بانک مقالات زنان

پوشش زن در فرهنگ ملي و اسلامي ما از جايگاه بلندي برخوردار است و لزوم آن نه تنها در ميان همه مذاهب اسلامي، بلكه در همه اديان الهي مورد اتفاق است و اين حكم به دليل بيان آن در قرآن ابدي و دايمي است؛ لذا از وظايف حكومت اسلامي است كه اين وظيفه ديني را تبليغ و ترويج كرده و براي تحقق آن در جامعه برنامه ريزي و فرهنگ سازي كند. اما اينكه حكومت اسلامي براي اجراي اين حكم به روش هاي عقوبتي، تنبيه و تعزير متوسل شده و اجبار و الزام قانوني براي آن داشته باشد، امري است كه نه از ناحيه شرع مقدس تاييد شده و نه در تاريخ اسلام و سيره پيامبر و ائمه معصومان نمونه اي براي آن يافت مي شود و نه سيره عقلا مويد آن است؛ بنابراين لازم است حكومت براي پياده سازي ارزش هاي ديني از جمله پوشش در يك جامعه، اولا از روش هاي اثباتي استفاده نموده و در جهت ارتقاي سطح علمي و معرفتي انسان ها بكوشد و بهره گيري از روش فرهنگ سازي و تعليمات غيرمستقيم را مقدم دارد.

 نسخه قابل چاپ

چکيده فارسي:
حاکميت شبه مدرن پهلوي بر ايران و انتقال آموزه هاي غربي به فضاي زيست جمعي و شخصي زنان ايراني، نه تنها مطلوب نظر آنان را فراهم نکرد، بلکه زمينه انحطاط بيشتر اين قشر را نيز باعث گرديد. بدين گونه زنان در اين فضا گرفتار نوعي سردرگمي شدند؛ چه آن که به رغم کنار زده شدن ظواهر ديني و احکام شرع در زمان حکومت پهلوي، پيشرفت و تحولي در وضعيت زنان مشاهده نشد. ناکارآمدي آموزه هاي ديگر از جمله انديشه هاي مارکسيستي نيز به دليل نگاه ابزاري به زنان، امكان برون رفت از بحران موجود را ناممکن جلوه مي داد. در چنين فضايي، ابتکار حضرت امام مبتني بر گفتمان «بازگشت به اصل» و در راستاي بهره وري از دستاوردهاي مثبت حضور زن در عرصه عمومي، به شدت مورد استقبال زنان ايراني قرار گرفت؛ به گونه اي که براي نيل به کرامت والاي انساني که تحقق آن در پرتو حاکميت اسلام وعده داده مي شد، چنان حضور و فعاليتي از خود نشان دادند که شايد در طول تاريخ ايران نظير و مانندي براي آن نتوان يافت.

چکيده عربي:
نظام بهلوي الحديث نسبيا الذي حكم ايران، وانتقال التعاليم والثقافات الغربية الي اوساط الحياة العامة والخاصة للنساء الايرانيات، لم يقتصر علي عدم تحقيق ماكن يصبون اليه فحسب، وانما ادي ايضا الي توسيع رقعة الانحطاط لهذه الشريحة. وبهذا الشكل ابتليت المرأة في هذه الاجواء بنوع من انواع الضياع، الي الحد الذي لم تشهد فيه اوضاع المرأة تقدما وتطورا رغم تنحية المظاهر الدينية والاحكام الشريعة علي عهد نظام بهلوي. كما ادي اخفاق التعاليم والثقافات الاخري ومن بينها الافكار الماركسية، بسبب نظرتها الي المرأة علي أنها وسيلة، الي اظهار امكانية الخروج من الازمة القائمة أمرا غير ممكن أيضا. وفي ظل هذه الاجواء، حظيت مبادرة سماحة الامام (الخميني) المتمثلة باطروحة «العودة الي المنشأ» علي صعيد الاستفادة من المكاسب الايجابية لحضور المرأة في المشهد العام، بالترحيب التام من جانب النساء الايرانيات، بالشكل الذي جعلهن يعربن عن حضور ونشاط بلغ من حدهما انه لا يمكن ربما العثور علي نظير أو شبيه له علي امتداد تاريخ ايران، سعيا وراء بلوغ الكرامة الانسانية السامية التي جاء الوعد بتحققها في ظل حاكمية الاسلام.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

يکي از عناصر فرهنگي جامعه، نحوه پوشش افراد آن است. در اماكن عمومي جامعه، اين مساله به عنوان يک مساله عمومي مطرح است و دولت ها، در اين مساله نيز همچون مسايل عمومي ديگر، به اشكال مختلفي مداخله ميکنند، به گونه اي که در هر جامعه اي ميتوان شکل و مد لباس غالب را در هر برهه اي از زمان تشخيص داد. نهادينه شدن يک نوع لباس در يک جامعه ممکن است صرفا ناشي از اراده ملت تلقي شود، ولي در مواردي دولتها به طور غير مستقيم يا حتي مستقيم در اين مساله مداخله مي كنند. در جامعه مدرن، دولت حريم خصوصي و عمومي را تعريف و تضمين مي کند. در اين مقاله سعي شده اين مساله تبيين شود که آيا با مکانيزمهاي اجباري، ميتوان رفتارها و احساسات ملت را به صورت پايدار و با ثبات شکل داد يا اينکه براي نهادينه سازي رفتارها و احساسات بايد مکانيزمهاي ذهني و شناختي به کار گرفته شود.

