بانک مقالات تاریخ

قيام عبدالله بن معاويه از جمله جنبش هاي سياسي- اجتماعي پايان عصر اموي است كه همزمان با تكاپوي آشكار عباسيان در سال هاي (27-126) عليه سلطه سياسي نظام خلافت اموي آغاز شد. اين جنبش از ابعاد مختلف سياسي، اجتماعي و اقتصادي حائز اهميت است چرا كه جدّي ترين رقيب سياسي و ايدئولوژيك عباسيان محسوب مي شد. و بر محور شعار سياسي "الرضا من آل محمّد(ص)" و بر مبناي ادعاي سياسي انتقال امامت از ابوهاشم و جريان كيسانيه - هواداران امامت شاخه حنفيان اولاد علي (ع)ـ استوار بود و نحله سياسي- اعتقادي جناحيه يا طياريه كه به امامت عبدالله بن معاويه بن عبدالله بن جعفر بن ابي طالب معتقد بودند از آن نشأت گرفت. مقاله حاضر در دو بخش تاريخي و ايدئولوژيك روند ظهور و افول جنبش مذكور را با ديدگاهي تحليلي و انتقادي مورد بررسي قرار مي‌دهد.

سلطان محمود غزنوي توانست با كسب پيروزي هاي افتخار آميز نظامي و برخورداري از غنائم سرشار مناطق مفتوحه، حكومت نظامي خود كامه غزنويان را به اوج برساند. نبود برنامه اي دقيق در امر جانشيني سلطان محمود، نخستين شكاف را در ساخت قدرت غزنويان پديد آورد. سلطان مسعود، جانشين او، به علّت اتخاذ سياست مخاصمه آميز با نخبگان قدرتمند زمان پدرش و همچنين اتخاذ تصميمات نابخردانه كه با خوي و رفتار زرتشتي نيز همراه گشته بود، موجبات فروشي در ساخت قدرت غزنويان را فراهم آورد. اين مقاله به روش پژوهش اسنادي انجام گرفته است.

در اين مقاله چگونگي جدايي گزيني سكونتي در شهر تهران مورد بررسي قرار گرفته است. با آنكه جدايي گروههاي مختلف اجتماعي در شهرهاي بزرگ فرض پذيرفته‌اي است، ولي تاكنون چند و چون اين فرض از طريق روشهاي علمي و شاخص‌سازي مناسب مورد مطالعه قرار نگرفته است. در سالهاي اخير اين جدايي از دو منظر مورد بحث قرار گرفته است. يكي از آنها به تفكيك و تمايز فزاينده در شهرها باور دارد و ديگري قطبي شدن، دوگانگي و يا قطعه‌اي شدن فضاي اجتماعي شهرها را مدنظر قرار داده است. در اين مقاله با توجه به پيامدهاي گوناگون جدايي گزيني سكونتي در شهرها، با استفاده از اطلاعات ثانويه، فرض جدايي فضايي - مكاني گروههاي مختلف اقتصادي - اجتماعي با استفاده از شاخص‌هاي آماري گوناگون مورد آزمون قرار گرفته است و در نهايت تفكيك پايگاههاي مختلف اجتماعي و ابعاد آن برحسب مناطق مورد تأييد قرار مي‌گيرد.

