بانک مقالات تاریخ
| علوم انساني الزهرا پاییز 1384; 15(55 (ویژه نامه تاریخ)):27-43. |
| اكبري نوري رضا* |
| * سازمان مرکزي دانشگاه آزاد اسلامي |
|
روشنفکري، روشن نگري و نقد اجتماعي مفاهيمي مرتبط با يکديگر هستند، ليکن در مقام عمل الزاما هر روشنفکر و روشن نگري منتقد اجتماعي و روشنگر نيست. آنچه که در مقاله حاضر به آن پرداخته مي شود، بررسي آراي طالب اف به عنوان روشن نگري اجتماعي - سياسي در نقد شرايط، آرا و باورهاي جامعه زمان خويش است. همچنين درباره نحوه رويارويي وي با اين شرايط و آرا مختلف سخن خواهيم گفت. در اين بررسي از آثار طالب اف استفاده و از روش تحليل محتوا سود برده شده است. |
| كليد واژه: طالب اف، روشن نگري، نقد اجتماعي، مشروطه |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاییز 1384; 15(55 (ویژه نامه تاریخ)):45-71. |
| رجبلو قنبرعلي* |
| * دانشگاه تربيت مدرس |
|
تحليل گفتمان ريشه در ساختار زبان دارد، با اين همه، زبان به عنوان يک شاخص، در کنار ساير شاخص ها اهميت دارد. در نگرش پسا ساخت گرا، تحليل گفتمان، مرز زبان را مي شکند و به دروه مفاهيم رخنه مي کند. جنبش هاي علمي بسياري نظير ساختار گرايي، فرماليسم، مدرنيسم در نقد ادبي، نشانه شناسي، هرمنوتيک و پسا ساخت گرايي در قالب سه رکن زبان - معنا و متن به گسترش تحليلي گفتمان ياري رسانده اند. زبان شناسي در قالب دو ديدگاه تحليل واحدهاي بزرگتر از جمله و چرايي و چگونگي استفاده از زبان، عرصه هاي جديدي را در رابطه با تحليل گفتمان گشوده و اين مهم را از طريق دو رويه گفتمان و عمل توليد معنا به انجام رسانيده است. آستين، ويتگنشتاين، دوسوسور، بارت، دريدا، فوکو و نورمن فرکلاف، در اين قالب نقش ارزنده اي داشته اند. همچنين نظريه هاي گفتمان با تاکيد بر توليد معنا و رهايي متن از شموليت و کليت و معناي واحد نيست، و تکثر معاني پنهان در آن، به نگرش هاي متعدد و متنوع از معنا ياري رسانده اند که در اين زمينه، فوکو، لاکوئو، و موفه نامدارترين افراد در اين زمينه مي باشند. اين سابقه تلاش نيم قرني، به تعميق مفهوم گفتمان و گسترش شيوه هاي تحليل گفتمان انجاميده است. نظريه هاي تحليل انتقادي گفتمان که عمدتا در عرصه انديشه پسا مدرن ظهور يافته اند، با توجه به متن به مولف متن و اثر، خواننده متن، بافت موقعيتي و زمينه اي متن، بازنمايي، واسازي و ساختار شکني متن پرداخته و آثار گسترده اي را در تحليل گفتمان پديد آورده اند. در اين مقاله، هدف آن است که متن فرمان مشروطيت را به عنوان سند مهم تاريخي واسازي نماييم و گسست هاي گفتماني آن را مشخص کنيم. موضوع مقاله تحليل انتقادي متن فرمان مشروطيت در قالب نظريه گفتمان است. روش کار بر پايه متدلوژي نورمن فر کلاف در نظر گرفته شده است. نتايج حاصل از اين مقاله نشان دادند گسست گفتماني جديدي است که از سوي گفتمان تجدد، در گفتمان سنتي حکومت قاجار در کشور ما پديد آمده است. |
| كليد واژه: زبان، تحليل گفتمان، توليد معنا، متن |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاییز 1384; 15(55 (ویژه نامه تاریخ)):73-105. |
| عالم زاده هادي,آبانگاه علي |
|
دولت ادريسيان اولين دولت علوي بود که در سال 172ق/ 788 م در مغرب الاقصي استقلال خود را توسط ادريس بن عبداله حسني از خلافت عباسي به دست آورد. در باب مذهب ادريسيان و اين که آيا اين خاندان شيعه بوده اند يا نه در ميان مورخان اختلاف وجود دارد. گروهي اين ها را معتزلي شمرده اند و گروهي ديگر آن ها را شيعه دانسته اند بي آنکه به نوع آن اشاره کنند، برخي ديگر آن ها را شيعه معتزلي خوانده اند و بعضي ها فقط با لفظ علوي از آن ها ياد کرده اند. |