 نسخه قابل چاپ

پوشش و حجاب پديده اي چند بعدي است. از يك سو مقوله اي اخلاقي، ديني و معرفتي است و از سوي ديگر پديده اي اجتماعي، فرهنگي، سياسي و... مي باشد. ابعاد مختلف اين پديده به گونه اي در هم تنيده اند كه نمي توان در خصوص ابعاد و آثار اجتماعي آن به تحقيق پرداخت و ابعاد باطني، «مباني اعتقادي» و ايدئولوژي مذهبي را ناديده گرفت. نتيجه مطالعات اين پژوهش نشان مي دهد پنج زير مجموعه فرهنگي به صورت كلان از نگرش هاي باطني افراد اقتباس مي شود كه مسير انتخاب پوشش و حجاب ظاهري را در جامعه زنان تعيين مي كند. در اين نوشتار هر مدل ظاهري در تعاريف مفاهيم مذهبي و استناد به آيات قرآن در مقابل غير محارم طبقه بندي گرديده و برداشت فرد و نگرش وي به پوشش سنجيده شده است.

 نسخه قابل چاپ

اگر پوشش را يک عمل اجتماعي و معنادار فرض کنيم، نه صرفا شيوه اي براي محافظت از بدن، بايد آن را در قالب هاي تحليلي معطوف به معناي اجتماعي، تفسير نماييم. نگاه به پوشش به مثابه يک امر نمادين و تلاش براي درک نمادها و کشف معاني به ما کمک مي کند تا زاويه جديدي از اين مساله پرحاشيه دريابيم. توجه به «قواعد» در اعمال اجتماعي و نيز ويژگي قراردادي نمادها در نشانه شناسي، مي تواند هم تغييرات تاريخي پوشش را تا حدي تفسير کند و هم تفاوت نگاه به پوشش و لباس را در گروه هاي مختلف و خرده فرهنگ هاي گوناگون جامعه نشان دهد. توجه به «قاعده مند» بودن پوشش و ويژگي نمادين و قراردادي پوشش، اگر در تحليل هاي سياست گذاران فرهنگي قرار گيرد، مي تواند به هدف گيري صحيح سياست گذاري فرهنگي کمک کند.

 نسخه قابل چاپ

پوشش و حجاب به مثابه رسانه اي ارتباطي و به عنوان كنشي اجتماعي، از يك سو تحت تاثير ساختارهاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي است و از سوي ديگر، متاثر از كنشگران اجتماعي اعم از زن و مرد مي باشد. در طي سال هاي پس از انقلاب، بر اثر آسيب پذيري دروني جامعه و تهديدهاي بيروني، انتقال فرهنگي حجاب با اختلال مواجه گرديد و عدم رعايت حجاب اسلامي، موجب جريحه دار ساختن وجدان جمعي و تبديل آن به عنوان مساله اي اجتماعي شد. به اعتقاد نگارنده وضعيت فعلي پوشش زنان در جامعه با تدقيق در فرآيند تغييرات ارزشي جامعه از فرامادي به مادي، توسعه شتابان، برون زا و نامتوازن دوران پس از پايان جنگ تحميلي قابل تبيين مي باشد. مساله حجاب به عنوان آسيبي اجتماعي، در سطح جامعه و نمادي از مسايل اجتماعي، در عمق جامعه است كه اصلاح و ترميم آن، نيازمند مهندسي فرهنگي و اتخاذ سياست هاي فرهنگي و اجتماعي در اين راستا است.

 نسخه قابل چاپ

مد به عنوان پديده اي اجتماعي مختص جامعه و فرهنگ خاصي نيست و پيدايش و افول مد، پنج مرحله شامل آفرينش، معرفي مد، تبليغ مد، توليد انبوه و تقاضاي مد جديد را طي مي كند. بهره برداري نظام سرمايه داري از رواج مد، منجر به تغييرات فرهنگي ـ اجتماعي در كشورهاي مخاطب مي گردد. علل گرايش زنان به مد از رويكردهاي مختلفي قابل تبيين است. در ديدگاه روانشناسي نياز انسان ها به خودنمايي و زيبايي زمينه مدگرايي را فراهم مي سازد. بر مبناي ديدگاه جامعه شناختي، مقولاتي چون الگو و فرهنگ مصرف، سبك زندگي، رهبران مد، بدن آگاهي، در تبيين گرايش به مد مطرح مي شود. بي ترديد پديده مد با طبقه اقتصادي ـ اجتماعي افراد، نقش رسانه هاي جمعي، فرآيند جهاني سازي و نظام سرمايه داري مرتبط است. برجستگي مد در هويت بخشي به زنان و پارادوكس توجه به جسم و روح، زنان را با چالش هاي هويتي در ابعاد مختلف مواجه مي سازد كه نيازمند سياست گذاري هاي فرهنگي است.