هدف از مطالعه حاضر بررسي عوامل مؤثر بر هويت اجتماعي زنان مي‌باشد كه به شيوه پيمايش انجام شده است. اطلاعات لازم از طريق پرسشنامه از يك نمونه 410 نفري از بين زنان 18 تا 64 ساله شهر شيراز كه به صورت تصادفي انتخاب شده‌اند، جمع‌آوري گرديده است. در اين بررسي از نظريه آنتوني گيدنز جهت تبيين هويت اجتماعي زنان استفاده شده است. طبق اين نظريه شاخص‌هايي نظير اعتماد به نفس، گستره شبكه ارتباطي افراد، ميزان رضايت از خود در اجتماع و ميزان عقلانيت، عوامل مؤثر بر شكل‌‌گيري هويت اجتماعي مي‌باشند. لازم به ذكر است كه هويت اجتماعي خود از پنج بخش هويتي: هويت ديني، قومي، ملي، گروهي و جنسي تشكيل شده است.
نتايج تحليل چند متيغره نشان مي‌دهد كه متغيرهاي تحصيلات فرد، ميزان رضايت از خود در اجتماع، درآمد خانوار، به ترتيب بيشترين اثرات را در تبيين متغير وابسته هويتي ديني داشته‌اند و حدود 26 درصد از واريانس هويت ديني را تبيين كرده‌اند. متغيرهاي گستره شبكه ارتباطي، تحصيلات فرد، ميزان رضايت از خود در اجتماع و اعتماد به نفس متغيرهايي‌اند كه به ترتيب بيشترين تأثير را بر هويت قومي افراد داشته‌اند و حدود 36 درصد از واريانس مربوطه را تبيين كرده‌اند. متغيرهاي گستره شبكه ارتباطي، تحصيلات فرد و تحصيلات پدر كه تأثير بيشتري نسبت به ساير متيغرها در تبيين هويت جنسي افراد داشته حدود 30 درصد از واريانس مربوطه را تبيين كرده‌اند. متغيرهاي گستره شبكه ارتباطي، تحصيلات فرد و تحصيلات پدر تأثير عمده‌اي در تبيين هويت گروهي افراد داشته و حدود 40 درصد از واريانس هويت گروهي را تبيين كرده‌اند و نهايتاً متغيرهاي تحصيلات مادر، تحصيلات پدر و تحصيلات فرد بيشترين تأثيرات را در تبيين متغير هويت ملي افراد داشته‌اند و حدود 40 درصد از واريانس مربوط را تبيين كرده‌اند. با توجه به اينكه متغيرهاي مستقل، ميزان قابل توجهي از واريانس متغير وابسته را تبيين مي‌كنند. به نظر مي‌رسد كه مدل مفهومي برگرفته از نظريه گيدنز، جهت سنجش هويت اجتماعي مدل مناسبي باشد.

متوكل، دهمين خليفه عباسي، پس از استقرار حكومتش با تخريب بارگاه ملكوتي امام حسين (ع) موجبات تنفر مسلمانان را فراهم كرد و تا پايان عمر نيز بر مخالفت با اهل بيت پيامبر (ص) اصرار ورزيد، مقاله حاضر تلاش دارد ضمن بحث لغوي و اصطلاحي در خصوص حائر الحسين(ع) و زمينه هاي تاريخي و اجتماعي آن، دلائل و انگيزه هاي تخريب و عاملان آن را بررسي كرده و واكنش هاي مخالفت آميز مردم و قداست مقام حائر را در سايه رهنمودهاي امام هادي (ع) روشن نمايد. بديهي است در اين زمينه احاديثه منقول از آن حضرت در شأن حائر نيز مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

سياست حضرت رسول خدا (ص) با زردشتيان ناحيه هجر در منطقه بحرين به عنوان اهل كتاب اعتراض برخي از مسلمانان را برانگيخت. امّا پيامبر به شدت با اين گروه برخورد كرد. تا جايي كه برخي منابع از آنان به عنوان منافقان ياد كرده اند. خلفاي اوّليه نيز با تأسي از رسول خدا (ص) پس از فتح ايران زردشتيان را به عنوان اهل ذمه پذيرفتند.