| كليد واژه: غرب، علويان، معتزله، زيديه، حنفي، ادريسيان |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاییز 1384; 15(55 (ویژه نامه تاریخ)):167-192. |
| قره چانلو حسين,خدابخش دجاني عصمت |
|
غوريان (543-612ق) در مدت کوتاهي توانستند حکومت مقتدري را در بخش وسيعي از سرزمين هاي اسلامي تشکيل دهند. جد اعلاي غوريان شنسب نام داشت. گفته شده وي در زمان علي بن ابي طالب (ع) به حضور ايشان رسيد و اسلام آورد، اما پذيرش آيين اسلامي از سوي مردم غور در زمان سلطان محمود غزنوي بوده است. |
| كليد واژه: غوريان، غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، غياث الدين |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا بهار 1384; 15(53 (ویژه نامه تاریخ)):101-120. |
| عالم زاده هادي,ايزدي حجت اله |
|
گروه هاي جات در جنوب شبه قاره هند و سرزمين سند زندگي مي کردند. توانايي و تجربه در دريانوردي، تجارت و جنگ هاي دريايي آنان را به خليج فارس و سواحل زنگبار کشاند. انتساب اين اقوام به کاست هاي پايين سبب گرايش عده زيادي از آنان به اسلام شد. فتوحات سريع مسلمانان در سند عمدتا متکي بر همکاري جات ها بود. از اين پس شمار آنان در ايران و عراق رو به فزوني نهاد. آنان علاوه بر شرکت در لشکرکشي هاي مسلمانان، به شورش هاي بسياري نيز دست زدند. در شبه قاره هند نيز همواره جات هاي غيرمسلمان با حاکمان مسلمان درگير بودند و سخت گيري برخي از سلاطين مغول سبب انسجام جات ها شد و از دسته هاي شورشي به جمعيتي متحد و داراي تشکيلات حکومتي تبديل شدند. اسب سواران شجاع در شورش هاي ضد کمپاني هند شرقي حضوري چشمگير داشتند. انگلستان به شيوه هاي غيرمستقيم از اخذ ماليات هاي سنگين به تدريج آنان را به انزوا کشانيد. |
| كليد واژه: جات، سند، گسترش اسلام، شبه قاره هند |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا بهار 1384; 15(53 (ویژه نامه تاریخ)):121-142. |
| فروزاني سيدابوالقاسم* |
| * دانشگاه شیراز |
|
اين مقاله اسنادي را ارايه مي دهد که شامل داده هاي با ارزشي درباره کشمکش هاي ميان حبيب اله خان قوام الملک شيرازي و صولت الدوله قشقايي مي باشد. از آنجا که دريافت داده هاي اسناد ياد شده بستگي کامل به شناخت اوضاع اجتماعي و سياسي دوره مذکور دارد، ابتدا پيشينه و ميزان قدرت و نفوذ خاندان قوام الملک شيرازي، در فارس توصيف مي شود، سپس ادوار اوج و سقوط حبيب اله خان قوام الملک، در طول زندگي سياسي اش مورد اشاره قرار مي گيرد. موضوع اصلي اين مقاله، بررسي انگيزه ها و علل درگيري هاي مداوم ميان حبيب اله خان قوام الملک و صولت الدوله قشقايي است. |
| كليد واژه: حبيب اله خان قوام الملك، صولت الدوله قشقايي، نظام السلطنه، فارس، انگليس |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا زمستان 1383; 14(52):55-76. |
| جيگاره مينا* |
| * دانشگاه الزهرا (س) |
|
در هر زبان و گويشي اسلوب هاي خاصي در برابر متکلم و نويسنده قرار دارد که به وسيله آنها مي تواند کلام خود را با تأکيد به مخاطب برساند. از جمله آن زبان ها بلکه بالاترين آنها زبان قرآن، زبان عربي است که اسلوب هاي فراواني از تأکيد را در خود جاي مي دهد، که در مجموع مي توان آنها را در ذيل تقسيم بندي تأکيد در اسناد، مسند و مسنداليه مورد بررسي قرار داد.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا زمستان 1383; 14(52):111-130. |
| سليمي علي* |
| * دانشگاه رازي کرمانشاه |
|
