بانک مقالات جغرافیا

ديدگاه هاي فلسفي و معرفت شناسي يکي از عوامل عمده در واژه سازي ادبيات علمي است به طوري که واژه هاي جديد بعضا زاييده طرح حوزه هاي معرفت شناسي نو و به تبع آن برداشت ها و مفاهيم خاص در چهار چوبه اين دستگاه هاست.
پاره اي از واژه ها با ساختار مشابه در قلمرو يک موضوع در حوزه هاي معرفت شناسي متفاوت به کار گرفته شده اند ولي علي رغم داشتن ساختار قلمرو موضوعي همسان بار مفهومي آنها در ديدگاه هاي گوناگون يکسان نيست. "تعادل" - Equilibrium از جمله چنين واژگاني است.
واژه "تعادل" هم در ديدگاه تکاملي ديويس و هم در ديدگاه تصادفي يا کاتاسترفيسم ها و هم در حوزه معرفت شناسي سيستمي به کار گرفته شده است ولي بدون ترديد آنچه از مفهوم تعادل در ديدگاه ديويس مورد نظر است با آنچه در ديدگاه هاي تصادفي و سيستمي مطرح است تفاوت دارد.
آشنايي با بار مفهومي چنين واژه هايي کمک خواهد نمود که با رويارويي با برداشت ها و ديدگاه هاي فلسفي متعدد در ژئومرفولوژي، درک به واقع نزديک تري از منظور کاربران و نظريه پردازان اين حوزه به دست آيد.
اين مقاله که براساس تحليل گزاره هاي پيشکسوتان و طرح کنندگان اصلي ديدگاه هاي بالا پيرامون مفهوم تعادل در ژئومرفولوژي تدوين شده به اهميت بار مفهومي و تفاوت آن در ديدگاه هاي مختلف تأکيد دارد و الزام آشنايي با اين مفاهيم براي دست يابي به درک بهتري از پارادايم هاي طرح شده در هر يک از حوزه هاي معرفتي فوق را بيان مي دارد.

در اين مقاله تلاش شده است تا بر اساس تجربه ايجاد شهرهاي جديد انگلستان، براي فر آيند تحولات جمعيتي و اقتصادي شهرهاي جديد مدلي عمومي ارايه شود. اين مطالعه نشان مي دهد که شهرهاي جديد داراي توسعه مرحله اي هستند.
در اين تحقيق نظريه هاي مرحله اي يک ناحيه شهري و افت شهري به عنوان روش ها و تحليل مورد استفاده قرار گرفته است.
نتايج تحليل عاملي نشان مي دهد که توسعه شهرهاي جديد به طور مستقيم با تغييرات در فرصت هاي شغلي و تحولات دو گرافيک اين شهرها ارتباط دارد.
به علاوه نتايج محاسبات بازار کار براي شهرهاي جديد نشان ني دهد که اين شهرها داراي يک توسعه مرحله اي در طي چرخه حيات خويش مي باشند. همچنين اين نتايج روشن مي سازد که اين شهرها در طي مراحل اول و دوم توسعه خود رشدي قابل ملاحظه را تجربه کرده اند در حالي که در دهه سوم (مرحله بلوغ) دچار رکورد شده اند.
اين تحقيق نشان مي دهد که در نتيجه مقادير قابل ملاحظه مهاجرت به اين شهر ها، شهر هاي جديد در دهه سوم توسعه شان با رشد قابل ملاحظه اي در اندازه نيروي کار و عدم تعادل در عرضه و تقاضاي نيروي انساني روبرو بوده است. اين امر منجر به کمبود شغل و کاهش مهاجرت به داخل شده است.
در نتيجه ما مي توانيم انتظار داشته باشيم که در مرحله چهارم توسعه يک شهر جديد اگر فرايند رکورد اتفاق بيفتد و ادامه يابد، شهر جديد افزايش قابل ملاحظه در نرخ کمبود شغل، افزايش بيکاري و مهاجرت به بيرون را تجربه کند.
البته نتايج اين تحقيق نشان مي دهد که اندازه يک هر و سياست هاي منطقه اي، عوامل مهمي در توسعه هر شهر جديد است.

