بانک مقالات جغرافیا
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):21-34. |
| غيور حسنعلي,منتظري مجيد |
|
در اين مطالعه به منظور شناسايي الگوهاي زماني – مکاني و پهنه بندي رژيم هاي دمايي ماهانه کشور از روش مولفه هاي مبنا و تحليل خوشه اي استفاده شده است. تحليل مولفه هاي مبنا از خانواده توابع متعامد تجربي است که مي تواند الگوهاي زماني و قلمرو مکاني عناصر اقليمي را توضيح دهد. |
| كليد واژه: پهنه بندي، تحليل مولفه هاي مبنا، رژيم دما، تحليل خوشه اي، ايران |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):35-60. |
| كريم كشته محمدحسين,زمانيان غلام رضا |
|
در يک کلام مفهوم توسعه انساني را مي توان چنين تعريف نمود «فرآيند بسط انتخاب ها در بستر فضاي قابليت زا براي دستيابي به زندگي بهتر» بر اساس اين تعريف مي توان تغييرات شاخص توسعه انساني را در يک دوره زماني مورد بررسي قرار داد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):61-80. |
| كرمي فريبا* |
| * گروه پژوهشي جغرافيا، دانشگاه تبريز |
|
در مناطق کوهستاني، سنگ هاي دامنه ها هميشه در اثر فعاليت هاي ديناميکي فرآيندهاي هوازدگي، به صورت ناپيوسته درآمده، سپس تحت تاثير نيروي ثقل و همکاري فرآيندهاي جا به جايي مواد بر روي دامنه ها در اشکال مختلف به پاي کوه ها منتقل مي شوند. در اثر فعاليت اين فرآيندها، به مناطق مسکوني (شهر و روستا) مستقر در مناطق پايکوهي، آسيب هاي جدي وارد مي شود. به طوري که گاهي اوقات اين نوع فعاليت ها سبب از بين رفتن بخشي از شهر يا کل آبادي ها مي گردد. اين مطالعه، بر اساس بازديدهاي ميداني، بررسي عکس هاي هوايي، روش هاي تجربي و کمي و با استفاده از نرم افزارهاي Autocad map2000, Arc/view، با طبقه بندي مناطق مختلف هوازده آذربايجان (از نظر شدت هوازدگي) بر اساس متغيرهاي اقليمي و ترسيم نقشه آن، ضمن بررسي مکانيسم فرآيندهاي هوازدگي (به ويژه تخريب مکانيکي)، نقش مورفوژنتيکي آنها را در بي ثباتي نواحي شهري و روستايي مناطق کوهستاني آذربايجان مورد بررسي قرار مي دهد. نتايج به دست آمده، نشان مي دهد که در ناپايداري دامنه ها و وقوع حرکات توده اي مواد در دامنه هاي ارتفاعات آذربايجان، هوازدگي مکانيکي سهم عمده اي دارد و به شکل هاي مختلف مانند: ريزش ها (سنگ ريزش و ريزش هاي واريزه اي)، سنگ لغزش و جريان هاي واريزه اي نواحي شهري و روستايي را تهديد مي کند. بنابراين، در پروژه هاي مربوط به مکان يابي شهرها و شهرک هاي جديد، دهکده هاي جهانگردي، احداث شبکه هاي ارتباطاتي تاسيسات صنعتي و غيره به خطرات ناشي از فرآيندهاي هوازدگي بايد توجه ويژه اي مبذول گردد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):81-100. |
| بريماني فرامرز* |
| * دانشگاه سيستان و بلوچستان |
|
سيستان بزرگ گسترده وسيعي است که امروزه بخش نسبتا وسيعي از آن در کشورهاي ايران و افعانستان و بخش ناچيزي از آن در کشور پاکستان قرار دارد. اين پهنه به عنوان يک واحد جغرافيايي در طول حيات (استقرار سکونتگاه هاي انساني) خود فراز و فرود زيادي را داشته است. به عنوان نمونه، پس از يک دوره طولاني از شکوفايي در طول هزاره هاي چهارم تا دوم قبل از ميلاد توانسته است يکي از درخشانترين دستاورد بشري (فرهنگ و تمدن) را که با نام شهر سوخته شناخته مي شود، عرضه نمايد که در سال هاي 1800-2100 قبل از ميلاد دچار اضمحلال گرديد تا اينکه پس از يک دوره نسبتا طولاني از فترت تاريخي در سده ششم قبل از ميلاد، هسته اوليه شهر هخامنشي زرنکا (دهانه غلامان) نهاده مي شود اين تمدن نيز پس از دو هزار سال (که عمدتا به نام شهر زرنج شناخته مي شود) در سال 785 هجري با حمله تيمور و سپس فرزندش شاهرخ 811 ھ.