داور پنجم
انسان از سالهاي بسيار دور در صدد رسيدن به راهي براي دستيابي به تواناييهاي برتر بدني بوده و اين روند همچنان در شرايط مختلف ادامه داشته است؛ از جنگآوريها و زورآزماييهاي اساتيري گرفته تا المپيکهاي امروزي، از برتريجوييهاي کودکانه گرفته تا مسابقات حرفهاي ورزشي در ابعاد بينالمللي، همه و همه ناشي از همان حس برتريجويي جسمي افراد است که يک ميل ذاتي و مهارناشدني است. ورزش به فعاليتها يا مهارتهاي عادي جسماني گفته ميشود که بر پايه يک رشته قوانين مورد توافق همگان و با اهداف تفريحي يا براي مسابقه، نشاط شخصي، دستيابي به ورزيدگي، مهارتجويي يا آميزهاي از اين اهداف انجام ميگيرد. البته ورزش بنا به هدف معنا پيدا ميکند، مانند اين که مايکل فلپس قهرمان تاريخي شناي المپيک، اگر در استخر خانهاش شنا کند، در حال تفريح است و اگر همين فرد در مقابل ديگران در ورزشگاه شنا کند در حال ورزش است. البته تعاريف اصلي را ميتوانيد در دايرهالمعارفهاي تخصصي بجوييد. اين که تاريخچه دقيق ورزش از چه زماني آغاز شد را کسي نميداند و اصلا مهم هم نيست، اما شايد از زماني که انسان ناخواسته با فعاليتهاي بدني، قدرتي مضاعف پيدا کرد و با همان خرد اوليه دانست ميتواند با انجام فعاليتهايي، توانايي مضاعف و در نهايت امتيازاتي در برابر ديگران پيدا کند، ورزش نمود همگاني پيدا كرد. البته همين خاصيت بشر براي برتريجويي او را به اکتشافات و ابتکارات فراواني کشانده است. به هر حال با آغاز شهرنشيني و تشکيل اجتماعاتي با مشاغل تخصصي، فعاليتهايي با مضمونهاي غيرتجاري و آييني مانند: نمايشها و قدرتنماييها بهوجود آمد و همين امر باعث ايجاد مکانهايي با کارکرد ورزشي شد که در هر فرهنگي آداب و رسوم خود را داشت. اما از سده 18 ميلادي و جريانهاي صنعتي شدن و موازي آن پيشرفت علوم پزشکي، اهميت دادن به اندام، پرورش و حفظ سلامتي آنها با انجام تحرکات منظم به يک تخصص تبديل شد و کمکم ورزشها شکل منظمتري به خود گرفت. بازيهاي قديمي کمکم به ورزشهاي قانونمند تبديل و هر روز رشتههاي جديد بيشتري ابداع شد. برخي رشتههاي ورزشي هنوز به همان شکل بدوي خود باقي مانده و احتمالا باقي خواهند ماند. ولي برخي رشتهها صرفا با وجود ابزار تکنولوژي يا در زندگي شهري امکان بروز يافتند مانند: رالي يا اتومبيلراني سرعت که با خودروهاي مخصوصي قابل انجام هستند يا اسکواش که توسط زندانيان ابداع شد. دکتر گريشمن، باستانشناس فرانسوي در اين زمينه به آرياييان در هزار سال پيش از ميلاد اشاره ميكند و ميگويد: «ورزش، تقويت قواي بدني، مهارت در جنگ، سواري، تيراندازي و راهپيمايي از اصول متداول اين مردم بوده است. قومي که دائما در حال کوچيدن و منازعه با بوميهاي محلي بوده و به قهر و غلبه زمينها و کشتزارها را تصاحب ميکرده، قطعا بايد چالاک، سلحشور، بردبار و قوياندام باشند.» فناوريهاي زيادي وارد دنياي ورزش و باعث پيشرفت ورزش و ورزشکاران شدند كه تکامل اختراعات و رشد فناوريهاي ديگر را نيز بههمراه داشتند. اما موضوع ما فناوري اطلاعات است که توانست با ورودش به زندگي بشر نوع نگرشها را تغيير دهد؛ فناوري كه در هر محيطي بهکار ميرود. فناوري اطلاعات در ورزش بخشهاي متفاوتي را تحت تاثير قرار داده است که ميتوان در طبقات مختلفي آن را دستهبندي کرد. در يک دستهبندي ساده ميتوان در 3 لايه اين تاثيرات را مورد بررسي قرار داد: بخش تجهيزات، بهداشت و درمان و مديريت. فناوري اطلاعات در بعد تجهيزات تاثير زيادي بر وسايل ورزشي داشته است؛ وسايلي مانند: دستگاههاي حاوي شتابسنج و انواع سيستمهاي متصل به بدن ورزشکاران در تمرينات. يا توپهاي مجهز به چيپستها يا وسايل بسيار ديگري که آشکار و پنهان به فناوريهاي الکترونيکي مجهز شدهاند. اما در کل فناوري اطلاعات در لايههاي ديگر تاثيرات بسيار بيشتري گذاشته چنانچه تجهيزات بهصورت با واسطه از طريق اين فناوري تغيير کردهاند. برخي نرمافزارهاي دستي و کاربردي را نيز در دسته تجهيزات ورزشي قرار ميدهند که در بخشهاي بعدي به آنها اشاره خواهيم کرد. افزايش سن ورزشي ورزشکاران و بهبود حرکتها و سالمسازي محيط امروزه به کمک فناوري اطلاعات آسانتر شده است. روشهاي درمان بيماريها و آسيبديدگيها و اطلاعات به روز و در لحظه درباره بيماريها و حرکات و نيز نظمبخشي برنامههاي ورزشي توسط ويال ارتباطي و نرمافزارهاي تخصصي ورزشي باعث شده تا ورزش ديگر يک کار صرفا عملي نباشد. مديريت امور ورزشي و مربيگريهاي تخصصي و در کنار آن افزايش توانايي درمانگرها بهکمک ابزار سنجشي رايانهاي باعث افزايش ميزان دقت، توليد و گسترش اطلاعات در زمينههايي شده که پيش از اين حتي تخيل آن قدري سخت و ناممکن بود. آناليز ورزشي يکي از اساسيترين تغييرات ورزشي در مديريت آن است. تحليل حرکات يک ورزشکار بهصورت فردي يا تحليل آني عمليات تيمي و کنترل زمينهاي بازي، شکل و نوع مديريت ورزشي را تغيير داده است که در ادامه يکي از اين نمونهها را خواهيم ديد. سالها پيش، در سيام جولاي 1966 در ديدار نهايي، مسابقهاي در برابر ديدگان 95000 تماشاگر حاضر در ورزشگاه ويمبلي و 400 ميليون بيننده تلويزيوني با قضاوت وينسنت از سوئيس برگزار شد. مسابقه در وقت قانوني با نتيجه 2-2 مساوي به پايان رسيد. در يازدهمين دقيقه از وقت اضافي اول، جف هورست با يک ضربه تماشايي توپ را به زيرطاق دروازه آلمان کوبيد، توپ روي خط فرود آمد و به درون زمين برگشت ولي داور مسابقه با نظر کمک داور، گل را پذيرفت تا انگليس با يک گل مشکوک، از آلمان پيش افتد. اين اتفاق بارها و بارها در جريان مسابقات ديگر تکرار شد ولي کاري از دست کسي بر نميآمد چراکه انسان براي ديدن تصاوير از يک حدود معيني پيروي ميکند و اصولا سرعتش از بسياري وقايع اطراف کمتر است و از طرفي خطاهاي ديد و زواياي آن عملا براي تشخيص محيطهاي سه بعدي در فاصله دور طراحي نشده است. اما اين مشکل غيرقابل حل نبوده و فناوري اطلاعات براي آن راهحلي دارد، آنهم نه فقط از طريق فيلمبرداري و بازبيني چشمي توسط هيات داوري بلکه توسط يک شبکه کاملا «بيدرنگ» در زمين بازي. سيستم فناوري تشخيص خط گل يا GLT بخشي از فناوري آناليز بازي در لحظه است. اين فناوري ميتواند از 2 روش مبتني بر دوربين يا مبتني بر ميدان مغناتيسي و امواج راديويي استفاده کند. در حال حاضر 2 شرکت روي فناوري تشخيص گل يا رهگيري توپ و بازيکنان متمرکز هستند. شرکتهاي هاوک-آي و کايروس بهترين نرمافزارهاي تحليل بيدرنگ زمين فوتبال را تهيه ميکنند. شرکت بريتانيايي هاوک-آي از دوربينهاي جستجوگر استفاده ميکند و شرکت آلماني کايروس که با قرار دادن يک تراشه در داخل توپ حرکت و موقعيت آن را تشخيص ميدهد. در روش مبتني بر دوربين بين 2 تا 6 دوربين از خطوط دروازه با سرعت 500فريم در ثانيه تصويربرداري كرده و همزمان آنها را توسط يک شبکه بدون وقفه به يک سرور مرکزي ارسال ميکنند که با نرمافزارهايي که با الگوريتم خاص تصاوير را آناليز ميکند ميتواند تشخيص دهد که آيا توپ از خط رد شده است يا نه؟ در صورت گذشتن توپ از خط در کمتر از يکسوم ثانيه سيگنالي به گيرنده روي دستبند داور ارسال ميشود تا به وي اطلاع دهد که توپ از خط رد شده و داور بدون وقفه ميتواند تصميم خود را بگيرد. در روشديگر، سيمهاي نازکي روي خطوط دروازه و نواحي اطراف آن يک شبکه بيسيم ايجاد ميکنند. در مرکز توپ يک تراشه قرار ميگيرد که ميتواند سيگنالهاي متقابل را درک کند و سيستم پشت دروازه نتيجه را به سرور مرکزي منتقل ميکند و ساير مراحل شبيه روش قبل است. فناوري تشخيص گل که يک مجموعه تحليلي کامل است در رشتههاي زيادي استفاده ميشود. بهگزارش بيبيسي اين سيستم اکنون در داوري و قضاوت مسابقات تنيس و کريکت كاربرد دارد. اين فناوري نخستين بار در مسابقه کريکت تيمهاي ملي انگلستان و پاکستان در سال 2001 بهكار رفت. هزينه اوليه، مانع گسترش اين سيستم است و از سويي موانعي مانند سنتيگرايي و قوانين برخي محافل مانند فيفا اجازه ورود اين فناوريها را به ورزش نميدهد. براي مطالعه درباره اين سيستم به سايت اين شرکت مراجعه کنيد: http://www.cairos.com * Goal Line Technology سعيد نوري آزاد