«راه دشوار توافق هستهای» - روزنامه تهران امروز - حسن وزيني
«راه دشوار توافق هستهای» عنوان يدداشت روز روزنامه تهران امروز به قلم حسن وزيني است كه در آن ميخوانيد:
تازه ترین ترین گفت و گوهای ایران و گروه 1 + 5 در بغداد دورنمایی تازه از روند مذاکرات هسته ای ترسیم کرد. این نشست اگر چه به صدور بيانيه مشترك منجر نشد و شايد از اين نظر كمتر از حد انتظار بود ليكن نميتوان بر اين مذاكرات نام شكست گذاشت چرا كه توافق طرفين بر تداوم مذاكرات در مسكو، نشان از جدي بودن و اميدواري طرفين مذاكره و در عين حال راه سخت توافق هستهاي دارد.
رفتار محتاطانه طرفين مذاكره كننده بعد از پايان این دور از گفت و گوها حاکی از آن است که در این دور، گفت و گوها فنی تر و جامع تر برگزار شده از این رو هر گونه ارزیابی و اعلام نظر اساسی درباره آن نیاز به بررسی های بیشتر دارد. ارائه دو بسته پیشنهادی از سوی ایران و غرب به میز مذاکرات بغداد به این معنا بود که دو طرف به ماهیت و شکل یک گفت و گوی استراتژیک نزدیک تر شدند. شاید تعبیر به مذاکره در یک فضای گرگ و میشی به این معنا که در پس این نیمه تاریک امید به یک روشنایی وتوافق نسبی وجود دارد، چندان با واقعیت نشست بغداد در تضاد نباشد زیرا دو طرف هم با دستور کار مشخص و هم با بسته های پیشنهادی قابل توجه به محل مذاکره پا گذاشتند.
با این وصف دلایل کاملا روشنی وجود دارد که نشان می دهد در یک دوره کوتاه مدت نمی توان به حصول یک توافق جامع امید بست. این پرونده اکنون یکی از پیچیده ترین موضوعات بین المللی محسوب می شود که اساسا برای طراحی یک مدل توافق که منافع طرفین را تامین کند، ملاحظات متعددی باید در نظر گرفته شود. تاکتیکهای معطوف به توافق نیز به لحاظ تبلیغاتی و عملیاتی پروسه پیچیدهای است كه بخش مهمی از گفتوگوهای ایران و غرب را به خود مشغول کرده است. اکنون به نظر می رسد بسترهایی وجود دارد که طرفین مایلند بر اساس آن به یک توافق برسند.
از این رو می توان گفت که برگزاری سه نشست پر بحث در بغداد به همراه مذاکرات حاشیه ای و دو جانبه پرشمار و توافق بر سر تداوم این روند در مسکو، نشان دهنده میل دو طرف برای نتیجهبخش ساختن این روند است. این میل گرچه خود امیدوارکننده است اما در عرف مذاکرات بین المللی پرونده دامنهداری مثل موضوع هسته ای ایران چندان ساده شکل نگرفته که به این سرعت حل و فصل شود.
وضعیت نابسامان اقتصادی اروپا و نگرانی آنها از احتمال افزایش قیمت نفت و تبعات اقتصادی آن و نزدیک شدن فضای سیاسی آمریکا به رقابت های انتخابات ریاست جمهوری موضوعاتی هستند که اکنون بر این مذاکرات اثر مثبت دارند اما در عین حال برخی متغیر های دیگری نیز وجود دارند که رسیدن طرفین به حلقه اول توافق در مذاکرات را دشوار کرده و برای جلوگیری از این اتفاق به شدت سنگ اندازی میکنند.
حلقه اول توافق جلب کلان اعتماد طرفین ( میل به انجام وظایف و دسترسی به حقوق )، تعیین زمین حل و فصل منازعه ( معاهده ان پی تی ) و توافق بر سر امتیازهای متقابل ( تحریمها، قطعنامهها، پروتکل الحاقی، میزان غنای غنی سازی اورانیوم و مجموعه ای مسائل سیاسی، حقوقی و اقتصادی دیگر ) را در بر می گیرد، در نشست استانبول پیرامون دو بخش اول توافقات کلی صورت گرفته اما در بغداد دو طرف نتوانستند روش اقدام متقابل یعنی روشن ساختن اینکه در برابر هر گام طرف مقابل چه گامیبردارند، به توافق آشکار و قابل توجهی برسند. هر چند که درک روشنتری به ضرورت این اقدام یافتهاند. علت این ناکامی نیز آن بود که خواسته های غرب از ایران همچنان متوازن و براساس واقعیات و منافع ملی کشورمان نیست. بسته پیشنهادی آنها همچنان مسئله هسته ای ایران را در دایره ای قرمز می بیند در حالی که برای تبدیل میل به توافق به متن حقوقی باید همه جوانب را در نظر داشت. به عبارت دیگر حل و فصل این منازعه بستگی تامی به این دارد که غرب انبوهی از مباحث اقتصادی، سیاسی، حقوقی، منطقه ای و نارضایتی تهران از رفتارهای گذشته غرب را در بسته خود در نظر بگیرد. برگزاری دو نشست اخیر در استانبول و بغداد نشان می دهد که غرب به این مسائل بیش از گذشته توجه دارد.
با این وصف به نظر می رسد رسیدن به نقطه جوش مذاکره در نشست مسکو با توجه به تمایل دو طرف چندان دور از انتظار نبوده و میزبانی روسها می تواند آغازی بر پایان این پرونده باشد. زیرا همانطور که ذکر شد علاوه بر میل و نیاز یا حتی استراتژی دو طرف برای حل و فصل مسالمت آمیز این پرونده، اکنون تعیین قواعد اینتوافق اصلیترین گرهی است که نشست بغداد نتوانست آنرا باز کند اما روسها به دلیل حضور در گروه 1+5، نزدیکی به تهران و در اختیار داشتن طرح گام به گام که از قبل آن را طراحی کردهاند میتوانند غرب را برای
برداشتن اولین گام عملی قابل توجه و در مقابل داشتن انتظار معقول از ايران برای پایان دادن به مناقشه بین المللی ترغیب کنند و شرایط میزبانی نیز فرصتی تاریخی برای آنها فراهم ساخته تا نقش مهمی در این راستا ایفا کنند.