ق به سرنوشت شومي دچار گرديد و در سراشيبي انحطاط پيش رفت به طوري که اين سرزمين پس از اين تاريخ روي خوشي به خود نديده است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):101-112. |
| حكمت نيا حسن,موسوي ميرنجف |
|
هدف از اين مطالعه، بررسي و تحليل سطوح توسعه و نابرابري هاي ناحيه اي در استان يزد طي سال هاي 55، 65 و 75 بوده است. روش پژوهش «توصيفي – تحليلي» است که از مدل هاي کمي و نرم افزارهاي رايانه اي استفاده شده است. بنابر بررسي هاي صورت گرفته در سال 1355 ناحيه يزد در شاخص هاي فرهنگي، بهداشتي – درماني، اقتصادي و تلفيقي، ناحيه اردکان در شاخص هاي جمعيتي و بافق در شاخص هاي زيربنايي به عنوان برخوردارترين نواحي و ناحيه تفت در تمامي شاخص ها به عنوان محروم ترين ناحيه شناخته شد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):113-130. |
| لشگري پور غلام رضا,زارع جوشقاني محمد,شهابي فرد فاطمه |
|
آبخوان ايرانشهر يکي از آبخوان هاي تقريبا متعادل استان سيستان و بلوچستان محسوب مي گردد. وجود رودخانه دائمي بمپور که زهکش سفره آب زيرزميني ايرانشهر است مويد اين مطلب مي باشد. با اين وجود با توجه به خشکسالي هاي اخير دبي پايه رودخانه بمپور با روند نزولي روبرو شده است. از اين رو ارزيابي هيدرولوژيکي و مديريت اين آبخوان ضروري به نظر مي رسد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):131-146. |
| كرم عبدالامير* |
| * دانشگاه تربیت معلم تهران |
|
شناخت نواحي مستعد وقوع زمين لغزش ها و حرکت هاي توده اي يکي از گام هاي اوليه در مديريت منابع طبيعي و برنامه ريزي هاي توسعه اي و عمراني است. حرکت هاي توده اي و زمين لغزش ها تحت تاثير عوامل طبيعي و انساني متعددي رخ مي دهند. در اين تحقيق از طريق تفسير عکس هاي هوايي و بررسي هاي ميداني، زمين لغزش هاي رخداده در منطقه سرخون در شهرستان اردل از استان چهارمحال و بختياري شناسايي شده و با استفاده از 10 معيار موثر در لغزش زمين (شامل شيب زمين، جهت دامنه، پوشش زمين، فاصله تا گسله هاي اصلي، شاخص سبزينگي، شاخص تراکم پوشش گياهي، بارش سالانه، جنس زمين، فاصله با راه هاي اصلي و فاصله با رودخانه) پتانسيل وقوع زمين لغزش در محيط سيستم اطلاعات جغرافيايي و با مدل ترکيب خطي وزين، ارزيابي شده و نقشه پهنه بندي وقوع زمين لغزش تهيه گرديده است. براي استانداردسازي داده ها از روش فازي و براي وزن دهي به معيارها از روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي استفاده شده است. يافته هاي حاصل از پهنه بندي نشان مي دهد که حدود 38 درصد از اراضي محدوده مورد بررسي، پتانسيل بالايي براي وقوع زمين لغزش دارند. نقشه پهنه بندي، نواحي در معرض خطر و مستعد وقوع زمين لغزش را نشان مي دهد و مي تواند مورد استفاده طيف وسيعي از مديران منابع طبيعي و برنامه ريزان منطقه اي قرار گيرد. شناسايي نواحي با پتانسيل بالايي وقوع زمين لغزش آگاهي لازم براي اجتناب از اراضي مذکور را فراهم کرده و اجراي اقدامات اولويت دار را امکان پذير مي سازد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):147-170. |
