي توانيم روش را متوقف سازيم، او در مكاني امن است و هيچ موضوع تهديد كننده اي وجود ندارد.

روش مجسم سازي در واقع همان خيال پردازي هدايت شده (guided imagery) است و به كودكان مي آموزد كه روشهاي دروني خود را براي مدارا با ترس ها، اضطراب ها، فاصله ها، كمبودها و نيستي ها پيدا كند.

از كودك مي خواهيم كه تصور كند در مكاني جادويي، زيبا و پر از صلح و آرامش است و اين قدرت دروني را دارد كه هر زمان كه بخواهد بتواند اين منظره ها را بارها و بارها خلق كند. براي تسهيل كار كودك را تشويق مي كنيم تا:

1. چشمهايش را ببندد. (البته پس از اطمينان يافتن از اينكه كودك از بستن چشم هايش راحت است. اين موضوع براي برخي از كودكان بسيار دشوار است).
2. نقس هاي عميق و آرام بكشد (سه چهار نفس عميق مانند تنفس يوگا كه براي ايجاد حالت آرامش مفيد است).
3. سپس تصور كند كه مي توانيم در تخيلات و تصورات خود باهم به يك مسافرت كوچك برويم. اين اطمينان را بدهيد كه هر زمان كه كودك خواست مي توانيم اين سفر را متوقف كنيم.
4. تصور كند كه به يك مكان بكر و دست نخورده طبيعي رفته است، سعي كند آن را در ذهنش مجسم كند از او مي پرسم: آنجا چه شكلي است؟ چه مي بيني؟ چه كسي با تو هست؟ چه رنگ هايي را در پيرامون خودت مي بينين؟ هوا چطور است؟ چه بويي مي آيد؟ آيا شن و خاك را با پاهاي خودت لمس مي كند؟ آيا نسيم به صورتت مي وزد؟ آيا آفتاب يا باران را به روي پوستت احساس مي كند؟ صداي پرندگان را مي شنوي؟ و .... بايد مطمئن شد كه هر پنج حس كودك درگير هستند.
5. اينك از او مي خوهيم كه چشم هايش را باز كند. او حتي مي تواند راجع به مكاني كه تصور كرده يك نقاشي بكشد، او مي تواند هر زماني كه خواست مجدد به اين مكان برگردد، هر زماني كه خودش انتخاب مي كند.
6. گاه سكوت ما روش مفيدي براي كمك به كودكان در تاييد احساسات آنان است. وقتي نگران آنيم كه چه توضيحاتي به كودكان بدهيم، چقدر سخنراني و نصيحت كنيم و ....، ممكن است آنان تنها نياز داشته باشند نوازش شوند و بشنوند كه ما متأسفيم.
8. كار روي حافظه (Memory work) 

براي رها ركدن احساسات، افكار و خاطرات كودك مي توان از تصوير، عكس ، نقاشي و داستان به عنوان يك روش نمادين استفاده كرد. گاه كودك آنقدر در بيان احساسش مهار به خرج مي دهد كه حتي در نقاشي نيز (كه قرار است بطور غيرمستقيم افكارش را نشان دهد) ممكن است به جاي استفاده از تصاوير انساني، حيوانات را انتخاب كند.

براي كودكاني كه صحبت نمي كنند استفاده از داستان هاي خيالي و استفاده از قهرمان سوم شخص روش موثري است كه مي تواند آنها را تشويق به حرف زدن كند. بهتر است پايان داستان را به گونه اي ناتمام بگذاريم تا كودك بتواند حرف هايش را در غالب ادامه داستان بيان كند.

مي توان از دفترچه خاطرات استفاده كرد تا كودك در آن احساساتش را بنويسد و يا نقاشي كند.گاهي اوقات برخي از كودكان دوست دارند از يك وسيله يا يادگاري كه از عزيزشان باقي مانده به نحوي استفاده كنند و يا آن را نزد خود نگاه دارند و اين كار احساس خوبي به آنها مي دهد.

ممكن است در ادبيات ما كتابهايي وجود داشته باشد كه راجع به مرگ، خاطرات و داستان هاي كودكاني كه سوگوارند با آسيب و مرگ مواجه شده اند مطالبي نوشته باشند، استفاده از اين كتب نيز براي كودكان مفيد است. استفاده از عكس ها، فيلم يا صداي شخص از دست رفته ممكن است خاطرات بينايي و شنوايي مربوط به او را تحريك و تداعي كند.

استفاده از اشياء پيوند دهنده (Linking objects) نيز مي تواند موثر باشد.گاه وسيله يا شيئي وجود دارد كه ما را به گونه اي با فرد از دست رفته پيوند مي دهد و ما با ديدن آن به ياد عزيزمان مي افتيم. مثلاً وقتي ديدن يك پروانه خاطره اي را در ذهن كودك زنده مي كند و او را به ياد مادرش مي اندازد، داشتن يك سنجاق سر به شكل پروانه كه هر زمان احساس دلتنگي كرد بتواند آن را به موهايش بزند، كمك بزرگي مي تواند باشد.يا مثلاً كلاه و عصاي پدربزرگ كه مي توان از آن عكس گرفت و در مواقع دلخواه به تماشاي آن پرداخت.

9. از كودك بخواهيم يك تقويم مرگ داشته باشد و آن را با ترتيب زماني از دست دادن افراد و اشخاصي كه اطراف او بوده اند و فوت كرده اند تكميل كند. اين دفترچه به صورت عيني به كودكان نشان مي دهد كه همه ما در زندگي خود از دست دادن عزيزان را تجربه مي كنيم.
10. استفاده از شجره نامه و درخت خانواده مي توان با كمك كودك شجره نامه خانواده را رسم كرد و با علامت هايي ويژه، افرادي را كه مرده اند از افراد زنده متماميز كرد. به اين روش كودك مي فهمد با اين كه افرادي را از دست داده ولي تركيبي از افراد حمايت كننده در پيرامون او وجود دارد كه هنوز زنده اند و مي توانند به او كمك كنند.
11. استفاده از موسيقي موسيقي بخصوص براي نوجوانان شكلي قوي از ارتباط با ديگران است، مي تواند روش خوبي براي به سطح آوردن احساسات و خاطرات باشد، مي تواند آرامش بخش باشد. هم گوش كردن به موسيقي و هم نواختن آن مي تواند اثرات مثبت فراواني داشته باشد.
12. مديريت خشم كودكان گاه در فرآيند سوگ، كودك نسبت به خود، شخص مرده، عامل مرگ، خدا، پزشكان، افراد كمك رسان، نيروهاي انتظامي، دادگاه، قاضي و .... احساس خشم دارد. لازم است با خشم كودك به گونه اي برخورد كنيم تا شرايط پيچيده تر نشود. مي توان از روشهاي زير براي مديريت خشم در كودكان استفاده كرد:

- نقاشي كسي را كه نسبت به او خشمگين است بكشد و يا اسم او را بنويسد و داخل كيسه اي بگذارد، حال مي تواند به اين كيسه ضربه يا لگد بزند و خشم خود را نشان دهد.
- پاره كردن و خط خطي كردن كاغذ پاره ها و روزنامه هاي قديمي.
- ضربه زدن و فشردن بالش يا كيسه بوكس.
- نوشتن يك نامه به كسي كه نسبت به وي خشم دارد و هر چيزي كه او را آرام مي كند و سپس پاره كردن آن.
- فشردن خميربازي.
- استفاده از عروسك.
- استفاده از دستگاه تلفني كه سيم آن قطع است تا كودك احساسات خشم آلود خود را به شخص مورد نظر بگويد.
- انجام فعاليت جسماني براي كاهش شدت عصبانيت مانند: دويدن، ضربه زدن به توپ، حمام كردن، نوشيدن يك نوشيدني و ....
- در زمان مناسب و هنگامي كه امكان پذير است به آن شخص بگويد كه از وي عصباني است.

13. مشاركت دادن كودك در فعاليتهاي مربوط به رازهايش.

در مواجهه با مرگهاي فاجعه آميز چون خودكشي، قتل، مرگ ناشي از ايدز و .... كودك اسراري درون خود دارد كه مگر با افراد خاص و در مواقع خاص آن را نمي گشايد. گاه اين رازها كودك را مي آزارد و چون مخفي مي ماند پيچيده تر ميشود و رنج و اندوه كودك را مضاعف مي سازد مثلاً كودكي كه توسط پدر الكلي خود مورد اذيت و آزار جنسي قرار گرفته است و اين راز خود را با كسي نمي تواند در ميان بگذارد، طبيعتاً كمكي نيز به وي نميشود. با استفاده از روشهاي زير مي توانيم به كودك كمك كنيم تا راهي براي برون ريزي اسرار و احساساتش پيدا كند.
- مي توانيم عروسكي با دهان باز به كودك بدهيم تا كودك رازهايش را در كاغذي نوشته و آن را داخل دهان عروسك بيندازد.
- راز خود را روي نوار كاست بگويد و ضبط كند، اگر خواست مي تواند آن را همراه با كسي يا به تنهايي گوش دهد.
- استفاده از كامپيوتر و داشتن يك پرونده خصوصي و پنهاني براي نوشتن اسرار.
- نامه اي بنويسد به كسي كه كشته شده، خودكشي كرده است و ..... احساسش را راجع به مرگ وي بنويسد.
(اطمينان حاصل كنيد كه كودك مي داند نامه به دست شخص نخواهد رسيد).

تهيه جعبه اي نگراني ها( Worry box)

كودك مي تواند افكار و نگراني هاي خود را بنويسد يا نقاشي كند و داخل اين جعبه بيندازد . يك دفترچه يادداشت كه ميشود آن را قفل كرد به كودك بدهيم تا بطور خصوصي احساسات و افكارش را در آن ثبت كند.به كودكان تاكيد كنيد كه اسرار خود را مي تواند با ديگران در ميان بگذارد، تنها در صورتي كه دوست داشته باشند اين كار را بكنند، آنها به هيچ وجه مجبور به گفتن اسرار خود نيستند.

سرگيجه Dizziness

سرگيجه را احساس بي ثباتي و دوران در سر توصيف مي كنند چنانچه كودكي نارسائي تنفسي داشته باشد اندكي احساس گيجي مي كند زيرا مقدار اكسيژني كه به مغز مي رسد كافي نيست. كودك شما در صورت ابتلاء به كم خوني نيز ممكن است دچار سرگيجه شود. ممكن است پيش از بيهوش شدن بدليل ضربه سر و يا بيش از تشنج، كودك احساس سرگيجه كند. در شرائط طبيعي، سرگيجه بايد ظرف چند دقيقه برطرف شود. 

آيا خطرناك است؟ 
سرگيجه لحظه اي خطرناك نيست اما اگر تا 12 ساعت برطرف نگردد ممكن است علت آن كم خوني باشد. 


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟ 
1- كودك خود را مانند شكل، روي صندلي نشانده و سر او را خم كرده و بين زانوهايش قرار دهيد تا جريان خون زياد شود و اكسيژن به مغز او برسد و از وي بخواهيد چند نفس عميق بكشد. 

2- اگر مايل است او را راحت و آرام بگذاريد. 

3- به مدت زماني كه او احساس سرگيجه دارد توجه كنيد. 


آيا مشورت با دكتر لازم است؟ 
اگر سرگيجه كودك شما بيشتر از 12 ساعت طول كشيد و هيچ نشانه ديگري هم ندارد فوراً با دكتر مشورت كنيد. اگر كودك هميشه از سرگيجه بعد از فعاليتهاي شديد شكايت دارد دكتر را در جريان بگذاريد زيرا اين حالت مي تواند به علت كم خوني باشد. 


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟ 
دكتر بعد از معاينه فرزند شما علت سرگيجه را معين خواهد ساخت. اگر سرگيجه نشانه اي از يك اختلال جدي تر مانند كم خوني باشد به معالجه آن مي پردازد.

گلو درد Sore throat

گلودرد معمولاً نشانه اي از وجود عفونت در مجراي تنفسي است شيرخواران و اطفال كوچك طبيعتاً نمي توانند احساس درد و جراحت گلويشان را بيان كند اما شما از طريق دشواري بلع، آنرا خواهيد فهميد. گلودرد غالباً بر اثر ورم لوزه ها (Tonsillitis) پديد مي آيد. ورم لوزه ها را يك باكتري به اسم استرپتوكوك ايجاد مي كند. علاوه بر اين، ويروسهاي سرماخوردگي يا آنفلوآنزا مي توانند مسئول اين دردها باشند. همچنين گلودرد ممكن است بدليل التهاب در مناطق ديگر نظير ورم حنجره Laryngaitis بوجود آيد. گلو درد بهمراه تورم غده هاي گردن نيز ديده ميشود. (مثلاً در اوريون)


آيا خطرناك است؟ 
بيشتر گلودردها خطرناك نيستند. اما چنانچه كودك شما نسبت به باكتري استرپتوكوك حساسيت داشته باشد و مبتلا به عفونت استرپتوكوكي در گلو باشد ممكن است در جاهاي ديگر بدن تأثير بگذارد. از عوارض خطرناك احتمالي آن مي توان ورم كليه Nephritis و تب روماتيسمي را نام برد.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟ 
1- اگر گلوي كودكتان درد مي كند و يا عمل بلع را به دشواري انجام مي دهد و از خوردن غذا سرباز مي زند گلوي او را زير نور كافي نگاه كنيد براي اينكار سر وي را به عقب برده با دست يك قاشق تميز زبان وي را به پائين فشار دهيد و از او بخواهيد يك آ طولاني بگويد. اين عمل، گلوي او را در معرض ديد شما مي گذارد بطوريكه اگر ورمي در كار باشد مي توانيد آنرا ببينيد.

2- براي پيدا كردن غده هاي متورم، با انگشت اطراف گردن و زير چانه او را لمس كنيد. غده ها مانند نخودهاي بزرگي در زير پوست لمس خواهند شد.

3- براي آگاهي از تب، دماي وي را اندازه بگيريد.

4- از آنجا كه گلودرد عمدتاً ناشي از عفونت است تا زمان مراجعه به دكتر، كودك را از رفتن به مدرسه باز داريد.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟ 
بلافاصله به دكتر مراجعه كنيد زيرا عفونت استرپتوكوكي گلو بايد فوراً درمان شود تا از بروز عوارض ناگوارتر جلوگيري بعمل آيد.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟ 
دكتر، براي تعيين علت گلودرد به معاينه كودك شما خواهد پرداخت، اگر علت آن باكتري استرپتوكوك است دكتر به تجويز آنتي بيوتيك خواهد پرداخت.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
گلو درد كودك را با نوشيدني هاي خنك يا شربت ليموي داغ تسكين دهيد. به كودك مايعات فراوان بدهيد. اگر بخاطر گلودرد نمي تواند چيزي را راحت قورت دهد تا آنجا كه ممكن است غذاهايي را كه به او بدهيد آبكي كنيد.

ورم ملتحمه Conjunctivitis

نشانه ها:

- قرمزي چشم و آبريزش از آن همراه با درد يا خارش

- عدم تحمل نور روشن

- ترشحات چركي كه بعد از خواب مژه ها را بهم مي چشباند

ملتحمه، پرده اي است كه كره چشم و درون پلك را مي پوشاند. اين پرده مي تواند بر اثر عفونت ويروسي يا باكتريايي و يا بخاطر آسيب ناشي از ورود شيء خارجي به چشم يا مواد شيميايي و يا واكنش آلرژيك، متورم شود. در اين حالت، چشم قرمز شده و از آن آب مي آيد و همراه با درد و خارش بسيار شديد مي باشد و بر اثر نور روشن تحريك ميشود. اين ناخوشي كه مي تواند يك يا هر دو چشم را مبتلا سازد مسري است.


آيا خطرناك است؟
اگرچه ورم ملتحمه يك عفونت خطرناك چشمي نيست اما بايد بوسيله دكتر معالجه شود.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟
1- ببينيد آيا يك شيء خارجي در چشم فرو رفته است در اين صورت اگر مي توانيد آنرا خارج سازيد.

2- بعنوان يك اقدام موقت، قبل از مراجعه به دكتر، هر يك از چشمها را صرفنظر از اينكه آسيب ديده اند يا نه شستشو دهيد براي اينكار از محلول 5 ميلي (يك قاشق مرباخوري) نمك در يك ليوان آب گرم كه قبلاً جوشانده ايد استفاده كنيد. براي هر چشم بطور جداگانه از يك ميله نازك كه در سر آن گلوله پنبه پيچانده شده است استفاده نموده و از گوشه داخلي چشم شروع كرده و بطرف بيرون پاك كنيد.

3- اگر فقط يك چشم كودكتان آسيب ديده باشد آنرا بسته نگهداريد تا از اصطلاك بين قسمتهاي ديگر چشم با ملتحمه جلوگيري شود. يك گاز يا پارچه تميز و گرم را روي چشم بگذاريد و آنرا با كمك باند در آن محل نگهداريد.

4- براي جلوگيري از گسترش عفونت، از كودك خود بخواهيد دستهايش را تميز كند و چشمهايش را دست مالي نكند.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟
اگر به ورم ملتحمه مشكوك هستيد بلافاصله با دكتر تماس بگيريد.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟
اگر عفونت موجب بيماري شده است دكتر براي كودك شما قطره هاي چشمي يا پماد براي برطرف كردن آن تجويز مي كند. اگر عفونت در طول چند روز به درمان جواب ندهد ممكن است شما را نزد متخصص بفرستد.
اگر تحريك بر اثر آلرژي مانند تب يونجه بوجود آمده باشد قطره هاي ضد التهاب چشم و داروهاي آنتي هيستامين تجويز خواهد كرد.
اگر چيزي داخل چشم كودك شما فرو رفته باشد آنرا خارج ميسازد.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟
به كودك يادآوري كنيد كه عفونت بوسيله دستهايش قابل سرايت است و بايد آنها را تميز كند و از حوله هاي جداگانه و مخصوص خود استفاده نمايد.
اگر كودك شما دچار تب يونجه است وي را به چمن هاي تازه چيده شده نبريد.

مصرف عسل در کودکان زير يک سال ممنوع ! 

عسل يک ماده شگفت انگيز و بي نظيري است که خواص ارزشمند فراواني در حفظ سلامتي انسان دارد. امروزه ثابت شده که عسل طبيعي ( تصفيه نشده و خالص ) علائم آلرژي را کاهش مي دهد.

در اينجا تعدادي از خواص درماني عسل را براي شما بيان مي کنيم.

- خواص آنتي بيوتيکي (ميکروب کُش ) دارد.

- دارويي براي درمان ناراحتي هاي معده است. امروزه ثابت شده که عسل از رشد هليکو باکتر پيلوري در معده جلوگيري مي کند. اين باکتري، مسئول اصلي پيدايش زخم معده و بسياري از بيماري هاي معده است.

- عسل ، التهاب معده ناشي از مصرف الکل را کاهش مي دهد.

- عسل اثر بسياري از مواد سرطان زا را کاهش مي دهد.

- در درمان بيماري قانقاريا ( در اين بيماري خون به عضو نمي رسد و عضو دچار فساد مي شود) مفيد است که هم از مرگ و هم از قطع عضو جلوگيري مي کند.

- عسل سريع تر از پانسمان زخم، سوختگي بدن را درمان مي کند. با مصرف عسل در هنگام سوختگي بدن، ميزان درد، جراحت و کشيدگي بافت کاهش مي يابد و محل سوختگي سريع تر بهبود مي يابد.

- مصرف عسل در افراد مسن ، از بروز آب مرواريد جلوگيري مي کند.

با اين همه،هرگز به کودک زير يک سال نبايد عسل داد که براي سلامتي او مضر است.

دادن عسل به نوزاد زير يک سال باعث بروز مسموميت " بوتوليسم" مي شود.

بوتوليسم در اثر اسپورهاي باکتري بوتولينم بوجود مي آيد. اسپورهاي اين باکتري به مقدار زيادي در خاک ، گرد و غبار و عسل وجود دارد. اگر اين اسپورها توسط افراد بزرگسال بلعيده شوند، تأثير بدي بر آنها ندارند. ولي اگر وارد بدن نوزاد شوند، در مجراي گوارشي او تکثير مي يابند و باعث توليد سم بوتولينم مي شوند. حتي اگر براي شيرين شدن سر پستانک نوزاد، عسل به آن بماليد، چنين واکنشي را در بدن او ايجاد خواهد کرد.

سم بوتولينم به عنوان کشنده ترين سم براي انسان شناخته شده است. مقدار کشنده آن يک ده ميليونيم ميلي گرم به ازاي هر کيلوگرم وزن بدن است که اين مقدار با چشم غيرمسلح ديده نمي شود. اگر اين مقدار بسيار جزئي وارد جريان خون شود ، در کمتر از چند دقيقه با فلج کردن عضلات تنفسي، باعث مرگ فرد مي شود.

دادن عسل به نوزاد زير يک سال باعث بروز مسموميت " بوتوليسم" مي شود.بوتوليسم نوزادان، در تمام قاره ها به جز آفريقا وجود دارد.

بوتوليسم مي تواند توسط خاک يا گرد و غبار ( به خصوص گرد و خاک کيسه جارو برقي ) در نوزاد ايجاد شود، ولي خوردن عسل، مهم ترين عامل بروز اين مسموميت است. مسموميت بوتوليسم در نوزادان زير يک سال اتفاق مي افتد ، ولي بيشتر تا سن 6 ماهگي است. خوشبختانه در بيشتر موارد، مقدار سم آنقدر کم است که مسموميت غيرقابل تشخيص است.

اولين علامت بوتوليسم در نوزاد ، يبوست است( البته يبوست در بسياري از نوزادان شايع است و خطري هم ندارد ) که 3 تا 30 روز بعد از خوردن عسل بروز مي کند. در طي روزهاي بعدي نوزاد دچار ضعف ، بي ميلي به غذا، کاهش اشتها و گريه کردن ضعيف مي شود.

اگر بيماري پيشرفت کند، نوزاد کمتر و کمتر حرکت مي کند و آب از دهانش مي ريزد. عمل مکيدن و بازکردن دهان کاهش مي يابد. عدم کنترل سر نيز از علائم جدي اين بيماري است. حتي تنفس ضعيف ممکن است به تدريج يا بطور ناگهاني بروز کند.

پس اگر کودک سالمي دچار علائم بالا شد يعني يبوست همراه با ضعف در مکيدن و گريه کردن يا نفس کشيدن، بايد او را نزد پزشک ببريد ، زيرا ممکن است دچار بوتوليسم شده باشد، مگر اينکه علت ديگري براي اين ضعف وجود داشته باشد.

اگر پزشک تشخيص داد که کودک دچار بوتوليسم شده است، بايستي براي مدت يک ماه در icu تحت مراقبت ويژه باشد ( با سيستم تهويه خودکار و غذاخوردن متناوب از راه لوله ). بعد از آن براي مدت دو هفته هم در بيمارستان بستري شود.

اگر پزشک بوتوليسم را به درستي و فوري تشخيص دهد و نوزاد هم سريعاً تحت درمان و مراقبت قرار بگيرد، هيچ خطري سلامتي نوزاد را تهديد نخواهد کرد و مي تواند کاملاً بهبود يابد.

ميزان مرگ ناشي از اين مسموميت در نوزادان بستري در بيمارستان کمتر از يک درصد است.اخيراً يک پادزهر براي اين مسموميت کشف شده است که مي تواند مدت زمان بستري شدن در بيمارستان و icu را کاهش دهد.

مؤثرترين روش براي جلوگيري از مسموميت بوتوليسم در نوزاد، ندادن عسل به اوست. شير مادر نيز شدت بوتوليسم را کاهش مي دهد.بنابراين علي رغم فوايد فراوان عسل، مصرف آن در کودکان زير يک سال مجاز نمي باشد و براي سلامتي آنها مضر است.

يبوست Constipation

نشانه ها:
- مدفوع سفت و مانند سنگ

- درد زير شكم

- خون در زير شلواري يا كهنه بچه

كودكي كه يبوست دارد به سختي دفع مي كند و مدفوع او سفت و ريگ مانند است. اين حالت مي تواند وي را هنگام مدفوع كردن اذيت كند و در او احساس درد بوجود آورد. منظور از يبوست، توصيف قوام مدفوع است نه تعداد و نظم كاركردنهاي شكم، شيرخواران (چه آنهائيكه شير مادر مصرف مي كنند و چه آنهائيكه با شيرخشك تغذيه مي شوند). كمتر دچار يبوست مي گردند بلكه يبوست مربوط به دوره اي است كه كودكان غذاهاي سفت و جامد مي خورند و تغذيه آنها حاوي ميوه تازه، سبزيجات و مايعات كافي نيست. تا سن دو يا سه سالگي، يبوست مي تواند دليل ديگري هم داشته باشد: برخي از والدين نسبت به منظم مدفوع كردن كودك خود در دوره اي كه كنترل دفع را مي آموزد حساسيت فراوان نشان مي دهند و كودك نيز با دفع نكردن و حبس مدفوع به اعمال اراده و خواست خود مي پردازد.

بعنوان يك قاعده راهنما، اين نكته را بدانيد كه اگر كودك خود را، وقتيكه به توالت مي رود، كاملاً شاد و سرحال ديديد و هيچ نشانه اي از ناراحتي در وي احساس نكرديد و يا اگر مدفوع او مانند ريگ و پشگل سفت نباشد مطمئناً دچار يبوست نيست. بعلاوه اگر در طي يك بيماري و در حالت تب و استفراغ مدفوع كودكتان سفت و خشك است نبايد آنرا يبوست واقعي تصور كنيد. اين واكنش طبيعي بدن است زيرا براي جبران مايعاتي كه از طريق استفراغ و تب از دست مي رود بدن آب مدفوع را جذب مي كند و بعد از بهبودي از بيماري حركات روده نيز به حالت عادي باز مي گردد.

اگر كودك شما در حاليكه قبلاً رفتن به توالت را آموزش ديده است و اكنون بدون اختيار، خود را كثيف مي كند ممكن است فكر كنيد كه اسهال دارد اما در واقع اين يك بيماري بنام بي اختياري در مدفوع كردن است و مربوط به زماني ميباشد كه يبوست مزمن منجر به تجمع مدفوع خشك و سفت و فشرده شده است و محتويات آبكي و نرم از اطراف اين انسداد به بيرون راه پيدا مي كند.


