راسخون

آداب قرآن

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

ادب اوّل:طهارت و پاكیزگی 

 

اولین ادب از آداب تلاوت قرآن، طهارت و پاكیزه بودن قاری قرآن است. اگر كسی بخواهد به خطوط قرآن دست بگذارد و یا احتمال می‎دهد هنگام قرائت قرآن، دستش به خطوط قرآن می‎رسد لازم است با طهارت باشد. زیرا خداوند در قرآن فرموده است:
«لا یَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ»[1]
جز پاكان دست بر آن (قرآن) نزنند.
احكام مَسّ قرآن
منظور از طهارت غسل و وضو است. اگر كسی غسل به گردن دارد برای مسّ و لمس كردن قرآن باید ابتدا غسل كند، درغیر این صورت برای مسّ كردن قرآن واجب است وضو بگیرد.
فلسفه این حكم الهی روشن است: قرآن كلام خداست و بزرگداشت و احترام آن برهمگان لازم است. به این جهت همه مسلمانان وظیفه دارند هنگام دست زدن به خطوط قرآن، با طهارت باشند.
در رساله‎های عملیه مراجع تقلید، سفارش شده است، هنگام قرائت قرآن، حتی اگر دست و یا بدن هم به خطوط قرآن نرسد، بهتر است انسان با وضو باشد.[2] و با وضو بودن ثواب قرائت را بیش‎تر می‎كند.
پاكیزگی دهان: یكی از خصوصیات رسول گرامی خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ این بود كه هنگام عبادت، خصوصاً تلاوت قرآن و نماز شب دندان‎هایشان رامسواك می‎زدند و مسلمانان را بارها به این كار توصیه كرده‎اند. حالا خوب است به یكی از جملات رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ دراین زمینه گوش سپاریم: پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ به اصحاب فرمودند:
«راه قرآن را پاكیزه كنید. گفته شد: ای رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ راه قرآن چیست؟
فرمود، دهان‎های شماست. پرسیدند: با چه چیزی. فرمود: با مسواك.»[3]
پاكیزگی و آراستگی ظاهری: سزاوار است مسلمانان با بدن و لباس پاكیزه، قرآن بخوانند. آلودگی‎هایی مانند: خون، بول و مانند آن را از خود دور كنند و بشویند. هم چنین بهتر است قاریان قرآن در وقت تلاوت،خود را معطّر كرده و بوی خوش استعمال كنند و با سر و روی آراسته قرآن تلاوت كرده و سعی كنند كه این آداب را همیشه در قرائت قرآن رعایت نمایند. به ویژه قاریانی كه در محافل و مجالس مذهبی قرآن تلاوت می‎كنند، با رعایت این آداب، می‎توانند برای دیگران الگو باشند.

[1] . واقعه (56)، آیه 79.
[2] . تحریر الوسیله، امام خمینی، مؤسسه النّشر الاسلامی، قم، ج 1، ص 27 ـ 28.
[3] . قال رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ : نظّفُوا طَریقَ القُرآن، قیلَ یا رسولَ اللهِ و ما طریقُ القُرآن؟ قالَ: اَفْواهُكُم، قیلَ: بِماذا؟ قالَ: بِالسِّواكِ». میزان الحكمه، ج 8، ص 85 ـ 86.

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 
ادب دوم: اخلاص در تلاوت قرآن
معنی اخلاص
اخلاص در تلاوت به این معناست كه خواننده قرآن، از ابتدای قرائت تا انتهای آن فقط رضایت و خشنودی خدا را در نظر بگیرد. اصولاً هر عبادتی وقتی مقبول درگاه الهی است كه با خلوص نیّت همراه باشد.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:
«اِنَّمَا الْاَعْمالُ بِالنِّیّاتِ».[1]
این گفتار امام ششم ـ علیه السّلام ـ است كه اعمال هر كسی بستگی به نیّت او دارد. یكی از جاهایی كه شیطان در كمین نشسته است تا راهزن عبادت باشد، هنگام تلاوت قرآن است. به ویژه اگرقاری قرآن در مجلسی و در حضور جمعی از مردم تلاوت می‎كند باید مراقب باشد كه شیطان در حریم قرائت او وارد نشود. گاهی شیطان چنین القا می‎كند: «ببین چقدر زیبا تلاوت می‎كنی، و مردم تو را تشویق می‎كنند». یا به قاری و خواننده قران تلقین می‎كند كه: «تو از سایرقاریان بهتر تلاوت می‎كنی، به همین خاطر است كه مردم به تو احترام می‎كنند». چه بسا اتفاق می‎افتد قاری قرآن در تمام طول قرائتش به این نوع مسائل فكر می‎كند، وقتی قرائتش تمام شد به خود می‎آید و متوجه می‎شود تنها چیزی كه در نظر نداشته است، خلوص نیّت، رضایت خداوند و معانی كلام خدا بوده است.
گاهی اوقات انسان در منزل به تنهایی قرآن را زمزمه می‎كند، باز می‎بینی شیطان دست از سر انسان بر نمی‎دارد تا شروع به تلاوت می‎كند، انواع و اقسام افكار وخاطره‎ها به ذهن انسان هجوم می‎آورد. چه بسا كسی گمشده‎ای داشته و یا مطلبی را فراموش كرده است و قبلاً هر قدر به ذهن خود فشار آورده، گمشده‎اش را نیافته است، ولی همین كه شروع به قرائت می‎كند تمام این مسائل به یادش می‎افتد.
چه باید كرد؟ در ادب چهارم و پنجم در این مورد بیشتر صحبت خواهیم كرد. این جا به طور اجمالی می‎گوییم؛ هر وقت خواستیم قرآن بخوانیم، باید در تمام مدّت قرائت توجه داشته باشیم كه قرآن، كلام خداست و هیچ كلامی محترم‎تر از قرآن نیست و هدف ما از قرائت آن، اطاعت دستورخداوند واعلام بندگی به درگاه اوست. با تلاوت قرآن می‎خواهیم مفاهیم آن را بفهمیم تا با عمل به آیات آن، در زمره رستگاران قرار گیریم.
پاداش اخلاص در تلاوت: شما برادر وخواهر مسلمان اگر بتوانی قرآن را با اخلاص بخوانی، پاداشی بس عظیم در انتظار توست. ببین پیام‎آور قرآن در این زمینه چه می‎گوید:
«وَ مَنْ قَرأَ القُرْآنَ ابْتِغاءَ وجهِ اللهِ و تَفَقَّها فی الدّین، كانَ لهُ مِنُ الثَّوابِ مِثْلُ جمیعِ ما اُعْطِیَ الملائكَهُ و الأنبیاءُ وَ المُرسَلُونَ».[2]
كسی كه برای رضایت خدا و به خاطر فهمیدن دین خدا قرآن بخواند، پاداش او مانند همه پاداشی است كه خدا به فرشتگان، پیامبران و رسولان خود می‎دهد.
اگر ما اراده كنیم قرآن را با اخلاص بخوانیم و در این راه كوشش كنیم به طور حتم خداوند نیز ما را یاری می‎كند. البته در این جا، دعا و خواستن از خداوند نیز شرط است. از او بخواهیم كه: پروردگارا! ما را دعوت به خواندن كتابت كردی، اجابت كردیم، ما را یاری كن تا در تمام مدّت تلاوت، فقط رضایت تو را قصد كنیم.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ دعایی را در زمینه «حفظ قرآن» از پیامبر عظیم الشّأن اسلام نقل می‎كند. در بخشی از این دعا به این مسأله چنین اشاره شده است:
وَ اجْعَلْنی أَتْلُوهُ علَی النَّحْوِ الَّذی یُرْضیكَ عَنّی».[3]
ـ خدایا ـ مرا به تلاوت آن (قرآن)، آن گونه كه باعث خشنودی توست وادار كن.
[1] . بحار الانوار، علّامه مجلسی، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1403، ج 67، ص 210.
[2] . وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج 4، ص 838.
[3] . سنن النّبی، علامه طباطبایی، انتشارات كتابفروشی اسلامیه، تهران، 1354، ص 353.
 

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 

ادب سوم: دعا قبل از تلاوت

 
برای انجام هر كاری آمادگی‎هایی لازم است و به عبارت دیگر، كارهایی كه انسان‎ها انجام می‎دهند نیاز به زمینه سازی دارد. برای تلاوت قرآن و ورود در فضای قرآن نیز باید آمادگی ایجاد كرد. یكی از راه‎های این آمادگی «دعا»ست، خصوصاً اگر دعا از زبان امام معصوم ـ علیه السّلام ـ باشد. او می‎داند كه برای ورود به فضای تلاوت واقعی آن چگونه دعا كند و چه چیزی از خدا طلب كند. لذا سزاوار است قاریان بر طبق سنّت نیكوی پیشوایان دین، قرائت خود را با دعاهایی كه در این زمینه از پیشوایان ما رسیده است شروع كنند، به ویژه زمانی كه می‎خواهند به مدّت طولانی قرآن تلاوت كنند. و یا قرائت قرآن در قالب جلسات سنّتی قرآن یا كلاس درس می‎باشد.
در اینجا دو دعا از دعاهای معصومین ـ علیهم السّلام ـ برای بهره‎برداری برادران و خواهران محترم تقدیم می‎شود:
دعای اوّل
در كتب حدیث نقل شده است كه امام ششم حضرت جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ قبل از قرائت قرآن، هنگامی كه قرآن به دست می‎گرفت، این دعا را می‎خواند:
اللّهمّ انّی اشهد انّ هذا كتابك المنزل من عندك علی رسولك محمّد بن عبدالله صلّی الله علیه و آله، و كلامك النّاطق علی لسان نبیّك، جعلته هادیا منك الی خلقك، و حبلاً متّصلاً فیما بَیْنَكَ وَ بین عبادك. اللّهمّ انّی نشرت عهدك و كتابك، اللّهمّ فاجعل نظری فیه عباده، و قرائتی فیه فكرا، و فكری فیه اعتباراً.
و اجعلنی ممّن اتّعظ ببیان مواعظك فیه، و اجتنب معاصیك، و لا تطبع عند قرائتی علی سمعی، و لا تجعل علی بصری غشاوه.
و لا تجعل قرائتی قرائه لا تدبّر فیها، بل اجعلنی اتدبّر ایاته و احكامه، اخذاً بشرایع دینك.
و لا تجعل نظری فیه غفله، و لا قرائتی هذراً، انّك انت الرّؤوف الرّحیم.[1]
بار خدایا! گواهی می‎دهم كه این همان كتابی است كه از سوی تو بر پیامبرت محمد بن عبدالله ـ صلّی الله علیه و آله ـ نازل شده، و سخن گویای توست كه بر زبان پیامبرت جاری گشته است.
خداوندا! تو قرآن را از سوی خویش راهنمای خلق و وسیله ارتباط میان خود وبندگانت قرار داده‎ای.
باز خدایا! من پیمان و كتابت را منتشر ساختم،‌از این رو ـ خدایا ـ نگاهم را در آن عبات و تلاوتم را همراه با اندیشه، و اندیشه‎ام را در آن مایه عبرت قرارده.
پروردگارا! مرا از كسانی قرار ده كه با اندرزهای آن پند گیرد و از نافرمانی تو برحذر باشد. و بر گوشم به هنگام تلاوت آن مهر مگذار و بر چشمم پرده مپوشان.
خداوندا! تلاوتم را تلاوتی كه در آن اندیشه نباشد قرار مده، بلكه مرا توفیق بده كه در آیات و احكامش بیندیشم، و قوانین آیین تو را به كار بندم.
خدایا! نگاهم را در قرآن مایه غفلت و تلاوتم را بیهوده گویی قرار مده، كه تو خود مهربان و بخشایشگری.[2]
دعای دوّم
این دعا نیز از امام صادق ـ علیه السّلام ـ است، دعایی جامع و دارای معانی و مفاهیم بلند، قرآن پژوهان عزیز می‎توانند به متن كامل دعا در كتاب شریف اصول كافی مراجعه نمایند. چون دعا طولانی است و بنای ما بر خلاصه نویسی است، به این جهت فرازهایی از دعا برای بهره‎برداری دوستداران قرآن كریم ارائه می‎شود:
الّلهمّ ربّنا لك الحمد انت المتوحّد بالقدره و السّلطان المتین ربّنا و لك الحمد یا منزل الایات و الذّكر العظیم، ربّنا فلك الحمد بما علّمتنا من الحكمه و القرآن العظیم المبین.
اللّهمّ اجعلنا نتّبع حلاله، و نجتنب حرامه، و نقیم حدوده، و نؤدّی فرائضه.
اللّهمّ ارزقنا حلاوه فی تلاوته، و نشاطا فی قیامه، و وجلاً فی ترتیله، و قوّه فی استعماله فی اناء اللّیل و (اطراف) النّهار.
اللّهمّ انفعنا بما صرّفت فیه من الایات، و ذكّرنا بما ضربت لنا من المثلات، و كفّر عنّا بتأویله السّیّئات وضاعف لنا به جزاء فی الحسنات، و ارفعنا به ثوابا فی الدّرجات، و لقّنا به البشری بعد الممات.
اللّهمّ اجعله لنا شافعاً یوم اللّقاء، و سلاحاً یوم الارتقاء و حجیجاً یوم القضاء و نوراً یوم الظّلماء یوم لا ارض و لا سماء، یوم یجزی كلّ ساع بما سعی.
اللّهمّ ارزقنا منازل الشّهداء، و عیش السّعداء، و مرافقه الانبیاء، انّك سیمع الدّعاء.[3]
بار خدایا، پروردگار! ستایش مخصوص توست، تو در قدرت یگانه‎ای و در پادشاهی، استوار. پروردگارا! ستایش مخصوص توست ای فرو فرستنده آیات قرآن و ذكر عظیم. ای پرورش دهنده ما! ستایش تو را رواست به خاطر آن چه كه به حكمت و قرآن بزرگ آشكار كننده، به ما آموختی.
خدایا! ما را چنان قرار ده تا از حلالش پیروی كنیم، حرامش را اجتناب ورزیم، حدود آن را بر پا داریم، و دستورهای آن را بجا آوریم.
خداوندا! روزی ما كن: شیرینی در تلاوت آن، نشاط و سرزنده بودن در قیام به آن، و ترس در هنگام خواندن آن،و نیرویی برای عمل به قرآن در لحظه لحظه‎های شب و روز.
پروردگارا! به آیاتی كه در قرآن آوردی ما را منفعت رسان، و به مثَلهایی كه در آن زده‎ای ما را یادآور ساز؛ به تأویل آن، بدی‎های ما را جبران كن، به وسیله آن پاداش كارهای نیك ما را دو چندان كن، و درجات ما را به وسیله آن بالا ببر، و توسط آن پس از مرگ به ما بشارت ده.
بار خدایا! قرآن را برای ما شفیع روز دیدار (قیامت) قرار ده، و سلاح روز ارتقا و ترقّی، دلیل پیروز در روز داوری، نور و درخشندگی در روز تاریكی‎ها، روزی كه نه زمینی است و نه آسمانی، روزی كه هر كس به آن چه كوشش كرده است، مزد گیرد.
پروردگارا! جایگاه شهیدان، زندگی سعادت‎مندان ودوستی و رفاقت با پیامبران را روزی ما بگردان. كه تو شنونده هر دعایی.
[1] . بحار الانوار، علامه مجلسی، ج 89، ص 207.
[2] . قرآن مجید، ترجمه محمّد مهدی فولادوند، دفتر مطالعه تاریخ و معارف اسلامی، قم (با كمی تصرّف).
[3] . اصول كافی، ج 1، باب «الدّعاء عند قراءه القرآن» ص 417 ـ 418.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 