در اين مقاله ماندگاري قلمروهاي اداري و استاني ايران در قرن 21 مورد بحث قرار گرفته است و به ذکر بعضي معايب قلمروهاي کنوني پرداخته شده، و به شاخص هاي تعيين قلمرو (فرهنگي، جمعيتي، اقتصادي، قومي و تاريخي) اشاره شده است. بعضي روش هاي تعيين قلمرو اداري و استاني مطرح و از روش حوضه هيدروژئومورفولوژي نيز به عنوان يکي از روش هاي قابل استفاده در تعيين قلمروها نام برده شده است. از جمله دلايل استفاده از اين روش علاوه بر تاکيد تاريخي وابستگي قلمرو زندگي در ايران به منابع آب، به عنوان روش حفاظت بهتر از محيط زيست، مديريت مطلوب تر و با کارآيي بيشتر مطرح شده است. هم چنين اصول اوليه اين روش مطالعه شده است.

 

صنعتي شدن روستا با تاکيد بر صنايع کوچک و در چارچوب طرح هاي جامع پيامدهاي ارزشمندي در کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه داشته است. ايجاد اشتغال پايدار، افزايش رفاه، و ايجاد اقتصاد خود رانشي در مناطق روستايي پاره اي اين پيامدها است.
سرمايه گذاري هاي کوچک مقياس همچنين به عنوان موتور توسعه مناطق روستايي تأثير به سزايي در پيشرفت تدريجي کشورهاي در حال توسعه به ويژه توسعه صادرات و ايجاد فرصت هاي شغلي داشته اند. اين صنايع قادرند با جذب نيروي کار مازاد در بخش کشاورزي، گسترش آموزي و ارتقاي سطح مهارت ها زمينه مناسبي جهت توسعه مناطق روستايي فراهم آورند. از اين ديدگاه با صنعتي شدن، نقشي معنادار در فرآيند توسعه روستايي از طريق افزايش توليدات روستايي، بهره وري، ايجاد فرصت هاي شغلي، تأمين نيازهاي اساسي و ايجاد پيوند با ديگر بخش هاي اقتصادي به وجود مي آيد و در نهايت صنعتي شدن مناطق روستايي به کاهش نابرابري هاي منطقه اي منجر خواهد شد.
بررسي نظري متون توسعه نشان مي دهد که صنعتي شدن روستا در قالب ايجاد واحدهاي کوچک مقياس مي تواند سنگ بناي استراتژي آينده و پارادايم مسلط توسعه روستايي کشور در دهه آتي باشد.

راه هاي ميان نيشابور و توس از ديرباز، همچون شريان هاي حياتي، يکي از عوامل مهم پويايي و حرکت جوامع اين مناطق به سوي پيشرفت و توسعه فرهنگي و تمدني بوده است. اين امر به گونه اي محسوس در آثار و بقاياي زيستگاه هاي باستاني بر جاي مانده از اقوام اسکن قابل بررسي و مشاهده است.
در مقاله حاضر، با بهره گيري از روش هاي پژوهشي باستان شناسي، دو مسير عمده جلگه اي که قسمتي از شاهراه بزرگ خراسان موسوم به جاده ابريشم بوده و دو مسير کوهستاني، يعني راه هاي ميان بر و چاپاري اين دو منطقه بررسي و ضمن آن برخي از مکان هايي که به نوعي با آنها مرتبط بوده، ارايه شده اند.

 

