بانک مقالات تاریخ

تجارت دريايي خليج فارس از زمان هاي قديم داراي اهميت زيادي بوده است. بنادر مهم خليج فارس چون سيراف، جنابه و مهروبان نقش مهمي در تجارت بين المللي شرق و غرب ايفا مي كردند. اگرچه در مقاطعي از دوره هاي ميانه، به ويژه سلجوقيان، تجارت دريايي خليج فارس با ركود مواجه شد؛ با اين حال در دوره سلجوقي بندر «تيز» در ساحل مكران با رشد چشمگيري همراه بود.
سوال اصلي كه ما در اين نوشتار در پي پاسخگويي به آن هستيم به شرح زير است:
چه دلايل عمده اي باعث ركود تجارت دريايي ايران (خليج فارس) در سده هاي پنجم و ششم هجري / يازدهم و دوازدهم ميلادي (دوره سلجوقيان) شده است؟
در پاسخ به اين سوال فوق، اين فرضيه مطرح شده است كه تجارت دريايي خليج فارس به دو دليل در دوره سلجوقي دچار افول شده است: اين امر نخست به فقدان حكومتي مقتدر در فارس و خوزستان مربوط بود و دوم به سياست هاي تجاري منطقي دولت فاطمي مصر باز مي گشت كه رشد تجارت دريايي سرخ را در پي داشت.

 نسخه قابل چاپ

تقريبا از هشتاد سال پيش به اين سو به ويژه پس از نگارش رساله «آذري يا زبان باستان آذربايجان» توسط احمد كسروي پژوهش ها و مباحث به نسبت زيادي در داخل و خارج از ايران در مورد تيره و تبار و مسايل فرهنگي آذربايجان صورت گرفته است. بيشتر اين تحقيقات حول محور زبان ديرين مردم آذربايجان و نيز رواج زبان تركي در اين خطه از ايران چرخيده است. تفاوت و گوناگوني و حتي تضاد شديد در اكثر اين تحقيقات، امري است شايان توجه و قابل بررسي، هرچند لطف كار در حوزه علوم انساني به ويژه تاريخ بر همين تنوع و نايكساني هاست.
در اين مقاله تلاش مي شود مساله زبان مردم آذربايجان به عنوان يك مقوله تاريخي مورد بررسي و تحليل قرار گيرد. بسياري از تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه در قالب دو نظريه كلي قابل طرح و نقد اند. در مقابل عده اي كه وجود زباني با ريشه هاي آريايي و ايراني در آذربايجان را انكار مي كنند، دسته اي ديگر حساسيت و بيزاري فوق العاده اي نسبت به زبان هاي غير آريايي و غير ايراني از خود نشان مي دهند. بنابراين در متن مقاله به لحاظ ضرورت اين دو جريان مورد بررسي و مداقه قرار گرفته است كه با ناديده گرفتن واقعيات تاريخي بحث ها و اختلاف نظرها را سبب گرديده اند.
وجود اسناد، مدارك و آگاهي ها به ويژه در منابع دوره اسلامي تاريخ ايران درباره زباني با ريشه هاي آريايي، (تاتي، آذري، پهلوي) نظريه نخست را با ابهامات و پرسش هاي جدي درخور تحقيق مواجه مي گرداند. براي نظريه دوم نيز نمي توان توجيه علمي منطقي يافت. بر اين اساس، بررسي زبان مردم آذربايجان به دور از هرگونه پيش داوري و به استناد واقعيات و شواهد و مدارك تاريخي مي توان پيش درآمد نويني در راستاي مطالعات بيشتر و جديدتر در مبحث پيچيده زبان مردم آذربايجان باشد.
نتايج كلي اين بررسي را مي توان دردو نكته اساسي به طور خلاصه بيان نمود: نخست اينكه به گواهي منابع تاريخي و جغرافيايي و ... وجود زباني با ريشه هاي آريايي در تاريخ باستان آذربايجان قطعي مي نمايد و ديگر آن كه استقرار زبان تركي در آذربايجان به عنوان يك جريان فرهنگي و تاريخي در تاريخ زبان و فرهنگ اين خطه نامدار از ايران واقعيت داشته و تحميلي نبوده است، زيرا پديده اشاعه و رواج يك زبان در سرزميني به قيمت از بين رفتن و يا تحليل زبان پيشين در زبان جديد در تاريخ ملت ها بارها اتفاق افتاده است.