ادب چهارم: استعاذه (پناه بردن به خداوند ، از شیطان)

 
معنای استعاذه
استعاذه در لغت «پناه بردن» و به عبارت دیگر «پناهنده شدن به خدا از شرّ بدی‎ها و شیطان» است. قاری قرآن قبل از تلاوت قرآن از خدای بزرگ در خواست می‎كند كه او را از شرّ شیطان حفظ كند تا قرائتش از روی ریا و خودنمایی نباشد بلكه هنگام خواندن قرآن با حضور قلب بوده و آیات قرآن در او اثر بگذارد.
الفاظ استغاذه
برای استغاذه بهتر است این عبارت خوانده شود:
«اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشّیطانِ الرَّجیمِ»
از شیطان رانده شده به خدا پناه می‎برم.
كسی كه قرآن می‎خواند از هر جای قرآن باشد، اوّل، وسط و یا آخر سوره باشد قبل از گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» مستحب است عبارت بالا را قرائت كند. بعضی از مفسّران قرآن و علمای علم قرائت الفاظ دیگری را هم برای استعاذه عنوان نموده‎‏اند، ولی بهترین كلام، همان عبارت بالاست. دو دلیل برای این مطلب خدمت قرآن پژوهان گرامی تقدیم می‎شود:
دلیل اوّل: خداوند در سوره نحل، آیه 98 به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ چنین خطاب می‎كند:
«فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ».
هنگامی كه قرآن می‎خوانی، از شرّ شیطان مطرود،‌ به خدا پناه بر.
عبارت « اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم » به خاطر كوتاه بودن كلمات و نزدیك تر بودن به آیه مورد نظر، از سایر الفاظ بهتر است.
دلیل دوّم: لفظ برگزیده قرّاء سبعه است. ابن جزری « اعوذ بالله من الشیطان الرّجیم» را لفظ برگزیده همه قرّاء می‎داند.[1] مفسّر عالیقدر شیعه، مرحوم طبرسی نیز آن را نظر عده زیادی از قاریان ذكر می‎كند.[2]
استعاذه حقیقی
امام صادق ـ علیه السّلام ـ در روایتی می‏‎فرماید:
«اَغْلِقُوا اَبْوابِ الْمَعْصِیَهِ بِالاِْستِعاذَهِ وَ افْتَحُوا اَبْواب َالطّاعَهِ بِالتَّسمِیَهِ».[3]
درهای معصیت را با استعاذه ببندید و درهای اطاعت را با تسمیه (بسم الله الرحمن الرحیم) باز كنید.
آیا پناه بردن به خدا از شیطان و بستن درهای معصیت با گفتن الفاظ استعاذه میسر است. یعنی اگر ما هنگام تلاوت قرآن گفتیم: اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم، شیطان دیگربه حریم تلاوت ما وارد نمی‎شود؛ زیرا در پناه خدای قرآن قرار گرفته‎ایم؟ یا این كه به همراه گفتن الفاظ، باید با تمام وجود به خدا پناهنده شویم، و از او كمك بخواهیم؟ در این زمینه از كلام عالم عامل وعارف بالله حضرت امام خمینی (ره) استعانت می‎گیریم:
از آداب مهمّه قرائت... استعاذه از شیطان رجیم است كه خار طریق معرفت و مانع سیر و سلوك الی الله است؛ و این استعاذه و پناه بردن، با لقلقه لسان وصورت بی‎روح ودنیای بی‎آخرت تحقق پیدا نكند؛ چنان چه مشهود است كه این لفظ را كسانی هستند كه چهل / پنجاه سال گفته و از شرّ این راهزن نجات نیافته، و در اخلاق و اعمال بلكه عقاید قلبیّه از شیطان تبعیّت و تقلید نموده‎اند.
اگر درست پناه برده بودیم از شر این پلید، ذات مقدّس حق تعالی كه فیّاض مطلق و صاحب رحمت واسعه و قدرت كامله و علم محیط و كرم بسیط است ما را پناه داده بود و ایمان و اخلاق و اعمال ما اصلاح شده بود.[4]
[1] . النّشر فی القراءات العشر، ابن جزری، دار الكتاب العربی، بیروت، ج 1، ص 243.
[2] . مجمع البیان، ابو علی فضل بن حسن طبرسی، دار مكتبه الحیاه بیروت، ج 1، ص 37.
[3] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، دار المرتضی، بیروت، ج 2، ص 417.
[4] . آداب الصّلاه، امام خمینی، چاپ اوّل، مؤسسه تنظیم و نشر آثار، 1370، ص 221.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 

ادب پنجم:بَسْمَلَه

 
«بسمله» مخفّف «بسم الله الرحمن الرحیم» است. «بَسْمَ» اشاره به «بِسْمِ» از عبارت «بسم الله الرحمن الرحیم» است و «لَهْ» اشاره به «الله» می‎نماید. در زبان عربی، «بَسْمَلَ» یعنی « بسم الله الرّحمن الرّحیم ». مثلاً اگر كسی بگوید «بَسْمَلَ اَحْمَد» معنی آن می‎شود: احمد بسم الله الرّحمن الرّحیم گفت. بنابراین «بَسْمَلَه» بسم الله الرّحمن الرّحیم گفتن است.
بسم الله شعار اسلام
عبارت « بسم الله الرّحمن الرّحیم» شعار مقدسی است كه اختصاص به مسلمانان دارد. آنان گفتار و كارهای خود را با آن آغاز می‎كنند. این شعار بعد از كلمه شهادتین «لا اله الّا الله»، محمّد رسول الله» دومین نشانه اسلام و مسلمانی است. كسی كه كارهایش را با نام خدا شروع می‎كند در دل چنین می‎گوید: اگر خدا نخواهد من توان انجام هیچ كار خیری را ندارم، پس كارم را برای او، به دستور او و با استمداد از نیروی او انجام می‎دهم.
یكی از بهترین كارها و عبادت‎ها در عالم هستی قرائت قرآن است، هر مسلمانی كه قرآن (كلام خدا) را می‎خواند باید با نام او شروع به تلاوت كند. همان طوری كه خداوند هنگام تعلیم قرآن به پیامبر بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ»[1]
(ای پیامبر) بخوان بنام پروردگارت.
بنابراین ما هم هنگام قرائت قرآن، باید با نام او (بسم الله الرّحمن الرّحیم) شروع كنیم. ولی توجه به این نكته، مهم است: همه كسانی كه قرآن می‎خوانند وقتی قرائت خود را با نام او آغاز كردند نباید فقط صورت ظاهر داشته ولقلقه زبان باشد، بلكه باید هنگام گفتن آن و بالاتر از این در تمام مدّت قرائت، خدا را در نظر داشته باشند و قران را با نام او، یاد او و برای او بخوانند. آن گاه این قرآن خواندن، هم در خود قاری و هم در شنوندگان اثر خواهد گذاشت.
حكم «بسمله» در قرائت قرآن
اوّل سوره‎ها: چون «بسمله» در ابتدای همه سوره‎ها یكی از آیات قرآن است هنگام تلاوت از اوّل سوره‎ها، گفتن بسم الله الرّحمن الرّحیم واجب است. به جز سوره توبه (سوره برائت) كه بدون بسم الله نازل شده است و نباید آن را در اوّل سوره برائت بخوانند.
وسط سوره‎ها: در صورت شروع قرائت از وسط سوره‎ها، می‎توان بدون بسمله یا با بسمله شروع كرد. هر چند خواندن بسم الله الرّحمن الرّحیم فضیلت و ثواب زیادی دارد، ولی در وسط سوره برائت بهتر است بدون بسم الله و تنها با اعوذ بالله خوانده شود تا نشانه‎ای باشد از این كه در ابتدای سوره برائت بسم الله وجود ندارد.
[1] . علق (96)، آیه 1.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 
ادب ششم:تلاوت قرآن در خانه و مسجد
در هر جا و مكانی ـ به جز اماكنی كه قرائت قرآن در آنها سبب توهین به قرآن گردد ـ می‎توان قرآن تلاوت كرد و از نظر اسلام مانعی ندارد. در میان اماكن دو مكان برای تلاوت قرآن شرافت بیشتری دارد: خانه و مسجد. این مطلب را از روایاتی كه در این زمینه وارد شده است می‎توان فهمید. خصوصاً در فضیلت تلاوت قران در منازل تأكید زیادی شده است و برای آن فواید شگفت‎آوری را ترسیم كرده‎اند.
فضیلت تلاوت در خانه
پیامبر عظیم الشّأن اسلام در این زمینه می‎فرماید:
خانه‎های خود را با تلاوت قرآن نورانی كنید، و آنها را گورستان نسازید، همان‎گونه كه یهود و نصارا چنین كردند (زیرا فقط در معابد نماز خوانده) و خانه‎های خویش را از عبادت تهی ساختند. هر خانه‎ای كه در آن قرآن زیاد تلاوت شود، خیر و بركت آن افزون می‎گردد و اهل آن در وسعت قرار می‎گیرند و آن خانه برای اهل آسمان نورافشانی می‎كند، آن گونه كه ستارگان آسمان برای اهل دنیا نور می‎دهند.[1]
از كلام حضرت چنین استفاده می‎شود: منازلی كه در آنها قرآن خوانده نمی‎شود مانند گورستان، تاریك و ظلمانی است.
كسی كه اهل قرآن نیست و با آن انس ندارد دل مُرده است و خانه او گورستان است. بنابراین همه مسلمانان این گفتار پیامبر خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ را آویزه گوش كنند و خانه‎ها را با ترك تلاوت قرآن تاریك نكنند. بلكه خانه‎ها را با تلاوت آن روشن بسازند. خود و خانواده، كوچه و محل زندگی را هم نورانی كنند.
حضرت می‎فرماید: این نورانیت به زمین و زمینیان محدود نمی‎شود بلكه اهل آسمان هم از نورافشانی چنین خانه‎ای بهره می‎برند. همان‎طور كه ستاره‎های آسمان برای ساكنان زمین چشمگیر است، خانه‎ای كه در آن قرآن تلاوت می‎شود برای اهل آسمانها چشمگیر است و آنها هم از مراكز تلاوت قرآن نور می‎گیرند.
خانه‎ای كه صدای قرآن اهل آن، از كوچك و بزرگ، طنین‎انداز است، دنیایشان نیز آباد است. خیر و بركت آن زیاد است و رزق و روزی آن خانه فزونی می‎یابد. شایسته است در خانه‎هایی كه اتاقهای متعدّد دارد یك اتاق برای نماز، دعا و قرآن خواندن اختصاص یابد. و خانواده‎هایی كه كمبود جا دارند، مكان مشخصی را برای قرائت قرآن و سایر عبادات در نظر گیرند، زیرا شرافت چنین مكان‎هایی موجب استجابت دعا خواهد شد.
دلایل فضیلت تلاوت در خانه
1. دوری از ریا: عبادت در خلوت، بدور از تظاهر و خودنمایی است و معمولاً با اخلاص همراه است. به این جهت كمتر آلوده به ریا می‎شود. از این رو كسی كه ترسی از ریا و وسوسه‎های شیطانی دارد. بهتر است قرآن را در خلوت و خانه تلاوت كند.
2. تأثیر در فرزندان: تلاوت قرآن در خانه‎ها در سایر افراد خانواده اثر دارد. پدر و مادری كه خواندن قرآن جزو برنامه زندگیشان باشد، فرزندانشان هم به فراگیری و خواندن قرآن علاقمند می‎شوند. حتی فراتر از خانه، در همسایگان نیز تأثیر زیادی دارد.
3. اثر اجتماعی آن: اگر صدای قرآن در همه یا اكثر خانه‎ها طنین‎انداز شود و صبح و شام صدای روح‎نواز آن از هر كوی و برزن شنیده شود، در قلب انسانهای مشتاق اثر می‎گذارد، روح و روانها را منقلب می‎كند و زمینه‎ساز حضور قرآن در عرصه اجتماعی می‎شود. آنگاه انسانها به خود آمده، قرآن را برنامه زندگی خود قرار می‎دهند و كاستیهای خود را با آن برطرف می‎سازند و قرآن در جامعه تجسّم عینی می‎یابد.
فضیلت تلاوت در مساجد
مسجد خانه خدا در روی زمین است. هیچ خانه‎ای در كره خاكی شریف‎تر و محترم‎تر از مسجد نیست. خانه خدا محلّ عبادت و یاد خدا است و قرائت قرآن برترین عبادت الهی است. جا دارد هر یك از ما مسلمانان مقداری از وقت خود را در مساجد به تلاوت قرآن اختصاص دهیم. برای پی بردن به ارزش تلاوت قرآن در مساجد به گزارش قطعه‎ای از تاریخ و سخنی از آورنده قرآن نظر می‎اندازیم.
شخصی در مسجد شعر می‎سرود. پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ خطاب به آن شخص فرمود:
«اِنَّما نُصِبَتِ الْمَساجِدُ لِلْقُرْآنِ».[2]
مسجدها را برای قرآن خواندن ساخته‎اند.
این گفتار نشان‎دهنده اهمیت تلاوت قرآن در مساجد است. از كتابهایی كه در مورد سیره‎ پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ و اصحاب او نگاشته شده است استفاده می‎شود كه مسلمانان علاوه بر تلاوت قرآن در خانه‎ها در مساجد نیز قرآن تلاوت می‎كردند و بیشتر اوقات، این تلاوتها به صورت جمعی بوده است.
پیشنهاد ما: این سنّت حسنه كم و بیش در بین مسلمانان رایج است و در ماه رمضان رواج آن بیشتر است و شور و شوق افزون‎تری بر این جلسات حاكم است. سزاوار است این شور و حال همیشگی باشد و تنور جلسات قرائت قرآن در مساجد همه روزه گرم باشد. برای این منظور بهتر است وقت مشخّصی انتخاب شود، مثلاً قبل از اذان مغرب و یا بعد از نماز شامگاه كه در قرآن و حدیث ذكر خدا در این مواقع سفارش شده، انتخاب شود، هر شب به میزان پانزده تا سی دقیقه (وقت و حال نمازگزاران مدّنظر باشد) حلقه درس قرائت قرآن برپا شود و هر كس مقداری از قرآن را بخواند. البته به خواندنِ تنها اكتفا نشود و حتماً معانی آیات خوانده شده و یا معارف و احكام آن نیز ذكر شود تا مقدمه‎ای برای عمل به قرآن باشد. تأكید می‎شود كه وقت و حال مردم مدّنظر باشد یعنی زمان جلسه مختصر و مفید باشد.
اگر چنین جلساتی در مساجد عمومیت پیدا كند و دارای جاذبه و استمرار باشد، جامعه را دچار تحوّل فرهنگی بزرگی می‎كند.
گفتارمان را در ادب ششم با این كلام رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ به پایان می‎بریم:
«وَ مَنْ اًحَبَّ الْقُرْآنَ فَلْیُحِبَّ الْمَساجِدَ».[3]
كسی كه دوستدار قرآن است، مساجد را نیز دوست دارد.
قرآن كلام خدا و مسجد خانه خداست، هر دو نور خدا هستند. بنابراین دوستدار قرآن، دوستدار مسجد است و دوستدار مسجد دوستدار قرآن. بین قرآن و مسجد پیوندی غیبی است، سعی كنیم این پیوند را در دنیا پایدار و همیشگی سازیم.
[1] . نَوِّروا بُیُوتَكُمْ بِتِلاوَهِ الْقُرْآنِ وَ لا تَتِّخِذُوها قُبُوراً كَما فَعَلَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصارا: صَلَّوْا فِی الْكَنائِسِ وَ الْبِیَعِ وَ عَطَّلُوا بُیُوتَهُمْ فَاِنَّ الْبَیْتَ اِذا كَثُرَ فیهِ تِلاوَهُ الْقُرآنِ كَثُرَ خَیْرُهُ وَ اتَّسَعَ اَهْلُهُ وَ اَضاءَ لِاَهْلِ السَّماءِ كَما یُضئُ نُجُومُ السَّماءِ لِاَهْلِ الدُّنْیا.
(اصول كافی، ج 2، ص 446)
[2] . وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج 3، ص 493.
[3] . مستدرك الوسائل، میرزا حسین نوری، ج 3، ص 355.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 

ادب هفتم: تلاوت از روی قرآن

 
یكی از دستورهایی كه پیشوایان ما در باب تلاوت قرآن داده‎اند خواندن قرآن از روی مصحف است و روی این مسأله تأكید فراوانی كرده‎اند. چه بسا علت این تأكید، بهره‎ گرفتن از «نورانیّت» قرآن است، تا مسلمانان از قرآن بهره بیشتری ببرند و نورانیّت قرآن در آنان اثر گذارد.
قرآن، كتابِ «نور»
خداوند بزرگ در جاهای مختلف قرآن، كتاب خود را «نور» معرفی می‎كند. از جمله می‎فرماید:
یا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَیْكُمْ نُوراً مُبِیناً.[1]
ای مردم! برای هدایت شما از جانب خدا برهانی محكم آمد و نوری تابان (قرآن) به سوی شما فرستادیم.
فَ‏آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنْزَلْنا.[2]
پس به خدا ایمان آورید و به رسول او ونوری (قرآن) كه فرو فرستادیم.
نه تنها قرآن ـ كه آخرین كتاب آسمانی است ـ نور است بلكه سایر كتب آسمانی نیز نور است.
قرآن؛ تورات و انجیل را هم نور معرّفی كرده است.[3] زیرا این كتابها برنامه زندگی سعادتمندانه دنیا و آخرت انسانها بوده است. و هر چه انسانها به قوانین كتب آسمانی بیشتر عمل كنند سعادت و كامیابی آنها در دنیا و آخرت افزونتر می‎شود.
نگاه به قرآن عبادت است
با توجّه به مقدمه‎ای كه بیان شد اگر كسی بپرسد؛ قرآن را بهتر است از روی مصحف یا از حفظ بخوانیم، پاسخ می‎دهیم؛ اتفاقاً شخصی به نام «اسحاق بن عمّار» همین پرسش را از امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‎كند.
جریان این پرسش و پاسخ به این شرح است:
به امام ـ علیه السّلام ـ عرض كردم: فدایت شوم من قرآن را از حفظ دارم، بهتر است آن را از حفظ بخوانم یا از روی مصحف؟ امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: آن را بخوان و در مصحف نظر كن؛ زیرا آن بهتر است. آیا نمی‎دانی نگاه در مصحف كردن عبادت است؟[4]
در توضیح كلام امام باید گفت؛ قرائت قرآن و نگاه كردن به قرآن دو عبادت جداگانه است. به عبارت دیگر كسی كه قرآن را از حفظ می‎خواند بدون اینكه به آن نگاه كند یك عبادت كرده است و پاداش آن نزد خدا محفوظ است. امّا اگر قرآن را از روی آن بخواند عبادت دیگری به نام «نگاه به مصحف» انجام داده است. ابوذر از پیامبر بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل می‎كند كه فرمود:
«النَّظَرُ فِی الْمُصْحَفِ یَعْنِی صَحِیفَهُ الْقُرْآنِ عِبَادَهٌ».[5]
نگاه كردن در مصحف، یعنی صفحه قرآن عبادت است.
با دقّت در مضمون این حدیث شریف نتیجه می‎گیریم كه قرآن دریای بیكرانی است كه همه انسانها می‎توانند از آن بهره گیرند، از انسانهای كاملی چون پیامبر اسلام و امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ تا افراد كم سواد و احیاناً بی‎سواد. قرآن سفره باز و مائده آسمانی است. هر كس به اندازه استعداد خود از آن سود می‎برد.
بنابراین برادران و خواهرانی كه احیاناً سواد هم نداشته باشند می‎توانند با طهارت و وضو قرآن را باز كنند به خطوط آن نگاه كنند و خداوند برای آنها پاداش عبادت را ثبت می‎نماید.
تذكّر مهمّ: البته عزیزان قرآن‎پژوهی كه در مرحله حفظ قرآن هستند برای نگهداری آیات در حافظه خود مجبورند قرآن را از حفظ بخوانند و مسأله صورت دیگری پیدا می‎كند. امّا همین دوستان در صورتی كه قصد تمرین حفظ قرآن ندارند سزاوار است از روی مصحف، قرآن تلاوت كنند.
اثرات تلاوت از روی مصحف
1. بهره و عبادت چشم: هر یك از اعضای بدن هنگام عبادت دارای بهره‎هایی است؛ مثلاً در وضو دستها، صورت و روی پاها بهره‎ای از وضو دارند و در صدقه، دستی كه آن را می‎دهد پاداش دارد. یكی از بهره‎های مهم چشم از عبادت، نگاه به قرآن كریم است و ما با نگاه به قرآن سهم چشم را از این عبادت، به آن بخشیده‎ایم.
رسول بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ در این زمینه فرمود:
«اُعْطُوا اَعْیُنَكُمْ حَظَّها مِنَ الْعِبادَهِ، قالُوا: وَ ما حَظُّها مِنَ الْعِبادَهِ یا رَسُولَ اللهَ؟
قالَ: النَّظَرُ فِی الْمُصْحَفِ وَ التَّفَكُّرُ فیهِ وَ الْاِعْتِبارُ عِنْدَ عَجائِبِهِ».[6]
بهره چشمانتان را از عبادت بدهید. گفتند: ای رسول خدا بهره چشمان از عبادت چیست؟ فرمود: نگاه كردن در مصحف و تفكّر در آن و عبرت گرفتن از عجایب آن است.
2. رعایت حقّ مصحف: قرآن‎هایی كه در منازل، مساجد و اماكن متبرّك وجود دارد هر كدام حقّی به گردن مسلمانان دارد. ادای حقوق آنها، باز كردن، نگاه كردن و قرائت آنهاست. در همه خانه‎ها معمولاً یك جلد قرآن موجود است. عده‎ای از خانمهای خانه‎دار سلیقه به خرج می‎دهند و آن را در جایگاه‎های پارچه‎ای زیبا و تمیز قرار می‎دهند و در جای بلندی از خانه‎ می‎گذارند و این كار پسندیده‎ای است. امّا این كار ادای حق قرآن نیست، بلكه رعایت حق قرآن به قرائت آن است.
در بعضی از خانه‎های قرآن‎ها متعدّد با خطها و در قطعهای متفاوت وجود دارد. توصیه ما این است كه اهل این خانه‎ها برنامه‎ای تنظیم كنند تا هنگام خواندن قرآن از همه آنها استفاده شود تا شامل آنهایی نشوند كه قرآن از آنان به پیشگاه خداوند شكایت برده است.
امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‎فرماید: سه چیز در پیشگاه خداوند از سه گروه شكایت می‎كند:
«مَسْجِدٌ خَرابٌ لا یُصَلّی فیهِ اَهْلُهُ وَ عالِمٌ بَیْنَ جُهّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعً عَلَیْهِ الْغُبارُ لا یُقْرَأُ فیهِ».[7]
مسجدی كه همسایگانش در آن نماز نخوانند، و عالمی كه بین ناآگاهان باشد (و از علم او استفاده نكنند)، و قرآنی كه غبار گرفته و خوانده نشود.
3. تخفیف گناه والدین: كسی كه قرآن را از روی مصحف بخواند علاوه بر این كه چشمانش را از نور قران بهره‎مند می‎نماید سبب تخفیف گناه پدر و مادرش می‎شود. امام ششم ـ علیه السّلام ـ فرموده است:
«مَنْ قَرَأ الْقُرْآنَ مِنَ الْمُصْحَفِ مَتَّعَهُ اللهُ بِبَصَرِهِ وَ خَفَّفَ عَنْ والِدَیْهِ وَ اِنْ كانا كافِرینَ».[8]
كسی كه قرآن را از روی مصحف بخواند خدا دیدگان او را بهره‎مند می‎سازد و به وسیله آن گناهان پدر و مادرش را تخفیف می‎دهد، اگر چه آنان كافر باشند.
4. سبب تكثیر بیشتر قرآن: اگر همه مقیّد باشند از روی مصحف، قرآن بخوانند این مسأله موجب رواج قرآن كریم و چاپ و تكثیر بیشتر آن می‎شود. در نتیجه در دسترس همگان قرار می‎گیرد و میل و رغبت نسبت به قرآن فزونی می‎یابد.
[1] . نساء (4)، آیه 174.
[2] . تغابن (64)، آیه 8.
[3] . «همانا ما تورات را فرو فرستادیم در آن برای انسانها هدایت و نور است» (مائده (5)، آیه 44)، «و انجیل را بر عیسی فرستادیم كه در آن هدایت و نور است، (مائده (5)، آیه 46).
[4] . اصول كافی، ج 2، ص 449.
[5] . بحار الانوار، ج 89، ص 199.
[6] . المحجه البیضاء، مولی محسن فیض كاشانی، مكتبه الصّدوق، تهران، 1339، ج 2،ص 231.
[7] .اصول كافی، ج 2، باب «قراءه القرآن فی المصحف»، ص 449.
[8] . مصباح الكفعمی، مؤسسه النّعمان، بیروت، 1412 هـ .ق، ج 2، ص 531.
 