| نجارسليقه محمد* |
| * دانشگاه سيستان و بلوچستان |
|
اجراي روش هاي مناسب در طراحي ساختمان که با اقليم محل هماهنگي داشته باشد همواره مورد نظر معماري ساختمان بوده است. طراحان ساختماني با کمک اقليم شناسان، از حداکثر امکانات بالقوه آب و هوايي هر منطقه استفاده مي نمايند. استفاده از انرژي هاي طبيعي در ساختمان به صرفه جويي در مصرف سوخت و مهمتر از آن به افزايش کيفيت آسايش و بهداشت محيط مسکوني و سالم سازي محيط زيست منتهي مي شود. طراحي مسکن بر اساس شرايط آب و هوايي يک منطقه، اولين خط دفاعي در مقابل عوامل خارج بنا است. در اين تحقيق ارايه مدل هايي از مسکن که بتواند از شرايط اقليمي منطقه حداکثر استفاده را از جهت تابش، دما، بارش و رطوبت نسبي، به عمل آورد مورد نظر بوده است. منطقه مورد مطالعه در سواحل جنوبي کشور، از شرايط ويژه آب و هوايي نظير ساعات آفتابي بالا، وزش بادهاي نسيم دريا به خشکي و بادهاي محلي برخوردار مي باشد. توجه به نيروهاي زوال ناپذير چون آفتاب و باد و استفاده از آنها در بهبود شرايط حرارتي و بالا رفتن شاخص هاي آسايشي مسکن در اين پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. |
| كليد واژه: مسكن، اقليم، محيط، چابهار، آسايش |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):171-190. |
| سيف عبداله,رامشت محمدحسين |
|
پلاياي گاوخوني به عنوان يک ميراث و بايگاني کواترنر در ايران وقوع حوادث اقليمي محيطي را به صور گوناگون در بستر خود به تصوير کشانيده و از جايگاه خاصي در ميان قلمروهاي ژئومورفولوژيکي ايران برخوردار مي باشد. به عبارت ديگر در ايران قلمرو کواترنر تنوع اشکال مورفيک ديرينه نشان از حاکميت فازهاي مختلف سرد و گرم اقليمي کواترنر تغيير بيلان ماده و انرژي در سطوح مختلف ژئومورفيک دارند. متد بررسي و تحليل در اين مقاله متکي به سيستم اطلاعات جغرافيايي و سنجش از دور مي باشد. لذا تکنيک هاي به کار رفته در جريان تحقيق عبارتند از: عمليات ورود و تبديل فرمت باندهاي سنجنده ETM بررسي آماري باندها تصحيح هندسي تصاوير عمليات موزائيک انطباق و هموارسازي تصاوير تهيه منحني هاي طيفي قلمروها و فرم ها انتخاب بهترين ترکيب باندي آناليز مولفه هاي اصلي ادغام اطلاعات سنجنده ETM لندست هفت با يکديگر به کارگيري عمليات متعدد بارزسازي ضمنا در بخش سيستم اطلاعات جغرافيايي نيز از عملياتي چون تهيه لايه هاي متعددي از قبيل لايه آبراهه لايه طيف هاي ارتفاعي لايه شيب مدل رقومي ارتفاعي و نيز استخراج قلمروها و لايه هاي موضوعي ژئومورفولوژي استفاده گرديد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه پاییز و زمستان 1383; 2(پیاپی 4):191-208. |
| نگارش حسين* |
| * دانشگاه سيستان و بلوچستان |
|
گل افشان پيرگل که يکي از پديده هاي ناشناخته ژئومورفولوژي استان سيستان و بلوچستان و از جاذبه هاي طبيعي بسيار زيباي اين استان محسوب مي شود. در کوه هاي سياه بندان در شرق بزمان و در جنوب غربي خاش واقع شده است. ارتفاع اين گل افشان از سطح زمين 127 متر و حداکثر ارتفاع آن از سطح دريا 1667 متر مي باشد. اين گل افشان در حال حاضر هفت دهانه فعال و 3 يا 4 مخروط غير فعال دارد و بر روي يک تپه مارني با وسعتي در حدود 50 هکتار، واقع شده است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه بهار و تابستان 1383; 2(پیاپی 3):31-46. |
| بلادپس علي* |
| * دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرند |
|
لغزش ها يا حرکات توده اي پديده هايي هستند که در فرآيند تغيير شکل هاي ژئومورفولوژيکي اتفاق مي افتند. اين پديده ها نوعي تخريب هستند که در اثر واکنش بين نيروهاي داخلي و بيروني زمين شکل مي گيرند (ماريويي، 1988: 163) و فرآيند گسسته اي هستند که فعاليت آنها به وسيله عواملي از قبيل بارش هاي شديد، زمين لرزه ها، نيروهاي تکتونيکي و غيره تشديد مي شوند. تحت شرايط خاصي امکان دارد لغزش ها، در اثر فعاليت هاي انساني به وجود آيند، از بين بردن جنگل ها، احداث جاده ها، سدها و هر اقدام ديگري که در سطوح شيب دار بدون آگاهي از ديناميک محيط انجام شود، همه از عوامل ناپايداري دامنه ها و عامل وقوع لغزش به شمار مي روند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه بهار و تابستان 1383; 2(پیاپی 3):7-30. |
| شفقي سيروس,ضرابي اصغر,بردي آنامرادنژاد رحيم |
|
شناخت و آگاهي از تغيير و تحولات جمعيتي جوامع، لازمه هر گونه برنامه ريزي براي آنهاست. چون تمامي جنبه هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي آن جوامع با عدد جمعيت و ويژگي هاي ساختاري آن پيوند خورده است. اين مقاله با هدف بررسي تحولات جمعيتي بندرترکمن به عنوان يکي از شهرهاي کوچک اندام کشور صورت گرفته تا ضمن تحليل روند اين تحولات و بازشناسي علل و عوامل موثر در آن، از وضع موجود شناخت بهتري حاصل آيد و بستري مناسب براي برنامه ريزي هاي آتي فراهم گردد. براي دستيابي به اين هدف، ابتدا داده هاي آماري مربوط به شهر در کل دوره هاي سرشماري، استخراج و ضمن تهيه جداول، نمودارهاي مربوطه به کمک نرم افزار Excel تهيه گرديد سپس به کمک فرمول هاي متعدد جمعيتي به تجزيه و تحليل آنها پرداخته شد. نتايج حاصله نشان مي دهد که سياست هاي ملي و گاه بين المللي بيشترين تاثير مثبت يا منفي را در رشد و تحول ساختار جمعيتي اين شهر بر جاي گذاشته اند. به عبارت ديگر هنوز اين شهر به نقش يابي و بلوغ کافي خود نرسيده و تحولات آن همواره در سايه توجهات دولت مرکزي يا اثرات غيرمستقيم سياست هاي ملي بوده است. هماهنگي رشد جمعيت شهر با ساير نقاط شهري کشور، جواني جمعيت، روند صعودي نسبت باسوادان، بيکاران و شاغلان بخش خدمات، سير نزولي نسبت جنسي و نسبت شاغلان به ويژه در بخش صنعت از نتايج ديگر تحقيق است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه بهار و تابستان 1383; 2(پیاپی 3):73-88. |
| خيام مقصود,مولوي احد |
|
حوضه سعيد آباد چاي يکي از حوضه هاي دامنه شمالي توده کوهستاني سهند در منطقه شمال غرب کشور است. مساحت اين حوضه حدود 215 کيلومتر مربع بوده و از زير حوضه هاي آجي چاي مي باشد که به درياچه اروميه مي ريزد. در اين مطالعه براي تحليل مقادير بارش، خطوط همبارش متوسط، همچنين خطوط همبارش با دوره برگشت هاي 25 و 100 سال تهيه شده است. با عنايت به اين که تعيين عوامل موثر بر رواناب نظير تبخير – تعرق، چالاب، برگاب، نفوذ و وضعيت رطوبتي خاک مشکل مي باشد؛ با انتخاب دوره هاي بلندمدت، که تقريبا تاثير عوامل گوناگون در اين دوره ثابت است، مقادير جريان تخمين زده مي شود. براي بررسي ارتباط بارش و رواناب سالانه و فصلي حوضه سعيدآباد چاي از دوره آماري مشترک بارش و دبي سال هاي آبي (50-49) الي (76-75) به غير از سال آبي (75-74) (به جهت در دست نبودن آمار) استفاده شده است. جهت حصول مدل هاي حاکم بر بارش و رواناب سالانه و فصلي حوضه آبريز سعيدآباد چاي از انواع مدل هاي بارش – رواناب از جمله مدل هاي فرآيند ساده، معادله سري هاي ساده زماني، مدل چند جمله اي، مدل خطي ساده SLM، مدل ضريب جريان با تغييرات فصلي استفاده گرديده است، که در اکثر موارد چند جمله اي هاي درجه سوم و دوم برازش بهتري نسبت به ساير معادلات نشان مي دهند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه بهار و تابستان 1383; 2(پیاپی 3):89-106. |
| مسعوديان سيدابوالفضل* |
| * دانشگاه اصفهان |
|
ايران در کمربند خشک عرض ميانه قرار گرفته است. ميانگين دماي ايران حدود 18 درجه سلسيوس است. دماي ايران در نيم سده گذشته روندهاي مثبت و منفي داشته است. براي ارزيابي اين روندها داده هاي دماي ماهانه ايران (دماي شبانه، روزانه و شبانروزي) از ژانويه 1951 تا دسامبر 2000 بررسي شد. به کمک اين پايگاه داده نقشه هاي همدماي ماهانه کشور با اندازه ياخته 15×15 کيلومتر و روش کريگينگ محاسبه شد. به اين ترتيب هر نقشه شامل 7238 ياخته بر روي ايران است. براي تعيين روند دماي شبانه، روزانه و شبانروزي روي تک تک ياخته هاي نقشه هاي همدما براي هر ماه به طور جداگانه يک مدل رگرسيون به روش حداقل مربعات پياده شد. تحليل روند دما نشان داد که در نيم سده گذشته دماي شبانه، روزانه و شبانروزي ايران به ترتيب با آهنگ حدود سه، يک و دو درجه در هر صد سال افزايش داشته است. روندهاي افزايش دما عمدتا در سرزمين هاي گرم و کم ارتفاع و روندهاي کاهشي عمدتا در رشته کوه ها ديده مي شوند. |
| كليد واژه: تحليل روند، ايران، دما، ميانيابي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| جغرافيا و توسعه بهار و تابستان 1383; 2(پیاپی 3):107-120. |
| قادري عباس علي* |
| * دانشگاه سیستان و بلوچستان |
|
تغيير شرايط اقليمي تحت تاثير آلودگي هاي مختلف، زندگي انسان را به مخاطره انداخته است. از جمله آلودگي هاي مهم، آلودگي آب است که با توجه به کمبود آب شيرين، اثر مستقيمي بر توسعه يک کشور دارد. بنابراين پالايش آب هاي آلوده در جهان از اهميت خاصي برخوردار است و هزينه زيادي را به شهرها و کشورها تحميل مي کند. لذا انتخاب فناوري مناسب با توجه به شرايط آب و هوايي، اقتصادي و اجتماعي هر منطقه حايز اهميت فراوان است. روش طبيعي پالايش آب هاي آلوده شهري به وسيله نيزارها، علاوه بر هزينه کم، راهبري ساده، فناوري پايين مورد نياز و مصرف انرژي کم و در مقايسه با روش هاي معمول پالايش، روشي مناسب براي حذف آلاينده ها از آب بوده که در اصلاح و بهبود محيط زيست نيز موثر است. در همين راستا، کارآيي و نقش نيزارها در پالايش آب هاي آلوده شهري مورد مطالعه قرار گرفته و بازدهي نيزار مصنوعي با جريان زير سطحي نمونه (پايلوت) با گياه ني «فراگمايتيس استراليس» براي پالايش آب هاي آلوده شهري تهران به صورت موردي بررسي شده است. نتايج به دست آمده نشان مي دهد که نيزار مصنوعي قادر است غلظت شاخص هاي آلودگي TSS (36±20 mg/l), COD (40±3 mg/l), BOD(19±4 mg/l) را به پايين تر از ميزان استاندارد توصيه شده از طرف سازمان حفاظت محيط زيست برساند و «کلي فرم هاي مدفوعي» را به بيش از 99 درصد کاهش دهد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |