دوستی چیست ودوست کیست؟

دوست کیست؟ این گفته حضرت امیر علیه‏السلام چقدر دلنشین است که می‏گوید: «دوست، انسانی است که همان خودت است، جز آنکه کالبدش غیرتوست»، گروهی معتقدند دوستی یک نوع قرار داد اخلاقی است که با انگیزه‏های خاص دنیوی و اخروی بین افراد به وجود می‏آید و گروهی دیگر بر این باورند که دوستی نوعی رابطه خاص است که در شرایط خاص شکل می‏گیرد؛ شرایطی مثل همذات پنداری با فرار از تنهایی با انگیزه‏های دیگر. اگر ندانیم اصل و اساس دوستی چیست و اصلا چرا انسان باید با دیگران طرح دوستی بریزید. ممکن است لفظ دوست و کاربرد آن را با خیلی چیزهای دیگر اشتباه بگیریم. این دوستی‏ای که این‏قدر قرآن و ائمه علیه‏السلام به آن تاکید کرده‏اند، خودش عالمی دارد که بیشتر ما انسان‏ها را آن غافلیم.
آیه 71 سوره توبه این را به روشنی بیان کرده: «مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگر(و در ترجمه ای دیگر یار و یاور یکدیگر) اند که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می‏دارند و از کارهای ناپسند باز می‏دارند».
- تعریف دوستی

در کتاب «المحجه البیضاء» دوستی چنین تعریف شده: «دوستی یعنی همنشینی، معاشرت و گفت وگوی انسان با افرادی که به آنها علاقه و محبت دارد زیرا با غیر دوست معمولاً کسی قصد معاشرت ندارد. این دوستی و ارادت و محبت، یا لذاته است یا مجازی و واسطه‏ای که انسان به وسیله آن به دوست حقیقی برسد». همه می‏دانیم که دوستی حقیقی، دوستی خداست. این را در آیه 165 سوره بقره می‏خوانید: «آنان که ایمان دارند بیشترین محبت و عشقشان به خداست» ولی دوستی با مردم از جنس دیگری است. در کتاب «عیون اخبار الرضا (علیه‏السلام)» آمده که پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) فرمود: «اساس عقل پس از ایمان، دوستی با مردم است». آیه 62و 63 سوره انفال در مورد اینکه اصلا چطور این رابطه ایجاد شده، می‏گوید: «اوست که تو را به یاری خود و یاری مومنان تایید کرد و دل‏هایشان را به هم الفت داد. اگر همه آنچه را در زمین است، انفاق می‏کردی، دل‏هایشان را به یکدیگر الفت نمی‏دادی ولی خدا دل‏هایشان را به یکدیگر الفت داد که او عزیز و حکیم است».

حضرت امیرمومنان (علیه‏السلام) در «غررالحکم» تعریف جالبی از دوست دارد؛ «دوستی، میل دل‏ها به یکدیگر است، به سبب الفت یافتن جان‏ها». قرآن آن‏قدر بر ایجاد ارتباط دوستانه و صمیمی بین مومنان تاکید می‏کند که در آیه 10سوره حجرات می‏گوید، همه مومنان برادرند؛ «مومنان برادرند. پس میان برادرانتان اصلاح کنید». چون پیوند دوستی خواست فطری است؛ پس همه خواهان ایجاد این ارتباطند به طوری که حضرت امیر (علیه السلام) در حکمت 12 نهج‏البلاغه می‏فرماید: «عاجزترین مردم کسی است که از به دست آوردن دوست، عاجز باشد و از او عاجزتر کسی است که دوستان به دست آورده را از دست بدهد» و در جای دیگر می‏فرماید: «غریب کسی استکه در زندگی خویش دوستی ندارد».

- دوست خوب کیست؟

حالا باید فهمید دوست خوب کیست و به چه کسی می‏توان امید دوستی داشت؟ نخستین شرطی که لازم است در یک دوست خوب وجود داشته باشد، ایمان و تقواست. خداوند در آیه 28 سوره کهف به پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) دستور می‏دهد: «با کسانی باش که پروردگار خود را صبح و عصر می‏خوانند و تنها ذات او را می‏طلبند. هرگز چشم‏های