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 
ادب هشتم: بلند و آهسته خواندن قرآن
قرآن را آهسته بخوانیم یا بلند، كدامیك بهتر است؟ قبل از هر پاسخی نظر شما عزیزان، به حدیثی از امام پنجم حضرت باقر ـ علیه السّلام ـ جلب می‎گردد:
كسی كه «انّا انزلناه»را با صدای بلند بخواند مانند رزمنده‎ای است كه با شمشیر (ابزار جنگی) نبرد می‎كند. و كسی كه آن را آهسته می‎خواند مانند كسی است كه در راه خدا در خون خود غوطه‎ور است.[1]
از كلام امام پنجم ـ علیه السّلام ـ برداشت می‎شود كه آهسته و بلند خواندن قرآن هر دو فضیلت دارد. از این رو قاری قرآن با در نظر گرفتن شرایط و حال خود می‎تواند یكی از دو روش را انتخاب نموده و قرآن بخواند. گاهی از اوقات شرایطی پیش می‎آید كه بلند خواندن قرآن فضیلت بیشتری دارد. از طرفی بعضی از مواقع آهسته خواندن آن ضرورت پیدا می‎كند. سعی ما این است تا این موارد را از زبان روایات بیان كنیم.
بلند خواندن قرآن
امام صادق ـ علیه السّلام ـ در جواب شخصی به نام «معاویه بن عمّار» كه در زمینه بلند خواندن قرآن پرسیده بود، فرمود: (بلند خواندن قرآن) اشكالی ندارد.
امام علی بن الحسین ـ علیه السّلام ـ صدای قرآنش از همه مردم بهتر بود. با صدای بلند قرآن می‎خواند تا اهل خانه بشنوند. و امام باقر ـ علیه السّلام ـ نیز خوش صداترین مردم در قرائت قرآن بود. شب هنگام كه برای نماز شب و قرائت قرآن بیدا می‎شد، با صدای بلند قرآن می‎خواند. سقّایان و افراد دیگر كه از راه می‎گذشتند می‎ایستادند و به قرائت او گوش می‎دادند.[2]
فواید بلند خواندن قرآن: این حدیث شریف و احادیث مشابه به ما می‎آموزد كه صدا به قرآن بلند نمودن دارای فواید و پیامدهای مثبت است. اگر این مزایا و موارد مشابه آن در قرائت قاری مدّنظر باشد موجب فضیلت بلند خواندن بر آهسته قرائت كردن می‎شود. در این قسمت از بحث به مواردی كه سبب فضیلت بلند خواندن قرآن می‎شود اشاره اجمالی می‎نماییم.
1. پدر و مادری كه در خانه صدا به قرآن بلند می‎كنند اثر تربیتی در ضمیر فرزندانشان دارد و آنان را علاقمند و دوستدار قرآن می‎كند.
2. بلند خواندن قرآن تمركز بیشتر ذهن را در پی دارد و باعث توجّه و حضور قلب در هنگام تلاوت است. در این حالت قاری قرآن بهتر می‎تواند به معانی قرآن توجه كند.
3. كسالت را از تلاوت كننده قرآن دور می‎كند و لذّت و نشاط بیشتر را به ارمغان می‎آورد.
4. وقتی صدای قاری به آوای ملكوتی قرآن بلند شد و به دیگران رسید در اعماق روح و روان آنان نیز اثر می‎گذارد. چه بسا در آنان ایجاد انگیزش كند و رو به سوی قرآن آورند، اگر قرآن را نمی‎توانند بخوانند به فراگیری آن روی آورند، یا اگر با تلاوت قرآن انسی ندارند شور و شوق تلاوت پیدا كنند. از این بالاتر شاید قرائت رسای قاری قرآن، موجب بیداری انسان غافل و گنهكاری شود و مسیر زندگی او را به سوی هدایت رهنمون گردد.
در طول تاریخ كم نبوده‎اند افرادی كه با شنیدن آیه‎ای از آیات الهی دگرگون شده و در یك لحظه با تمام گناهان خود وداع كرده‎اند. از جمله آنها «فضیل بن عیاض» است. او به عنوان یكی از راویان كلام امام صادق ـ علیه السّلام ـ و از زاهدان مشهور زمان خود معرفی شده است. فضیل در پایان عمر در جوار كعبه می‎زیست و همان جا در روز عاشورا بدرود حیات گفت. او در آغاز زندگی راهزن خطرناكی بود كه همه مردم از نام او وحشت داشتند.
فضیل یك شب برای اجرای قصد پلیدی می‎خواست وارد خانه‎ای شود. در یكی از خانه‎های اطراف مرد بیداردلی كه در دل شب مشغول تلاوت قرآن بود، به این آیه رسید:
«اَلَمْ یَأْنِ لِلَّذینَ آمَنُوا اَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ».
آیا وقت آن نرسیده است كه دلهای مؤمنان در برابر یاد خدا و آن چه از حق نازل شده است خاشع گردد؟
این آیه چون تیری بر قلب آلوده فضیل نشست، تكان سختی خورد، اندكی در فكر فرو رفت: این كیست سخن می‎گوید؟ به چه كسی پیام می‎دهد؟ با خود گفت: ای فضیل! قرآن با تو سخن می‎گوید! ناگهان صدای فضیل بلند شد و پیوسته می‎گفت: به خدا سوگند وقت آن رسیده است! به خدا سوگند وقت آن رسیده است!
فضیل رو به سوی آسمان نمود و با دلی سخت پشیمان و توبه‎كار چنین گفت:
«خداوندا! من به سوی تو بازگشتم و توبه خود را این قرار دادم، كه پیوسته در جوار خانه تو (كعبه) باشم».[3]
آهسته خواندن قرآن
از احادیثی كه در كتابهای حدیث شیعه و اهل سنت در این زمینه وارد شده است می‎توان نتیجه گرفت كه در شرایط زیر سزاوار است با صدای آهسته قرآن خوانده شود:
1. وقتی كه انسان بترسد بلند خواندن قرآن موجب ریا و خودنمایی گردد، برای اینكه ریا هر عبادت را نه تنها بی‎ارزش می‎كند بلكه باعث دوری انسان از خدا می‎شود.
2. جایی كه بلند خواندن قرآن موجب آزار و اذیّت دیگران باشد، مانند قرائت به هنگام استراحت و خواب همسایگان یا جایی كه بلند خواندن قرآن مزاحم عبادت دیگران شود؛ اگر عده‎ای از مؤمنین در مسجد مشغول نماز و عبادتهای دیگر هستند و صدا به قرآن بلند نمودن، مزاحم حال آنها باشد باید از بلند خواندن قرآن اجتناب نمود.
3. تلاوت قرآن با صدای رسا برای انسان ضرر و زیان جسمی داشته باشد. در این صورت انسان حق ندارد با صدای بلند قرآن بخواند؛ زیرا ضرر رساندن به بدن حرام است، در حالی كه تلاوت قرآن مستحب است و نمی‎توان برای انجام عمل مستحبی كار حرامی مرتكب شد.
[1] . وسائل الشیعه، شیخ حُرّ عاملی، ج 4، ص 857.
[2] . وسائل الشیعه، ج 4، ص 858.
[3] . تفسیر نمونه، جمعی از نویسندگان، دار الكتب الاسلامیه، تهران، 1365، ج 23، ص 344ـ 346.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

ادب نهم: تلاوت با صدای زیبا 

 

