بانک مقالات جغرافیا

هر مکان جغرافيايي در روي زمين بارش و نوسانات بارش خاص خود را دارد. ويژگي هاي جغرافيايي محل يکي از عوامل تاثيرگذار بر روي بارش هاي هر منطقه مي باشد. همچنين نقش متغير هاي محيطي در مقدار و پراکنش بارش به ويژه در مناطق کوهستاني انکارناپذير است. تاثيرات عوامل محيطي بر روي عناصر اقليمي باعث کاربرد روزافزون تکنيک هاي آماري در بررسي هاي اقليمي شده اند و کاربرد صحيح اين تکنيک ها، مدل بندي و شيبه سازي تغييرات مکاني عناصر اقليمي را امکان پذير ساخته اند. بنابراين شناسايي روابط بين متغيرهاي محيطي و انواع فرکانس هاي عنصر بارش در منطقه کوهستاني تالش هدف اين مقاله است. در اين مطالعه به بررسي روابط آماري بين چند متغير محلي مثل ارتفاع، عرض جغرافيايي، فاصله تا منبع رطوبت و فاصله تا حداکثر ارتفاع منطقه پرداخته شده است. براي انجام اين تحقيق از آمار بارش 25 ساله (1385-1360) در 41 ايستگاه هواشناسي و باران سنجي موجود در منطقه استفاده شده است. متغيرهاي توپوگرافي - جغرافيايي نيز با استفاده از نقشه هاي توپوگرافي 1:50000 و 1:100000 و 1:250000 منطقه استخراج شده اند. ضرايب همبستگي بين متغيرهاي توپوگرافي - جغرافيايي با انواع بارش هاي سالانه، فصلي، محاسبه شده و معادلات پيش بيني بارش هاي منطقه تهيه شده است.
نتايج تحقيق نشان مي دهد که از ميان متغير هاي موجود، فاصله تا درياي خزر و ارتفاع مهم ترين عوامل محلي تاثيرگذار در بارش هاي منطقه تالش هستند.

توجه به اهداف عمده طراحي اقليمي در هر منطقه آب و هوايي و پيش بيني مواردي در جهت تحقق بخشيدن به اين اهداف موجب سازگاري و هماهنگي ساختمان ها با شرايط اقليمي و موجب صرفه جويي در مصرف انرژي و هويت يافتن معماري در هر اقليم خواهد شد. هدف اين پژوهش، ارزيابي شرايط دمايي شهر روانسر با استفاده از شاخص هاي آسايش دمايي «اوانز»، «ماهاني»، «اولگي» و «گيوني» است. در اين پژوهش ابتدا ويژگي هاي عناصر اقليمي مانند دما، باد، رطوبت و... در دوره آماري (1386-1368) تعيين شد. سپس بر اساس مدل هاي منطقه آسايش، شرايط گرمايي (سرد، گرم يا راحت) هر ماه مشخص شد. نتايج نشان داد که دماي هواي فضاي بيروني اغلب سردتر از فضاي دروني ساختمان است و در دوره کوتاهي نيز گرم تر است. بنابراين جهت گيري ساختمان به سمت «جنوب شرق» با کشيدگي در جهت «شمال شرق» - «جنوب غرب» توصيه مي شود. قرارگيري نورگيرها به سمت «جنوب شرق»، نفوذ نور خورشيد را در شرايط سردتر پيش از ظهر در دوره سرد سال به درون ساختمان فراهم مي سازد. وجود سايبان افقي بر بالاي اين نورگيرها با عمقي برابر 0.4 ارتفاع پنجره از ورود نور خورشيد در روزهاي گرم (ارديبهشت تا مرداد) جلوگيري مي کند. در دوره سرد، اين بناها در پناه بادهاي غالب (شمال غربي) قرار مي گيرند. مي توان با تعبيه بازشوهاي رو به شمال غرب براي خنک کردن مساکن در دوره گرم سود جست.