خود را به خاطر زینت‏های دنیا از آنها برمگیر». درشان نزول این آیه در تفسیر نمونه آمده است: «گروهی از اشراف و ثروتمندان به پیامبر (صلی‏الله علیه واله وسلم) گفتند اگر فقرا و مستمندان را از خود دور سازی، ما نزد تو می‏آییم؛ برای همین این آیه نازل شد». از نگاه قرآن میزان شخصیت انسان‏ها رابطه مستقیمی با اعتقادات آنها دارد. آیه یک سوره ممتحنه را بخوانید؛ «ای کسانی که ایمان آورده‏اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید. شما به آنان اظهار محبت می‏کنید در حالی که آنها به آنچه از حق برای شما آمده، کافر شده‏اند». پس یادتان باشد که ایمان خیلی مهم است. دوست خوب باید عاقل هم باشد. حضرت علی (علیه‏السلام) در غررالحکم می‏فرماید: «همنشینی با دوست خردمند، زندگی بخش جان و روح است» و در همان جا می‏گوید: «دشمن با  خرد برای تو از دوست نادان مطمئن‏تر است». از نظر مولا، اصالت خانوادگی هم مهم است؛ «از دوستی و رفاقت با کسی که از نعمت عقل بی‏بهره است. خودداری کنید و به کسی که اصالت خانوادگی ندارد، احسان نکنید و او را بر نگزینید زیرا کسی که عقل ندارد به گمان اینکه به شما نفع می‏رساند، زیان وارد می‏آورد و کسی که اصالت خانوادگی ندارد به کسی که به او احسان و خوبی کرده، بدی و آزار روا می‏دارد».

امام صادق (علیه‏السلام) هم در «بحارالانوار» سفارش‏هایی برای دوست‏یابی دارد: «از دوستی و معاشرت با افراد پست و فرومایه خودداری کنید چون در چنین دوستی و معاشرتی، هیچ‏گونه خیر و صلاحی وجود ندارد».

امام علی‏ (علیه‏السلام) هم در این باره می‏فرماید: «دوست واقعی نخواهد بود؛ مگر اینکه دوستش را در سه حالت فراموش نکند؛ به هنگامی که دنیا به او پشت کرده، وقتی که غایب است و پس از مرگ».

دوست خوب باید به تعهدات هم پایبند باشد. در «اصول کافی» و «امالی» شیخ صدوق به نقل از امام صادق (علیه‏السلام) آمده است: «دوستی حد و مرزی دارد. هر کس آنها را مراعات کرد، دوست حقیقی است و گرنه نسبت دوستی به او نده. آنکه نهان و آشکارش برای تو یکسان باشد، زینت تو را زینت خود و عیب خویش برمی‏شمرد. اگر به ریاست و ثروت و مقام برسد، رفتارش عوض نشود، اگر تمکن پیدا کرد، از آنچه دارد نسبت به تو دریغ نورزد و تو را در گرفتار‏ی‏ها رها نکند و تنها نگذارد».

امام علی‏ (علیه‏السلام) هم در این باره می‏فرماید: «دوست واقعی نخواهد بود؛ مگر اینکه دوستش را در سه حالت فراموش نکند؛ به هنگامی که دنیا به او پشت کرده، وقتی که غایب است و پس از مرگ».

دوست خوب باید شما را به نیکی بخواند. آیه 71 سوره توبه این را به روشنی بیان کرده: «مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگرند(و در ترجمه ای دیگر یار و یاور یکدیگرند) که همدیگر را به کارهای پسندیده وا می‏دارند و از کارهای ناپسند باز می‏دارند».

محبوبه شعاعی، مجله قرآنی آیه

احادیث و روایات معتبر درباره دوستی و دوست داشتن 

.

.

بشر دوستی

• رسول اکرم (ص) فرمود : پس از ایمان به خداوند سرآمد تمام اعمال عاقلانه ،بشر دوستی و نیکی به همه ی مردم است خواه خوب و درستکار باشند یا فاسق و گناهکار.

منبع : مستدرک ۲ ،ص۶۷

• رسول اکرم (ص) فرموده است :مخلوق خداوند عموماً عیالات خداوند هستند و محبوبترین فرد نزد پروردگار کسی است که به عیالات خدا نفعی برساند و خانواده ای را شاد نماید.

منبع : کافی ۲ ،ص۱۶۴

• حضرت رضا (ع) فرموده: نصف عقل آدمی اظهار دوستی ومحبت به عموم مردم است.

منبع:وسائل۳،صفحه۲۰۷

• پیشوای گرامی اسلام حضرت ابوالحسن (ع) فرموده است : تمام مردم روی کره ی زمین مشمول رحمت و فیض الهی هستند مادامی که با این سه اصل اساسی عمل کنند : بشر دوست باشند ، در امانتها خیانت نکنند ،عملا پیرو حق و عدالت باشند.

منبع : مجموعه ورّام جلد ۱ ص۱۲

• علی (ع) فرموده است : رساترین چیزی که به وسیله ی آن می توانی رحمت الهی را به خود جلب کنی این است که در باطن به همه ی مردم عطوف و مهربان باشی.

منبع : غررالحکم ،ص۲۱۲ و ۲۷۱

• و نیز فرموده است : خداوند دوست دارد که مردم درباره ی هم خوب فکر کنند و خیرخواه یکدیگر باشند.

منبع : غررالحکم ،ص۲۱۲ و ۲۷۱

• علی (ع) ذر ضمن وصایای خود به حضرت حسین (ع) فرموده : خوشبخت و رستگار کسی است که علم و عملش، دوستی و دشمنیش، گرفتن و رها کردنش، سخن گفتن و سکوتش، رفتار و گفتارش تنها بر اساس رضای الهی استوار باشد و برخلاف امر پروردگار قدمی بر ندارد.

منبع : تحف العقول ،ص۹۱

✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿

محبوبیت در جامعه

• امام باقر (ع) فرموده است :بشاشت و گشاده روئی در برخوردهای اجتماعی ، مایه ی جلب محبت مردم و قرب به خداوند است.

منبع : بحار ۱۷،ص۶۲۴

• امام صادق (ع) فرموده است : فروتنی و تواضع ، مایه ی اصلی هر شرف محبوب و مقام بلند است.

منبع : محجة البیضاء ۶ ، ص۲۲۵

• علی (ع) فرموده است : کسیکه در برخورد با مردم از در الفت و محبت وارد شود ،مردم دوستدار وی خواهند شد.

منبع : غررالحکم ،ص۶۲۲

• رسول اکرم (ص) فرموده است : دل های مردم با این تمایل فطری آفریده شده است که نیکی کنندگان به خود را دوست داشته باشند و بدکنندگان به خویش را دشمن دارند.

منبع : تحف العقول ،ص۳۷

• امام صادق (ع) فرموده است : کسیکه کار خود را با لطف و مدارا انجام دهد به آنچه از مردم متوقع است نائل خواخد شد.

منبع : کافی ۲، ص۱۲۰

• ونیز فرموده است : خوشروئی و بشاشت ،ریسمان مهر و مودّت است.

منبع : مجموعه ی ورّام ۱، ص۳۱

✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿✿

انتخاب دوست

• امام صادق (ع) فرموده است : کسیکه سه بار نسبت به تو خشمگین شود و درباره ات به بدی سخن نگوید شایسته ی رفاقت است ، او را برای دوستی انتخاب کن.

منبع : تاریخ یعقوبی ، ص۹۷

• علی (ع) فرموده است : خود پسند نادانی که از رفیق خویش توقع بی جا می کند و در رفاقت وی خشنود نمی گردد مگر آنکه شخصیّت خود را نادیده انگارد و رفیق نادان را بر خود ترجیح دهد همواره در خشم و ناراحتی خواهد ماند زیرا هیچ رفیق عاقلی با این گذشت احمقانه تن نمی دهد.

منبع : فهرست غرر ،ص۲۰۴

• علی (ع) فرموده است : کسیکه پس از آزمایش صحیح ، کسی را به دوستی برگزیند رفاقتش پایدار و مودّدتش استوار خواهد ماند.

منبع : غررالحکم،ص۶۹۵

• علی (ع) فرموده است : کسیکه ناسنجیده با دیگران پیمان دوستی می بندد ناچار باید به رفاقت اشرار و افراد فاسد تن دهد.

منبع : غررالحکم،ص۶۹۵

مشخصات دوست

• امام صادق (ع) فرموده است :دوستی و رفاقت حدودی دارد ، کسیکه واجد تمام آن حدود نیست اساساً دوست نیست. اوّل آن که ظاهر و باطن رفیقت نسبت به تو یکسان باشد ، دوّم آن که زیبائی و آبروی تو را جمال خود بیند و نازیبائی تو را نازیبائی خود بداند ، سوم دست یافتن به مال یا رسیدن به مقام ، روش دوستانه ی او را نسبت به تو تغییر ندهد ، چهارم در زمینه ی رفاقت از آنچه و هر چه در اختیار دارد نسبت به تو مضایقه ننماید ، پنجم تو را در مواقع آلام و مصائب ترک نگوید.

منبع : امالی صدوق ،ص۳۹۷

• رسول اکرم (ص) فرموده است : کسیکه تو به حقوق او توجّه داری ولی او به حق تو توجّه نمی کند رفیق خوبی نخواهد بود و برای مصاحبت شایستگی ندارد.

منبع : تاریخ یعقوبی ،ص۶۶

رسول اکرم (ص) فرموده است : آدمی تحت تاثیر رفیق است و عملاً از سیره و روش او پیروی می کند . البته هر یک از شما باید در انتخاب دوست دقت کند و ببیند با چه کسی طرح رفاقت و دوستی می ریزد

دوسـتـان خـوب يـك سري ويژگي دارند كه آنها را از ديگران متمايز مي كند و سبب ميگردد دوستــان بيشتري در كنارخود داشته باشند بنابراين با تـغيـيـر رفـتـار خــود به جرگه اينگونه افراد بپيونديد:

1- يـك دوسـت خـوب حرفهايي كه بصورت محرمانه به وي زده شـده اسـت را نـزد خـود نـگـاه داشـتـه و رازدار شـمــاميباشد.

2- وقت شناس بوده و در قرار ملاقاتها و يا ميهمانيها قابل اطمينان بوده و سر موقع حضور مي يابد.

3- يك دوست خوب به موقعيت، موفقيت هاي شـــما حسادت نمي ورزد.

4- يك دوست خوب هنگامي كه دچار بيماري و كسالت ميـگرديد با شما تماس گرفته و حالتان را جويا مي شود و به عيادت شما مي آيد.

5- وي ميداند كه چه زماني صحبت و چه زماني سكوت نموده و تنها گوش دهد.

6- هنگامي كه حالتان مساعد نبوده و يا دل و دماغ كاري را نداريد و پكر ميباشيد وي از رفتار شما دلخور نميشود.

7- اگر شما به فضاي بيشتري نياز داشته باشيد و يا مي خـواهـيد تنها باشيد، آنها اين رفتار شما را طردشدگي تلقي نكرده و از شما دلگير نميشوند.

8- يـك دوست خــــوب حيوان خانگي شما، مادر زن بدخلق شما و كـودكـان پـر جـنـب و جوش شما را به خاطر شما تحمل خواهد كرد.

9- وقتي نظر او را در مــورد مسئله اي جويا شويد با جان و دل و صادقانه نظرات و عقايد خودش را در اختيارتان قرار مي دهـد و حتـي اگـر بـه نـصايـحش نـيز عـمل نكنيد ناراحت نميشود.

10- وي با شما ميخندد،گريه ميكند و كارهاي ماجراجويانه انجام ميدهد اما به ديگران چيزي در مورد آنها نميگويد.

11- پيش از سر زدن به منزلتان، شما را مجبور نميكند كه خانه را تميز و مرتب كنيد.

12- وي اجازه نمي دهـد كسـي پشت سر شما و در غياب شما در مورد شما بدگويي كند و به دفاع از شما خواهد پرداخت.

13- شما را به كارهاي ماجراجويانه، رشد دهنده و پيشرفت در كار تشويق خواهد كرد.

14- هنگاميكه خودروي شما دچار نقص فني گردد شما را به مقصدتان خواهد رساند.

15- روز تولدتان هميشه به يادش بـوده و اگر برنامـه خـاصـي بـراي آن روز تـــدارك نديده باشيد شما را به بيرون برده و يـا برايتان كيك سفارش ميدهد

16- دوست خوب از شما انتظار ندارد كه اتوماتيك وار با عقايد وي در خصوص مسايلي همچون سياست،مسايل جنسي و مذهب موافق باشيد و به عقايد شما حتي اگر برخلاف عقايدش باشد احترام ميگزارد.

17- هيچگاه شما را نزد ديگران خرد و تحقير نـكرده بلكه همواره به شما احترام ميگذارد و در حضور ديگران از شما تعريف مي كند.

اگر دوستي را سراغ نداريد كه با شما اينگونه رفتار كند شايد يك دليـل آن ايـن باشد كه شما نيز با آنان چنين رفتاري تا بحال نداشته ايد.

ملاك‏هاى دوست خوب

دوست