صدای نیكو نعمت خدادادی
انسان به طور طبیعی زیباپسند است. برای او هر چیزی كه زیبا باشد تحسین برانگیز است. یكی از نعمتهای خدادادی صدای نیكو و زیباست كه خداوند به برخی از انسانها عطا كرده است. آوازِ خوش و صدای نیكو سرآمد تمام زیباییهاست.
پیامبر خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود:
«اِنَّ مِنْ اَجْمَلِ الْجَمالِ الشَّعْرَ الْحَسَنَ وَ نَغْمَهَ الصَّوْتِ الْحَسَنِ».[1]
از زیباترین زیبایی‎ها موی زیبا و نغمه صدای نیكو است.
از این رو خدای رحمان این موهبت بزرگ را به انسان‎های برگزیده (تمام انبیای الهی) عنایت فرموده است تا موجب جاذبه بیشتر دعوت آنان گردد. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرموده است:
«ما بَعَثَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ نَبِیّاً اِلّا حَسَنَ الصَّوْتِ».[2]
خدای عزیز و بزرگ هیچ پیامبری را مبعوث نكرد مگر اینكه آواز نیكو داشت.
وظیفه خوش صداها و قرآن
حال كه آوازِ خوش از بزرگترین نعمتهای الهی است هر مسلمانی كه این موهبت را دارد (بیشتر مسلمانان از آن برخوردارند) باید شكر این نعمت را به جای آورد. شكر آن، تلاوت قرآن با آواز خوش است تا هم خود از آن بهره برند و هم افراد جامعه را با نوای گوش نواز و دل انگیز قرائت قرآن، جذب قرآن نمایند.
صدای نیكو، زینت قرآن
زیبای مطلق خداوند متعال است و تمام زیبایی‎ها از او سرچشمه گرفته. او منشأ تمام زیبایی‎هاست. به این جهت كلام او هم زیباترین كلامهاست و هیچ گفتاری در زیبایی به پایه قرآن نمی‎رسد. به طوری كه مخالفان سرسخت قرآن نیز به آن اعتراف دارند؛ مثلاً «ولید بن مغیره» از رؤسای قریش و از مخالفان سرسخت اسلام كه خود یكی از بزرگترین سخن سرایان عرب بود، در مورد قرآن چنین می‎گوید:
«لَقَدْ سَمِعْتُ مِنْ مُحَمَّدٍ آنِفاً كَلاماً ما هُوَ مِنْ كَلامِ الْاِنْسِ وَ لا مِنْ كَلامِ الْجِنِّ، اِنَّ لَهُ لَحَلاوَهً وَ اِنَّ عَلَیْهِ لَطَلاوَهً».[3]
من از محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ اینك سخنی شنیدم كه نه از سنخ سخنان بشر و نه از جنس گفتار پریان است؛ زیرا شیرینی زاید الوصف و زیبایی خیره‎كننده‎ای دارد!
اگر قرآن كه آیاتش سراسر زیبایی است با آواز خوشِ قاریِ ممتازی همراه گردد زیبایی آن دو چندان می‎شود و بر دلها می‎نشیند. نیكو خواندن قرآن به اندازه‎ای ارزشمند است كه پیامبر عظیم الشّأن ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، آن را زینت قرآن نامید:
«اِنَّ حُسْنَ الصَّوْتِ زینَهٌ لِلْقُرْآنِ».[4]
همانا صدای نیكو و زیبا زینت قرآن است.
تأثیر زیبا خواندن قرآن
شاید كسی بپرسد چرا این همه روی زیباخوانی قرآن تأكید می‎شود؟ مهم آن است كه قرآن رااحترام كنند. با عجله نخوانند و شمرده بخوانند. در پاسخ باید گفت: زبان شناسان و ادیبان عرب اعتقاد دارند قران با این كه شعر نیست ولی آهنگ پذیر است و آهنگی مخصوص دارد. هیچ نثری در زبان عربی چنین خصوصیتی ندارد و درست به همین جهت است كه وقتی قرآن با آوازِ خوش خوانده شود تأثیر معنوی عجیبی در شنونده (حتی غیر مسلمان) می‎گذارد. در زندگینامه قاریان مشهور، فراوان خوانده‎ایم كه قرائت قرآن آنها علاوه بر مسلمانان در غیر مسلمانان نیز اثر عمیقی داشته است، به طوری كه موجب هدایت و مسلمان شدن آنان شده است.[5]
جا دارد عمق تأثیر زیبا خوانی قرآن را از زبان استاد شهید علّامه آیه الله مطهّری (ره) بشنویم:
من خودم... واقعاً از شنیدن قرآن لذّت می‎برم... واقعاً زیبایی قرآن را حس می‎كنم. مخصوصاً وقتی كه با آهنگ لطیف و زیبایی خوانده شود. این قرآن‎های عبد الباسط... بعضی قسمتها كه مخصوصاً آهنگی كه انتخاب كرده با موضوعی كه در آن آیه است تناسب دارد، تأثیرش عجیب است؛ مثل آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ» یا سوره «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ». غالباً هر چه خوانده این جور است. سوره «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ» را با آهنگی متناسب با معنی آن خوانده است. مخصوصاً وقتی با این آهنگها می‎شنوم خیلی لذّت می‎برم.
این حلاوت و شیرینی قرآن (و اینكه) هر چه تكرار می‎شود از شیرینی‎اش كاسته نمی‎شود (از وجوه اعجاز قرآن كریم است).[6]
خوش صداترین قاری
عزیزانی كه این سطور را می‎خوانند به خصوص قاریان عزیز قرآن با ما همراه باشند تا ببینیم خوش صداترین قاریان قرآن چه كسانی هستند؟ اتفاقاً در این رابطه شخصی از رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ سؤال كرده و حضرت پاسخ داده‎اند كه گزارش آن به این قرار است:
«سُئِلَ النَّبِیُّ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ـ اَیُّ النّاسِ اَحْسَنَ صَوْتاً بِالْقُرْآنِ؟
قالَ ـ صلّی الله علیه و آله ـ : مَنْ اِذا سَمِعْتَ قِراءَتَهُ رَاَیْتَ اَنَّهُ یَخْشَی اللهَ».[7]
از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ سؤال شد: كدامیك از مردم در قرائت قرآن خوش صداتر است؟ فرمود: كسی كه وقتی قرائتش را شنیدی گمان كنی او از خدا خوف و ترس دارد.
خوف از خدا یك ملاك اساسی برای قاری قرآن است، قاریی كه با صدای نیكوی خود قرآن را زینت می‎بخشد. بنابراین خوش آوازترین قاری كسی است كه نشانه‎های خوف از خدا و رستاخیز در گفتار و كردار او هویدا باشد. ظاهر او ظاهری اسلامی، كلام او قرآن، و كارها و اعمال او مطابق موازین اسلامی و قرآن است. او در انجام واجبات و ترك محرّمات پیشقدم و در انجام رسالت‎های اجتماعی پیشرو است. اگر قاری قرآن به این درجه رسید خوشا به حال او و سعادت قرین او باد.

[1] . اصول كافی، ج 2، باب «ترتیل القرآن بالصوت الحسن»، ص 450.
[2] . اصول كافی، ج 2، باب «ترتیل القرآن بالصوت الحسن»، ص 450ـ 451.
[3] . بحار الانوار، 18، ص 168.
[4] . همان، ج 89، ص 190.
[5] . زندگینامه قاریان مشهور جهان، چاپ دوّم، مؤسسه نوار استاد مطهری، قم، 1414 ق، ص 39ـ 40.
[6] . نبوّت، استاد مطهری، چاپ اوّل، انتشارات صدرا، 1373، ص 235ـ 236.
[7] . بحار الانوار، ج 89، ص 195.

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 
 
ادب دهم: تلاوت با لحن عربی
یكی از آداب مهم تلاوت قرآن، عربی خواندن آن است. چنانكه كسی كه زبان مادریش فارسی نیست، هنگامی كه فارسی صحبت می‎كند و لهجه فارسی را خوب نیاموخته است گفتار او مردم پسند نیست. چه بسا رعایت نكردن لهجه فارسی باعث نامفهوم شدن گفتار او شود. همین طور زمانی كه ما بخواهیم به یكی از زبانهای خارجی گفتگو كنیم باید سعی نماییم با لهجه مخصوص آن صحبت كنیم تا خوشایند كسانی باشد كه با آن زبان صحبت می‎كنند.
پیشوایان اسلام و عربی خواندن قرآن
منظور ما از لحن عربی همان لهجه است، یعنی هر مسلمانی كه زبان مادریش عربی نیست بهتر است تلاش كند تا قرآن را با لهجه عربی بخواند. البته این سخن پیشوایان اسلام از جمله امام صادق ـ علیه السّلام ـ است كه فرمود:
«اَعْرِبِ الْقُرْآنَ فَاِنَّهُ عَرَبِیُّ».[1]
قرآن را (فصیح و با لحن) عربی بخوانید؛ زیرا قرآن به زبان عربی است.
شاید عده‎ای بلافاصله بگویند: پس تكلیف دسته‎ای از مسلمانان غیر عرب كه نمی‎توانند قرآن را به عربی فصیح بخوانند چیست؟ آنها قرآن نخوانند؟!
ما چنین سخنی نمی‎گوییم. بلكه می‎گوییم؛ فرق است میان نتوانستن و نخواستن و تلاش نكردن.
امیر مؤمنان علی ـ علیه السّلام ـ در یكی از كلمات گهربارشان می‎فرماید:
«قَدْرُ الرَّجُلِ عَلی قَدْرِ هِمَّتِهِ».[2]
قدر و قیمت انسان به اندازه همّت اوست.
بعضی از ما مسلمانان برای بسیاری از امور دنیایی (حتی كارهای غیر ضروری) وقت و امكانات بسیاری را هزینه می‎كنیم ولی حاضر نیستیم برای امور معنوی و روحانی كه لذّت و سعادت دنیا و آخرت در آن است مقداری به زحمت بیفتیم. خوب اگر ما به قرآن علاقمند هستیم و كلام خدا را دوست داریم و در سایه قرائت آن می‎خواهیم به اجر و پاداش بی‎حساب برسیم، آیا انصاف نیست مقداری تلاش كنیم و قرآن را با آدابش و با لهجه عربی بخوانیم؟
برخی در قرائت قرآن كسالت و باری به هر جهت بودن را پیشه خود كرده‎اند (در حالی كه در سایر كارهای دنیایی چنین نیستند) فقط در پی بیشتر خواندن آن هستند و به خیال خود می‎خواهند تا می‎توانند ثواب ببرند.
از این رو برایشان مهم نیست كه قرآن را غلط بخوانند، زیر و زبر را جابجا بخوانند، تشدیدها را نخوانند و حتی كلمه‎ای را جا بگذارند. خوب عزیزان! این بی‎احترامی به قرآن است. این طور قرآن خواندن نه تنها ثواب ندارد بلكه قول شاعر نكته‎پرداز فارسی (سعدی) مصداق پیدا می‎كند:
گر تو قرآن بدین نَمَط خوانی ببری رونق مسلمانی[3]
بله اگر كسی تلاش كرد و وقت صرف كرد تا قواعد ضروری عربی خواندن را بیاموزد ولی نشد كه نشد، آن وقت دیگر تكلیف ندارد و خداوند به قرائت قرآن غیر عربی او همان پاداش و مزد قرائت فصیح و عربی را می‎دهد. همان گونه كه امام صادق ـ علیه السّلام ـ این مطلب را بیان كرده است.
امّا ما باشیم و خدای خودمان! آیا می‎توان با گفتن كلمه «نمی‎توانم» به این سفارش پیشوایان اسلام عمل نكرد؟ جواب ما این است: از انصاف به دور است و عدم توفیق موجب برخورد این گونه با قرآن می‎شود. بنابراین باید همّت كرد با صرف مقداری وقت و به اندازه توان، این ادب از آداب تلاوت قرآن را نیز رعایت كرد.
مراحل عربی خواندن قرآن
عربی خواندن قرآن مراحلی دارد. این مراحل به طور خلاصه بیان می‎شود تا هر كس به اندازه استعداد و تلاش خود آن را فرا گیرد تا فضیلت عربی خواندن قرآن را كسب كند.
مرحله اوّل:در این مرحله قرآن‎آموز چگونگی تلفظ حروفی را آموزش می‎بیند كه تلفظ فارسی و عربی آنها با یكدیگر تفاوت دارد. این حروف عبارتند از:
«ث ـ ح ـ ذ ـ ص ـ ض ـ ط ـ ظ ـ ع ـ غ ـ و».
ره‎آورد این مرحله صحیح خواندن قرآن است به مقداری كه معنی و مفهوم كلمات قرآن تغییر نیابد؛ زیرا در موارد بسیاری جابجا تلفظ كردن حروف، موجب تغییر معنای كلمه می‎شود. در این زمینه به نمونه‎های زیر توجه كنید:
اشتباه صحیح
صِرادَ: درفش كفاشی صراطِ: راه
زالّین: ریخته شدگان ضالّین: گمراهان
عَزیم: دشمن سرسخت عَظیم: بزرگ[4]
مرحله دوّم: آموزش خلاصه‎ای از قواعد علم تجوید است. البته آموزش باید با تمرینِ عملی همراه باشد و این تمرین به اندازه‎ای باشد كه قرآن‎پژوه آن را با لهجه عربی بخواند. نتیجه این آموزش، عمل به كلام نورانی امام صادق ـ علیه السّلام ـ (در حدّ قابل قبول) است كه می‎فرمود: قرآن را فصیح و با لحن عربی بخوانید.
مرحله سوّم: در این مرحله، قرآن با لحن عربی خوانده می‎شود در حالی كه به معنی و مفهوم آیات نیز توجه هست. یعنی قاری در سایه دانستن قواعد زبان عربی (درحدّ ممكن)، پیام آیاتی را كه می‎خواند می‎فهمد و لحن خود را با معنی آیات هماهنگ می‎كند.
به عبارت دیگر هر آیه را با در نظر گرفتن معنی آن با آهنگی مناسب می‎خواند، می‎توان گفت كه این گونه قرآن خواندن تبلور عینی كلام شریف رسول بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ است كه فرمود:
«اِقْرَؤُا الْقُرْآنَ بِاَلْحانِ الْعَرَبِ وَ اَصْواتِها وَ اِیّاكُمْ وَ لُحُونَ اَهْلِ الْفِسْقِ وَ اَهْلِ الْكَبائِرِ».[5]
قرآن را با لحن‎ها و آوازهای عرب بخوانید و از لحن‎های فاسقان و گناهكارانی كه گناه كبیره انجام می‎دهند بپرهیزید.
آهنگ‎پذیری قرآن
عده زیادی از زبان شناسان عرب و قرآن‎پژوهان اعتقاد دارند كه قرآن كریم دارای موسیقی و آهنگ مخصوصی است و هیچ متن عربی را نمی‎توان با آهنگ قرآن خواند. استاد مطهری (ره) مسأله دیگری كه مربوط به سبك قرآن است و از قدیم مورد توجه بوده است مسأله آهنگ‎پذیری قرآن است. این خیلی عجیب است. تا آنجا كه نشان داده‎اند در زبانها جز شعر چیز دیگری آهنگ نمی‎پذیرد، آهنگ واقعی كه یك نفر موسیقی‎دان بتواند برای آن آهنگ بسازد، شعر است كه آهنگ می‎پذیرد... قرآن از طرفی ما می‎بینیم شعر نیست... قرآن یگانه نثری است آهنگ پذیر. و این همان مطلبی است كه از صدر اسلام به آن توجه بوده است.[6]
نتیجه این‎گونه تلاوت، هم شامل حال قاری است و هم استماع كننده قرآن. هنگامی كه قاری چنین قرآن بخواند احساس می‎كند مخاطب آیات الهی خود اوست. این حالت تأثیر شگرفی در قاری قرآن می‎گذارد تا جایی كه این حالت را تا ساعت‎ها بعد از تلاوت در وجود خویش احساس می‎كند و شنوندگانی هم كه با معنای آیات قرآن آشنا باشند همین احساس را پیدا می‎كنند یعنی آنان نیز تصوّر می‎كنند كه مورد خطاب كلام خدا هستند و این حالت در نهایت، موجب تأثیر عملی در كردار و اعمال شنوندگان می‎شود.
این نوع تلاوت، مصداق كامل عربی خواندن قرآن است. امید است تلاوت همه قاریان عزیز كشور ما به این پایه برسد كه اثرات پایان‎ناپذیر و مباركی برای جامعه در پی دارد.
[1] . اصول كافی، ج 2، باب «ترتیل القرآن بالصّوت الحسن»، ص 450.
[2] . نهج البلاغه، حكمت 47.
[3] . گلستان سعدی، باب پنجم، اصل حكایت گلستان چنین است:
ناخوش آوازی به بانگ بلند قرآن همی خواند. صاحبدلی بر او بگذشت و گفت: تو را مشاهره چند است؟ گفت: هیچ. گفت: پس این زحمت چرا به خود می‎دهی؟ گفت؟ از بهر خدا می‎خوانم. گفت: از بهر خدا مخوان! بیت:
گر تو قرآن بدین نمط خوانی ببری رونق مسلمانی!
(مشاهره=مزد، نمط=طریقه و روش)
[4] . تجوید نماز؛ ابوالفضل علّامی، انتشارات هجرت، قم، 1374، ص 8.
[5] . اصول كافی، ج 2، باب «ترتیل القرآن بالصوت الحسن»، ص 450.
[6] . برای استفاده بیشتر مراجعه كنید به كتاب نبوّت، استاد مطهّری، ص 229ـ 236.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