رشد جمعيت و نياز به محصولات کشاورزي و دامي و محدوديت منابع آب به عنوان بستر اصلي توليدات غذايي، مساله کم آبي را به گونه اي بسيار جدي فراروي برنامه ريزان استان خراسان در وضعيت بسيار بحراني قرار گرفته است. نزديک به 40 درصد جمعيت استان خراسان در اين دشت ساکن اند و اين دشت تنها قطب صنعتي استان است. با وجود اين که به دليل نياز فراوان به آب شرب و صنعت بخش کمتري از منابع آب موجود به مصرف کشاورزي اين دشت مي رسد و تنها 75 درصد منابع آب در آبياري محصولات زراعي و باغي استان مورد استفاده دارد اما اين مقدار نيز نسبت به پتانسيل آبي دشت بسيار زياد است به طوري که مازاد برداشت سالانه آب از منابع غير قابل تجديد دشت مشهد به بيش از 136 ميليون متر مکعب مي رسد و اين امر باعث شده است که ميانگين افت سطح ايستايي در دشت مشهد سالانه 1.47 متر باشد. خشکسالي هاي اخير که توام با افزايش دماي هوا بود باعث گرديد که زارعان آب بيشتري به مصرف کشاورزي برسانند به طوري که در سال آبي 81-1380 در استان خراسان حدود 762 ميليون متر مکعب بيش از سال هاي قبل از منابع آب زيرزميني برداشت شد و به همين دليل متوسط افت سطح آب هاي زيرزميني دشت مشهد از 1.47 متر به 3.04 متر و در بعضي نقاط به بيش از 7 متر رسيد.
افزايش دماي هوا چه به دليل خشکسالي هاي دوره اي و چه به دليل گرمايش جهاني در سال هاي آتي امري بسيار محتمل است. مدل هاي پيش بيني اقليم نيز نشان مي دهد که دماي هوا در آينده در منطقه شمال شرق ايران و استان خراسان 2 تا 2.75 درجه افزايش خواهد يافت. هر چند اين رقم اغراق آميز به نظر مي رسد اما در هر صورت لازم است برنامه ريزي هاي زراعي صورت گيرد به نحوي که بر منابع آب تجديد شونده بيش از حد متعارف فشار وارد نيايد. بدين منظور ابتدا بايد پتانسيل افزايش نياز آبياري در اثر بالارفتن دماي هوا براي محصولات مختلف و در الگو و ترکيب کشت موجود بررسي شود. در اين مقاله افزايش نياز آبي در سه سناريوي افزايش دماغ (2، 4 و 6 درجه سانتي گراد) بررسي و روش هاي سازگاري با آن به نحوي که مصرف آب کشاورزي در وضعيت کنوني ثابت بماند مطالعه شده اند. نتايج نشان مي دهد که در صورت افزايش دماي هوا به ميزان 2 درجه سانتي گراد نياز خالص آبياري با الگو و ترکيب کشت کنوني 6 درصد نسبت به وضعيت نرمال افزايش خواهد داشت. ميزان افزايش نياز آبياري به ازاي 4 و 6 درجه افزايش دما به ترتيب 11 و 17 درصد برآورد شده است.

به منظور مطالعه بارندگي هاي آذربايجان آمار روزانه بارش ايستگاه تبريز به عنوان نماينده منطقه آذربايجان در دوره 1961-1995 به صورت اصلاح شده از سازمان هواشناسي کشور تهيه شد. براي همين دوره آمار فشار ساعت 12 گرينويچ در محدوده 20 تا 50 درجه شمالي و 35 تا 67.5 درجه شرقي براي تلاقي هاي با فاصله 2.5 درجه براي سطح زمين و سطح 500 هکتوپاسکال از اطلاعات بازسازي شده NCEP از مرکز پژوهش هاي اقليم شناسي دانشگاه انگلياي شرقي شهر نورويچ انگلستان تهيه گرديد. بررسي آماري روزهاي بارش نشان داد که توالي هاي دو روزه بيشترين فراواني را دارند و شدت بارش روزانه اکثر بارش ها 1 تا 5 ميلي متر است. بيشتر بارش هاي يک روزه در دوره گرم سال رخ داده است. در صورتي که فصل فراواني بارش هاي طولاني تر زمستان است. نقشه هاي هواي روزهاي مورد مطالعه بررسي شد و با استفاده از روش همبستگي طبقه بندي شدند. در نهايت 11 تيپ هواي موثر در بارش هاي تبريز شناسايي شد. از 11 تيپ هوايي شناسايي شده سه تيپ ماهيت پرفشاري دارند. از نظر فراواني تيپ مداري بيشترين فراواني را دارد و بعد از آن تيپ پر فشار شمال غربي قرار دارد. د ر طول دوره مطالعه تغييرات معني داري در فراواني تيپ هاي هوايي مشاهده نشد.

ساختارهاي فرهنگي سنتي که جوامع به آن خو گرفته اند، با همه مقاومت در برابر تحولات سنت به مدرنيته، سرانجام تسليم اين دگرگوني و تحول مي شوند. مقاله حاضر (تحول مسکن سنتي کردها به مسکن مدرن) نمونه اي است از اين مقاومت و تغيير و تحول. پرسش اين است که آيا وقتي عوامل فرهنگي سنتي در جوامع سنتي با هويت مشخص، در رويارويايي با مدرنيته دچار تحول مي شوند، سرانجام آن جوامع به هويتي جديد دست مي يابند يا اصولاً کل ارزشهاي فرهنگي آنها در فرهنگ غالب حل مي گردد. به عبارت بهتر آيا جوامع سنتي در رويارويي با تهاجم فرهنگي مدرن، دچار استحاله فرهنگي يا دگرگوني کلي مي شوند و يا عوامل فرهنگي آنها دچار دگرگوني مي گردد در حالي که هويت فرهنگي خويش را نگه مي دارند؟

 

در فصل تابستان اثر بارش هاي موسمي هندوستان بر جنوب شرق ايران قابل مشاهده است. اين بارش ها تحت دو الگو قابل مطالعه هستند:
در الگوي اول زبانه کم فشار موسمي در سطح زمين بخش هايي از کشور را در بر مي گيرد و در شمال غرب يک سيستم پرفشار حاکم مي گردد. در اثر برخورد و تقابل اين دو سيستم فشار، جبهه نيمه ساکن روي ايران مستقر، و نفوذ هواي سرد شمالي به سمت کم فشار موسمي باعث صعود آن مي شود. در الگوي نوع دوم زبانه کم فشار موسمي رطوبت را از اقيانوس هند و خليج بنگال به جنوب شرق کشور حمل مي کند و در اثر گرمايش زميني، کم فشار حرارتي تشکيل شده در محل باعث صعود هواي مرطوب موسمي مي گردد. هر دو الگو نيازمند تمرکز کم ارتفاع در سطح 500 هکتوپاسکال و واگرايي در سطح 200 هکتوپاسکالي هستند. چنانچه شرايط اوليه (ورود زبانه کم فشار موسمي) رطوبت را به ايران حمل کند ولي شرايط ثانويه (وجود کم ارتفاع در 500 هکتوپاسکالي و واگرايي در 200 هکتوپاسکالي) وجود نداشته باشد ريزش هاي جوي به وقوع نخواهد پيوست.

 

 

آب و هواشناسی کاربردی، داشته های اقلیمی را، در اجرای هدف های علمی، اقتصادی، و صنعتی به ویژه در سال های اخیر بسیار به کار می گیرد. همچنین تاثیرهای اقلیمی محیط در زمینه پزشکی نیز بسیار اهمیت دارد. اما جنبه های جغرافیایی بررسی های اقلیم، کاربرد متداول تری یافته و توسعه اقلیم شناسی کاربردی زمینه ای اساساً جغرافیایی دارد.

در بررسی انجام شده رابطه عامل های اقلیم و آلودگی هوا و تعداد مراجعه کنندگان بیماری سکته قلبی در تهران در دوره آماری 94-1990با روش های آماری توصیفی، همچنین استفاده از ضریب همبستگی بین متغیرها سنجیده شده، و فرضیه ها با استفاده از آزمون t استیودنت آزمایش شده و نتایج زیر حاصل گردیده است.

هر جا با افزایش تعداد مراجعه کنندگان به بیمارستان ها رو به رو هستیم میزان برخی از عامل های آلودگی هوا به ویژه منواکسیدکربن (CO)، دی اسیدنیتروژن (NO2) و دی اکسیدگوگرد (SO2) به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داشته است.

همچنین تعداد مراجعه کنندگان در فصل زمستان به دلیل فراوانی و تنوع اینورژن، طولانی بودن شب ها و افزایش میزان آلودگی هوا بیشتر است.

بروز بیماری سکته قلبی به عامل های گوناگون بستگی دارد، از جمله آن ها آلودگی هوا است و پژوهش حاضر موید آن است.

 

تحقيقات انجام شده در خصوص مهاجرت روستاييان به شهرها عمدتاً بر آن است تا تبيين کند که چرا روستاييان مهاجرت مي کنند و عوامل موثر در تصميم گيري آنان براي مهاجرت چيست. اگر چه عوامل اقتصادي و غير اقتصادي به طور هماهنگ در ايجاد انگيزه مهاجرت هاي روستا / شهري موثرند اما بي ترديد در فرايند تصميم گيري براي مهاجرت، به طور نسبي عوامل تاثيرگذار در اشخاص و از مناطق گوناگون کاملاً متفاوت است چرا که مهاجران طيف گسترده اي از افراد و قشرها را تشکيل مي دهند که زمينه هاي متفاوتي براي مهاجرت دارند.توجه به مدل هاي نظري و تجربي مرتبط با مهاجرت هاي روستا / شهري در جهت درک بهتر الگوي رفتاري مهاجران ضرورت دارد. اين مقاله مي کوشد تا نظريه هاي سنتي و جديد مهاجرت هاي روستايي را تبيين کند.