آيا خطرناك است؟
يبوستي كه گاه به گاه اتفاق مي افتد خطرناك نبوده و مي توان با استفاده از غذاهايي كه حجم مدفوع را زياد مي كنند از آن جلوگيري به عمل آورد. اما يبوست مزمن مي تواند خطرناك باشد زيرا مشكلاتي در آينده بوجود مي آورد خون موجود در مدفوع نشاندهنده يك اختلال زمينه اي است و بايد همواره نگران آن بود.


ابتدا چه كار بايد بكنيد؟
1- اگر كودكتان به هنگام مدفوع كردن دچار شفشار و درد است به مدفوع نگاه كنيد و آنرا از نظر سفتي و خشكي مورد توجه قرار دهيد.

2- اگر كودك از درد شكم شكايت دارد قسمت راست شكم در زير ناف را از نظر ورم آپانديس امتحان كنيد.


آيا مشورت با دكتر لازم است؟
اگر كودك شما بهنگام كار كردن شكم احساس در مي كند به دكتر مراجعه كنيد. و اگر متوجه خون يا قرمزي در زيرشلواري يا كهنه بچه شديد بلافاصله دكتر را مطلع سازيد زيرا عبور مدفوع زياد و خشك مجراي مقعد را مجروح مي كند اين حالت را شكاف يا شقاق مقعد Anal fissure مي گويند و كودك شما بخاطر درد، از مدفوع كردن خودداري مي كند زيرا خراش هاي كوچك داخل مقعد ايجاد درد مي كنند. اگر به ورم آپانديس مشكوك هستيد بلافاصله به دكتر مراجعه كنيد.


دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟
دكتر يك ملين خفيف را كه مخصوص اطفال ساخته شده باشد و بتوان آنرا با اطمينان براي مدت كوتاهي به آنها داد تجويز مي كند. همچنين توصيه هايي در باب نوع تغذيه كودك به شما ارائه خواهد داد.

اگر به شقاق مقعد مشكوك شود آن ناحيه را معاينه مي كند و اگر ترك يا بريدگي كوچكي مشاهده كند خيلي آرام آن منطقه را براي تسريع بهبودي با پماد نرم مي كند.


شما چه كمكي مي توانيد بكنيد؟

هرگز بدون توصيه دكتر از لينت دهنده ها يا ملينها استفاده نكنيد. زيرا ممكن است روده را تنبل كند.اگر به كودك شما يك ملين توصيه شده است از كاغذ راهنما يا دستوران آن كاملاً پيروي كنيد.حتماً به كودكتان مايعات فراوان بدهيد.

تا حدا امكان از غذاهاي طبيعي كه حاوي سلولز و الياف باشند استفاده كنيد مانند برنج قهوه اي و نان سبوس دار و غذا و سبزيجات تازه، اضافه كردن خود سبوس به غذاي كودك ايده خوبي نيست زيرا ممكن است كمبود مواد معدني پيش آيد. كمي آلوي پخته يا انجير خشك شده مي تواند ظرف 24 ساعت مدفوع كودك را شل كند.اجازه ندهيد كه كودك براي مدت طولاني در توالت بماند و او را تنها نگذاريد. ممكن است اين تصور برايش پيش بيايد كه يا بايد كاري انجام دهد و يا توجه شما را از دست بدهد.

كودك خود را زماني كه در توالت است براي زود رفتن به مدرسه تحت فشار نگذاريد. اگر مزاج كودك به هنگام صبح تحريك ميشود حتماً به او وقت كافي براي ماندن در توالت بدهيد و اجازه ندهيد اضطراب دير رسيدن به مدرسه وي را شتابزده كند. بيشتر كودكان ترجيح مي دهند از توالت منزل استفاده نمايند زيرا در توالتهاي مدرسه احساس راحتي نمي كنند.