با آغاز سده سيزدهم هـ -ق./ نوزدهم ميلادي ايران به يكي از حساس ترين ادوار تاريخي اش وارد شد، زيرا در آغاز اين عصر از سويي سكان كشتي كهن سال ايران در دست روساي قبايل قاجار قرار گرفت و از سوي ديگر يورش استعمارگران اروپايي به شرق آغاز شد. ظهور ناپلئون در اروپا و كشمكش هاي فرانسه با اتريش و انگليس و غيره سرانجام عرصه اين جدال ها را از اروپا به مستعمرات آسيايي سوق داد. ناپلئون كه از به زانو در آوردن انگليس نااميد شده بود، تهديد مستعمرات او در هندوستان از طريق ايران را آغاز كرد. همين امر مقدمه ورود ناگهاني دربار قاجار كه آمادگي برخورد با ترفندهاي سياسي روز را نداشت، در صدد برآمد تا ناكامي هاي نظامي خود را در جنگ با روسيه از طريق استمداد از ديگر كشورهاي اروپايي جبران نمايد. امّا عدم كارايي ساختار سنتي ارتش ايران، شاهزاده قاجار، عباس ميرزا را به موضوع مهمي رهنمون كرد و آن استفاده از فن آوري و شيوه هاي جديد نظامي غرب بود كه همين موضوع منجر به آشنايي ايرانيان با فرهنگ و تمدن غرب و يافتن راه هاي انتقال آن به ايران بازمانده از قافله تمدن بود كه سرانجام عده اي را با تصور اينكه فراماسونري مي‌تواند دريچه اي براي انتقال اين تمدن باشد به سوي خود جذب كرد.

اين پژوهش تحت عنوان «بررسي مقايسه‌اي مشاركت سياسي دانشجويان دختر و پسر در تهران» به روش توصيفي - مقايسه‌اي انجام شده است و اطلاعات آن به روش ميداني و از طريق پرسشنامه محقق ساخته (با 88 پرسش بسته در قالب 43 پرسش اصلي) جمع‌آوري شده است. پرسشنامه‌ها بين 1041 نفر دانشجوي شاغل به تحصيل در پنج دانشگاه تهران، شهيد بهشتي، الزهرا (س) ، امام صادق (ع) و صنعتي شريف، به طور مساوي توزيع شد. سپس داده‌هاي آماري، با بهره‌‌گيري از نرم‌افزار كامپيوتري SPSS انجام شد و با استفاده از مجذور خي و تحليل‌هاي دو متغيره و سه متغيره و براساس نوع و ميزان همبستگي بين متغيرهاي وابسته و مستقل نتايج ارائه شد. نتايج پژوهش حاضر مؤيد يافته‌هاي جهاني در رابطه با علاقه‌مندي سياسي زنان در مقايسه با مردان است و نشان مي‌دهد كه زنان اعم از اينكه در دانشگاههاي مختلط يا غيرمختلط باشند، علاقه‌مندي سياسي كم‌تري (در مقايسه با مردان) دارند و فعاليتهاي سياسي آنان، كم‌تر از مردان، جنبه فعالانه دارد. بينش سياسي زنان بيش از مردان تحت تأثير خانواده شكل مي‌‌گيرد. زنان ديرتر از مردان توجه به مسائل سياسي را آغاز مي‌كنند. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه شغل پدر و مادر و نيز تحصيلات پدر و مادر رابطه آماري معني‌دار و مثبتي با علاقه‌مندي سياسي دختران دارد. از سوي ديگر متغيرهاي ازدواج و مقطع تحصيلي، تفاوت معني‌داري را در رابطه با علاقه‌مندي سياسي دو گروه آزمودني نشان نمي‌دهد.

نفت حدود نصف وزن جهاني را تشكيل مي‌دهد. با توجه به اهميت ا ين كالا چرا بحث نفت مانند ساير كالاها در سازمان تجارت جهاني مطرح نمي‌شود؟ آيا علت اين كار ترجيح كشورهاي ثروتمند مصرف كننده نفت نيست؟ اين كشورها علي‌رغم اين كه با تشكيل اوپك تا حدي به نقش بازار در تعيين قيمت نفت تن رضايت داده‌اند، ولي بيشتر مايل هستند كه قيمت نفت تابعي از مسائل سياسي كه بيشتر در كنترل آنهاست باشد. در مقابل كشورهاي صادر كننده نفت انتظار دارند با شمول بحث نفت در سازمان تجارت جهاني، حقوق گمركي بر واردات نفت در كشورهاي وارد كننده صنعتي كاهش يابد و با افزايش تقاضا براي نفت درآمدشان افزايش يابد.
وقتي بحث نفت مانند ديگر كالاها در مذاكرات سازمان جهاني تجارت وارد شود و قيمت‌گذاري آن در شرايط آزاد و رقابتي انجام گيرد، عوامل سياسي و روابط غيرمتعادل بين كشورهاي وارد كننده و صادر كننده نفت ديگر نقشي در تعيين قيمت نفت نخواهد داشت و نفت از حالت يك كالاي استراتژيك و سياسي به يك كالاي معمولي تبديل خواهد شد. با عضويت يافتن بيشتر كشورهاي صادر كننده نفت در سازمان جهاني تجارت، ورود و رقابت شركت‌هاي بين‌المللي نفتي در اين كشورها افزايش يافته و باعث بالا رفتن كارآيي در بخش نفت و بالتبع سرايت آن به بخش‌هاي ديگر اقتصاد كشورهاي صادركننده نفت مي‌شود. در مقابل كشورهاي صادر كننده نفت اختيار سياست‌گذاري انرژي خود را از دست خواهند داد.