يکي از مهم ترين فرآيندها در تشکيل چشم انداز ناهمواري هاي بادي خصوصا نبکاها در مناطق خشک، پوشش گياهي است. اين پژوهش ارتباط بين خصوصيات گياهي و حجم تپه نبکا را در منطقه خيرآباد سيرجان تحليل کرده است که گونه غالب تشکيل دهنده نبکاهاي منطقه را درختچه Tamarix mascatensis تشکيل مي دهد. اين درختچه با شرايط حاکم بر مناطق حمل رسوبات بادي تطابق يافته و چشم انداز نبکا را در اين منطقه پديد آورده است. نتايج تحليل رگرسيون ارتباط معني دار قوي بين حجم مخروط نبکا با مولفه افقي سايه انداز گياه با ضريب تعيين 0.90 و انحراف معيار خطاي برآورد 0.60 نشان مي دهد. شدت ارتباط بين حجم گياه و حجم تپه با 0.84 ضريب تعيين و 0.76 انحراف معيار خطاي برآورد، در مرتبه بعدي قرار گرفته است. همچنين ارتباط معني دار ضعيفي بين حجم تپه با مولفه عمودي گياه با ضريب تعيين 0.50 و ميزان خطاي برآورد 1.34 برقرار شده است. بنابراين بهترين ارتباط از بين خصوصيات گياهي و حجم تپه نبکا به صورت چشم گيري مربوط به تاج پوشش Tamarix mascatensis است.

مقاله حاضر به بررسي ميزان انطباق عوامل اقليمي با شبکه ارتباطي شهر اروميه مي پردازد. اهميت اين موضوع بيشتر از آن رو است که با شناخت و به کارگيري عوامل محيطي و اقليمي مي توان به سهم خود به پايداري توسعه شهر کمک کرد. اين مطالعه علاوه بر مشاهدات ميداني با به کارگيري اطلاعات سازمان هواشناسي کشور به روش اولگي انجام مي گيرد. تجزيه و تحليل اطلاعات موجود نشان مي دهد که در شهر اروميه به جز سه ماه ارديبهشت، خرداد و شهريور در بقيه ماه ها بهره گيري از انرژي خورشيدي و يا ايجاد سايه جهت برقراري آسايش اجتناب ناپذير است. به هنگام شب نيز به غير از چهار ماه ارديبهشت، خرداد، تير و مرداد در بقيه ماه ها شرايط بيوکليمايي سردي حاکم است. با انطباق نتايج حاصل از بررسي عوامل اقليمي با شبکه ارتباطي شهر اروميه معلوم مي شود که بافت سنتي (ارگانيک) در ارتباط با اقليم منطقه شکل گرفته، ليکن اين مساله در بافت جديد بر اثر رشد بي رويه و ناموزون شهر ناديده گرفته شده است. بنابراين در چنين شرايطي در راستاي کاهش مشکلات موجود علاوه بر ملاحظات عوامل محيطي و اقليمي لازم است بافت اولا به صورت متراکم و فشرده بوده، ثانيا طراحي خيابان ها عمدتا در جهات شمالي - جنوبي توسعه يابند.

به منظور پهنه بندي بارش هاي تگرگ دوره آماري (1996-2005) ميلادي، کدهاي مربوط به بارش تگرگ (27، 89، 96، 99) از 100 کد مربوط به گروه هفتم (w هواي حاضر) از داده هاي مربوط به 14 ايستگاه سينوپتيک استان هاي خراسان شمالي، رضوي و جنوبي، استخراج و مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. از لحاظ سينوپتيکي نيز نقشه هاي سينوپتيک دو نمونه از سامانه هايي که از بارش تگرگ شديدي نسبت به ساير نمونه ها برخوردار بود از 24 ساعت قبل از شروع بارش، در اين دوره مورد بررسي قرار گرفته اند. نتايج نشان داد که در دوره 10 ساله (1996-2005) بيشترين فراواني بارش تگرگ به ترتيب مربوط به ايستگاه هاي نيشابور، بجنورد و بيرجند بوده است و در مقابل، ايستگاه هاي سرخس، تربت جام و مشهد از کمترين فراواني برخوردار بوده اند. از نظر زماني (ساعتي و ماهانه) نيز بارش ها مورد بررسي قرار گرفتند. که نتايج نشان داد از لحاظ دوره شبانه روزي، ساعت 9 تا 15 و در بين ماه هاي سال نيز به ترتيب، ماه هاي مارس، آوريل و دسامبر حداکثر فراواني را داشتند. اين بررسي نشان داد، که در دوره آماري مورد مطالعه بارش تگرگ به ترتيب در شمال غرب، شمال و سپس جنوب منطقه مطالعاتي حداکثر فراواني را داشته اند و کمترين فراواني مربوط به شرق منطقه است. نتايج بررسي ها نشان داد که در حداکثر بودن فراواني وقوع در نواحي ذکر شده علاوه بر ارتفاع زياد آنها از سطح دريا، محل ورود سيستم هاي همراه با بارش تگرگ نيز نقش موثري داشته است. همان طور که در نقشه ها ديده مي شود محل ورود اين سيستم ها به منطقه مطالعاتي بيشتر از سمت شمال و جنوب منطقه بوده و به همان نسبت اين مناطق بيشتر تحت تاثير قرار گرفته اند.

مقاله حاضر با هدف تحليل وضعيت فناوري اطلاعات و ارتباطات و نقش آن در مديريت و برنامه ريزي شهري است. که بر اساس يافته ها و نتايج يک بررسي ميداني از شهر نجف آباد در بين سازمان ها و شهروندان تهيه شده است. روش جمع آوري اطلاعات برمبناي کتابخانه اي، اسنادي و نيز ميداني (پرسشنامه اي) بوده و جهت تجزيه و تحليل داده ها از نرم افزار SPSS استفاده شده و در نهايت نتايج زير به دست آمده است. - ميزان استفاده افراد از امکانات ICT جهت انجام امور رايج شهري پايين است. - مراکز، امکانات و پايگاه هاي اينترنتي خدمات رسان ICT در سطح شهر نجف آباد در ارايه خدمات الکترونيکي به شهروندان تا حدودي رضايت بخش بوده است. - در مورد شاخص هاي شهروند الکترونيک و ميزان پذيرش آن، افراد آمادگي بيشتري براي استفاده از اين فناوري را دارند. - و نهايتا اين که دسترسي به فناوري اطلاعات و ارتباطات هر چند در بين مديران بالاست ولي شهروندان اکثر کارهاي خود را از طريق مراجعه حضوري انجام مي دهند. مطالعه صورت گرفته نشان مي دهد که به دليل ضعف هاي ساختاري و عدم تخصص در استفاده از اين فناوري، مديران تمايل بيشتري به انجام دادن کارها به روش سنتي دارند که نيازمند آموزش در اين زمينه است. همچنين در خاتمه پيشنهاداتي براي توسعه اين فناوري در جوامع شهري ارايه شده است.

به طور کلي کشورهاي جهان با مشکل رو به افزايش اثرات بهداشتي آلاينده هاي هوا که ناشي از فعاليت هايي است که سبب گسترش آلاينده ها در اتمسفر مي شود، مواجه هستند. مه دود فتوشيميايي نيز يکي از مخرب ترين اثرات آلودگي هوا بر جو را داراست. اين پديده وضعيتي است که گسترش سريع آلاينده ها در معرض نور خورشيد توسعه پيدا مي کند و باعث ايجاد ترکيباتي از هزاران نوع ماده شيميايي خطرناک مي شود که اثرات آنها تاثيرات عمده اي بر محيط زيست به جاي مي گذارند، در اين مقاله سعي شده است با استفاده از روش هاي آماري استنباطي چون ضريب همبستگي و معادله خط رگرسيون مورد پردازش و براي بررسي ارتباط بين متغيرها با تشکيل مه دود در شهر از فرمول پيرسون (معادله درجه اول) جهت ضريب همبستگي استفاده شود تا بتوان ارتباط منطقي بين متغيرهاي تحقيق از جمله آلاينده هاي هوا، وارونگي هوا و نقشه هاي هوا در تراز 250 و 500 هکتوپاسکال در طول دوره آماري (2007-1998) به صورت ماهانه در طي روزهاي تشکيل مه دود مورد بررسي قرار گرفت با توجه به نتايج، ارتباط بين تشکيل مه دود و آلاينده هاي ذکر شده بيش از 90 درصد برآورد شده و همچنين در روزهاي تشکيل مه دود جريانات سرد ورودي بر روي تهران و همچنين وجود وارونگي هوا و ارتفاع کم آن نسبت به سطح زمين تشکيل مه دود را تشديد کرده است.

هم اکنون بيش از چهار دهه از زمان تهيه و اجراي طرح هاي جامع شهري در ايران مي گذرد. به اعتقاد کارشناسان اين طرح ها علي رغم صرف هزينه و انرژي زياد در دست يابي به اهداف تعيين شده به دلايل مختلف ناموفق بوده اند. در اين مقاله با علم به اينکه عدم هماهنگي سازمان هاي موثر در امر خدمات شهري، نحوه تهيه و اجراي طرح ها و عدم مشارکت مردم در ناکارآمدي اين طرح ها تاثير زيادي داشته، با تکيه بر مطالعات ميداني، اسنادي و کتابخانه اي پيرامون موضوع بحث شده است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي دهد که ميان عدم وجود مديريت واحد شهري، شيوه تهيه و اجرا و همچنين عدم دخالت مردم در تهيه طرح ها با ناکارآمدي آن ارتباط متقابل وجود دارد.

ايجاد تعادل در برنامه ريزي ايجاب مي کند که برنامه ريزي ملي، منطقه اي (ناحيه اي) هم سو و هم جهت شده و بنابه ضرورت هر ناحيه، به طور مجزا، ولي در راستاي برنامه ريزي ملي تحت نظام قرار گيرد. اين مساله بخصوص در کشورهاي جهان سوم مانند ايران بيشتر ضروري مي نمايد. در ايران رشد اقتصاد سرمايه داري، اصلاحات ارضي، تمرکز نظام سرمايه گذاري اقتصادي و اجتماعي در شهرهاي بزرگ خصوصا کلانشهر تهران، نابساماني هاي عديده اي را در سطح ملي، منطقه اي و ناحيه اي پديد آورده است. توزيع نامتعادل امکانات و خدمات گوناگون و تمرکز آن به ويژه در کانون هاي بزرگ شهري از ويژگي هاي اين نابساماني است. در اين تحقيق به بررسي و تحليل نظام اسکان سلسله مراتبي سکونتگاه هاي شهرستان هشترود به لحاظ جمعيتي و کارکردي و وضعيت اقتصادي پرداخته شده است. روش پژوهش توصيفي - تحليلي است و از مدل هاي کمي و نرم افزارهاي رايانه اي استفاده شده است. بررسي هاي صورت گرفته در سطح شهرستان هشترود نشان مي دهد که اولا به دليل کمبود امکانات زيستي از قبيل خدمات بهداشتي، آموزشي و رفاهي روز به روز از تعداد جمعيت روستا ها کاسته شده و برخي نيز کاملا تخليه شده اند و بر اين اساس برون کوچي شديد سبب شده است تا اکثر دهستان هاي شهرستان به لحاظ جمعيتي از انتظام فضايي مناسبي برخوردار نباشند. ثانيا مرکز شهرستان (شهر هشترود) نيز به دليل ضعف امکانات مالي و تجهيزات فني از ارايه خدمات بهينه به مراکز حوزه نفوذ خود عاجز بوده و همين امر منجر به نارسايي در انتظام فضايي شهرستان شده است.

هدف اين نوشتار، کاوشي در انديشه ها و تفکرات دکتر حسين شکويي از طريق بازخواني آثار و بررسي سير تحول و تطور انديشه در فکر و ذهن او در قالب سه دوره فکري مشخص است. دوره اول (1353 1349) با دو کتاب «فلسفه جغرافيا» و «جغرافياي شهري» تعريف مي شود. بازخواني و بررسي دقيق آثار اين دوره، دکتر شکويي را در مقام شارح انديشه ها و مکاتب جغرافيايي معرفي مي کند. مطالعه و بررسي آثار دوره دوم حيات فکري علمي او (1357 1353) کتاب هاي «شهرک هاي جديد»، «مقدمه بر جغرافياي جهانگردي»، «محيط زيست شهري» و «حاشيه نشينان شهري» نشان از تحولي معنادار و قابل توجه در انديشه ها و تفکراتش دارند. دکتر شکويي در اين دوره با تاکيد بر شارح بودن به نقد و تحليل مضامين و موضوعات جغرافيايي مي پردازد. دوره سوم فعاليت هاي علمي او (1384 1357) مشتمل بر کتب و مقالات متعددي است که با نگارش «جغرافياي کاربردي و مکتب هاي جغرافيايي» آغاز و با تحرير «انديشه هاي نو در فلسفه جغرافيا (جلد دوم)» پايان مي يابد. واقع امر اين است که در آثار دوره متاخر، نخستين رايحه هاي نظريه پردازي در باب موضوعات جغرافيايي در کنار شرح و نقد و تحليل آنها به مشام مي رسد. بدين ترتيب در دوره سوم، دکتر شکويي در عين شارح و ناقد بودن به تدوين نظريه نيز روي مي آورد.

براي انجام پروژه هاي آبخيزداري و يا عمليات مربوط به شهرسازي و ايجاد خطوط حمل و نقل و ...، داشتن اطلاعات دقيق هيدرومتري لازم و ضروري است. در بسياري از مکان ها وجود اطلاعات ثبت شده ايستگاه هاي هيدرومتري و هواشناسي، محاسبه رابطه رواناب - بارش و برآورد حداکثر رواناب خروجي مسيل ها و آبراهه ها را امري ساده و معمول گردانيده است. ولي در حوضه هاي فاقد ايستگاه هاي هيدرومتري اين برآورد غالبا با مشکل مواجه مي شود، در صورتي که وجود شهرها و عبور جاده ها از روي مسيل هاي متعدد، برآورد حداکثر رواناب خروجي را ضروري مي سازد. در چنين مواردي براي نتيجه گيري بهتر از شرايط موجود، مجبور به استفاده از فرمول هاي تجربي هستيم.
در اين مقاله به بررسي سيلاب هاي حوضه صغاد (soghad) مي پردازيم که علي رغم سيلاب هاي مهيب و زيان بار، حوضه اي خشک و فاقد ايستگاه هاي هواشناسي و هيدرومتري است. در اين جا با استفاده از ايستگاه هاي اقليمي همجوار و روش تيسن، ابتدا متوسط حداکثر بارندگي 24 ساعته را برآورد کرده و با کمک فرمول هاي تجربي، مقدار رواناب ناشي از آن را محاسبه مي کنيم. در نهايت، مقايسه ابعاد مسيل در نقطه خروجي حوضه با حداکثر دبي روانابي که از بارش هاي مختلف ايجاد شده است، مشخص مي شود که حداکثر دبي رواناب چه بارش هايي از وضعيت طبيعي مسيل تبعيت نکرده و طغيان هايي را به دنبال داشته است.

هدف کلي مقاله حاضر مطالعه پديده يخبندان و تاثير آن بر توليدات محصولات کشاورزي شهر اردبيل است. براي اين منظور از آمار درجه حرارت حداقل روزانه ايستگاه هواشناسي اردبيل (از سال 1356 تا 1378 شمسي) و روش هاي آماري مختلف استفاده شد. در اين راستا نوسان تاريخ وقوع يخبندان ها و طول فصل رشد شهرستان اردبيل مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
نتايج نشان داد که تاريخ وقوع يخبندان ها، بيشتر به سمت يخبندان هاي زودرس پاييزه (به طرف اوايل فصل پاييز) و ديررس بهاره (از اوايل فصل بهار به سوي اواسط آن) گرايش داشته و طول فصل رشد در اغلب سال هاي انتخاب شده فراتر از حد ميانگين آن بوده است. بين تاريخ هاي وقوع اولين يخبندان پاييزه و آخرين يخبندان بهاره و نيز زمان (سال)، ضريب همبستگي ضعيفي برقرار بوده و وقوع يخبندان هاي زودرس و ديررس، در زمان وقوع يکديگر آن چنان تاثير قابل ملاحظه اي نداشته است. ضرايب رگرسيون ثابت کرد که تاريخ هاي وقوع يخبندان ها و طول فصول رشد به ازاي هر واحد افزايش در واحد زمان (سال)، داراي تغيير و نوسان تدريجي بوده است، به طوري که خط روند تاريخ هاي وقوع يخبندان هاي بهاره به سمت اواسط فصل بهار و يخبندان هاي پاييزه از اواسط فصل پاييز به طرف اوايل آن متمايل شده اند و در نتيجه، طول فصل رشد، کاهش پيدا کرده است. ميانگين تاريخ وقوع آنها ثابت نبوده بلکه به فاصله چند روز اختلاف نسبت به ميانگين خود، سال به سال تغيير و نوسان داشته است.

ساکنين مجتمع هاي زيستي روزانه چندين بار از اين سوي خيابان به سمت ديگر آن جابجائي مي شوند. با اين حال عابرين در حين جابجائي گاهي دچار تصادف شده و خسارات جسمي، مالي و روحي را متحمل مي گردند. با توجه به اهميت مساله، مقاله حاضر به بررسي انواع گذرهاي پياده رسمي چون گذرهاي خط کشي نواري، گذرهاي مدارس، گذرهاي پليکان، رفوژهاي مياني و تسهيلات پياده روي با بکارگيري چراغ راهنمائي در تقاطع ها مي پردازد. صرف نظر از ويژگي هاي خاص هر يک از اين گذرها، بايد گفت که چنانچه گذرهاي هم سطح بصورت اصولي برنامه ريزي و طراحي شوند علاوه بر نظم ترافيکي به ايمني عابرين پياده کمک شايان توجهي مي کنند. در کشور ما گذرهاي هم سطح به خط کشي هاي نواري ساده و در برخي موارد استثنائي مانند مراکز شهري بزرگ به چراغ راهنمائي محدود مي شود. بنابراين توصيه اي که صرف نظر از مکان يابي اصولي مي توان مطرح ساخت اصلاح يا بهسازي انواع گذرهاي خط کشي هاي شده نواري، گذر مدارس و ارائه تسهيلات پياده با توجه به اصول و معيار مطروحه مي باشد.

ترتيب نهشته گذاري عناصر و تاريخچه آن بر اساس سن نسبي در مخروط افکنه هاي کواترنري دو منطقه از شمال غرب ايران، امکان ايجاد يک چارچوب زماني براي ارزيابي همزماني واکنش مخروط افکنه ها به تغييرات اقليمي اواخر پلييستوسن و هولوسن را فراهم آورد. اين دو منطقه با فاصله 50 کيلومتري شامل دو مخروط افکنه به نام هاي کشکسراي و شيخ چاي در شمال رشته کوهستاني ميشوداغ و مخروط افکنه پرسيان در شمال توده کوهستاني کيامکي داغ هستند. تطابق لايه بندي مخروط افکنه هاي مورد مطالعه با توجه به تغييرات اقليمي بيانگر نوعي همزماني در اين تغييرات و مشابهت واکنش سيستم هاي مخروط افکنه اي بدان است. در طي اين تغييرات و به هنگام حاکميت دوره هاي سرد و باراني، تدارک رسوب بالا در حوضه هاي آبريز تغذيه کننده و شدت رواناب ها موجب وقوع روانه هاي خرده سنگي در سيستم هاي مخروط افکنه اي دامنه شمالي ميشوداغ و تشديد اين روانه ها در سيستم مخروط افکنه اي پرسيان شده است. به هنگام حاکميت دورهاي گرم در مخروط افکنه هاي شمال ميشوداغ فرايند نهشته گذاري از روانه خرده سنگي به فرايند رودخانه اي تغيير يافته زمينه را براي تکامل خاک در دامنه ها و سطح مخروط افکنه فراهم شده است. در دوره هاي اخير ساز و کار ديگري به صورت بارش کربنات کلسيم و نهشته گذاري توفا در سطح مخروط افکنه پرسيان فعاليت داشته است.