نقد ادبي در دوره جاهليت، محدود، جزيي نگر و ذوقي بود. پس از وقفه اي کوتاه در دوران اسلامي، با ورود به دوره بني اميه ديدگاه نقد جاهلي به گونه اي حادتر تجديد شد. حجاز، بغداد و شام هر کدام گرايش ويژه اي داشت. در قرن سوم سه شخصيت بارز: ابن سلام، ابن قتيبه و جاحظ نقد ادبي عربي را به بخش مستقلي بدل کردند. جدال هاي کلامي معتزله و آراي کلماي يوناني بر نقد ديني اين دوره تأثيري عميق بر جاي گذاشت . سده چهارم دوره ظهور نقد ادبي عربي است. در اين دوره جدال گسترده اي ميان طرفداران شعر قديم و جديد آغاز گشت. بحرتي نماينده سنّت و ابوتمام نماينده تجدد بود. تأليف : "الموازنه بين الطائبين" و "اخبار ابي تمام" حاصل اين جدال است. با ظهور متنبي مباحث جديد نقد پيرامون او پديد آمد و قاضي جرجاني اثر مهم خويش "الوساطه بين المتنبي و خصومه" را تأليف کرد. از قرن چهارم به بعد نقد ادبي به حوزه بلاغت نزديک تر شد و عبدالقادر جرجاني مباحث بلاغت قديم را در دو کتاب مهم خويش "اسرار البلاغه" و "دلائل الاعجاز" گرد آورد. با سقوط بغداد در قرن هفتم شعر و نقد ادبي با رکود مواجه گشت.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا زمستان 1383; 14(52):131-160. |
| ميرزايي فرامرز* |
| * دانشگاه بوعلي سينا |
|
اين مقاله به بررسي قيام امام حسين (ع) در شعر شاعران نوپرداز عرب پرداخته است. از نظر آنان امام حسين (ع) رمز حق و عدالت و تجربه تاريخي است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاييز 1383; 14(51):1-38. |
| آيينه وند صادق,جان احمدي فاطمه |
| يکي از مباحث اساسي حکومت فاطميان مصر موضوع رهبري مذهبي آنان و مباني مشروعيت خلافت ايشان است و اين که امام فاطمي چگونه توانست مردم را در جنبش کاريزمايي اسماعيليه بسيج نمايد و در تقابل قدرت با عباسيان بغداد و امويان اندلس پيروز گردد. مناسب ترين رهيافت ملاک بررسي در اين تحقيق، رهبري کاريزمايي ماکس وبر است. مطابق با اين رهيافت قدرت امام فاطمي ناشي از وجاهت کاريزمايي، نفوذ در قلب ها و تسلط بر اذهان عمومي مردم بوده است. ادعاي ائمه فاطمي مبني بر انتصاب به پيامبر (ص)، موضوع امامت و ولايت به همراه شعارهاي کاريزمايي آنان و تجسم عيني افعال اهل بيت در اعمال ائمه فاطمي و آموزه هاي شيعي آنان توانست مردم را به عرصه اي عاطفي سوق دهد. در اين ميان امام - خليفه فاطمي با گرفتن نام اميرالمؤمنين و امام المسلمين توانست توفيق انگيزش عاطفي عامه را به دست آورد. در اين تلاش بي شائبه بزرگ مردان علم و انديشه و متفکران طراز اول فاطمي در دامن زدن به باورهاي کاريزمايي نوکيشان اسماعيلي، بسيج عمومي مردم و تقويت بنيادهاي فکري مصريان نقش مهمي داشتند. طرح ادعاهاي کاريزمايي امامان، فاطمي در خلال پيام ها، خطبه ها، عملکرد ايشان، به همراه انتقال صفات خارق العاده از سوي پيروان به ايشان به تسريع روند جانشين سازي کاريزمايي و مشروعيت آنان انجاميد. بسياري از مستجيبان ضمن ايمان به ادعاهاي امامان اطاعت از آنان را برخود فرض دانسته، درصدد غلو درجات امامان فاطمي بر آمدند و فرقه ها و نحله هاي غالي را به وجود آوردند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاييز 1383; 14(51):57-115. |
| رضاقلي زاده آهنگر نرگس* |
| * دانشگاه تربيت مدرس |
| درباره حملات مسلمانان به ايران نظر رايج اين است که ايرانيان به سبب نظام استبدادي و بي عدالتي حاکم بر جامعه ساساني از مسلمانان استقبال کردند. بنا به اعتقاد برخي از پژوهش گران معاصر اگر اسلام وارد ايران نمي شد مسيحيت ايران را فتح مي کرد. اما بررسي تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامي نشان مي دهد که ايرانيان تا قرن پنجم هجري به آيين زردشت وفادار بودند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاييز 1383; 14(51):115-130. |
| كندري مهران* |
| * پژوهشگاه علوم انساني |