 نسخه قابل چاپ

چنانچه حجاب يک نوع رفتار قلمداد گردد، اين رفتار همانند ساير رفتارهاي ديگر تحت تاثير قواعد خاصي است. بر اساس تئوري هاي جامعه شناختي و روان شناختي، انجام يک رفتار، تحت تاثير عوامل متفاوتي است. يکي از عوامل مهم و اثر گذار بر انجام و نحوه رفتار، اطلاعات و آگاهي هاي فرد از رفتار مي باشد. به عبارت ديگر، سطح شناختي فرد، اقدام و نوع رفتار وي را مشخص مي سازد. اطلاعات و آگاهي هاي فرد، نسبت به اشيا، پديده ها و مفاهيم، طي فرآيند جامعه پذيري وي ايجاد مي شود. در اين نوشتار، جامعه پذيري از ديدگاه تئوري هاي كاركردگرايي، تقابل و كنش متقابل نمادين بررسي شده است و خانواده، مدرسه، گروه همسالان و نهادهاي اجتماعي و ارتباطي به عنوان عوامل موثر بر جامعه پذيري حجاب معرفي مي شوند كه ناهماهنگي و بدكاركردي اين عوامل مي تواند منجر به آسيب پذيري فرآيند جامعه پذيري حجاب گردد.

 نسخه قابل چاپ

يكي از احكام ثابت اسلام كه همه مذاهب اسلامي بر آن اتفاق دارند، دستور رعايت حجاب براي بانوان است و از آن جا كه بخش قابل توجهي از جهان اسلام را اهل تسنن، تشكيل مي دهند، اين مساله در تمام جهان اسلام مطرح است، در اين نوشتار ديدگاه مفسران و فقهاي اهل تسنن در زمينه اصل لزوم پوشش و محدوده آن با توجه به آيات، روايات و استنباط هاي فقها مورد بررسي قرار گرفته و دلايل و مباني آن مطرح شده است و در ادامه به اين سوال پاسخ داده شده كه از منظر فقهاي اهل تسنن آيا نظام اسلامي و حكومت مشروع ديني در زمينه حجاب و پديده بي حجابي مسووليت دارد؟ دلايل و راهكارهايي كه بر بستر فقه در اين زمينه مي توان فرض نمود، نيز مورد بررسي قرار گرفته است، از دلايل مهم اين مساله مي توان به «تعزير گناهكار»، «امر به معروف و نهي از منكر» و «حفظ شعائر مسلمان ها»، اشاره نمود.

 نسخه قابل چاپ

از آن جا كه در دهه هاي اخير برخي كشورهاي اروپايي محدوديت هايي براي پوشش زنان مسلمان وضع نموده اند، لذا تبيين حقوق اقليت ها در حقوق بين الملل ضروري مي باشد. در اين مقاله به جايگاه حقوق اقليت ها در حقوق بين الملل و محدويت هايي که بر سر راه حفظ و حمايت از حقوق اقليت هاي ديني وجود دارد پرداخته شده و در پرتو اصل «عدم تبعيض» و «برابري» افراد، ماده 27 ميثاق حقوق مدني و سياسي و آموزه «حاشيه ارزيابي» به بررسي و نقد ممنوعيت حجاب از منظر حقوق بين الملل اقليت ها مي پردازد. در نهايت برآيند مقاله اين است كه ممنوع دانستن حجاب نقض حقوق بشري افراد و آزادي ديني آنان است و بيشتر ناشي از فشارهاي سياسي و اجتماعي مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

وجوب پوشش بدن زن نتيجه جستاري اجمالي در منابع فقهي است. ولي ژرف انديشي و امعان نظر در ادله حجاب، مناقشاتي را در ميزان و چگونگي پوشش به همراه دارد. دو سوي اين مناقشات آنقدر از هم دورند كه در گستره نگاه واحد نمي گنجد! از يك سو برخي معتقدند تمام بدن زن حتي دست، صورت و صدايش عورت است و از ديگر سوي برخي نگاه صادقانه به چهره زن و نماز خواندن زن، بدون روسري را جايز مي دانند. جامعه زنان مسلمان به طور اخص و جوامع اسلامي به طور اعم در مواجهه با فتاوايي مانند: «المرآه عوره کلها» و حرمت نظر به بيگانه حتي صورت و دست ها، به راستي با مشكل مواجه مي شود، در حالي كه مقتضاي ضرورت، حضور زن مسلمان در جامعه و در تمام ابعاد حيات اجتماعي است. آيا نگاهي دوباره به متون فقهي و باز نگرشي درون ديني به حجاب مي تواند برخي مشكلات بر سر راه جامعه زنان مسلمان را بر طرف سازد يا تنها چاره، نگاهي برون ديني به حجاب است؟ اين نوشتار با سيري در آيات، روايات و کلمات فقها و بيان برخي استثنائات، درصدد يافتن پاسخي براي اين پرسش ها مي باشد.

 نسخه قابل چاپ