 نسخه قابل چاپ

اختلافات مذهبي يكي از بلاهاي خانمان براندازي است كه هميشه اتحاد مسلمانان را در معرض نابودي قرار داده و نيروي زيادي را به هدر داده است. روزگاري دراز اين اختلافات ميان فرقه هاي مختلف سني، شهرهاي زيادي از ايران را در آتش فتنه سوزاند و آثار ديني و علمي مانند مساجد و مدارس را نابود كرد.
درگيري هاي مذهبي ميان فرقه ها نه تنها در بغداد كه در بسياري از شهرهاي ايران با شدت ادامه داشت. مهمترين شاخص اختلاف در قرن پنجم و ششم هجري قمري ميان حنفيان و شافعيان است. در اين زمان شافعيان اشعري در برابر فشار تركان سلجوقي كه از مرام حنفي دفاع مي كردند سخت ايستادگي مي كردند.
اصفهان، محل نزاع حنفيان و شافعيان بود كه رياست اين دو فرقه در اختيار صاعديان و خجنديان مدت يك قرن و نيم رياست مذهبي و بلدي اصفهان را بر عهده داشتند و صاعديان چند قرن رياست منصب قضا را در اين شهر از آن خود داشتند. در اين پژوهش سعي مي گردد به پرسش هاي زير پاسخ داده شود: 1- نقش خجنديان و صاعديان در منازعات مذهبي اصفهان چيست؟ 2- كشمكش هاي مذهبي ميان صاعديان و خجنديان ساكن دو محله دردشت و جوباره چه تاثيري بر حيات اجتماعي و فرهنگي اصفهان داشت؟

 نسخه قابل چاپ

در راس هرم قدرت قبيله اي و ايلاتي مغول اميران (نويانها) شبكه گسترده و با نفوذي را تشكيل مي دادند كه اختيارات وسيعي از قبيل شركت در شوراي تعيين خان، رياست بر سپاهان و فرماندهي لشكرها به هنگام جنگ، داوري و قضاوت، حل اختلافات قبايل، بازرسي مالي و سفارت و امور چترداري و تشريفات مجالس خان و ساير موارد را در بر مي گرفت. آنان در همه تحولات سياسي، نظامي و حتي اقتصادي و فرهنگي جامعه مغول نقش فعالي داشته و كمتر رويداد مهمي بوده است كه دست كم رد پاي اميران (نويانها) در آن ديده نشود. براي درك ميزان تاثير و كارآيي و چگونگي عملكرد اميران در نظام حكومتي مغولان، در درجه اول بايد جايگاه آنها را در هرم قدرت سياسي و نسبت به ساير اجزاي آن مشخص كرد، سپس به نقش آنها در امور شورايي پرداخت. چنانكه خواهيم ديد ترسيم يك مرز دقيق ميان گستره فعاليت امرا با ديگر اركان قدرت حكومت در اين دوره به راحتي ممكن نيست و يا بسيار دشوار خواهد بود؛ زيرا كه با توجه به زمينه هاي اجتماعي، قومي و شرايط سياسي زمان تغييراتي داشته است. اما آنچه قطعي به نظر مي رسد اين است كه جايگاه اميران در ارتباط با ديگر صاحبان قدرت در حكومت مغول ممتاز بوده و در گذر زمان روند رو به رشدي داشته است.

 نسخه قابل چاپ

دوره پادشاهي فتحعلي شاه قاجار حساس ترين و بحراني ترين دوران هاي تاريخ ايران در مواجهه با دنياي غرب بود. رقابت هاي فرانسه، انگليس و روسيه در منطقه براي نفوذ در دربار ايران از يك سو و مواجه شدن كشورهاي ايران، هند و عثماني با تهديدهاي خارجي از ديگر سو مي توانست موقعيت هاي بسيار مناسبي جهت بهره برداري از اوضاع سياسي بين المللي براي ايران فراهم نمايد. احساس ناامني اجتماعي، سياسي و اقتصادي، دگرگوني هاي پي در پي و انقلاب هاي بي سرانجام و حاكميت شمشير و جهل امكان انديشيدن به منافع ملي را از بسياري از دولتمردان سلب كرده بود. محمد نبي خان تاجر و سياست پيشه اين دوران پيوندهاي گسترده  تجاري با عمال كمپاني هند شرقي انگليس در جنوب ايران برقرار كرده بود. وي پس از قتل خليل خان به سفارت در هند برگزيده شد و پس از آن نيز به مناصب دولتي در جنوب ايران رسيد. حضور او در مناصب مهم حكومتي هم زمان با دريافت حقوق ماهيانه از كمپاني هند شرقي انگليس بود. از اين رو وي منافع ايران را از مد نظر خود خارج كرد. اين پژوهش در صدد است با محوريت قرار دادن وي زمينه هاي رواني و اجتماعي عمل او را ارزيابي نمايد.

 نسخه قابل چاپ

برخي از مورخان يوناني و رومي معاصر سلسله هاي اشكاني و ساساني و نيز بعضي از مورخان اسلامي تصريح مي كنند، كه منطقه ديلمان واقع در جنوب غرب ايالت گيلان، پيش از اسلام مستقل بوده است. آنان دو دليل اصلي براي اثبات مدعاي خود آورده اند، يكي وجود سربازان مزدور ديلمي در سپاه ايران، و ديگر، موقعيت جغرافيايي صعب العبور منطقه. گرچه در بدو امر هر دو دليل غير محتمل نمي نمايد، ليكن با بررسي دقيق منابع به شيوه انتقادي معلوم مي شود، عقيده استقلال ديلمان با واقعيت هاي تاريخ موافقت ندارد. شواهد و قراين متعددي وجود دارد كه بوضوح معلوم مي كند، كه تعصب و احساسات مخالف مورخان يوناني نسبت به مملكت ايران همراه با اطلاعات ناكافي منجر به تحريف واقعيتهاي تاريخي شده است. چنانكه كمبود اطلاعات راويان مسلمان در درك نادرست مسايل تاثير داشته است. بررسي حاضر براي شناخت علت پيدايش عقيده استقلال ديلمان و چگونگي موقعيت سياسي آن در دوران پيش از اسلام بر مطالعه انتقادي منابع تاكيد دارد.

 نسخه قابل چاپ

در دوره پيش از مشروطيت جرايدي در خارج از فضاي جغرافياي ايران پا به عرصه وجود نهادند كه غالبا با دقت بسيار و با رويكردي انتقادي مسايل جاري ايران را مورد بررسي و گاه تحليل قرار دادند. يكي از اين جرايد مجله ثريا بود كه به سردبيري علي محمد كاشاني در مصر منتشر شد و علي رغم عمر كوتاهش با نكته بيني خاص مسايل زمان خود مورد توجه قرار داده است. بنابراين توجه به چنين جرايدي نه تنها به روشن شدن گوشه هايي از تاريخ مشروطيت كمك مي نمايد بلكه مي تواند ما را در شناسايي دقيق تر جامعه و مسايل آن روزگار رهنمون سازد.
مقاله حاضر درصدد برآمده با بررسي تحليل ها و مواضع جريده، نشان دهد كه ديدگاه هاي اين جريده در مورد مسايل ايران آن روز چگونه بوده است؟ وقايع سياسي و اجتماعي كشور چگونه ارزيابي و تحليل شده اند و براي مقابله با اين معضلات و مشكلات چه راهكارهايي پيشنهاد شده است؟
بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد كه مجله ثريا وجود «جهل و خرافه»، عدم «تعليم و تربيت» صحيح و منسجم و نيز نابساماني هاي اقتصادي موجود در جامعه مانند: خرابي سيستم مالياتي كشور، حيف و ميل بودجه دولتي، ارتشا، خريد و فروش مناصب و غير ه به علاوه ناآگاهي از سياست جهاني و «نقش استعماري غرب در ايران» را از عوامل اصلي مسايل ايران بيان مي كند.

 نسخه قابل چاپ

با عنايت به جامعه سنتي ايران در عصر حاكميت قاجارها، نوسازي رضا شاه را مي توان يك پديده مهم سياسي و اجتماعي در تاريخ ايران محسوب داشت اين اقدام متناسب با دگرگوني هايي كه در جامعه ايجاد مي كرد عكس العمل هاي متعددي به دنبال داشت. هدف اين مقاله بررسي نحوه تعامل گروه هاي اجتماعي شهرستان زنجان شامل روحانيون، خوانين، كارمندان دولت و اصناف در برابر اين نوسازي است. علت انتخاب اين شهرستان به عنوان محل جغرافيايي مورد مطالعه آن است كه تاكنون مطالعه كمتري بر روي تاثيرات سياست هاي حكومت مركزي در شهرستان ها صورت گرفته است. زيرا همواره پايتخت، محل آزمون فرضيه ها و تئوري هاي پژوهشگران بوده است. نتيجه اين بررسي آن است كه گرچه برخي از وجوه نوسازي به خصوص جنبه هايي كه به صورت عيني در تسهيل زندگي به مردم كمك مي كرد با اقبال آنان مواجه شد ولي برخي وجوه ديگر، بخصوص آن بخش هايي از نوسازي كه در تعارض با آموزه هاي سنتي و معتقدات ديني مردمي بود با مخالفت روبرو شد.

 نسخه قابل چاپ

اين پژوهش در پي يافته هايي براي پرسش هاي زير مي باشد:
1- شورش درويش رضا در دوره شاه صفي از چه عواملي نشات مي گرفت و اهداف آن چه بود؟، 2- ماهيت فكري و اجتماعي اين شورش چگونه بوده است؟، 3- اين شورش چه سرنوشتي پيدا كرد؟ و چرا؟
شورش درويش رضا به سال 1041 ه.ق. در قزوين و در دوره زمامداري شاه صفي صفوي (52-1038 ه.ق.) رخ داد. درويش رضا با بهره جستن از زمينه هاي اجتماعي- اقتصادي و برخي آموزه هاي مذهبي و نيز تاثيرپذيري از عقايد و تفكرات برخي از جنبش هاي اجتماعي سركوب شده در دولت صفوي، توانست توده وسيعي از مردم ترك و تاجيك را كه از نظام اقتصادي موجود و فشارهاي مالياتي ناراضي بودند به گرد خويش فراهم آورد و با وعده برقراري عدالت اجتماعي و طرح دعوي مهدويت و نيابت امام زمان (عج) براي خويش، احساسات آنها را عليه دولت مركزي بسيج نمايد، هر چند كه شورش او در همان آغاز حركت، به دست دولتخواهان در قزوين سركوب شد و نتوانست در وضعيت موجود تغييري پديد آورد.
در اين مقاله، علل بروز شورش درويش رضا و اقدامات او، ماهيت فكري و فرآيند تحولات آن، آموزه هاي موثر بر انديشه وي و عوامل شكست شورش مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. اين پژوهش از نوع پژوهش تاريخي و روش انجام آن به صورت كتابخانه اي و جمع آوري اطلاعات با تاكيد بر منابع اصلي به شيوه فيش نگاري است. سپس با ارزيابي و تجزيه و تحليل اطلاعات به سازماندهي و استنتاج از آن پرداخته شده است.

 نسخه قابل چاپ

آرتور چستر ميلسپوي آمريكايي به دليل ماموريت مستشاري خود در ايران يكي به سال 1301 ه.ش. و ديگري به سال 1321 ه.ش.- و انجام اصلاحات در امور ماليه و دارايي ايران، شهرت و جايگاهي ويژه در تاريخ سياسي معاصر يافته است. ايرانيان به دليل پيشينه تجربي سلطه گري روسيه و انگلستان، هر گاه كه مي توانستند فارغ از تحميل ها و اجبارهاي استعمارگرانه تصميم بگيرند در هنگامه هاي بهره گيري و به كارگيري نيروهاي متخصص ترجيح مي دادند از كشورهايي مستشار استخدام كنند كه آن كشور از يك سو، پيشينه استعمارگرانه و از ديگر سو علقه هاي استثمار گرايانه نسبت به ايران نداشته باشد. بنابراين كشورهايي همچون آمريكا، فرانسه، آلمان، اتريش و ايتاليا هميشه اين بخت و اقبال را مي يافتند كه در كشورهاي افسانه اي مشرق زمين مستشاراني داشته باشند. نگارنده بر اين است با تكيه كامل بر دو كتاب وي- مامويت آمريكايي ها در ايران و آمريكايي ها در ايران- موضوع را از منظري ديگر پي جويي كند. در پيوند نابرابرانه كشورهاي قدرتمند استعمارگر و كشورهاي ضعيف استعمار شونده،‌ كشور قوي به دليل دردآور "نگاه كاركردي" كشور ضعيف را از منظر "نگاه كارپذيري" مي نگرد و ساحت تحليل را مبتني بر پيوند «سوژه» و «ابژه» مي كند. در اين پيوند كنشگر به خود اجازه مي دهد نحوه شناسايي اش را از "ديگري" يا كنش پذير بر معيارهاي خود مبتني كند و جايي براي بازنمودن مستقلانه ديگري نمي گذارد. هنگامي كه از فاعل و موضوع شناسايي سخن به ميان آيد به نظر مي رسد نخستين گام نقد ايران پژوهي غريبان برداشته شده است.

 نسخه قابل چاپ

ورود انديشه تجدد گرايانه غربي تاثيرات مهمي در ساختارهاي جامعه ايران گذاشت. يكي از عرصه هايي كه به دنبال ورود انديشه جديد غرب متحول شد، پزشكي بود. مي توان ورود اين انديشه ها را معياري براي تقسيم بندي طب به دو دوره طب سنتي و طب مدرن قلمداد كرد.
حضور اطباي فرنگي مسيونرهاي پزشكي در دربار قاجاريان، اعزام محصل به اروپا براي تحصيل طب جديد، ايجاد مدرسه طب دارالفنون و تشكيل كميسيون پزشكي آن، ايجاد مجلس حفظ الصحه، تاليف كتب طبي، تصويب قوانين طبابت از سوي مجلس دوماز جمله عوامل رونق طب جديد در دوره قاجار شد. البته در اين دوره نيز طب سنتي در كنار طب جديد به حيات خود ادامه داد.
با تقويت جريان تجددگرايي، روند تحول طب سنتي به طب نوين نيز تشديد شد و نمودهاي عيني اين تحول با تقويت جريان تجددگرايي را مي توان در تاسيس بيمارستان هاي عمومي و تخصصي دوره قاجار به روشني مشاهده كرد.
با توجه به تحولات و دگرگوني هاي اساسي در مسير طب و طبابت در دوره قاجار اين مقاله درصدد پاسخگويي به پرسش هاي زير است:
1- طبابت سنتي چه ويژگي هايي داشت و چرا نتوانست نيازهاي درماني جامعه قاجار را برآورده سازد؟
2- چه عواملي در تاسيس بيمارستان ها به شيوه هاي جديد در تهران دوره قاجار موثر بودند؟
3- نقش اطبا خارجي يا اطبا ايراني در اداره بيمارستان ها چه بوده است؟
پاسخ واقع بينانه به پرسش هاي مطرح شده در اين پژوهش كمك مي كند تا به تاريخچه تحول طب سنتي و عبور پرفراز و نشيب آن تا رسيدن به طب نوين پي برده و زمينه هايي كه براي شكل گيري يك نظام درماني مناسب با نياز و شرايط اجتماعي و فرهنگي شده بود را بازسازي كنيم.
بدين منظور نخست به دستاوردها و پيشرفت هاي علمي كه علت عمده روي آوري به تمدن نوين بود، پرداخته و سپس در همين رابطه به اوضاع اجتماعي ايران روزگار قاجار مي پردازيم.

دعوت اسماعيليه در نيمه دوم قرن سوم هجري در يمن آغاز شد. پس از گذشت دو قرن امير داعيان صليحي (439-532 ه) توفيق تشكيل حكومتي اسماعيلي مذهب را در يمن يافتند. در سراسر دوره حكمراني ايشان روابطي بسيار دوستانه و مستحكم ميان دو كانون يمن و مصر حكم فرما بود. سلاطين صليحي به عنوان داعيان برجسته فاطمي نقش مهمي در گسترش كيش اسماعيليه در جنوب شبه جزيره عربستان و هند بر عهده داشتند. مهمترين وظيفه امير داعيان صليحي ضمن دعوت به امام فاطمي، حفظ پايگاه هاي سياسي فاطميان در يمن، مكه و مدينه بود. داعيان صليحي به عنوان حجت جزيره يمن كار دعوت هند را نيز بر عهده داشتند و بعدها همين ارتباط سياسي مذهبي موجب شد تا داعيان هند بسياري از ميراث مكتوب فاطميان و به تبع آنها صليحيون را حفظ كنند. بنابراين بررسي ابعاد مختلف چگونگي شكل گيري اين حكومت كه نخستين حكومت اسماعيلي مذهب در يمن بشمار مي آيد، بسيار حايز اهميت است. مقاله حاضر مي كوشد ضمن بررسي چگونگي نشر كيش اسماعيليه در يمن و جنوب شبه جزيره عربستان به سير تكوين سلسله صليحي و ظهور و افول بپردازد و مظاهر ارتباط خلفاي فاطمي و داعيان صليحي را بررسي كند.

 نسخه قابل چاپ

يكي از معروف ترين افرادي كه در اعصار گذشته در دنياي اسلام به بررسي جوامع گوناگون بشري پرداخته عبدالرحمن بن خلدون (808-732 هجري قمري) مي باشد. نامبرده را مي توان به نوعي پايه گذار جامعه شناسي شهري دانست، زيرا در معروف ترين اثر به جاي مانده از او به نام «المقدمه» وي به صورت كاملا دقيق و موشكافانه جوامع هم عصر خود را مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار داده و از اين رهگذر به نتايج قابل توجهي دست يافته است. ليكن علت اصلي شهرت ابن خلدون را در اين امر مي توان ذكر كرد كه برخورد نامبرده با مسايل اطراف خود به صورت تحليلي و نه توصيفي بوده است و همواره در پس ظاهر رويدادها و آنچه كه مشاهده مي نمود در پي يافتن علت اصلي و چگونگي سير تحول وقايع بود. از طرف ديگر مي بايد به اين نكته اذعان داشت كه ابن خلدون به علت شرايط اقتصادي و اجتماعي دوران خويش همواره با حالت بدبينانه اي به حوادث اطراف خود مي نگريسته و اين امر در نحوه قضاوت وي تاثير غير قابل اغماضي بر جاي نهاده است.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر با تبيين برخي مفاهيم، اصول و نظريه هاي مندرج در فرهنگ و انديشه ايراني در دوره پيش از اسلام كوشيده است مجموعه فكر ايراني را به مثابه دستگاهي منسجم و متعامل نشان دهد. بر اين اساس هندسه فكر ايراني از سه جزء نظام اعتقادي، نظام اخلاقي و نظام سياسي تشكيل شده است كه دو جزء نخست با فراهم كردن انگاره هاي پشتيباني كننده، «الگوي شهرياري» ايراني را در جزء سوم يعني نظام سياسي شكل داده است.
«الگوي شهرياري» ايراني به جهت انسجام نظري همچون پارادايم ثابت به دوره پس از ورود اسلام به ايران منتقل و با استحاله الگوي خلافت به سلطنت به شيوه اساسي كشورداري ايراني تبديل شده است. مدعاي اساسي مقاله در اين نكته نهفته است كه انديشه ايراني در دوره باستان به اتكاي غناي فكري و فرهنگي توان و امكان پاسخگويي به پرسش هاي اساسي، در حوزه سياست و جامعه را يافته است. پرسش هايي همانند اين كه چه كسي؟ چرا؟ و چگونه؟ قدرت را اعمال مي كند.

 نسخه قابل چاپ

از نگاه ايرانشهر راه رهايي ايران در متن سه انقلاب مهم نهفته بود: انقلاب در نظام سياسي، انقلاب در عرصه ادبيات و انقلاب در حوزه افكار و عقايد. اين مقاله درصدد بررسي تحليلي زواياي انديشگي مجله ايرانشهر در عرصه انقلاب فكري و تحول در باورها و نگرش هاي ايرانيان است. انقلابي كه خواه ناخواه سبب دگرگوني در نظم سياسي مي شد و جامعه ايران براي تحقق آن نيازمند بسط علوم و معارف جديد در كنار نظام تعليم و تربيت نوين بود تا در پرتو آن مبارزه اي گسترده با فساد اخلاقي صورت پذيرد؛ حيات مادي و معنوي زنان ايراني متحول گردد؛ باورها، آموزه ها و اعتقادات مذهبي مورد بازنگري قرار گيرد و راه براي توسعه و پيشرفت ايران هموار گردد. با بررسي تحليلي مسايل ياد شده، اين مقاله مي كوشد نگرش ها و چاره انديشي هاي اين مجله را براي نجات ايران در معرض قضاوت قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