| تمدن مايا يکي از بزرگ ترين تمدن هاي آمريکايِ لاتين بوده که 150 سال پيش کشف شده است. اين قوم به زبان مايا سخن مي گفتند و براي نوشت از نوعي خط هيروگليف استفاده مي کردند که هنوز تمام آن خوانده و کشف رمز نشده است. هيروگليف هاي اين قوم معمولا به صورت قطعات چهارگوش است گاهي با افزودن پسوند و پيشوند و ميانوند آن را تغيير داده اند. يکي از امريکاشناسان تاکنون 492 نشانه اصلي و 370 پيشوند و پسوند را بر شمرده است، اما سه تصوير نگاشت باقيمانده از اين قوم حاوي 10000 گليف است. در مجموع، آنها نگاره هايي چند شکلي، اعضاي انسان، چهره انسان و خدايان با ويژگي هاي حيواني، سر حيوانات و پيکرهاي اسطوره اي هستند. اين هيروگليف ها خط هجايي محض نيستند، بلکه ضمن آن که انديشه نگارانه اند، گاهي آوايي هم هستند. بنا به دلايلي چند مي توان گفت که اين خط منحصرا در خدمت اشراف و روحانيون بوده است |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا پاييز 1383; 14(51):131-149. |
| همتي گليان عبداله* |
| * گروه تاريخ و تمدن، دانشگاه فردوسي مشهد |
| مقاله حاضر که بر اساس روش کتابخانه اي تدوين شده، بر آن است تا با بررسي نقش اقتصادي مدجنان در اسپانياي سده هاي ميانه، بخشي از سهم آنان را به عنوان حاملان ميراث اسلامي در توسعه و پيشرفت اين کشور روشن سازد. اين پژوهش پس از توضيح در مورد مُدَجّنان، جايگاه آنان را در جامعه مسيحي اسپانيا بيان کرده است. آن گاه توانايي هاي اين جمعيت در بخش هاي کشاورزي و صنعتي بررسي شده و نشان داده که مسيحيان حاکم، به رغم مخالفت با هويت ديني اقليت هاي مسلمان، هيچ گاه از مهارت هاي آنان در زمينه اقتصادي غافل نبوده و به بهره برداري از توانايي هاي اين اقليت ها مي پرداخته اند. |
| كليد واژه: مُدَجّنان، اسپانيا، مسلمانان، مسيحيان، اسلامي، مسيحي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا زمستان 1381- بهار 1382; 13-12(44-45):1-24. |
| آزادارمكي تقي*,زند مهناز,خزاعي طاهره |
| * گروه جامعهشناسي دانشگاه تهران |
|
موضوع اين مقاله برگفته از پژوهشي است با عنوان «بررسي تحولات فرهنگي اجتماعي خانواده تهراني طي سه نسل گذشته» كه اجراي آن در پاييز 1379 در مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران، به پايان رسيده است. در اين پژوهش - با توجه به هدفي كه داشت - نهاد خانواده از منظر تغييرات و دگرگونيهاي پديده آمده در يك دوره زماني كمتر از يك قرن (سه نسل متوالي) مورد بررسي قرار گرفته است و تأكيد اصلي در شناخت ميزان و سمت و سوي تغييرات خانواده ايراني طي سه نسل گذشته بوده است.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| علوم انساني الزهرا زمستان 1381- بهار 1382; 13-12(44-45):51-77. |
| افروغ عماد*,صالحي علي محمد |
| * دانشگاه تربيت مدرس |
|
احساس وجود برخي فواصل ميان آرمانهاي پايهگذاران انقلاب اسلامي با آنچه در جامعه ايراني حاضر در حال گذر است و در عين عدم وجود تلاشي هدفمند جهت تئوريزه كردن آرمانهاي مورد نظر پايهگذاران انقلاب موجب گرديد كه پژوهش حاضر با عنوان آرمانهاي انقلاب در انديشه پايهگذاران كه متوجه بررسي آرمانهاي مورد نظر 4 تن از پايهگذاران انقلاب يعني امام، شريعتي، بازرگاني و طالقاني است به رشته تحرير در آيد. بدين منظور مقاله حاضر بر آن است كه ضمن بازشناسي آرمانهاي مورد نظريه پايهگذاران انقلاب و بازخواني و معين نمودن آنچه ايشان در خلال دهههاي 40 و 50 پيجويي ميكردهاند، اين آرمانها با اصول مصوب قانون اساسي 1358 مطابقت نمايد و روشن سازد وضعيت تبلور آرمانهاي مذكور در قانون اساسي به چه شيوهاي است.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |