گرمازدگی چرا و به چه علت
 شاید بتوانیم سرما را براحتی با پوشیدن لباس جبران كنیم، اما برای رهایی از گرما كار به این آسانی نیست.

گرمازدگی از وضعیت‌ خوش‌خیم تا بسیار بدخیم و مرگبار متغیر است. وضعیت افراد مبتلا به حالت خوش‌خیم ممكن است سریعا به حالتی بدخیم تغییر كند كه این تغییر به پاسخ افراد در مقابل گرما مرتبط است.

میزان بروز گرمازدگی دقیقا مشخص نیست. علت آن نبود آمار دقیق مراجعه مبتلایان به مراكز درمانی و درمان در منزل است.

شیوع گرمازدگی در زنان و مردان یكسان گزارش شده است، اما در كشور ما این حالت در مردان به دلیل درگیری آنها در موقعیت منجر به گرمازدگی، بیشتر است.

خطر گرمازدگی بیشتر در افراد مسن، كودكان، افراد تحت درمان با داروهای قلبی و افراد با مشكلات روانی دیده می‌شود.

در مكان‌هایی مانند مناطق جنوبی كشور كه عموما هوا گرم است و افراد با شرایط تطابق دارند، گرمازدگی كمتر بروز می‌كند كه همین نشانه سازگاری افراد
با گرماست.

در مواقع خشكسالی و بروز امواج گرمایی، میزان مرگ و میر افزایش می‌یابد. امواج گرمایی واژه‌ای هواشناسی است و زمانی مطرح می‌شود كه دمای هوا در سه روز متوالی یا بیشتر به بیش از 32.2 درجه سانتی‌گراد برسد.

این خود گرما نیست كه آسیب می‌رساند، بلكه گرما با دفع عرق می‌تواند وضع آب و املاح موجود در بدن را به هم بریزد.

جبران بسیاری از این املاح دشوار بوده یا اثرات آنها مهم و حیاتی است كه تغییرات جزئی آنها می‌تواند نمود جدی داشته باشد.

بدن انسان برای مقابله با گرما چهار اقدام انجام می‌دهد؛ ابتدا تولید گرما را كاهش داده و عروق پوستی را گشاد می‌كند تا گرمای تولیدی به بیرون متسع شود سپس تعریق در پاسخ به افزایش دمای بدن افزایش می‌یابد. آخرین حربه، فرار از محیط گرم به محلی خنك است تا زمانی كه دمای بدن به 40 درجه سانتی‌گراد برسد.

روش‌های سازگاری یا تطابق فعال است تا دما، بالاتر نرود، اما در دمای بالاتر دیگر كارایی این ساختارهای محافظتی از دست می‌رود و ناخوشی جدی بروز می‌كند.

افراد ورزشكار می‌توانند با تمرینات مرتب و به دست آوردن تطابق سازگاری با شرایط تا دمای 40 درجه را براحتی تحمل كنند.

تطابق یا سازگاری، ساز و كار مهمی است كه در آن افراد با ماندن در مكان‌های گرم طی چند هفته، توانایی ماندگاری در محیط را به دست می‌آورند.

همین افراد زمانی كه از محیط گرم به محلی با هوای متعادل می‌روند طی یك تا دو هفته به وضع طبیعی خود برمی‌گردند. این پدیده را می‌توان در نانواها، نظامیان و ورزشكاران حرفه‌ای هم دید.

معمولاً گرمازدگی زمانی اتفاق می‌افتد که دمای  بیش از 104 درجه فارنهایت (یا 40 درجه سانتیگراد ) بوده و سبب اختلال در مکانیسم عملکرد تنظیم دمای بدن می‌گردد.

علائم گرمازدگی شامل پوست گرم، داغ و خشک عدم توانایی در عرق کردن، گرفتگی‌های عضلانی و تنفس‌های کوتاه و ضعیف می‌باشد.

لذا توصیه می‌گردد جهت پیشگیری از گرمازدگی نکات ذیل را رعایت نمایید:

1- پیشگیری از تابش مستقیم نور آفتاب :  روزها تا حد امکان از رفتن به بیرون از منزل اجتناب ورزیده و در صورت لزوم، هنگام بیرون رفتن، از کلاه، چتر و عینک آفتابی استفاده نمایید.

2- همچنین نوشیدن حداقل 2 لیتر از مایعات در طول روز برای جبران آب از دست‌رفته بدن ضروری است  حتی اگر احساس تشنگی نداشته باشید.

 نوشیدن شربت‌های سنتی نظیر خاکشیر، آب لیمو و شکر که به منظور پیشگیری از گرما‌زدگی در قدیم الایام توصیه می‌گردید بسیار مفید است، همچنین افراد باید آگاه باشند که میزان مصرف نمک در رژیم غذائی‌شان نیز به انداره نوشیدن آب اهمیت دارد. چرا که خوردن نمک به اندازه کافی، باعث تولید عرق در بدن می شود. به این ترتیب بدن می‌تواند به کمک عرق کردن و بخار شدن عرق خود به خود خنک‌تر شود.

3- از سبزی‌های تازه و میوه‌های آبدار استفاده کنیم ( مانندهندوانه، خربزه، طالبی و .... بیشتر استفاده شود ) .

4-  لباس‌های نخی نازک و روشن استفاده کنید.

5- حتی الامکان از خوردن غذاهای پختنی خودداری نموده و از غذاهای سرد بیشتر استفاده نمایید.

 در صورت مواجهه با فردی که دچار گرمازدگی شده‌است می توانید :

بلافاصله او را به نقطه‌ای خنک منتقل نمایید و لباسهای اضافی اورا دربیاورید و با آب ولرم پاشویه نموده و مایعات خنک را به تدریج به او بدهید در صورتیکه  دچار علائم هشداردهنده زير باشد، بايد فوراً به پزشك مراجعه كنيد :

* پوست داغ و خشك، اما بدون عرق

* اغتشاش شعور و از دست رفتن هوشيارى

* استفراغ مكرر

* تنگى نفس

شخص گرمازده را به یک اتاق خنک ببرید ، ‌وی را وادار کنید تا دراز بکشد، پاهایش را بالا و سرش را پایین بیاورد تا جریان خون کافی به مغزش برسد...
در شرایطی که گرمای شدید و بی سابقه هوا در 19 استان کشور منجر به اعلام تعطیلی مراکز و سازمانهای دولتی در این استانها از سوی هیات دولت شده است، کارشناسان بهداشتی توصیه هایی را برای آسیب ندیدن از گرمای هوا به شهروندان مطرح کرده‌اند.

به گزارش ایرنا، مهمترین این توصیه ها و نکات برای عبور سالم از فصل داغ سال از این قرار است:‌

• منتظر تشنگی نباشید. به یاد داشته باشید انسان زمانی احساس تشنگی می‌کند که آب بدنش کم شده باشد.

• از پوشیدن لباس زیاد به خصوص لباس تنگ و ورزش شدید در هوای گرم و پر رطوبت خودداری کنید.

• تا حد امکان سعی کنید بین ساعات ‎ 10صبح تا سه بعدازظهر بیرون نروید و در مکان‌های سرپوشیده بسر ببرید و فعالیت‌های بدنی شدید را به ساعات صبح و بعداز ظهر محدود کنید.

• در هوای گرم تابستان از مایعات و آب میوه زیاد استفاده کنید و از مصرف قهوه، چای و انواع نوشابه خودداری کنید زیرا این مواد باعث از بین رفتن بیشتر آب بدن می شوند.

• استفاده از سبزی ها و میوه ها را در تابستان به جای غذاهای پرچرب و دیر هضم یا دارای پروتئین بالا در برنامه غذایی خود قرار دهید. مصرف میوه‏ها و سبزی‏های سرشار از پتاسیم کمک می کند تا بدن‏تان خودش را با گرما تطبیق دهد.

• حتی الامکان از کلاه و یا چتر استفاده کنید.

• با نوشیدن خاکشیر یخ زده با شربت آبلیمو خود را در قبال گرمازدگی محافظت کنید زیرا خاکشیر دارای ماده ای ضد میکروبی است که در هوای سرد، پایدار و فعال می شود. خاکشیر باید به شکل یخ زده یا همراه با خرده یخ مصرف شود ، در غیر این صورت اسهال آور است.

• باتوجه به گرمی و آلودگی هوا، مصرف آبلیمو نیز به دلیل داشتن ویتامین C که خاصیت ضدعفونی کننده دارد، توصیه می شود و بهتر است هر دو روز یک بار یک لیمو با آب مصرف کنید.

• بیمار گرمازده ای که دچار درد و گرفتگی عضلانی است پوستش خنک و مرطوب و فشار خونش پایین می آید. درمان وی ماساژ نیست بلکه دادن آب و نمک به وی مهم است چرا که گرفتگی عضلانی بیشتر در عضلات بازو، ران و شکم به خاطر خروج بیش از حد نمک در حین تعریق شدید یا کاهش جذب نمک به وجود می آید.

• شخص گرمازده را به یک اتاق خنک ببرید ، ‌وی را وادار کنید تا دراز بکشد، پاهایش را بالا و سرش را پایین بیاورد تا جریان خون کافی به مغزش برسد. به بیمار هر 15 دقیقه یک بار در چهار نوبت نصف لیوان آب و نمک بدهید و اگر بیمار استفراغ کرد، سریع وی را به بیمارستان برسانید تا سرم تجویز شود.

• افرادی را که در معرض خطر بیشتر ابتلا به بیماری‌های ناشی از گرما قرار دارند از جمله کودکان، شهروندان مسن و افرادی که از نظر ذهنی و فیزیکی بیمار هستند ( به ویژه آنهایی که چاق هستند، بیماری قلبی دارند و یا به فشار خون بالا مبتلا هستند) مراقبت بیشتری داشته باشید.

پس توصیه شما به افرادی كه به این دلیل نمی‌توانند میوه‌ها و سبزیجات بخورند، چیست؟
من توصیه می‌كنم این افراد میوه‌هایی را كه نسبت به آن حساس هستند، بعد از وعده‌های غذایی مصرف كنند؛ مثلا بعد از صرف ناهار، به جای آنكه دسری مثل كرم كارامل یا ژله یا شكلات بخورند، بهتر است چند برش هندوانه یا طالبی یا خربزه میل كنند.

 بهترین دارو برای رفع گرمازدگی دم کرده عناب و زرشک است که همراه با مقداری شکر میل می‌شود.صورت برافروخته، سردرد، بی‌حسی و قرمزی چشم‌ها، خشکی دهان و زبان، خشکی بینی، تب به ویژه در نواحی شکم، گرگرفتگی کف دست و پا،‌ خشکی گلو، احساس کمبود اکسیژن و نفس نفس زدن و تپش قلب از جمله علائم گرمازدگی است.

بنابراین گزراش، هنگام گرمازدگی زیاد رگ‌های سطحی بدن باز می‌شوند و تبخیر آب از سطح بدن به چند برابر افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه املاح خون تقلیل یافته و قلب و مغز قدری ناراحت می‌شوند! طوری که گاهی ناراحتی‌های قلبی و روانی عارض می‌شود.

همچنین وقتی انسان از یک محیط سرد یا ملایم وارد منطقه گرم سیر می‌شود، تقریبا 10 روز زمان می‌برد تا بدن او بتواند با محیط جدید سازش کند و از همین رو برای جلوگیری از گرمازدگی ضمن اینکه لازم است در حد توان، خود را از گرما دور نگه دارد باید از آبی که حدود یک در هزار نمک طعام در آن موجود است میل کند تا به کم آبی مبتلا نگشته و مقداری نمک دفع شده از بدن نیز جبران شود. فرد تازمانی که به هوای گرم عادت کند باید فعالیت جسمی ملایمی داشته باشد و لباس‌های گشاد کتانی بپوشد تا عرق به خوبی از آن خارج شود.

همچنین باید تغذیه کافی داشته باشند و از خوردن مشروبات الکلی بپرهیزند و از دخانیات نیز کمتر استفاده کند.

خستگی زیاد، گیجی، کم شدن آب بدن که عطش مفرط از علائم آن است، گاهی قطع عمل تعریق در پوست بدن و بروز اختلال‌های روانی و پیدایش حال اغما و حتی سنگ کوب نیز حاصل گرمازدگی است.

برای رفع گرمازدگی بهتر است عناب را جوشانده و با کمی شکر به صورت خنک میل شود. همچنین خوردنی‌های سرد و تر مانند گل بنفشه، خاکشیر، هندوانه و تخم خیارین(خیار کدو هندوانه خربزه) نیز توصیه می‌شود. البته بهترین دارو برای رفع گرمازدگی دم کرده عناب و زرشک است که همراه با مقداری شکر میل می‌شود.

گرمازدگی در کوهنوردی

گرما زدگی در کمین‌ ماست