بانک مقالات تاریخ

همگام با ريشه دواندن مراکز حفاظت و اشاعه اسناد در سطوح گوناگون ملي و اجتماعي و فرآورده هاي فرهنگي، آرشيو به شاهدي ملموس از حافظه شخصي و جمعي تبديل شده است که مطابق الگوهاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي، به تعريف حافظه سازماني مي پردازد. با توجه به نقش تحول يافته آرشيودار در گذر زمان و تحول در آرشيوها، اين مراکز تنها مخزني از داده ها و انبار تاريخي صرف نيستند، بلکه پاره هاي فرهنگي و ترکيبي از ساختار ها و روش ها هستند که در گذرگاه علم، فرهنگ کاربردي، سياست و از همه با اهميت تر، فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي (ICT) قرار گرفته اند. فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي از جوانب گوناگون، آرشيو و نقش و جايگاه آن را در جامعه اطلاعاتي عصر حاضر تحت تاثير خود قرار داده اند. تحولات سريع و شتابان در چرخه زندگاني اطلاعات و انتشارات علمي به سمت رقمي شدن، دسترسي آسان به اطلاعات، ضرورت ارتباطات علمي و گردش آزاد اطلاعات، به منظور توسعه و پيشرفت و ... مسايلي است که دوشادوش و همگام با هم، شالوده ايجاد و گسترش آرشيو رقمي را پي ريزي کرده است. به طوري که آرشيو رقمي به عنوان يکي از مجراهاي اصلي براي دسترسي آزاد به اطلاعات علمي، در سطح جهاني، مطرح گرديده و جايگاه ويژه خود را در توسعه و پيشرفت علمي و اقتصادي ملل پيدا کرده است. لذا با توجه به تحول در محمل ها به مدد فناوري هاي اخير و تاثير انکارناپذير آن ها در ايجاد آرشيوهاي رقمي و نيز نقشي که آرشيوهاي سنتي و نوين در توسعه و پيشرفت علمي، فرهنگي و اقتصادي جامعه اطلاعاتي بازي مي کنند، مقاله حاضر در دو بخش مجزا و در عين حال پيوسته ارايه مي گردد. در بخش نخست، به معرفي شکل نوين آرشيوها تحت عنوان آرشيوهاي رقمي از نظرگاه هاي مختلف مي پردازيم. آن گاه عواملي را که از فناوري هاي نوين سرچشمه گرفته و پايه اوليه شکل گيري آرشيو رقمي را پي ريزي کرده اند، در معرض بررسي قرار مي دهيم. ويژگي هاي آرشيو رقمي و چالش هاي پژوهش درخصوص آرشيو رقمي و رقمي کردن اسناد در نقش حافظه اجتماعي و فرهنگي هر ملت، از مباحث بسيار مهمي است که در اين نوشتار در بوته نقد قرار مي گيرد. بخش ديگر اين نوشتار، به نقش ترديدناپذير آرشيوها در توسعه و پيشرفت ملي، علمي و اقتصادي، اختصاص دارد.
براي پرداختن به اين مساله، بار ديگر گريزي مي زنيم به نقش بظاهر جديدي که فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي، بر دوش آرشيوها در جامعه اطلاعاتي گذاشته اند و آن هم، نقشي است که آرشيوها در راهبري مديريت دانش، تسهيم و اشتراک گذاري سرمايه هاي فکري بازي مي کنند.

 نسخه قابل چاپ

همگام با ريشه دواندن مراکز حفاظت و اشاعه اسناد در سطوح گوناگون ملي و اجتماعي و فرآورده هاي فرهنگي، آرشيو به شاهدي ملموس از حافظه شخصي و جمعي تبديل شده است که مطابق الگوهاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي، به تعريف حافظه سازماني مي پردازد. با توجه به نقش تحول يافته آرشيودار در گذر زمان و تحول در آرشيوها، اين مراکز تنها مخزني از داده ها و انبار تاريخي صرف نيستند، بلکه پاره هاي فرهنگي و ترکيبي از ساختار ها و روش ها هستند که در گذرگاه علم، فرهنگ کاربردي، سياست و از همه با اهميت تر، فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي (ICT) قرار گرفته اند. فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي از جوانب گوناگون، آرشيو و نقش و جايگاه آن را در جامعه اطلاعاتي عصر حاضر تحت تاثير خود قرار داده اند. تحولات سريع و شتابان در چرخه زندگاني اطلاعات و انتشارات علمي به سمت رقمي شدن، دسترسي آسان به اطلاعات، ضرورت ارتباطات علمي و گردش آزاد اطلاعات، به منظور توسعه و پيشرفت و ... مسايلي است که دوشادوش و همگام با هم، شالوده ايجاد و گسترش آرشيو رقمي را پي ريزي کرده است. به طوري که آرشيو رقمي به عنوان يکي از مجراهاي اصلي براي دسترسي آزاد به اطلاعات علمي، در سطح جهاني، مطرح گرديده و جايگاه ويژه خود را در توسعه و پيشرفت علمي و اقتصادي ملل پيدا کرده است. لذا با توجه به تحول در محمل ها به مدد فناوري هاي اخير و تاثير انکارناپذير آن ها در ايجاد آرشيوهاي رقمي و نيز نقشي که آرشيوهاي سنتي و نوين در توسعه و پيشرفت علمي، فرهنگي و اقتصادي جامعه اطلاعاتي بازي مي کنند، مقاله حاضر در دو بخش مجزا و در عين حال پيوسته ارايه مي گردد. در بخش نخست، به معرفي شکل نوين آرشيوها تحت عنوان آرشيوهاي رقمي از نظرگاه هاي مختلف مي پردازيم. آن گاه عواملي را که از فناوري هاي نوين سرچشمه گرفته و پايه اوليه شکل گيري آرشيو رقمي را پي ريزي کرده اند، در معرض بررسي قرار مي دهيم. ويژگي هاي آرشيو رقمي و چالش هاي پژوهش درخصوص آرشيو رقمي و رقمي کردن اسناد در نقش حافظه اجتماعي و فرهنگي هر ملت، از مباحث بسيار مهمي است که در اين نوشتار در بوته نقد قرار مي گيرد. بخش ديگر اين نوشتار، به نقش ترديدناپذير آرشيوها در توسعه و پيشرفت ملي، علمي و اقتصادي، اختصاص دارد.
براي پرداختن به اين مساله، بار ديگر گريزي مي زنيم به نقش بظاهر جديدي که فناوري هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي، بر دوش آرشيوها در جامعه اطلاعاتي گذاشته اند و آن هم، نقشي است که آرشيوها در راهبري مديريت دانش، تسهيم و اشتراک گذاري سرمايه هاي فکري بازي مي کنند.

 نسخه قابل چاپ

مقاله اي که پيش رو داريد، سعي کرده با درنظر گرفتن مفاهيم پايه اي در زمينه حفاظت پيش گيرانه و اندازه گيري اهم شاخص هاي تاثيرگذار در پيشنهاد روش بهينه حفاظت و نگهداري آثار تاريخي - فرهنگي، روش هايي براي حفاظت مطلوب از آثار تاريخي - فرهنگي موجود در مخزن موزه ملي ملک، ارايه کند.
ميزان تاثير شرايط محيطي، خواه رطوبت نسبي، درجه حرارت، نور، آلاينده هاي گازي و ذرات جامد در محيط مخزن موزه ملي ملک و خواه پيامدهاي ناشي از اين عوامل مثل تغييرات اسيديته در آثار کاغذي، تاثير قارچ ها و شرايط جوي مناسب براي رشد و نمو ريزاندامگان ها، مورد آزمايش قرار گرفته است. هدف از انجام اين آزمايش ها، سنجش ميزان هر يک از عوامل محيطي در محيط اتاق مخزن موزه، با ميزان استاندارد شرايط محيطي در موزه و در نهايت، تعيين عوامل آسيب رسان در مخزن موزه ملي ملک بوده است. براي اين منظور، با بهره گيري از روش هاي تجزيه دستگاهي کليه عوامل محيطي موثر بر آثار مانند نور، رطوبت نسبي، دما و آلاينده هاي محيطي و ريزاندامگان ها در بازه هاي زماني معين، پايش گرديده است. در پايان مقاله، نتايج حاصل از اين پژوهش، آورده شده است.

 نسخه قابل چاپ

پژوهش حاضر، با هدف تعيين مهم ترين عناصر توصيفي مورد نياز در کاربرگه هاي تنظيم و توصيف اسناد آرشيوي، انجام شد. روش پژوهش، پيمايش توصيفي و ابزار گردآوري داده ها، پرسشنامه محقق ساخته است. جامعه پژوهش، شامل 7 نفر از صاحب نظران حوزه آرشيو بويژه حوزه تنظيم و توصيف آرشيوي است. نشانگرهاي توصيفي پرسشنامه، از مطالعه و بررسي عناصر توصيفي موجود در شيوه نامه استاندارد بين المللي توصيف آرشيوي (ISAD(G))، قوانين توصيف آرشيوي کانادا (RAD)، شيوه نامه سامانه رديف در استراليا (CRS)، و شيوه نامه تنظيم و توصيف آرشيو ملي ايران، استخراج شد. يافته هاي پژوهش، نشان داد که شش عنصر ضروري استاندارد بين المللي توصيف آرشيوي از ديد صاحب نظران حوزه آرشيو در ايران نيز، با اهميت مي باشد. همچنين، مشخص شد که عناصر منتخب از ديد صاحب نظران آرشيو در ايران، بيش ترين ميزان همخواني را با عناصر توصيفي استاندارد بين المللي توصيف آرشيوي دارند. بنابراين، لزوم بهره گيري از استانداردها و تجارب بين المللي در کنار اقتضايات بومي، ضروري به نظر مي رسد.

 نسخه قابل چاپ

نهضت مشروطه به عنوان نقطه عطفي در تاريخ معاصر ايران، همواره در طول يکصد سال گذشته، مورد توجه تاريخ پژوهان ايراني و خارجي قرار داشته و از زواياي گوناگوني، مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. در اين چارچوب، يکي از بحث هاي بسيار مهم و دامنه دار، تعيين حوزه نفوذ و نقش هر يک از اقشار و طبقات اجتماعي در اين جنبش بزرگ سياسي بوده است.

 نسخه قابل چاپ

در طول تاريخ، ايران همواره مورد تهاجم دولت هاي خارجي از جمله روسيه بوده است. همزمان با ورود نيروهاي روسيه به ايران و راه اندازي کنسولگري در شهرهاي شمالي از جمله رشت، تبريز و استرآباد، دامنه نفوذ خود را در ايران گسترش دادند. روس ها در نقاط ياد شده، قدرت را در دست داشتند و در امور داخلي شهر دخالت مي کردند. به طوري که قدرت واقعي در دست آن ها بود و حتا گاهي حاکم شهر را خود انتخاب مي کردند. بتدريج روس ها در صدد تصرف املاک و زمين هاي مردم برآمدند. آن ها بسياري از اين املاک را خريداري يا اجاره مي کردند؛ تا آن جا که بيش تر املاک مرغوب آن مناطق به تصرف شهروندان روسيه در آمده بود. تا جنگ جهاني اول، اداره روس ساز و کارهاي لازم را براي تملک اراضي در آن مناطق، در پيش گرفته بود. اما با انقلاب اکتبر 1917 روسيه، روند مزبور بسيار کند گرديد و دست اندازي روس ها به اراضي و سرزمين ها، پايان پذيرفت.
اين مقاله، بر آن است تا به بررسي چگونگي مالکيت روس ها و خريد و فروش اراضي به دست آن ها در سه شهر رشت، تبريز و استرآباد در طي سال هاي 1318تا 1340 ق./1900 تا 1921 م. بپردازد و به روش توصيفي- تحليلي و با تکيه بر منابع کتابخانه اي و اسنادي، به تبيين جوانب مختلف اين مساله بپردازد.

 نسخه قابل چاپ

با مرگ نادرشاه و جنگ هاي جانشيني بعد از وي- که ميان فرزندان، عموزادگان و برخي از سردارانش چون کريم خان زند، آزادخان افغان و محمدحسن خان قاجار روي داد- از تسلط حکومت مرکزي بر منطقه قفقاز کاسته شد و حکمرانان آن منطقه، با مشاهده ضعف و سستي در حاکميت ايران و براي حفظ منافع خود، دم از استقلال طلبي زدند و برخي از ايشان، به سمت قدرت نوظهور شمالي يعني روسيه کشيده شدند. در زمان فرمانروايي زنديان، بجز اعلام تابعيت صوري اشخاصي چون پناه خان جوانشير و هراکليوس- که آن هم در نتيجه لشکرکشي خان زند به آذربايجان براي مقابله با فتحعلي خان افشار صورت گرفت- تلاش ديگري براي اعاده حاکميت ايران بر منطقه قفقاز صورت نگرفت و يا اين که خان زند، به دليل جنگ با ديگر سرداران نادري و مشکلاتي که در جنوب کشور داشت- توانايي لازم را در خود نديد تا در اين زمينه به آن جامه عمل بپوشاند. با مرگ کريم خان و آغاز جنگ هاي پي در پي در ميان سران ايل زند براي جانشيني وي، حاکميت نيم بند و صوري ايران بر اين منطقه، عملا پايان پذيرفت.
در همان دوران روس ها، موفق به تحت الحمايه کردن هراکليوس دوم، حکمران گرجستان، بر اساس عهدنامه گيورگيوسک در سال 1198ق./ 1783م. شدند. با امضاي آن عهدنامه در واپسين سال هاي عمر سلسله زند، حکمران گرجستان نه تنها از پرداخت خراج مقرر به دربار ايران شانه خالي کرد، بلکه بهانه هاي لازم را براي مداخله هاي بعدي روس ها در ديگر مناطق قفقاز فراهم آورد. اين پژوهش، با استفاده از روشي توصيفي و تحليلي بر مبناي اسناد کتابخانه اي، بر آن است تا علاوه بر ترسيم چگونگي اوضاع قفقاز در زمان حاکميت خان هاي زند بر بخش هايي از خاک ايران، به اين سوال پاسخ دهد که منطقه قفقاز و بويژه قفقاز جنوبي، چه جايگاهي در منش سياسي کريم خان و ديگر خان هاي زند داشته است.

 نسخه قابل چاپ

در چند دهه اخير تغييرات اجتماعي و تغييرات مربوط به فناوري، کار مديران و به طرز مشابهي نحوه توسعه، کارکرد و روابط دروني و بيروني سازمان ها را تحت تاثير قرار داده است و به دنبال اين تغييرات، واقعيت هاي جديدي در سازمان ها و نظريات سازماني جديد مطرح ساخته و يا بر اهميت برخي از مفاهيم قديمي افزوده است؛ که افزايش آگاهي درباره اين واقعيت ها و مفاهيم و به کارگيري آن ها در سازمان، تاثير بسزايي در پيشبرد امور خواهد داشت. در اين نگارش، در حالت کلي از اين واقعيت هاي جديد با نام "اساس موفقيت سازماني" ياد مي شود و سعي بر اين است که به چند نمونه از اين مفاهيم اشاره شود و تاثير و جايگاه آن در سازمان ها به طور کل، و در سازمان آرشيو به طور خاص، مورد بررسي قرار گيرد.

 نسخه قابل چاپ

يکي از وقايع نگاري هاي اواخر سلطنت فتحعلي شاه قاجار- که تا کنون معرفي، بررسي و تصحيح انتقادي نشده و در زاويه ناشناختگي و گمنامي مانده است- کتابي خطي تحت عنوان «تاريخ فتحعلي شاه قاجار»، از نويسنده اي به نام محمد حسين بدايع نگار اورجاني است. مولف، اين کتاب را به دستور فتحعلي شاه در سال 1248ق. به رشته تحرير کشيده است و تنها يک نسخه از آن موجود است و آن نيز، در کتابخانه ملي تبريز نگهداري مي شود. اورجاني، از منشيان و ديوانيان سنتي صدر قاجار به شمار مي رفت و اين کتاب را، چندين سال بعد از عبدالرزاق دنبلي، مولف مآثرالسلطانيه و ميرزا محمد صادق وقايع نگار مروزي، مولف تاريخ جهان آرا و يک سال قبل از تاريخ ذوالقرنين ميرزا فضل اله خاوري نوشت. مقتداي او در وقايع نگاري، ابوالفضل عبداله وصاف است و به شيوه او، گزارش رويدادهاي تاريخي را، با تکلف و تصنع و پيچيدگي و عبارت پردازي ملال آور و اشعار فراوان عربي و فارسي همراه ساخته است. محتواي کتاب، شامل مقدمه و اصل و نسب قاجار تا جنگ هاي دوم ايران و روس به صورت مختصر است. اين مقاله، به معرفي اين اثر خطي، نويسنده اش و بررسي انتقادي محتواي آن پرداخته است و سعي دارد براي نخستين بار از سبک نگارش و شيوه تاريخ نويسي اورجاني، گرته برداري و تقليدهاي او و نيز جايگاه وي در ميان مورخان صدر قاجار در بررسي مقايسه اي، آگاهي هايي به دست دهد.

 نسخه قابل چاپ

فرهنگستان هاي زبان، محصول رشد و تکامل انديشه هاي ملي گرايانه و شکل گيري دولت نوين در اروپا، طي سده هاي هيجدهم و نوزدهم ميلادي و پيدايش و حاکم شدن مقوله «زبان ملي» است. اما در ايران، فرهنگستان زبان فارسي به عنوان فرهنگستان زبان ملي ايران، بيش از آن که حاصل انتخاب و معرفي زبان فارسي به عنوان زبان ملي باشد، در اثر رواج سره نويسي افراطي عهد رضاشاه، پديد آمد که همواره يکي از نمودهاي جدي ملي گرايي باستان گرا در حوزه زبان و ادب بوده است. البته پيشينه سره نويسي، به عهد مغولان هند و صفويان و خلق کتاب هاي مجعولي چون دساتير به قلم زرتشتيان هند، و همچنين، سابقه تشکيل مجلسي براي لغت سازي و جلوگيري از بي نظمي در املاي کلمات، به عصر ناصرالدين شاه قاجار بازمي گردد. اما در اواخر دوران قاجار و عهد مشروطه، اين رويه به يکي از دغدغه هاي جدي بخش عمده اي از منورالفکرهاي باستان گرا تبديل شد و ميراث آن، به عهد پهلوي اول رسيد. در دوران سلطنت رضاشاه و در فضاي فرهنگي آن دوره - که ملي گرايي بر تمامي اصلاحات و فعاليت هاي اجتماعي و فرهنگي تسلط داشت - توجه به سره نويسي و پرهيز از کاربرد واژه هاي بيگانه خصوصا کلمات عربي و ترکي، به شکل جدي تر و رسمي تري مورد توجه قرار گرفت و نابساماني هايي که در اين کار پديد آمد، باعث شد تا زمينه تشکيل يک مجمع علمي و در نهايت، فرهنگستان زبان فارسي، براي گزينش و ابداع واژگان فارسي به شکل صحيح، فراهم شود. در مقاله حاضر، روند اين تحولات بر اساس منابع عهد پهلوي اول، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله، با رويکردي تاريخي- تحليلي، بر اساس نظريه نخبه گرايي « پاره تو و موسکا»، به تحليل عملکرد نخبگان عصر پهلوي، در روند توسعه يافتگي ايران مي پردازيم. نخبگان ايران در تاريخ عصر پهلوي، به سه دسته تقسيم شده اند: 1. بخشي از نخبگان حاکم که اساسا خواهان توسعه کشور نبودند؛ 2. عده اي از نخبگان حاکم که در پي اصلاح و نوسازي بودند؛ 3. نخبگان فکري. گروه اول -که تحت عنوان نخبگان ضد توسعه از آن ها ياد شده است- به عنوان يکي از موانع اصلي توسعه و عامل خنثاسازي قدرت اصلاح طلبان، به ايفاي نقش پرداخته اند. گروه دوم نيز، به دو دليل در هدايت کشور به سمت توسعه موزون و همه جانبه ناکام ماندند: الف- ويژگي ها و ضعف عملکرد خويش؛ ب- ساختارهاي سياسي- اقتصادي نامناسب و کارشکني نخبگان ضد توسعه. روشنفکران نيز به دلايلي مانند ساختار سياسي استبدادي، بيگانگي با فرهنگ جامعه و نگاه تک بعدي به توسعه، نتوانستند به نحو مطلوب به ايفاي نقش بپردازند. اين مقاله، در صدد پاسخگويي به اين سوال است که چه عوامل و کنشگرهايي، زمينه و بستر لازم را براي ناکامي نخبگان عصر پهلوي در روند توسعه يافتگي ايران فراهم آورده است؟ فرضيه مقاله، اين است که عواملي از قبيل ساختار سياسي استبدادي، فرهنگ توسعه نيافته، دخالت بيگانگان در امور ايران، ضعف عملکرد شاهان و فرمانروايان، نقش مخرب نظام اقتصاد جهاني و عملکرد نخبگان در نوسازي و توسعه به شيوه غربي، همگي زمينه ساز ناکامي نخبگان عصر پهلوي در روند توسعه يافتگي ايران شده است.

 نسخه قابل چاپ

در خلال بين سال هاي 1324ق./ 1907م. تا 1337ق./ 1919م. طغياني در منطقه مرکزي ايران با مرکزيت کاشان به وجود آمد. سردسته طغيانگران، نايب حسين کاشي و پسرش ماشاءاله خان بودند. محدوده جغرافيايي اين طغيان، از جنوب قم تا يزد و از مورچه خورت تا حوالي طبس را شامل مي شد. پاره اي علل و عوامل، باعث بروز و ادامه طغيان نايبيان در اين محدوده گرديد. علل و عوامل محلي، ملي و فراملي، باعث شد که طغياني با اين وسعت شکل بگيرد و سال هاي متمادي ادامه يابد. اين نوشته، به دنبال شرح و بسط اين علل و عوامل است. در عوامل محلي به موقعيت طبيعي منطقه کاشان و اختلاف و دودستگي اهالي کاشان، شگردهاي نايبيان، حکام کاشان و ناکارآمدي ادارات محلي مي پردازد. در عوامل ملي، از آمد و شد پياپي کابينه ها، فقدان ارتش، کمبود بودجه و تشکيلات نامتمرکز وزارت ماليه، فساد مرکزنشينان و تباهي نيروهاي اعزامي از مرکز و نايب، اهرمي براي فشار به مشروطه خواهان مطرح شده و سياست خارجي انگلستان در قبال ايران، تلگرافخانه انگليس و نايبيان، جنگ جهاني اول و بيکاري، به عنوان عوامل فراملي بروز و ادامه طغيان نايبيان، بحث شده است.

 نسخه قابل چاپ

اسناد و منابع آرشيوي، جزئي از شناسنامه هر کشور محسوب مي شوند. آرشيوها، به دليل اين که محمل نگهداري و حفاظت از اسناد و منابع آرشيوي هستند، بسيار با اهميت مي باشند و مديريت مالي، به عنوان يکي از مهم ترين جنبه هاي سازماني، نقش مهمي در اين راستا بر عهده دارد.
اين مقاله، به منظور آشنايي با مديريت مالي در آرشيو، ارايه گرديده است. در اين مقاله، درباره ماهيت و فرايند مديريت مالي در آرشيو ها، بودجه و موارد مرتبط با آن، از جمله ضرورت توجه به مديريت مالي در آرشيو، بحث خواهد شد. همچنين، يافته هاي مبتني بر مطالعه درباره سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران و کتابخانه و آرشيو کانادا، به منظور شناخت منابع و اطلاعات مالي اين دو آرشيو، گزارش خواهد شد.در اين مطالعه، با استفاده از مصاحبه، مشاهده و بررسي منابع موجود، داده هاي مورد نياز گردآوري شده است. يافته ها، نشان مي دهد که کتابخانه و آرشيو کانادا، بيش ترين هزينه و نيرو را، در قسمت برنامه ها و فعاليت هاي موردنياز براي مديريت تاريخچه مستند موردعلاقه کانادايي ها صرف کرده است؛ در حالي که آرشيو ملي ايران، بيش ترين مايه را براي استفاده از کالاها و خدمات، هزينه کرده است.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله، به بررسي ويژگي هاي بصري روزنامه هاي قاجار و تطبيق اين ويژگي ها در دو دوره چاپ سنگي و سربي پرداخته شده است تا از اين طريق، بتوان به تاثيرگذاري نوع چاپ در گرافيک اين آثار پي برد. در اين راستا، با بررسي نمونه هاي موجود در کتابخانه ملي و مرکز دايره المعارف، تعداد 60 عنوان از روزنامه هاي عصر قاجار، با معيار مدت زمان انتشار و همچنين نزديکي با معيارهاي مقبول امروزي در گرافيک مطبوعاتي، مطالعه شده است. تحليل محتوا، روش مورد نظر در اين پژوهش براي گرفتن نتايج معتبر و تکرارپذير از طرح هاي منتخب مي باشد. روش تحقيق به صورت طرح پرسشنامه به روش تحليل محتوا، شامل بررسيهاي مختلف از زواياي چگونگي محتوا، ساختار، تصوير، نوشتار، جدول، خط کشي، راستا و بافت بوده است. معيار ترتيب اين عنوان ها، با توجه به عنوان مقاله (بررسي ويژگي هاي بصري ...) شکل گرفته است و اهميت اين موارد، از آن روست که شناخت آن ها، شکل دهنده و پايه و اساس گرافيک مطبوعاتي امروز بوده است. استنتاج داده هاي پرسشنامه، از طريق ماتريس بوده است. در آخر، علاوه بر شناخت مستند ويژگي هاي بصري اولين روزنامه ها در ايران، اين نتيجه حاصل شد که نوع چاپ (سنگي و سربي) در گرافيک روزنامه ها تاثيرگذار بوده است. جايگزين شدن دستگاه چاپ سربي به جاي امکانات چاپ سنگي، باعث شد تا کم تر شاهد حضور عناصر زيبايي و تزئيني، طراحي حروف خلاقانه در تيتر، متن و سرلوحه، استفاده از نوشته در جهات مختلف و کاربرد تصوير باشيم. ولي در عين حال با طرح بندي مستحکمتر، قانونمندتر و فضاي تنفس بهتر نسبت به نمونه هاي سنگي مواجه هستيم.

 نسخه قابل چاپ

هدف از پژوهش حاضر، تبيين شيوه تنظيم اسناد آرشيوي و به کارگيري دو اصل پاسداشت منشا و حفظ نظم نخستين در آرشيو ملي ايران است. داده هاي پژوهش، با استفاده از روش پيمايش تحليلي و ابزار مصاحبه، گرد آوري شد. جامعه آماري مورد بررسي، متشکل از کارشناسان اداره تنظيم و پردازش آرشيو ملي ايران و دفترهاي راهنمايي مي باشدکه براي کاربران در سال هاي 1350-1370 تدوين شده است. يافته هاي پژوهش، نشان مي دهد که در آرشيو ملي ايران از بدو تاسيس تاکنون، کار "تنظيم" برابر با "طبقه بندي" اسناد درنظر گرفته شده، و اصل " پاسداشت منشا" رعايت شده است. گرچه کارشناسان تنظيم و توصيف، درجهت "حفظ نظم نخستين" در سطح پرونده تلاش کرده اند؛ تاکنون هيچ تلاشي براي حفظ نظم نخستين در سطوح بالاتر تنظيم و توصيف صورت نگرفته است. در پايان، پيشنهادهايي بر اساس يافته هاي پژوهش، ارايه شده است.

 نسخه قابل چاپ