ادب یازدهم: قرائت روزانه قرآن

 
یكی از باارزش‎ترین عبادتها قرائت و خواندن قرآن است. این كار به اندازه‎ای اهمیت دارد كه خداوند درباره آن می‎فرماید:
«فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ».[1]
آنچه برای شما میسّر است قرآن بخوانید.
تلاوت قرآن در همه حال
معمولاً كسی كه در مقام وصیت و سفارش است چیزهایی را سفارش می‎كند كه مهم و سرنوشت‎ساز باشد. یكی از وصایای رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ به امیرمؤمنان علی ـ علیه السّلام ـ تلاوت مستمرّ قرآن است.
«وَ عَلَیْكَ بِتِلاوَهِ الْقُرْآنِ عَلی كُلِّ حالٍ»[2]
در همه حال و در هر شرایطی قرآن تلاوت كن.
بسیاری از عبادات هنگام مریضی، مسافرت یا جهاد در راه خدا از انسان ساقط می‎شود و یا تخفیف پیدا می‎كند. امّا خداوند تأكید می‎نماید در این موارد نیز سعی كنید تا می‎توانید قرآن بخوانید:
بزودی گروهی از شما بیما می‎شوند، و گروهی دیگر برای بدست آوردن فضل الهی (كسب روزی) به سفر می‎روند، و گروهی دیگر در راه خدا جهاد می‎كنند (و از تلاوت قران باز می‎مانند)، پس به اندازه‎ای كه ممكن است از آن تلاوت كنید.[3]
سرّ این مطلب چیست؟ چرا بر قرائت مستمر و روزانه قرآن این همه تأكید شده است؟ شاید حكمتش این است كه قرآن برنامه زندگی سعادتمندانه هر مسلمان است. به این جهت سزاوار است مسلمانان هر روز به آن مراجعه نمایند و درسهای زندگی را از آن بگیرند و به آن عمل كنند.
همانگونه كه انسان برای انجام كارهای روزانه برنامه تهیه می‎كند و هر روز صبح به برنامه‎اش نگاه می‎كند تا كارهای روزانه را مطابق آن انجام دهد، هر مسلمانی كه می‎خواهد به قرآن عمل كند لازم است به طور مستمر و روزانه به قرآن مراجعه كند تا در پرتو دستورات و راهنمایی‎های قرآن در دنیا و آخرت كامروا شود.
قرائت قرآن و امام خمینی (ره)
خوب است برای دانستن جایگاه ویژه قرائت قرآن در بین عبادتها به دو خاطره خواندنی از زندگی حضرت امام خمینی (ره) اشاره كنیم:
یكی از بستگان نزدیگ امام ـ ـ سلام الله علیه ـ در این زمینه نقل می‎كند:
یك دفعه كه با ایشان در نجف بودیم، چشمشان ناراحت شده بود. دكتر بعد از معاینه چشمشان گفت: «شما باید چند روز قرآن نخوانید و به چشمتان استراحت بدهید».
امام خندیدند و گفتند:
دكتر! من چشمم را برای قرآن خواندن می‎خواهم. چه فایده‎ای دارد كه چشم داشته باشم و قرآن نخوانم؟ شما یك كاری بكنید كه من بتوانم قرآن بخوانم![4]
حضرت آیه الله توسّلی از نزدیكان حضرت امام (ره) در زمینه قرائت مداوم و روزانه قرآن به وسیله حضرت امام خمینی (ره) می‎گوید:
امام با همه اشتغالاتی كه داشتند، به انجام مستحبات، به ویژه خواندن قرآن، دعا و نماز اوّل وقت، اهمیت می‎دادند.
امام، هر روز سه تا پنج مرتبه قرآن می‎خواندند. در ماه مبارك رمضان، سه بار قرآن را ختم می‎كردند.[5]
مقدار قرائت روزانه
شاید بعضی از مردم بپرسند حال كه قرائت روزانه قرآن این همه اهمیت دارد، سزاوار است روزانه چند آیه از قرآن خوانده شود؟ پاسخ این پرسش در احادیث زیادی آمده است،‌ كه ما به دو حدیث از میان آنها اكتفا می‎كنیم.
كمترین مقدار قرائت: در حدیثی كه از امام باقر ـ علیه السّلام ـ رسیده است استفاده می‎شود اگر مسلمان بخواهد از غافلان و بی‎خبران نباشد بایستی روزانه حداقل ده آیه از قرآن بخواند. امام پنجم ـ علیه السّلام ـ این مطلب را از رسول گرامی خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل كرده است:
مَنْ قَرَأَ عَشَرَ آیاتٍ فی لَیْلَهٍ لَمْ یُكْتَبْ مِنَ الْغافِلینَ.[6]
هر كس در هر شب ده آیه قرآن بخواند از جمله بی‎خبران و غافلین نوشته نخواهد شد.
البته این مقدار قرائت، غیر از قرائت آیاتی است كه هر مسلمانی در نماز می‎خواند زیرا آن آیات بخشی از نماز است و خواندن آن بر هر مسلمان مكلّفی واجب است. پنجاه آیه، قرائت ذاكران: در ادامه حدیث قبلی آمده است، كسی كه هر روز پنجاه آیه قرآن تلاوت كند در زمره كسانی است كه همیشه به یاد خدا هستند: «وَ مَنْ قَرَأ خَمسینَ آیَهً كُتِبَ مِنَ الذّاكرین»[7]
مقدار قرائت قاریان: مرحوم فیض كاشانی از فقیهان، مفسّران و عارفان برجسته شیعه، در كتاب شریف «المحجّه البیضاء» در این مورد چنین نوشته است:
اگر قاری قران از متفكران در معانی قرآن است... پس به روایتی عمل كند كه می‎فرماید: هر روز پنجاه آیه خوانده شود، زیرا از امام صادق ـ علیه السّلام ـ روایت است كه فرمود:
«اَلْقُرْآنُ عَهْدُ اللهِ اِلی خَلْقِهِ فَقَدْ یَنْبَغی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ اَنْ یَنْظُرَ فی عَهْدِهِ وَ اَنْ یَقْرَأَ مِنْهُ فی كُلِّ یَوْمٍ خَمْسینَ آیَهً».[8]
قرآن پیمان خدا با مردم است. پس یقیناً برای شخص مسلمان سزاوار استكه با دقت در پیمان خویش بنگرد و از آن در هر روز پنجاه آیه بخواند.
برادران و خواهران قاری مشاهده می‎كنند كه قرائت پنجاه آیه از قرآن كمترین مقداری است كه هر مسلمانی سزاوار است روزانه از قرآن بخواند. بنابراین، این مقدار قرائت، برای كسی كه قاری قرآن و رساننده پیام خدا به خلق است ضرورت دارد، زیرا موجب پیوند او با قرآن یعنی پیمان‎نامه خداوند است.
امید است با فضل و رحمت پروردگار همه مسلمانان، خصوصاً قاریان محترم قرآن توفیق این مقدار تلاوت قرآن را داشته باشند.
مقدار قرائت كسبه و تجّار: اصناف و بازاریان محترم نیز باید اهتمام شایسته‎ای به قرائت قرآن داشته باشند. چقدر خداپسندانه است كه اصناف ما در این زمینه به اصناف و بازاریان قدیم اقتدا كنند.
كسبه و بازاریان شیعه از قدیم الایام از اقشار متدیّن و علاقه‎مند به قرآن و اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ بوده‎اند. حتی می‎توان گفت در حفظ شعائر اسلامی و برپایی جلسات قرآن و عزاداری از سایر اقشار جامعه پیش قدم‎تر بوده‎اند. همان‎گونه كه در بیشتر شهرهای ایران اسلامی نیز در حال حاضر همینطور است.
همه شنیده و یا خوانده‎اند كه كسبه قدیم علاوه بر اینكه موقع نماز كسب و كار را تعطیل می‎كردند و نمازهای یومیّه را به جماعت می‎خواندند، كسب و كار روزانه را با نام و یاد خدا شروع می‎كردند. عدّه زیادی از بازاریان و كسبه جزء، بعد از آماده كردن محل كار خود قرآنها را باز می‎نمودند و كار روزانه را با كلام خالق یكتا شروع می‎كردند. این سنّت حسنه موجب می‎شد در طول كسب روزانه به یاد خدا باشند و از گزند شیطان و حرامهای اقتصادی در امان باشند. در نتیجه در گروه كاسبانی قرار گیرند كه حبیب خدا هستند و هم اینكه خداوند به كسب و كار آنها بركت می‎داد.
رئیس مذهب ما، حضرت امام صادق ـ علیه السّلام ـ ، خطاب به تجّار و كسبه مسلمان چنین خطاب می‎كند:
چه چیزی تجّاری را كه در بازار مشغول كار است مانع می‎شود وقتی كه به منزلش باز می‎گردد، نخوابد تا اینكه سوره‎ای از قرآن را بخواند. پس برایش مقابل هر آیه‎‎ای كه می‎خواند ده حسنه نوشته می‎شود و از او ده كار زشت محو می‎گردد.[9]
اوقات تلاوت قرآن
از آیات قرآن كریم و احادیث استفاده می‎شود كه قرائت قرآن و ذكر خدا در همه اوقات خوب است. ولی در این وقتها و زمانها سفارش شده است:
صبحها بعد از نماز صبح، هنگام غروب، شب قبل از خواب، نیمه‎های شب و سحرگاهان.
از اینرو جا دارد هر كسی به فراخور حال و فرصتهایی كه دارد یكی یا بعضی از این اوقات را مشخص كند و به تلاوت قرآن بپردازد.
[1] . مزّمّل (73)، آیه 20.
[2] . وسائل الشیعه، ج 4، ص 839.
[3] . مزّمّل (73)، آیه 20.
[4] . پابه‎پای آفتاب، امیر رضا ستوده، نشر پنجره، 1373، ص 181.
[5] . همان مدرك، ص 285.
[6] . اصول كافی، كلینی، ج 2، باب «ثواب قراءه القرآن»، ص 448.
[7] . همان مدرك.
[8] . اصول كافی، ج 2، «باب فی القراءته»، ص 446.
[9] . ثواب الاعمال، شیخ صدوق، مكتبه الصدوق، تهران 1391، ص 127.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

ادب دوازدهم: توجّه به معانی و تدبّر در قرآن 

 

 

قرآن كریم همه مسلمانان را به قرائت قرآن دعوت نموده است[1] و برای آن ثواب و فضیلت زیادی وارد شده است. بنابراین جا دارد هر مسلمانی مقداری از وقت خود را به قرائت قرآن اختصاص دهد. امّا وظیفه ما در قرائت قرآن همین جا پایان نمی‎پذیرد. كسی كه با قرآن مأنوس شد وظیفه دیگری هم نسبت به آن دارد كه قرآن به آن اشاره نموده است.
اهمیّت تدبّر در قرآن
خداوند در سوره «ص» آیه 29، وظیفه بعدی مسلمانان را در قبال قرآن چنین بیان می‎كند:
كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْكَ مُبارَكٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ.
قرآن كتاب با بركتی است كه آن را به سوی تو (ای پیامبر) فرستادیم تا (مردم) در آیات آن تدبّر كنند و برای خردمندان تذكّر است.
آیه یاد شده به همه مسلمانان می‎آموزد كه یكی از آداب تلاوت قرآن توجه به معانی قرآن و اندیشیدن در آیات آن است. به این معنا كه هر مسلمانی موقعی كه قرآن می‎خواند باید به معانی آیات توجه كند، پیام آیه را بفهمد و خود را مخاطب كلام خدا بداند تا زمینه عمل به آیات قرآن كریم را در خود فراهم سازد. برای این منظور از هنگام شروع تلاوت (استعاذه) تا اتمام قرائت لازم است قاری قرآن افكار خود را متمركز كند، به چیز دیگری جز قرآن و معانی آن فكر نكند.
اصولاًَ خواندن قرآن بدون تدبّر در آن، ارزش قابل توجّهی ندارد؛ زیرا هدف از نزول قرآن، عمل به آیات آن است و توجّه به معانی و تدبّر در قرآن،‌ مقدّمه و دریچه‎ای به سوی عمل است.
امام علی ـ علیه السّلام ـ درباره اهمیّت تدبّر در قرآن چنین می‎فرماید:
«اَلا لا خَیْرَ فی قِراءَهٍ لَیْسَ فیها تَدَبُّر...».[2]
بدانید قرائتی كه همراه با تدبّر نباشد خیری در آن نیست.
كلیدهای تدبّر در قرآن
1. استفاده از قرآنهای مترجم: كسانی كه با زبان عربی آشنا نیستند برای پی بردن به معانی آیات می‎توانند از قرآن‎هایی كه ترجمه دارد استفاده كنند. سعی كنند از ترجمه‎هایی بهره گیرند كه عباراتش ساده، سلیس و روان باشد. پس از تهیه قرآنهای مترجم، برای پی بردن به معانی آیات می‎توان از دو روش بهره گرفت:
الف. قبل از خواندن هر آیه ترجمه آن را بخوانند و در آن اندیشه كنند. سپس ترجمه آیه بعد و... به همین ترتیب تا پایان قرائت عمل كنند.
ب. هر بار كه می‎خواهند قرآن بخوانند مقداری (مثلاً یك یا دو صفحه) را معین كنند. قبل از شروع به قرائت، ترجمه‎های آیات انتخابی را به دقت مطالعه كنند، پس از بهره‎برداری و تدبّر در آن، قرائت قرآن را شروع كنند.
2. ترتیل خواندن: منظور از ترتیل خوانی قرآن، صحیح خواندن و شمرده قرائت كردن آن است، در حالی كه به معانی آیات توجه شود. یكی از راههای اندیشیدن و تدبّر در قرآن، آرام و شمرده خواندن آن است كه به ان روش «ترتیل» می‎گویند. ولی كم نیستند افرادی كه سعی آنها موقع قرائت، به آخر سوره رسیدن است و جز آن فكر و ذكر دیگری ندارند. این نوع قرائت قرآن فضیلت چندانی ندارد، بلكه پیشوایان اسلام آن را ناپسند شمرده‎اند. امام علی ـ علیه السّلام ـ فرمود: از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ در مورد آیه «و رتّل القرآن ترتیلاً» سؤال شد، حضرت فرمودند:
«بَیِّنْهُ تَبْییناً وَ لا تَهُذُّهُ هَذَّ الشِّعْرِ، قِفُوا عِنْدَ عَجائِبِهِ وَ جَرِّحُوا بِهِ الْقُلُوبَ وَ لا یَكُنْ هَمُّ اَحَدِكُمْ آخِرَ السُّورَهِ».[3]
آیات قرآن را به روشنی تلاوت نما و همچون شعر آن را به سرعت قرائت نكن، در برابر شگفتیهایش بایستید و دلهای خویش را به وسیله قرآن بشكنید و سعی هیچ یك از شما رسیدن به آخر سوره نباشد.
3. دوری از گناهان: قرآن كریم كتاب حقّ است و برای هدایت همه انسانها نازل شده است. یكی از زمینه‎های هدایت، تلاوت قرآن همراه با تدبّر است. ولی بعضی از انسانها بر اثر گناه، بر دلهایشان قفل‎هایی نهاده می‎شود و توفیق تدبّر در قرآن نصیبشان نمی‎شود. خداوند در این زمینه می‎فرماید:
«أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلی قُلُوبٍ أَقْفالُها»[4]
آیا آنها در قرآن تدبّر نمی‎كنند، یا بر دلهایشان قفل نهاده شده است.
دلبستگی به دنیا و گناه مانع توجّه و تفكّر در قرآن است. گناه، دل را قفل و می‎بندد، همان طوری كه درب‎های ظاهری با قفل آهنی بسته می‎شود. اگر كسی چشم دلش باز بود می‎تواند در قرآن تدبّر كند و معانی قرآن را در آن نفوذ دهد.
از خدای رحمان و رحیم می‎خواهیم به همه ما مسلمانان به خصوص پیروان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ توفیق قرائت و تدبّر در قرآن عنایت فرماید و موانع تدبّر در قرآن را از سرِ راهِ آنان بردارد.

[1] . فاقرؤوا ما تیسّر من القرآن، (مزّمّل، آیه 20).
[2] . بحار الانوار، ج 89، ص 211.
[3] . كنز العمّال، ج 2، ص 205، روایت 3035.
[4] . محمّد (47)، آیه 24.

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

دب سیزدهم: استماع و سكوت هنگام تلاوت قرآن 

 

یكی از ادبهای تلاوت قرآن، گوش دادن و سكوت هنگام شنیدن آیات كلام الله است. وقتی كسی قرآن می‎خواند و یا از رادیو، ضبط صوت و دستگاه پخش قرآن پخش می‎شود، كسانی كه صدای قرآن را می‎شنوند شایسته است به قرآن گوش فرا دارند و سكوت را رعایت كنند. زیرا این دستور خداوند است كه در قرآن كریم آمده است:«وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ».[1]
هنگامی كه قرآن خوانده می‎شود، گوش فرا دهید و خاموش باشید؛ شاید كه مشمول رحمت خدا شوید.
معنی «استماع» و «انصات»
خداوند در این آیه مردم را هنگام قرائت قرآن به دو چیز امر كرده است:
الف. «استماع»: استماع به معنی شنیدن است در حالی كه به معنا و مفهوم كلام نیز توجه شود. یعنی شنیدن با میل قلبی.
ب. «انصات»: به معنی سكوتی است كه همراه با توجّه به گفتار الهی باشد.
بنابراین همه مسلمانان وظیفه دارند هنگام تلاوت قرآن به آیات الهی كاملاً گوش فرا دهند و ساكت باشند و در این حال به معانی آیاتی كه تلاوت می‎شود توجه كنند. در این صورت مشمول رحمت خداوند می‎گردند و بر ایمانشان افزوده می‎شود.
تذكر این نكته به همه دوستداران قرآن ضروری است؛ دیده می‎شود گاهی وقتها رادیو یا ضبط صوت قرآن پخش می‎كند و افراد در همان حالی كه به قرآن گوش می‎دهند با یكدیگر صحبت می‎كنند و یا در جلسات قرآنی، شركت كنندگان مشغول صحبتهای غیر ضروری و نابجا هستند. مواردی از این قبیل، خلاف ادب قرآن است. در چنین مواردی باید یكی از دو كار را انتخاب كرد؛ یا قرآن استماع كرد و یا به كار دیگر پرداخت.
فضیلت استماع قرآن
توفیق بعضی از عبادتها نصیب همه انسانها نمی‎شود برای این كه از پاداش فراوان آن اطلاعی ندارد. از جمله این عبادتها استماع قرآن كریم است. در زمینه فضیلت استماع كلام خدا از امام چهارم زین العابدین ـ علیه السّلام ـ روایتی رسیده است كه فرمود:
«مَنِ اسْتَمَعَ حَرْفاً مِنْ كِتابِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ مِنْ غَیْرِ قِرائَهٍ كَتَبَ اللهُ لَهُ حَسَنَهً وَ مَحاعَنْهُ سَیِّئَهً وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَهً».[2]
كسی كه حرفی از كتاب خدا را بشنود بدون اینكه خود قرائت كند خداوند برایش حسنه‎ای می‎نویسد و یكی از گناهان او را محو می‎كند و مقام او را یك درجه بالا می‎برد.
وقتی فقط شنیدن آیات الهی چنین اجر و پاداشی دارد چرا بعضی از ماها خود را از آن محروم می‎كنیم و در غفلت هستیم! استماع قرآن عبادتی است كه نه تنها هیچ زحمتی ندارد بلكه انسان را سرشار از نشاط و آرامش روحی می‎نماید. توجه كنید؛ اگر فرزندی در خانه قرآن می‎خواند، پدر و مادر بعد از نماز، قرآن قرائت می‎كند یا در مجلس ترحیمی قرآن خوانده می‎شود و یا در جلسه و كلاس قرآن، آیات الهی تلاوت می‎شود، كسانی كه آیات قرآن را گوش می‎دهند برای هر حرف آن پاداشی است، گناهی محو می‎شود و درجه‎ای به درجات معنوی انسان افزوده می‎شود. البته استماع باید همراه با توجه به معنی كلام خدا باشد.
نتیجه استماع و سكوت
در آیه 204 سوره اعراف، نتیجه استماع و سكوت هنگام خواندن قرآن، برخورداری از رحمت الهی معرفی شده است. زیرا یكی از آثار استماع قرآن، افزایش ایمان است. چنانكه در نگهداری ایمان نیز سهم زیادی دارد. برای این كه گوش فرا دادن به قرآن موجب می‎شود معانی آن به خوبی فهمیده شود، به اندرزها و دستورات و احكام قرآن عمل شود و در نتیجه ایمان انسان بیشتر گردد، و در نهایت، مورد لطف و رحمت الهی قرار گیرد.
از این رو خداوند وقتی مؤمنان حقیقی را توصیف می‎كند چنین می‎فرماید:
«وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً»[3]
هنگامی كه آیات خدا بر آنها تلاوت شود، ایمانشان فزونتر می‎گردد.
تذكّر مهم
معمولاً هنگام قرائت قاریان برجسته، افراد حاضر در مجلس اذكاری را بر زبان جاری می‎كنند كه شامل تكبیر، تهلیل، تحمید و تنزیه خداوند و... است. این اذكار نوعی واكنش در برابر قرائت قاری قرآن است و از دو چیز سرچشمه می‎گیرد:
1. تأثیر آیات در شنونده: وقتی قاری، قرآن تلاوت می‎كند شنونده چنان تحت تأثیر قرار می‎گیرد كه ناخودآگاه ذكری متناسب با آیه از دهانش خارج می‎شود. این به خاطر توجه شنونده به معنا و پیام آیاتِ تلاوت شده است.
2. ویژگیهای تلاوت: گاهی از وقت‎ها قاری كه قرآن تلاوت می‎كند برجستگی خاصی (مانند صدای زیبا، لحن فصیح، محزون خواندن و توجه به معانی آیات در قرائت) دارد، مستمع تحت تأثیر این ویژگیها، قاری قرآن را تحسین می‎كند.
سخن در این است كه گفتن اذكار، تكبیرها و تحسین‎ها باید با ادب استماع و سكوت سازگار باشد. یعنی شنونده در اثر تأثیرپذیری از تلاوت قرآن چنین اذكاری را بر زبان جاری كند و ساختگی نباشد. ثانیاً با صدای متعارف (نه بلند و فریادگونه)، با وقار و طمأنینه همراه باشد. اگر در گفتن اذكار این ویژگیها رعایت نشود موجب حواس پرتی حاضران شده و نمی‎توانند از آیات قرآن بهره‎برداری لازم را بنمایند. از طرفی موجب بی‎احترامی به قرآن است، زیرا ادب استماع و سكوت را مراعات نكرده‎اند.

[1] . اعراف (7)، آیه 204.
[2] . اصول كافی، ج 2، باب «ثواب قراءه القرآن»، ص 448.
[3] . إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَكَّلُونَ. (انفال/آیه 2)

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 
 

ادب چهاردهم: سجده كردن در آیات سجده

 
در قرآن كریم پانزده آیه وجود دارد كه به آنها آیات سجده می‎گویند. كسی كه قرآن می‎خواند هنگامی كه هر كدام از آنها را بخواند و یا از كسی بشنود سزاوار است بعد از تمام شدن آیه سجده كند.
چهار آیه از این آیات پانزده‎گانه، سجده واجب دارد كه آنها را «عزائم»[1] نامیده‎اند. هنگام خواندن یا شنیدن این آیات، سجده نمودن واجب است. در یازده مورد بقیه سجده كردن مستحب است و به آن سجده مستحبّی یا «سجده مَنْدُوبَه» نیز می‎گویند.
سجده‎های واجب قرآن
نام سوره، شماره آیه
1. سوره سجده، آیه 15.
2. سوره فصلت، آیه 37.
3. سوره نجم، آیه آخر.
4. سوره علق، آیه آخر.
سجده‎های مستحب قرآن
1. سوره اعراف، آیه آخر.
2. سوره رعد، آیه 15.
3. سوره نحل، آیه 50.
4. سوره اسراء، آیه 109.
5. سوره مریم، آیه 58.
6. سوره حج، آیه 18.
7. سوره حج، آیه 77.
8. سوره فرقان، آیه 60.
9. سوره نمل، آیه 26.
10. سوره ص، آیه 24.
11. سوره انشقاق، آیه 21.
احكام آیات سجده
1. هر كس یكی از آیاتی را كه سجده واجب دارد، بخواند یا به آن گوش دهد، بعد از تمام شدن آیه، باید فوراً سجده كند[2] و اگر فراموش كرد هر وقت یادش آمد باید سجده نماید.
2. در این سجده ـ بجز خوردنی‎ها و نوشیدنی‎ها ـ بر سایر چیزها می‎توان سجده كرد و پیشانی را گذاشت. همچنین رو به قبله بودن، وضو داشتن، پاك بودن جای پیشانی، بدن و لباس و پوشش عورت لازم نیست.
3. اگر آیه‎ای كه سجده واجب دارد از ضبط صوت یا رادیو و تلویزیون (به شرطی كه مستقیم پخش نشود) شنیده شود لازم نیست شنونده سجده نماید. ولی اگر از دستگاهی كه صدای انسان را بطور مستقیم پخش می‎كند (مانند پخش مستقیم قرآن از رادیو و تلویزیون و بلندگو) شنیده شود سجده واجب است.[3]
4. كسی كه سجده واجب را بجا می‎آورد همین كه پیشانی را به قصد سجده به زمین گذارد اگر چه ذكر نگوید كافی است. گفتن ذكر مستحب است، هر ذكری باشد مانعی ندارد، ولی بهتر است این ذكر خوانده شود كه از امیرمؤمنان علی بن ابی طالب ـ علیه السّلام ـ می‎باشد:
لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقّاً حَقّاً، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ ایماناً وَ تَصدیقاً، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ عُبُودِیَّهً وُرِقّاً، سَجَدْتُ لَكَ یا رَبِّ تَعَبُّداً وَرِقّاً، لا مُسْتَكْبِراً وَ لا مُسْتَنْكِفاً بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلیلٌ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ.
به تحقیق جز الله معبودی نیست، من به یكتایی او ایمان دارم و تصدیق می‎كنم و از روی بندگی به یكتایی او اعتراف می‎نمایم، پروردگارا از روی بندگی در برابرت سر به سجده نهاده‎ام، تكبّر و سرپیچی از بندگی تو ندارم، بلكه من بنده ذلیل، ترسان و پناه آورنده به توام.[4]
نكوهش نخواندن آیات سجده
با توجّه به شرایط آسانی كه برای سجده در آیات سجده پیش‎بینی شده است، پسندیده است قاریان قرآن وقتی به آیات سجده رسیدند آن را بخوانند و سجده كنند. در بعضی از جلسات قرآنی دیده شده، به آیات سجده كه می‎رسند (حتی سجده‎های واجب) آنرا نمی‎خوانند. این سنّت ناپسندی است و صحیح نمی‎باشد.
سفارش ما این است؛ خوانندگان قرآن موقعی كه به آیات سجده (واجب یا مستحب) رسیدند حتماً سجده كنند، بخصوص با شرایط بسیار آسانی كه شارع مقدّس برای آن در نظر گرفته است كه در احكام سجده از آن صحبت شد. آیات سجده نازل شده است تا مسلمانان آن را مانند سایر آیات كلام الله بخوانند و به یاد خدا و برای او سجده كنند. هیچ می‎دانید سجده كردن برای خدا از بزرگترین عبادتهاست. در حدیث وارد شده است:
خداوند به چیزی، مانند سجده عبادت نمی‎شود.[5]
و باز نقل شده است كه:
نزدیكترین حالات بنده به خداوند وقتی است كه در سجده باشد.[6]
حیف نیست با نخواندن آیات سجده و سجده نكردن به پیشگاه خداوند مهربان، از این عبادت بزرگ محروم باشیم؟ به این جهت تأكید می‎شود مربیان عزیز و اساتید محترم قرآن در جلسات و كلاسهای قرآن به این مسأله اهتمام داشته باشند. آیات سجده، اعم از واجب و مستحب، خوانده شود و همه حاضران نیز سجده نمایند.
از خدای كریم مسئلت داریم همه مسلمانان و تلاوت كنندگان قرآن را از ركوع‎كنندگان و سجده‎گذاران واقعی قرار دهد.
[1] . جمع «عزیمت» در لغت به معنی عزم و اراده است. سوره‎هایی كه سجده واجب دارد هنگام خواندن یا شنیدن آیه سجده باید قصد و اراده سجده كرد. مناسبت اینكه چنین سوره‎هایی را «عزائم» نامیده‎اند، این است كه خداوند سجده آنها را عزم یعنی حكم الزامی فرموده است.
[2] . سبب سجده، خواندن یا شنیدن تمام آیه سجده است. بنابراین خواندن یا شنیدن بخشی از آیه سجده، نیازی به سجده ندارد.
[3] . فتوای اكثر مراجع فعلی چنین است. مراجعه كنید به:
الف. رساله توضیح المسائل امام خمینی (ره)، مسأله 1096.
ب. رساله «اَجْوِبَهُ الأِسْتِفْتاءات»، آیت الله العظمی خامنه‎ای، جزء اوّل، ص 105، ـ س ـ 509، دارالنّبأ كویت، 1415 هـ .ق.
[4] . برای آشنایی بیشتر با احكام آیات سجده و فتاوی مراجع تقلید می‎توانید به «عروه الوثقی، ج 1، فصل فی سایر اقسام السجود» مراجعه كنید.
[5] . تحریر الوسیله، امام خمینی، ج 1، ص 161.
[6] . همان مدرك.

 

mohammad_43 کاربر طلایی1
|
تعداد پست ها : 41934
|
تاریخ عضویت : فروردین 1388 

ادب پانزدهم: ختم قرآن

 

«ختم قرآن» یكی از بهترین عملها
بیشتر كسانی كه با قرائت قرآن آشنا هستند روزانه مقداری از قرآن را می‎خوانند و یا حداقل چند بار در هفته مقداری از وقت خود را به تلاوت قرآن اختصاص می‎دهند.[1] و معمولاً هنگام خواندن، از جاهای مختلف قرآن تلاوت می‎كنند. پیشنهاد ما به عزیزان دوستدار قرآن این است كه هنگام تلاوت از ابتدای قرآن شروع كرده و سوره‎ها را به ترتیب بخوانند تا موفق به ختم قرآن شوند.[2] در این صورت با یك عمل به دو پاداش می‎رسند: یك پاداش برای قرائت قرآن و پاداش دیگر برای ختم قرآن. پیشوایان بزرگوار اسلام ختم قرآن را یكی از بهترین عبادت‎ها شمرده‎اند.
شخصی به نام «زُهَری» از امام سجّاد ـ علیه السّلام ـ می‎پرسد: (در میان عبادات) چه عملی فضیلت زیادی دارد؟
امام می‎فرماید:
اَلْحالُّ الْمُرْتَحِل، قُلْتُ: وَ مَا الْحالُّ الْمُرْتَحِل؟ قالَ: فَتَحَ الْقُرْآنَ وَ خَتَمَهُ، كُلَّما حَلَّ فی اَوَّلِهِ ارْتَحَلَ فی آخِرِهِ.[3]
عمل حال مرتحل (در آید و كوچ كند)، گفتم: حال مرتحل چیست؟ فرمود: خواندن قرآن را آغاز كند و به انجام رساند و هر زمانی كه از اوّل قرآن شروع كرد تا آخر برساند.
دعای مستجاب برای ختم كننده قرآن:
امام صادق ـ علیه السّلام ـ از رسول بزرگوار اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل می‎كند كه فرمود:
اَلْفاتِحُ الْخاتِمُ الَّذی یَفتَحُ الْقُرْآنَ وَ یَخْتِمُهُ، فَلَهُ عِنْدَ اللهِ دَعْوَهٌ مُسْتَجابَهٌ.[4]
باز كننده ختم كننده‎ای كه قرآن را باز كند و آن را ختم كند، نزد خدا برای او دعای مستجابی است.
فضیلت ختم قرآن در مكّه
یكی از اعمالی كه در سفر مكّه و خانه خدا بدان سفارش زیادی كرده‎اند ختم قرآن كریم است. ای كاش همه كسانی كه به مكّه معظّمه و زیارت بیت الله الحرام مشرّف می‎شدند قدر این سفر لحظه لحظه‎های آن را می‎دانستند و به جای گردش در خیابانها و خریدهای خارج از حدِّ متعارف، برای آخرت خود توشه بر‎می‎گرفتند.
در این زمینه ما به یك روایت بسنده می‎كنیم پنجمین امام شیعیان حضرت محمّد باقر ـ علیه السّلام ـ می‎فرماید:
مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ بِمَكَّهَ لَمْ یَمُتْ حَتّی یَری رَسوُلَ اللهِ ـ صلّی الله علیه و آله ـ وَ یَری مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّهِ.[5]
كسی كه قرآن را در مكّه ختم كند نمی‎میرد تا اینكه رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ و جایگاه خود را در بهشت می‎بیند.
كسانی كه با انگیزه الهی و با هدف، به زیارت خانه خدا می‎روند سزاوار است حداقل یكبار در مكّه معظّمه قرآن كریم را ختم كنند.
بار پروردگارا! زیارت خانه خود و انجام اعمال آن را نصیب همه مسلمانان بگردان، و ما را از كسانی قرار ده كه در جوار خانه‎ات، كلام نورانیت، قرآن را از آغاز تا انجام، بخوانیم تا در دنیا به دیدار جمال زیبای پیامبرت نایل شویم. و همه ما را اهل بهشت و رضوان خودت قرار ده و ما را توفیق ده تا جایگاه آخرتمان را در همین دنیا ببینیم. آمین یا ربّ العالمین.
هدیه ثواب ختم قرآن
عبادتهایی كه انسان انجام می‎دهد بر دو نوع است: واجب و مستحب. انجام اعمال واجب بر هر انسان مكلّفی واجب است ولی انجام اعمال مستحب، به خود انسانها مربوط است. یعنی اگر كسی انجام داد از پاداش آن بهره‎مند شده و از نظر معنوی به درجات بالایی می‎رسد ولی اگر توفیق انجام آن را نداشت باز خواست نمی‎شود.
بعضی‎ها وقتی عمل مستحبّی را انجام می‎دهند فقط به فكر خودشان هستند و نیّتشان رسیدن به ثواب است. در حالی كه اگر ما انسان دوراندیشی باشیم می‎توانیم از اعمال مستحبی دو گونه پاداش بگیریم. به این صورت كه با هدیه كردن این اعمال به كسانی كه بر ما حقی دارند (مانند: پیامبران، پیشوایان معصوم، پدر و مادر، اساتید و معلّمان و خویشان نزدیك) هم حقوق آنان را تا حدودی ادا می‎كنیم و هم با این كار به پاداش بیشتری دست می‎یابیم.
از این رو كسانی كه توفیق دارند در طول سال یا ماه مبارك رمضان قرآن را چند مرتبه ختم كنند مناسب است ثوابش را به كسانی هدیه كنند كه حقوقی بر گردن آنها دارند، مانند پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ امامان ـ علیهم السّلام ـ و پدر و مادر.
شخصی به نام «علی بن مُغَیْرَه» خدمت امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ عرض می‎كند:
در ماه رمضان چند بار قرآن را ختم می‎كنم، روز عید فطر كه فرا می‎رسد، یكی از آنها را به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ، یكی را به علی ـ علیه السّلام ـ یكی را به فاطمه ـ علیها السّلام ـ و بقیه را به سایر امامان، تا برسد به شما، اهدا می‎كنم. در برابر این عمل چه پاداشی برای من است؟
امام هفتم ـ علیه السّلام ـ فرمود: پاداش تو آن است كه در روز قیامت با آن بزرگواران خواهی بود.
عرض كردم: الله اكبر، آیا چنین پاداشی برای من است؟
حضرت سه مرتبه فرمود: آری.[6]

[1] . كسانی كه چنین برنامه‎ای ندارند، تلاش كنند مقداری از وقت خود را در طول روز (هر چند به میزان ده دقیقه) به این كار پرارزش اختصاص دهند.
[2] . البته این مسأله منافاتی ندارد با اینكه بعضی از اوقات، سوره‎ها و جاهای خاصی را بخوانند كه از طرف پیشوایان اسلام برای ایّام و مناسبتهای خاصّی سفارش شده است.
[3] . بحار الانوار، ج 89، ص 204.
[4] . همان مدرك، ص 205.
[5] . بحار الأنوار، ج 89، ص 205.
[6] . بحار الانوار، ج 95، ص 5.