يكي از كشورهايي كه چندين سال مداوم در دهه اخير ميان كشورهاي جهان مقام اول را در توسعه انساني كسب نمود، كانادا مي‌باشد. از آنجا كه رفع تبعيض در مورد زنان يكي از شاخص‌هاي توسعه مي‌باشد و كشور كانادا سعي نموده تا تبعيض عليه زنان را در اين كشور برطرف نمايد با اين حال تبعيض دستمزد از مواردي است كه هنوز در اين كشور موجود است. در تحقيق حاضر ابتدا سعي بر آن شد تا بررسي شود آيا اين تبعيض وجود دارد يا خير؟ و اگرچه چنانچه تبعيض دستمزد وجود دارد تا چه ميزان است؟ سپس براي تبيين موضوع از دو الگوي نظري تئوري سرمايه انساني و تئوري روابط جنسيتي استفاده گرديد. از آن جهت كه تئوري اول به تبيين پيدده‌ها به جهت تفاوت‌هاي فردي مي‌پردازد و تئوري دوم در تبيين موضوع رويكردي ساختاري دارد و تبعيض را در ساختار روابط انسانيتي بيند. نتايج تحقيق نشان داد كه تبعيض دستمزد ميان زنان و مردان وجود دارد و ميزان آن 9112 دلار در سال مي‌باشد.
پس از دخالت دادن عواملي چون سن تأهل وضعيت اقليت و سالهاي تحصيل و هفته‌هاي كاري در سال (به عنوان مغيير مستقل) و ميزان دستمزد (به عنوان متغير وابسته) و جنسيت (متغير مداخله‌گر) نتايج نشان داد: سن رابطه مستقيم داشت. ازدواج در مورد مردان باعث افزايش دستمزد و براي زنان كاهش دستمزد را به همراه مي‌آورد. شرايط اقليت براي مردان و زنان به طور مساوي دستمزد را كاهش مي‌داد. سالهاي تحصيل باعث افزايش دستمزد مي‌شد ولي براي مردان بيشتر از زنان. نوع كار اغلب مشاغل سرپرستي در اختيار مردان بوده، بنابراين ميانگين دستمزدشان بيشتر از زنان بود. هفته‌هاي كاري در سال كه مردان در اين شاخص به اندازه تقريبي دو هفته در سال بيشتر از زنان كار مي‌كردند. برحسب تئوري سرمايه انساني كه زنان را داراي سرمايه انساني كمتر از مردان مي‌داند (تحصيلات و هفته‌هاي كاري در سال) به نظر مي‌رسد 2% تفاوت ميانگين تحصيلات و دو هفته كاري در سال بيشتر كار كردن مردان نمي‌تواند تفاوت دستمزدي 9112 دلار را توجيه نمايد. اما در تئوري روابط جنسيتي كه رويكردي ساختاري دارد به نظر مي‌رسد ساختار مشاغل جهت جذب زنان و مردان طوري است كه مردان در مشاغل بالاتر و در نتيجه دستمزد بيشتر استخدام مي‌شوند، بنابراين تبعيض دستمزدي در كانادا ميان مردان و زنان را با رويكرد تفاوت فردي نمي‌توان تبيين نمود و از طريق رويكرد روابط جنسيتي قابل تبيين است.

يكي از مباحث اساسي در زمينه برنامه‌ريزي و توسعه منطقه‌اي، تفاوت مناطق در ابعاد مختلف است. وجود تفاوت‌هاي منطقه‌اي و اهميت آن در نظريه‌هاي اقتصاد منطقه‌اي باعث توجه خاص نظريه‌پردازان منطقه‌اي به علل وآثار تفاوت‌هاي مزبور شده است. در اين مقاله با تأكيد بر ضرورت توجه به ماهيت تفاوت‌هاي منطقه‌اي، مباني نظري و روش‌هاي تكشيل اگلوهاي ارزيابي اين تفاوت‌ها مورد بررسي قرار گرفته است. در اين راه با تشريح عمده‌ترين نظريه‌هاي مربوط به تفاوت‌هاي منطقه‌اي (شامل نريه دوگانگي اقتصادي، نظريه قطبي شدن، نظريه همگرايي منطقه‌اي و ضرورت توجه به چارچوب‌هاي تحليلي تعادل فضايي)، الگوهاي مختلف در زمينه بررسي تفاوت‌هاي منطقه‌اي و عدم توجه به حوزه تفاوت‌هاي منطقه‌اي، با عدم كارايي توزيع منطقه‌اي فعاليت‌ها مواجه مي‌باشد.

در اين مقاله، با بيان مفاهيم تصميم‌گيري، نظام اطلاعاتي و فن‌آوري اطلاعات، نقش و كاركرد نظام اطلاعاتي در هر مرحله از فرايند تصميم‌گيري و سطوح مديريتي تشريح گرديده و جلوه‌هاي مختلف نظام اطلاعاتي در پرتو تحول فن‌آوري اطلاعات و تأثير آن در فعاليتهاي مديريتي و اخذ تصميمات گوناگون مورد بررسي قرار گرفته است. استفاده مؤثر از نظام‌هاي اطلاعاتي مختلف به منظور افزايش سطح دانش و بينش تصميم‌گيرندگان، براساس نوع تصميمات، سطح تصميم‌گيري، نوع اطلاعات، رفتار تصميم‌گيرنده و فعاليت‌ها و پذيرش كاربر موضوع ديگري است كه به آن پرداخته شده است. در پايان به عنوان نتيجه‌گيري، تأثير فن‌آوري اطالعات در فعاليت‌هاي مديريتي خصوصاً در كمك به مديران در هر مرحله از تصميم‌گيري، يعني: شناسايي سريع مسائل سازماني، تجزيه و تحليل مسائل و ارائه راه حل‌هاي بهينه و همين طور در نحوه تصميم‌گيري بيان گرديده است.

با ظهور اسلام زن از مقام و پايگاه اجتماعي والايي برخوردار گرديد. زنان به عنوان عضو فعال اجتماع در همه عرصه هاي علمي، فرهنگي، سياسي و … درخشيدند. امّا به تدريج اين موقعيت ممتاز خود را از دست دادند و به حاشيه رانده شدند. ظلمي كه در تاريخ بر زنان رفت ثمرة بينش محرفي بود كه به تدريج با اسلام ناب آميخته گشت و واقعيات اجتماع نيز شرايط پذيرش اين كژ انديشي را فراهم ساخت.
از جمله عواملي كه بر فرهنگ اسلامي- و از آن جمله نگاه مسلمانان به زن - تأثير نهاد فرهنگ سرزمين هاي مفتوحه بود كه به دليل امتزاج و آميختگي ميان قوم غالب و مغلوب صورت گرفت. فرهنگ ايران پيش از اسلام از آن جهت كه در دوره اسلامي در تكوين فرهنگ و تمدن مردم مسلمان اين قلمرو وسيع بيشترين تأثير را داشته است، سزاوار بررسي است. جايگاه زن در اين فرهنگ و نيز در حقوق عصر ساساني موضوع تحقيق اين مقاله است.